Interpelacja nr 3937
Interpelacja w sprawie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej
Interpelacja nr 3937
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej
Zgłaszający: Piotr Głowski, Maria Małgorzata Janyska
Data wpływu: 18-07-2024
Szanowna Pani Minister,
z prośbą o interwencję zwrócił się do mnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pile w związku z wątpliwościami związanymi z odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej.
Do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, należy kierowanie osób wymagających całodobowej opieki do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
małżonek, zstępni przed wstępnymi,
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Mieszkaniec domu wnosi opłatę za pobyt w placówce w kwocie nie większej niż 70% jego dochodu. Natomiast małżonek osoby skierowanej do DPS, jak również jego zstępni i wstępni są zobowiązani do wnoszenia opłaty w sytuacji, gdy ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego określonego w ustawie odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub przypadającego na osobę w rodzinie. Jednakże kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.
Zatem, w świetle obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można ustalać wyłącznie z dochodu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty. W tym miejscu należy zauważyć, że w niektórych przypadkach zarówno osoby kierowane do domu pomocy społecznej, jak też członkowie ich rodzin zobowiązani do wnoszenia opłaty dysponują zasobami majątkowymi, w tym w postaci zgromadzonych oszczędności, nieruchomości itp.
W związku z powyższym kieruję do Pani Minister następujące pytanie:
Czy ministerstwo rozważa przygotowanie w tym zakresie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, tak by opłata za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej była ustalana zarówno w oparciu o dochody, jak też uwzględniała zasoby majątkowe osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty?
Interpelacja nr 3937
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej
Zgłaszający: Piotr Głowski, Maria Małgorzata Janyska
Data wpływu: 18-07-2024
Szanowna Pani Minister,
z prośbą o interwencję zwrócił się do mnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pile w związku z wątpliwościami związanymi z odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej.
Do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, należy kierowanie osób wymagających całodobowej opieki do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
małżonek, zstępni przed wstępnymi,
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Mieszkaniec domu wnosi opłatę za pobyt w placówce w kwocie nie większej niż 70% jego dochodu. Natomiast małżonek osoby skierowanej do DPS, jak również jego zstępni i wstępni są zobowiązani do wnoszenia opłaty w sytuacji, gdy ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego określonego w ustawie odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub przypadającego na osobę w rodzinie. Jednakże kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.
Zatem, w świetle obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można ustalać wyłącznie z dochodu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty. W tym miejscu należy zauważyć, że w niektórych przypadkach zarówno osoby kierowane do domu pomocy społecznej, jak też członkowie ich rodzin zobowiązani do wnoszenia opłaty dysponują zasobami majątkowymi, w tym w postaci zgromadzonych oszczędności, nieruchomości itp.
W związku z powyższym kieruję do Pani Minister następujące pytanie:
Czy ministerstwo rozważa przygotowanie w tym zakresie nowelizacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, tak by opłata za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej była ustalana zarówno w oparciu o dochody, jak też uwzględniała zasoby majątkowe osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7475 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.402.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską z 23 lipca 2024 r., nr 3937, Pana Posła Piotra
Głowskiego i Pani Poseł Marii Małgorzaty Janyskiej w sprawie nowelizacji przepisów ustawy
o pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podkreślić należy, że świadczenie w postaci pobytu w domu pomocy jest świadczeniem
odpłatnym, ustalanym w oparciu o dochód osoby. Zatem w sytuacji, kiedy zgodnie z art. 61
ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn.
zm.) obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów
dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została
skierowana do domu pomocy społecznej, dochód ten należy obliczyć zgodnie z zapisami
art. 8 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub - w przypadku utraty dochodu
- z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania,
pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach;
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera zasadę uwzględniania wszystkich dochodów, bez
względu na ich pochodzenie, wprowadzając tylko nieliczne wyjątki. Katalog obciążeń
pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu, określony
w art. 8 ust. 3 i 4 oraz 4a ustawy, jest na jej gruncie zamknięty.
Natomiast w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej określa się sposób postępowania
w sytuacji uzyskania dochodu jednorazowego, którego kwota wskazuje na możliwość
utrzymania się osoby lub rodziny bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej przez
określony czas. Ustawa uznaje za taki dochód kwotę pięciokrotnie przekraczającą
odpowiednie kwoty kryteriów dochodowych. Badany jest dochód jednorazowy uzyskany
w ostatnim roku przed złożeniem wniosku o świadczenie lub w okresie pobierania
świadczenia. Rozliczanie dochodu na kolejnych 12 miesięcy powoduje, że co miesiąc do
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dochodu osoby (lub rodziny) doliczana jest 1/12 część dochodu jednorazowego.
Przykładowo, kwota uzyskana ze sprzedaży domu (mieszkania) stanowi dochód
jednorazowy osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, który należy wliczać do
dochodu, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.
Jednocześnie, ustawa o pomocy społecznej, w przepisach dotyczących sposobu ustalania
odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, odwołuje się jedynie do dochodu jako
wskaźnika branego pod uwagę przy obliczaniu odpłatności osoby za pobyt w domu pomocy
społecznej. Składniki i wartość jej majątku nie mają wpływu na wysokość wnoszonej
odpłatności. Osoba skierowana do domu pomocy społecznej ma prawo do swobodnego
dysponowania swoim majątkiem (np. może go darować, sprzedać, wydzierżawić), jeżeli
jednak z tego majątku osiąga dochody (np. wynajmując lokal mieszkalny), to dochód ten
należy brać pod uwagę ustalając odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Podobnie
w przypadku, gdy dana osoba przechowuje swoje środki pieniężne na oprocentowanym
koncie w instytucji finansowej - odsetki od tych środków stanowią wówczas jej dochód
w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe, oszczędności finansowe ulokowane na koncie bankowym nie są
dochodem osoby i nie mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu odpłatności za pobyt
w domu pomocy społecznej nawet za zgodą tej osoby, natomiast odsetki od tych
oszczędności są dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Warto przytoczyć pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach,
zgodnie z którym: „(…) możliwe jest ustalenie, że całość lub część oszczędności pochodzi
z jednorazowego przysporzenia majątkowego, np. odszkodowania, czy sprzedaży
nieruchomości (domu, działek, gospodarstwa). Tak uzyskane środki mogą stanowić dochód,
o jakim mowa w art. 8 ust. 11 ustawy. Oznacza to, że aby istniała możliwość uwzględnienia
oszczędności przy obliczaniu dochodu, konieczne jest dokonanie konkretnego ustalenia
w przedmiocie, jaka kwota oszczędności ma swoje źródło w jednorazowym dochodzie,
wypłaconym w konkretnej dacie. Podkreślić w tym miejscu należy, że aby uznać dochód za
jednorazowy, musi on być faktycznie wypłacony osobie, podczas gdy treścią pojęcia
oszczędności jest „gromadzenie własnych środków przez dłuższy okres czasu, a nie ich
jednorazowa wypłata” (zob. wyrok z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 559/18,
Legalis nr 1832972).
Mając to na uwadze należy stwierdzić, że obowiązujące regulacje, odnoszące się do
finansowania pobytu osób w domach pomocy społecznej, wydają się być optymalne ze
względu na fakt nakładania przez nie odpowiedzialności za finansowanie pobytu osoby
w DPS w pierwszej kolejności na samego mieszkańca, w dalszej również na członków jego
rodziny, a dopiero ostatecznie na gminę, z której został on skierowany do domu pomocy
społecznej.
Postulat wprowadzenia do ustawy o pomocy społecznej nowych instrumentów prawnych,
dających możliwość uwzględniania w odpłatności za pobyt w DPS majątku mieszkańca, budzi
poważne wątpliwości w zakresie zgodności z Konstytucją RP (zasada ochrony własności
wyrażona w art. 21 i art. 64 Konstytucji) oraz stanowiłby poważną ingerencją w prawo
właściciela do swobodnego dysponowania rzeczą (art. 140 Kodeksu cywilnego).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto warto zauważyć, że osoba skierowana do domu pomocy społecznej nie musi
przebywać w nim do końca swojego życia. Pozbawiając ją choćby tylko części majątku, pomoc
społeczna mogłaby doprowadzić do utraty przez nią możliwości rezygnacji z pobytu w DPS
i powrotu osoby do środowiska, w którym zamieszkiwała wcześniej.
Niezależnie od powyższego zapewniam, iż poruszone w interpelacji kwestie zostaną
poddane dalszej, wnikliwej analizie. Informuję też, że zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej z 27 czerwca 2024 r. powołany został - jako organ opiniodawczo-
doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - Zespół do Spraw Reformy Systemu
Pomocy Społecznej.
Do zadań Zespołu, w skład którego weszli zarówno eksperci jak i praktycy, będzie należało
dokonanie analizy i oceny skuteczności oraz adekwatności istniejących rozwiązań w ramach
systemu pomocy społecznej w Polsce, dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia
w ramach systemu pomocy społecznej oraz sytuacji pracowników systemu pomocy
społecznej. Na tej podstawie opracowane zostaną propozycje konkretnych rozwiązań
systemowych i prawnych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.402.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską z 23 lipca 2024 r., nr 3937, Pana Posła Piotra
Głowskiego i Pani Poseł Marii Małgorzaty Janyskiej w sprawie nowelizacji przepisów ustawy
o pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podkreślić należy, że świadczenie w postaci pobytu w domu pomocy jest świadczeniem
odpłatnym, ustalanym w oparciu o dochód osoby. Zatem w sytuacji, kiedy zgodnie z art. 61
ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn.
zm.) obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów
dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została
skierowana do domu pomocy społecznej, dochód ten należy obliczyć zgodnie z zapisami
art. 8 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub - w przypadku utraty dochodu
- z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania,
pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach;
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera zasadę uwzględniania wszystkich dochodów, bez
względu na ich pochodzenie, wprowadzając tylko nieliczne wyjątki. Katalog obciążeń
pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu, określony
w art. 8 ust. 3 i 4 oraz 4a ustawy, jest na jej gruncie zamknięty.
Natomiast w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej określa się sposób postępowania
w sytuacji uzyskania dochodu jednorazowego, którego kwota wskazuje na możliwość
utrzymania się osoby lub rodziny bez potrzeby korzystania z pomocy społecznej przez
określony czas. Ustawa uznaje za taki dochód kwotę pięciokrotnie przekraczającą
odpowiednie kwoty kryteriów dochodowych. Badany jest dochód jednorazowy uzyskany
w ostatnim roku przed złożeniem wniosku o świadczenie lub w okresie pobierania
świadczenia. Rozliczanie dochodu na kolejnych 12 miesięcy powoduje, że co miesiąc do
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dochodu osoby (lub rodziny) doliczana jest 1/12 część dochodu jednorazowego.
Przykładowo, kwota uzyskana ze sprzedaży domu (mieszkania) stanowi dochód
jednorazowy osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, który należy wliczać do
dochodu, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.
Jednocześnie, ustawa o pomocy społecznej, w przepisach dotyczących sposobu ustalania
odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, odwołuje się jedynie do dochodu jako
wskaźnika branego pod uwagę przy obliczaniu odpłatności osoby za pobyt w domu pomocy
społecznej. Składniki i wartość jej majątku nie mają wpływu na wysokość wnoszonej
odpłatności. Osoba skierowana do domu pomocy społecznej ma prawo do swobodnego
dysponowania swoim majątkiem (np. może go darować, sprzedać, wydzierżawić), jeżeli
jednak z tego majątku osiąga dochody (np. wynajmując lokal mieszkalny), to dochód ten
należy brać pod uwagę ustalając odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Podobnie
w przypadku, gdy dana osoba przechowuje swoje środki pieniężne na oprocentowanym
koncie w instytucji finansowej - odsetki od tych środków stanowią wówczas jej dochód
w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe, oszczędności finansowe ulokowane na koncie bankowym nie są
dochodem osoby i nie mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu odpłatności za pobyt
w domu pomocy społecznej nawet za zgodą tej osoby, natomiast odsetki od tych
oszczędności są dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
Warto przytoczyć pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach,
zgodnie z którym: „(…) możliwe jest ustalenie, że całość lub część oszczędności pochodzi
z jednorazowego przysporzenia majątkowego, np. odszkodowania, czy sprzedaży
nieruchomości (domu, działek, gospodarstwa). Tak uzyskane środki mogą stanowić dochód,
o jakim mowa w art. 8 ust. 11 ustawy. Oznacza to, że aby istniała możliwość uwzględnienia
oszczędności przy obliczaniu dochodu, konieczne jest dokonanie konkretnego ustalenia
w przedmiocie, jaka kwota oszczędności ma swoje źródło w jednorazowym dochodzie,
wypłaconym w konkretnej dacie. Podkreślić w tym miejscu należy, że aby uznać dochód za
jednorazowy, musi on być faktycznie wypłacony osobie, podczas gdy treścią pojęcia
oszczędności jest „gromadzenie własnych środków przez dłuższy okres czasu, a nie ich
jednorazowa wypłata” (zob. wyrok z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 559/18,
Legalis nr 1832972).
Mając to na uwadze należy stwierdzić, że obowiązujące regulacje, odnoszące się do
finansowania pobytu osób w domach pomocy społecznej, wydają się być optymalne ze
względu na fakt nakładania przez nie odpowiedzialności za finansowanie pobytu osoby
w DPS w pierwszej kolejności na samego mieszkańca, w dalszej również na członków jego
rodziny, a dopiero ostatecznie na gminę, z której został on skierowany do domu pomocy
społecznej.
Postulat wprowadzenia do ustawy o pomocy społecznej nowych instrumentów prawnych,
dających możliwość uwzględniania w odpłatności za pobyt w DPS majątku mieszkańca, budzi
poważne wątpliwości w zakresie zgodności z Konstytucją RP (zasada ochrony własności
wyrażona w art. 21 i art. 64 Konstytucji) oraz stanowiłby poważną ingerencją w prawo
właściciela do swobodnego dysponowania rzeczą (art. 140 Kodeksu cywilnego).
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto warto zauważyć, że osoba skierowana do domu pomocy społecznej nie musi
przebywać w nim do końca swojego życia. Pozbawiając ją choćby tylko części majątku, pomoc
społeczna mogłaby doprowadzić do utraty przez nią możliwości rezygnacji z pobytu w DPS
i powrotu osoby do środowiska, w którym zamieszkiwała wcześniej.
Niezależnie od powyższego zapewniam, iż poruszone w interpelacji kwestie zostaną
poddane dalszej, wnikliwej analizie. Informuję też, że zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej z 27 czerwca 2024 r. powołany został - jako organ opiniodawczo-
doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - Zespół do Spraw Reformy Systemu
Pomocy Społecznej.
Do zadań Zespołu, w skład którego weszli zarówno eksperci jak i praktycy, będzie należało
dokonanie analizy i oceny skuteczności oraz adekwatności istniejących rozwiązań w ramach
systemu pomocy społecznej w Polsce, dostępności świadczeń, usług i innych form wsparcia
w ramach systemu pomocy społecznej oraz sytuacji pracowników systemu pomocy
społecznej. Na tej podstawie opracowane zostaną propozycje konkretnych rozwiązań
systemowych i prawnych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --