Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.64.2024.KW
3309711.13047436.10532939
Warszawa, 09-08-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT3936 Pani poseł Anny Schmidt w sprawie zagrożeń
związanych z rosnącą populacją wilków, przekazuję odpowiedzi na zadane pytania.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska monitoruje obecną populację wilków na terenie
Polski? Jeśli tak, jakie są aktualne dane dotyczące ich liczebności?
Uprzejmie informuję, iż na podstawie art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.
o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336, z późn. zm.), Główny Inspektor Ochrony
Środowiska w ramach państwowego monitoringu środowiska prowadzi monitoring
przyrodniczy różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Monitoring ten polega na
obserwacji i ocenie stanu oraz zachodzących zmian w składnikach różnorodności
biologicznej i krajobrazowej, w tym typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących
przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, ze szczególnym uwzględnieniem typów siedlisk
przyrodniczych i gatunków o znaczeniu priorytetowym, a także na ocenie skuteczności
stosowanych metod ochrony przyrody. Celem monitoringu jest również dostarczenie
danych umożliwiających opracowanie raportów z art. 17 dyrektywy siedliskowej,
przekazywanych co 6 lat Komisji Europejskiej o stanie ochrony siedlisk przyrodniczych
i gatunków o znaczeniu europejskim. W raportach tych ocenia się dla gatunków zasięg,
populację, siedlisko gatunku oraz perspektywy ochrony. Wielkość populacji wilka podana
w ostatnim raporcie przekazanym do Komisji Europejskiej, w 2019 r. wynosiła 1886
osobników. Następny raport zostanie przekazany do Komisji Europejskiej w 2025 r.
Ponadto warto wskazać, że Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przekazuje do
Głównego Urzędu Statystycznego raz w roku dane dotyczące liczebności wybranych
gatunków zwierząt chronionych (8 gatunków zwierząt) - żubra, wilka, rysia, niedźwiedzia
brunatnego, bobra europejskiego, kozicy, cietrzewia, głuszca zgodnie z wydawanym
corocznie na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce
publicznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 773) rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie programu
badań statystycznych statystyki publicznej. Dane na temat liczebności ww. zwierząt
w poszczególnych województwach pochodzą od regionalnych dyrekcji ochrony środowiska,
ale też pozyskiwane były z parków narodowych. Regionalne dyrekcje ochrony środowiska
z kolei dane czerpały z różnych źródeł np. jednostek Lasów Państwowych, inwentaryzacji
z poprzednich lat, danych literaturowych, czy w oparciu o własne oceny lub z innych źródeł.
Co prawda dane te nie są poparte pracami terenowymi wykonywanymi według jednej
metodyki, są jednak zbierane cyklicznie raz do roku z tych samych źródeł. Mimo więc, że są
one szacunkowe, to pokazują pewne trendy populacyjne. Zgodnie z danymi
opublikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny w Roczniku Statystycznym Ochrona
Środowiska 2023, w 2022 r. w Polsce było 4328 osobników wilków.
2. Jakie działania podjęło Ministerstwo w celu ochrony zwierząt domowych i hodowlanych
przed atakami wilków?
Faktem jest, iż populacja wilka od czasu objęcia ścisłą ochroną gatunkową systematycznie
wzrasta, podobnie powiększył się zasięg jego występowania. Należy pamiętać, że objęcie
ochroną wilka zarówno na poziomie całego kraju, jak i konsekwencja ochrony na poziomie
Unii Europejskiej – w Polsce od 2004 r., ukierunkowane było właśnie m.in. na ten cel, tj. na

-- 1 of 5 --

zwiększenie liczebności i zasięgu gatunku. Sukces z przyrodniczego punktu widzenia
sprawia jednocześnie, że w ostatnim czasie wzrasta liczba doniesień na temat sytuacji
konfliktowych z udziałem wilka. Gatunek zwiększa swoją liczebność i zasięg, przez co coraz
częściej dochodzi do bezpośredniej styczności wilków z ludźmi, również na terenach, na
których od dawna nie był widywany. Sprawy te stają się często głośne medialnie, choć nie
zawsze rozgłos ten jest adekwatny do stopnia zagrożenia. Negatywne emocje są dodatkowo
podsycane na portalach społecznościowych oraz w mediach.
Należy wyraźnie podkreślić, iż pomimo, że wilk objęty jest ścisłą ochroną gatunkową,
obowiązujące obecnie przepisy prawa przewidują możliwość podjęcia działań
przeciwdziałających zagrożeniu powodowanemu przez ten gatunek. Zgodnie z przepisami
ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 ze zm.)
możliwe jest uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wobec osobników tego
gatunku, w celu wyeliminowania powodowanego zagrożenia – np. na umyślne płoszenie,
umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania w inne miejsce czy zabijanie.
Zezwolenia wydawane są przez właściwego miejscowo regionalnego dyrektora ochrony
środowiska (w zakresie umyślnego płoszenia i przemieszczania), Generalnego Dyrektora
Ochrony Środowiska (w zakresie umyślnego zabijania) oraz Ministra Klimatu i Środowiska
(w przypadku, gdy czynności mają być wykonane na terenie parku narodowego). Zezwolenia
takie mogą być wydawane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych, jeżeli
wnioskowane działania nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony
gatunku chronionego oraz przy spełnieniu jednej z przesłanek indywidualnych, jak na
przykład dotyczące interesu zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego. W przypadku, gdy
zagrożenie jest udokumentowane, oraz gdy spełnione są wszystkie przesłanki niezbędne do
wydania zezwolenia, nie ma przeciwskazań, aby zezwolenie takie uzyskać. Niemniej jednak
należy zaznaczyć, że ewentualne zezwolenia wydawane są wyłącznie na wniosek podmiotu
zainteresowanego uzyskaniem stosownego odstępstwa. Każdy przypadek rozpatrywany
jest indywidualnie i podlega wszechstronnej ocenie tak, by eliminowane były jedynie
osobniki stwarzające rzeczywiste zagrożenie. Z uwagi na priorytetowe traktowanie
bezpieczeństwa powszechnego, sprawy takie są rozpatrywane bez zbędnej zwłoki.
Ponadto służby ochrony przyrody podejmują szereg działań mających na celu ochronę
mienia, w tym także zwierząt domowych i hodowlanych przed atakami wilków. Możliwe jest
uzyskanie fachowej pomocy, dotyczącej sposobów zabezpieczania mienia przed szkodami
wyrządzonymi przez wilki, jak również finansowego wsparcia dla tych przedsięwzięć.
Finansowe wsparcie (nazwane w ustawie o ochronie przyrody - współdziałaniem)
realizowane jest na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych pomiędzy regionalnym
dyrektorem ochrony środowiska lub dyrektorem parku narodowego a osobą
zainteresowaną uzyskaniem takiej pomocy. Współdziałanie to może obejmować budowę
urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom. Współpraca może polegać na
finansowaniu ww. działań z budżetu właściwego miejscowo dyrektora parku narodowego
lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Środki na finansowanie działań
prewencyjnych często są pozyskiwane przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska
z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Warto także zwrócić uwagę, iż na stronie internetowej Generalnej Dyrekcji Ochrony
Środowiska znajduje się informacja kierowana specjalnie do samorządów, w której
przekazano zestaw podstawowych informacji, które pomogą zapobiegać incydentom
z udziałem wilka lub odpowiednio na nie reagować.
Dodatkowo regionalne dyrekcje ochrony środowiska prowadzą działania informacyjne
w zakresie ekologii i behawioru wilka, sposobów zachowania się w sytuacjach
niebezpiecznych, czy wreszcie składania wniosków o odstraszanie lub eliminację osobników
zagrażających życiu lub zdrowiu, czy też mieniu. Regionalni dyrektorzy ochrony środowiska
wystosowali pisma do wszystkich gmin, w których zamieszczono informacje o:

-- 2 of 5 --

 potencjalnych sytuacjach niebezpiecznych z udziałem wilka, które mogą mieć
miejsce,
 „Procedurze postępowania w sytuacjach konfliktowych człowiek-wilk”, która może
być pomocna przy ocenie sytuacji i podjęciu właściwych działań przez gminy,
 kompetencjach organów ochrony przyrody w zakresie wydawania zezwoleń na
czynności zakazane w stosunku do zwierząt objętych ochroną ścisłą, w tym wilka.
3. Czy Ministerstwo rozważa możliwość złagodzenia przepisów dotyczących ochrony wilka, aby
umożliwić kontrolowany odstrzał w sytuacjach, gdzie liczebność tych drapieżników stanowi
zagrożenie?
Uprzejmie informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie rozważa możliwości
złagodzenia przepisów dotyczących ochrony wilka. Wilk podlega ochronie ścisłej na terenie
całego kraju od 1998 r. (aktualnie na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16
grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt).
Wilk został wymieniony w załączniku II Konwencji z dnia 19 września 1979 r. o ochronie
gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk (tzw. Konwencji Berneńskiej),
jako gatunek zwierzęcia ściśle chronionego. Polska podczas ratyfikacji Konwencji
Berneńskiej zgłosiła w trybie art. 22 tej konwencji zastrzeżenie co do przedmiotowego
gatunku, zgodnie z którym może on zostać objęty w Polsce statusem ochrony innym niż
przewidziany w konwencji. Zatem w świetle Konwencji Berneńskiej wilk może zostać objęty
w Polsce ochroną gatunkową częściową.
Ponadto polska populacja wilka jest wymieniona w załączniku II (jako gatunek zwierzęcia
będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, którego ochrona wymaga
wyznaczenia specjalnych obszarów ochrony) i załączniku V (jako gatunek zwierzęcia
będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, którego pozyskanie ze stanu dzikiego
i eksploatacja może podlegać działaniom) dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja
1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywy
Siedliskowej). Zatem teoretycznie w świetle Dyrektywy Siedliskowej wilk może być
w Polsce objęty częściową ochroną gatunkową. Należy jednak pamiętać, że wilk w myśl tej
dyrektywy jest gatunkiem o znaczeniu priorytetowym, w odniesieniu do ochrony którego
Unia Europejska ponosi szczególną odpowiedzialność z powodu wielkości jego naturalnego
zasięgu mieszczącego się w obrębie terytorium Państw Członkowskich.
Wydawać by się mogło, że konsekwencją obniżenia reżimu ochrony wilka byłoby
zwiększenie liczby wydawanych decyzji derogacyjnych, gdyż do gatunków objętych
ochroną częściową istnieje możliwość zastosowania dodatkowej przesłanki indywidualnej –
tj. słusznego interesu strony. Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż odstępstwa od zakazów
w stosunku do zwierząt objętych ochroną gatunkową częściową wydawane są przez
właściwych miejscowo regionalnych dyrektorów ochrony środowiska. Zatem trudno w tym
przypadku byłoby utrzymać jednolite podejście odnośnie zarządzania populacją wilka
w Polsce. Ze względu na ogromne wymagania przestrzenne dużych drapieżników,
powierzchnie nawet największych lasów w Polsce są zbyt małe, by stanowić ostoję
niezależnej, żywotnej, zróżnicowanej genetycznie populacji wilka. Dlatego populacje dużych
drapieżników jak wilk są w Polsce zbiorem niewielkich lokalnych populacji (tzw.
subpopulacji) zasiedlających poszczególne kompleksy leśne, połączonych w całość poprzez
korytarze ekologiczne. Przetrwanie takich gatunków zależy od sprawnej wymiany
osobników (i genów) pomiędzy poszczególnymi subpopulacjami. Należy więc zauważyć, że
nieskoordynowane działania na tak małych obszarach jak województwa wiązałyby się ze
sporym ryzykiem dla osiągnięcia celu ochrony tego gatunku. Regionalni dyrektorzy ochrony
środowiska, aby uniknąć negatywnego wpływu na stan populacji wilka (wymóg Dyrektywy
Siedliskowej) przed wydaniem decyzji każdorazowo musieliby analizować sytuację na
terenie innych województw, co wydłużałoby i komplikowało procedurę.

-- 3 of 5 --

Wbrew powszechnemu przekonaniu, tam gdzie poluje się na wilki, poziom szkód
w inwentarzu nie spada, a może nawet wzrastać. Ogromna większość wilków żyje
w grupach rodzinnych, odstrzały powodują zaburzenia struktury socjalnej grupy rodzinnej,
która opiera się na bliskim pokrewieństwie osobników (grupa składa się najczęściej z pary
rodzicielskiej i jej potomstwa), warunkującej współpracę w grupie i dzielenie się pokarmem.
Powstałe w wyniku odstrzału niewielkie, niedoświadczone grupy lub młode, osierocone
wilki pozbawione wsparcia rodziców nie mają jeszcze umiejętności polowania na największą
i trudną zdobycz (jelenie, łosie i dziki), dlatego chętniej polują na mniejsze ofiary, np. sarny.
Łatwiejszą zdobyczą są dla nich też zwierzęta gospodarskie, co może powodować wzrost
szkód w inwentarzu.
Należy również zauważyć, że najlepszym sposobem na zapobieganie stratom w zwierzętach
gospodarczych jest stosowanie różnorodnych metod ochrony inwentarza. Jak wskazują
badania naukowe, w całym zasięgu występowania wilka dochodzi do ataków na zwierzęta
gospodarskie, a poziom szkód nie zależy ani od statusu ochronnego wilka, ani od tego czy
wilki są w danym kraju gatunkiem łownym, lecz od stopnia zabezpieczenia stad przez
hodowców.
4. Czy istnieje program odszkodowań dla rolników i hodowców, którzy ponieśli straty w wyniku
ataków wilków? Jeśli tak, jakie są jego warunki i jak można ubiegać się o odszkodowanie?
Zgodnie z art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Skarb Państwa
odpowiada za szkody wyrządzone przez wilki. Odpowiedzialność ta nie obejmuje
utraconych korzyści. Oględzin i szacowania szkód, a także ustalania wysokości
odszkodowania i jego wypłaty dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na
terenie parku narodowego – dyrektor tego parku. Tryb postępowania przy szacowaniu
szkód wyrządzonych przez wilki, sposób wypłaty odszkodowań za szkody, wzory
dokumentów dotyczących szacowania szkód i wyliczania odszkodowań za szkody oraz
terminy zgłoszenia i szacowania szkody, określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia
8 lutego 2018 r. w sprawie szacowania szkód wyrządzonych przez niektóre gatunki zwierząt
objęte ochroną gatunkową (Dz.U. poz. 645). Poszkodowany po stwierdzeniu szkody
dokonuje niezwłocznie jej zgłoszenia przez złożenie wniosku o odszkodowanie za szkodę.
Właściwy organ dokonuje oględzin szkody w obecności poszkodowanego, niezwłocznie po
otrzymaniu wniosku, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania
kompletnego wniosku. Dokonując oględzin szkody wyrządzonej w odniesieniu do zwierząt,
ustala się: gatunek zwierzęcia, które spowodowało szkodę, rodzaj i rozmiar szkody, rodzaj
zabezpieczeń zastosowanych przed atakiem drapieżników, czas wyrządzenia szkody,
sposób nadzoru nad zwierzętami gospodarskimi w okresie od zachodu do wschodu słońca.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM

-- 4 of 5 --



-- 5 of 5 --