Interpelacja w sprawie zwiększenia dotacji na utrzymanie środowiskowych domów samopomocy oraz podjęcia działań w celu wypracowania nowego długoterminowego systemu ich finansowania
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 3967
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zwiększenia dotacji na utrzymanie środowiskowych domów samopomocy oraz podjęcia działań w celu wypracowania nowego długoterminowego systemu ich finansowania
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 22-07-2024
Szanowna Pani Minister,
działając zgodnie z art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się z interpelacją poselską o jak najszybsze zwiększenie dotacji na utrzymanie środowiskowych domów samopomocy oraz podjęcie działań w celu wypracowania nowego długoterminowego systemu ich finansowania.
Obecna kwota dotacji w wysokości 290% kryterium dochodowego na uczestnika zajęć pozwala jedynie na zabezpieczenie wynagrodzeń pracowników ŚDS, na minimalnym zresztą poziomie, przez co niemożliwe jest pokrycie wszystkich kosztów funkcjonowania tych ważnych placówek. Sytuację skomplikowała kolejna podwyżka pensji minimalnej, ponieważ przy tej samej wysokości rocznego finansowania ŚDS nie są w stanie sprostać rosnącym kosztom działalności. Frustrację pracowników pogłębia dysproporcja w finansowaniu ŚDS i innych podobnych placówek, jak warsztaty terapii zajęciowej, gdzie roczna dotacja na jednego uczestnika jest o 816 zł wyższa. Dyrektorzy ŚDS już obserwują odpływ wykwalifikowanych pracowników i coraz większe trudności w zatrudnianiu nowych osób.
Biorąc pod uwagę rosnące koszty utrzymania i płac, należy zatem jak najszybciej zwiększyć dotacje dla ŚDS indeksowane nie tylko w odniesieniu do płacy minimalnej, ale także do innych wskaźników ekonomicznych, jak inflacja. Niezbędne jest również opracowanie długoterminowej strategii finansowania tych placówek. Warte rozważenia wydają się propozycje Unii Metropolii Polskich zakładające wprowadzenie subwencji na zasadach analogicznych do subwencji oświatowej albo systemowe wyrównanie wynagrodzeń pracowników ŚDS do poziomu wynagrodzeń w ochronie zdrowia.
Proszę zatem o jak najszybsze podjęcie działań zmierzających do podwyższenia dotacji na utrzymanie ŚDS oraz o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy MRPiPS przeprowadziło kompleksową analizę obecnego systemu finansowania ŚDS w celu dostosowania wysokości dotacji do rosnących kosztów, w tym wzrostu płacy minimalnej?
2. Czy jest już gotowy projekt rozporządzenia o zwiększeniu dotacji na funkcjonowanie ŚDS?
3. Unia Metropolii Polskich proponuje dwa możliwe sposoby rozwiązania problemu. Jednym z nich jest wprowadzenie subwencji na uczestnika ŚDS na zasadach analogicznych do subwencji oświatowej, drugim – systemowe wyrównanie wynagrodzeń pracowników ŚDS do poziomu wynagrodzeń w ochronie zdrowia. Czy MRPiPS bierze któryś z nich pod uwagę?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (8)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8684 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.412.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 3967 Pani Posłanki Urszuli Pasławskiej „w sprawie
zwiększenia dotacji na utrzymanie środowiskowych domów samopomocy oraz podjęcia
działań w celu wypracowania nowego długoterminowego systemu ich finansowania”, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 poz. 901,
z późn. zm.) prowadzenie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest
zadaniem z zakresu administracji rządowej, zlecanym jednostkom samorządu
terytorialnego. Rozwój tych ośrodków oraz ich bieżące utrzymanie są zatem finansowane ze
środków budżetu państwa.
Wojewodowie, w ramach swoich budżetów i na gruncie ustawy budżetowej, mają
zabezpieczone środki na finansowanie działalności ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi w danym roku. Co miesiąc przekazują jednostkom samorządu
terytorialnego dotacje na bieżące funkcjonowanie tych placówek (w tym na realizację usług
na ich terenie, utrzymanie lokali ośrodków oraz zatrudnienie kadry). Zgodnie z art. 51c ust 2
ustawy o pomocy społecznej, miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa, przeznaczona na
pokrycie kosztów prowadzenia środowiskowych domów samopomocy, ustalana jest jako
iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach i średniej miesięcznej
wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego pensjonariusza placówki (przy czym kwota ta nie
może przewyższać miesięcznej dotacji, wyliczonej dla województwa). Wojewoda corocznie
ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego pensjonariusza ośrodka
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jej wysokość nie może być niższa. niż 250%
kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Zgodnie z art. 51 c ustawy o pomocy społecznej, kwota dotacji na 1 pensjonariusza
środowiskowego domu samopomocy może być zwiększona o maksymalnie 30%,
w przypadku uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu,
którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, miesięczna kwota dotacji
z budżetu państwa może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w zależności od liczby
uczestników oraz: zakresu, jakości i rodzaju świadczonych w placówce usług. Zwiększenie
-- 1 of 3 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dotacji dla poszczególnych środowiskowych domów samopomocy do 20% może nastąpić
jedynie w ramach limitu uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok (Dział 852 –
pomoc społeczna, Rozdział 85203 – ośrodki wsparcia).
Decyzja o zwiększeniu miesięcznej kwoty dotacji należy do właściwego wojewody, będącego
dysponentem środków. W ramach swoich kompetencji ustala on sposób wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
i sprawuje nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa
(w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad
jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił
standardy w artykule 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej).
W ustawie budżetowej z 2024 r., w budżetach wojewodów (w rozdziale 85203 – ośrodki
wsparcia) zabezpieczono środki na pokrycie bieżącej działalności środowiskowych domów
samopomocy w 2024 r. Ich wysokość ustalono w oparciu o 290% kryterium dochodowego
osoby samotnie gospodarującej, co przekłada się na kwotę 2 250,40 zł na jednego
pensjonariusza. Natomiast miesięczna kwota dotacji na pensjonariusza środowiskowego
domu pomocy ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu bądź niepełnosprawnościami
sprzężonymi w 2024 r. wyniosła 2 925, 52 zł.
Niemniej, w związku z sygnałami, iż miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa
przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi, obliczana na podstawie obowiązującej w 2024 r. miesięcznej
kwoty dotacji na jednego pensjonariusza jest niewystarczająca, Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej zdecydował o przekazaniu dodatkowych środków na wsparcie
działalności środowiskowych domów samopomocy. Przyjęto, że średnia miesięczna
wojewódzka kwota dotacji na jednego uczestnika środowiskowego domu samopomocy
w okresie sierpień - grudzień 2024 r. będzie stanowić wyjątkowo 320% kryterium
dochodowego, czyli 2 483,2 zł, natomiast miesięczna dotacja na uczestnika ze spektrum
autyzmu bądź niepełnosprawnościami sprzężonymi w tym okresie wynieść ma 3 228, 16 zł.
Należy podkreślić, że średnia miesięczna kwota dotacji zależna jest również od wysokości
samego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi
776 zł. Weryfikacja kryteriów dochodowych dokonywana jest co 3 lata. W roku bieżącym
dokonano weryfikacji kryteriów dochodowych w pomocy społecznej, w związku z czym
15 lipca 2024 r. ogłoszono Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie
zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy
społecznej (Dz.U. poz. 1044). Zgodnie z rozporządzeniem, od 1 stycznia 2025 r.
obowiązywać będą zweryfikowane kryteria dochodowe. Kryterium dochodowe dla osoby
samotnie gospodarującej w przyszłym roku wzrośnie do kwoty 1 010 zł, co będzie miało
istotny wpływ na wysokość dotacji na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Odnosząc się do kwestii dotyczących zmian w ustawie o pomocy społecznej w zakresie
ustalania średniej miesięcznej kwoty dotacji na jednego uczestnika ośrodka wparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi ponownie zwracam uwagę, że obowiązujące regulacje,
uzależniające wysokość ww. kwoty od wysokości kryterium dochodowego, wskazują
minimalny poziom dotacji na uczestnika, stanowiący 250% kryterium dochodowego osoby
samotnie gospodarującej i nie określają maksymalnego jej poziomu. Należy zauważyć, że
-- 2 of 3 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przepis w obecnym brzmieniu umożliwia podnoszenie kwoty dotacji na uczestnika bez
konieczności zmiany regulacji zawartych w ustawie o pomocy społecznej. Dzięki takiej
konstrukcji przepisu w ustawie budżetowej w 2024 roku zabezpieczono środki
na miesięczną dotację na uczestnika w wysokości 290% kryterium dochodowego osoby
samotnie gospodarującej, unikając ingerowania w zapisy ustawy o pomocy społecznej
i dokonując jednocześnie zwiększenia miesięcznej wysokości dotacji w trakcie trwania roku
budżetowego.
Kwestie dotyczące funkcjonowania ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi są w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane w sposób
priorytetowy. Środowiskowe domy samopomocy są jednostkami szczególnymi, których
uczestnikami są osoby o bardzo specyficznych potrzebach i wymaganiach, w związku
z powyższym zatrudniona w tych ośrodkach kadra to pracownicy wysokokwalifikowani,
odznaczający się wyjątkowymi umiejętnościami i stanowiący podstawę prawidłowego
funkcjonowania tych ośrodków.
Zdając sobie sprawę z istotnej społecznie funkcji, jaką pełnią ośrodki wsparcia dla osób
z zaburzeniami psychicznymi, w tym środowiskowe domy samopomocy, oraz tego, że ich
prawidłowe funkcjonowanie zagwarantowane jest codziennym wysiłkiem wysoce
wykwalifikowanych pracowników tych placówek, Minister Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej podjął działania nad systemowymi rozwiązaniami pozwalającymi na wsparcie ich
wynagrodzeń z budżetu państwa.
Do ustawy o pomocy społecznej wprowadzono zmianę, która umożliwiła przyjęcie przez
Radę Ministrów Uchwały nr 62 z 19 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia rządowego
programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–2027”. Na wypłaty dodatków
dla ponad 10 tysięcy pracowników ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi
uruchomiono środki w wysokości blisko 65 mln zł. Obecnie trwa procedura przekazywania
tych pieniędzy na wypłaty dodatków.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --