Interpelacja nr 3922
Interpelacja w sprawie zwalczania barszczu Sosnowskiego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (95%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zwalczania barszczu Sosnowskiego
Interpelacja nr 3922
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zwalczania barszczu Sosnowskiego
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 17-07-2024
Szanowna Pani Minister!
Jak powszechnie wiadomo barszcz Sosnowskiego to jedna z najsilniej toksycznych roślin w Polsce. Jej sok zawiera szereg związków uwrażliwiających organizmy ludzi i zwierząt na działanie promieni słonecznych. Związki te w obecności światła słonecznego, w szczególności promieni UVA i UVB, wiążą się z DNA komórek skóry i powodują oparzenia II i III stopnia. Wywołują również uszkodzenia dróg oddechowych i oczu oraz powodują ból i zawroty głowy, nudności i wymioty, ponieważ w sprzyjających warunkach atmosferycznych unoszą się w powietrzu.
Roślina jest niebezpieczna szczególnie teraz, w okresie kwitnienia i owocowania, kiedy odnotowuje się wysoką temperaturę powietrza. Wówczas nawet pośredni kontakt z rośliną może doprowadzić do poparzenia skóry, ponieważ związki furanokumarynowe wydostają się z barszczu w postaci oprysków i osadzają się na skórze osób przebywających w pobliżu.
Wszystko to powoduje, że należy dążyć do jak największego ułatwienia samorządom zwalczania tej inwazyjnej rośliny, stąd zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie możliwości prawne i finansowe mają obecnie jednostki samorządu terytorialnego w celu zwalczania barszczu Sosnowskiego?
2. Do jakich instytucji polskie samorządy mogą zwrócić się w celu otrzymania dofinansowania do jej usuwania?
3. Czy biorąc pod uwagę stan finansów publicznych pozostawiony po poprzednikach, podległy Pani resort zamierza przeznaczyć dodatkowe środki budżetowe na zwalczanie wymienionej rośliny, a jeśli tak, to w jaki sposób środki te będą rozdysponowane?
4. Kto według przepisów prawa (brak jest przepisów prawa) zobowiązany jest do usuwania rośliny z terenów, które nie są w zarządzie gminy?
5. Czy planowane są zmiany w prawie, których bezpośrednim skutkiem będzie zwiększona skuteczność w usuwaniu barszczu Sosnowskiego? Jeżeli tak, to kiedy można spodziewać się odpowiednich przepisów w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 3922
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zwalczania barszczu Sosnowskiego
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 17-07-2024
Szanowna Pani Minister!
Jak powszechnie wiadomo barszcz Sosnowskiego to jedna z najsilniej toksycznych roślin w Polsce. Jej sok zawiera szereg związków uwrażliwiających organizmy ludzi i zwierząt na działanie promieni słonecznych. Związki te w obecności światła słonecznego, w szczególności promieni UVA i UVB, wiążą się z DNA komórek skóry i powodują oparzenia II i III stopnia. Wywołują również uszkodzenia dróg oddechowych i oczu oraz powodują ból i zawroty głowy, nudności i wymioty, ponieważ w sprzyjających warunkach atmosferycznych unoszą się w powietrzu.
Roślina jest niebezpieczna szczególnie teraz, w okresie kwitnienia i owocowania, kiedy odnotowuje się wysoką temperaturę powietrza. Wówczas nawet pośredni kontakt z rośliną może doprowadzić do poparzenia skóry, ponieważ związki furanokumarynowe wydostają się z barszczu w postaci oprysków i osadzają się na skórze osób przebywających w pobliżu.
Wszystko to powoduje, że należy dążyć do jak największego ułatwienia samorządom zwalczania tej inwazyjnej rośliny, stąd zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie możliwości prawne i finansowe mają obecnie jednostki samorządu terytorialnego w celu zwalczania barszczu Sosnowskiego?
2. Do jakich instytucji polskie samorządy mogą zwrócić się w celu otrzymania dofinansowania do jej usuwania?
3. Czy biorąc pod uwagę stan finansów publicznych pozostawiony po poprzednikach, podległy Pani resort zamierza przeznaczyć dodatkowe środki budżetowe na zwalczanie wymienionej rośliny, a jeśli tak, to w jaki sposób środki te będą rozdysponowane?
4. Kto według przepisów prawa (brak jest przepisów prawa) zobowiązany jest do usuwania rośliny z terenów, które nie są w zarządzie gminy?
5. Czy planowane są zmiany w prawie, których bezpośrednim skutkiem będzie zwiększona skuteczność w usuwaniu barszczu Sosnowskiego? Jeżeli tak, to kiedy można spodziewać się odpowiednich przepisów w tym zakresie?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Minister Paulina Hennig-Kloska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
9%
Konkretność
91%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12865 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Paulina Hennig-Kloska
BM-WP.050.100.2024.KM
3304989.13097561.10547328
Warszawa, 13-08-2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Małgorzaty Pępek w sprawie zwalczania barszczu
Sosnowskiego (znak K10INT3922), przekazuję następujące informacje.
Ad 1 Jakie jednostki samorządu terytorialnego mają obecnie możliwości prawne i finansowe
w celu zwalczania barszczu Sosnowskiego?
Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) został wymieniony w rozporządzeniu
wykonawczym Komisji (UE) 2016/1141 z dnia 13 lipca 2016 r. przyjmującym wykaz
inwazyjnych gatunków obcych (dalej: „IGO”) uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii
zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22
października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do
wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych1 oraz w rozporządzeniu
Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych
stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających
zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie
naturalnego stanu ekosystemów2, gdzie został oznaczony jako inwazyjny gatunek obcy
stanowiący zagrożenie dla Unii rozprzestrzeniony na szeroką skalę.
Po otrzymaniu informacji od regionalnego dyrektora ochrony środowiska o wprowadzeniu
do Rejestru IGO informacji o stwierdzeniu obecności IGO w środowisku wójt, burmistrz
lub prezydent miasta na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.
o gatunkach obcych3 – dalej: „ugo”, ustala podmiot władający odpowiedzialny za
przeprowadzenie działań zaradczych i informuje ten podmiot o stwierdzeniu obecności IGO
w środowisku oraz o konieczności przeprowadzenia działań zaradczych wobec IGO zgodnie
z art. 21 ust. 2 ugo.
W przypadku gatunków IGO stanowiących zagrożenie dla Unii lub IGO stanowiących
zagrożenie dla Polski, rozprzestrzenionych na szeroką skalę, często podmiotem właściwym
do przeprowadzenia działań zaradczych jest właściwy wójt, burmistrz albo prezydent miasta
(art. 21 ugo).
1 Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 189, str. 4 z późn. zm.
2 Dz. U. poz. 2649
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1589 z późn. zm.
-- 1 of 5 --
W przypadku konieczności podjęcia działań na nieruchomości, którą nie włada, organ
właściwy do przeprowadzenia działań zaradczych określa, w drodze decyzji, termin
udostępnienia nieruchomości przez podmiot władający oraz zakres i sposób
przeprowadzenia działań zaradczych. Decyzja ta podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Podmiot władający nieruchomością udostępnia ją oraz pozwala na przeprowadzenie działań
zaradczych na warunkach określonych w decyzji.
W przypadku, kiedy organ uprawniony do przeprowadzenia działań zaradczych nie może
ustalić podmiotu władającego daną nieruchomością lub działania zaradcze wymagają
natychmiastowego przeprowadzenia ze względu na możliwość zaistnienia nieodwracalnych
skutków dla ochrony rodzimych gatunków lub siedlisk art.19 ust. 3 ugo umożliwia organowi
uprawnionemu do przeprowadzenia działań zaradczych wstęp na teren nieruchomości
z pominięciem zaleceń wymienionych w poprzednim akapicie.
Finansowanie działań zaradczych wobec inwazyjnych gatunków obcych występujących
na szeroką skalę spoczywa na podmiotach zobowiązanych do ich przeprowadzania.
W przypadku gmin ustawa wprost wskazuje, że zadanie to należy do ich zadań własnych
tych jednostek (art. 21 ust. 7 ugo). Istnieje jednak możliwość uzyskania dofinansowania
na ten cel.
Ad 2 Do jakich instytucji polskie samorządy mogą zwrócić się w celu otrzymania
dofinansowania do jej usuwania?
I. Fundusze krajowe
W ofercie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie ma
aktualnie programu skierowanego do samorządów w zakresie dofinansowania do
zwalczania gatunków obcych, w tym barszczu Sosnowskiego.
Natomiast wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej4 mogą wspierać
zwalczanie barszczu Sosnowskiego w ramach działań statutowych z zakresu ochrony
różnorodności biologicznej, zgodnie z obowiązującymi zasadami, kryteriami wyboru
przedsięwzięć, listą przedsięwzięć priorytetowych oraz wytycznymi dotyczącymi
kwalifikowalności kosztów. Forma i poziom dofinansowania uzależnione są od przychodów
z opłat środowiskowych będących w dyspozycji wfośigw. Nabory prowadzone są przez
odpowiednie terytorialnie wfośigw.
Szczegółowe informację nt. dofinansowania zwalczania barszczu Sosnowskiego ze środków
wfośigw w zał. nr 1.
II. Fundusze UE na lata 2021-2027
W ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-
20275, dla którego Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest Instytucją Pośredniczącą,
w działaniu FENX.01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury, zaplanowano
dedykowane wsparcie na typ projektu 1.5.3 zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych (IGO).
Zakres wsparcia w ramach typu projektu 1.5.3 zgodnie ze Szczegółowym Opisem
Priorytetów (SZOP) dla FEnIKS obejmuje cyt.:
4 dalej: wfośigw
5 dalej: FEnIKS
-- 2 of 5 --
Projekty zwalczania IGO, służące zahamowaniu presji na rodzime gatunki i siedliska. Wsparcie
ograniczone do działań z ustawy z 11.08.2021 o gatunkach obcych i z ustawy z 04.11.2022
o Centralnym Azylu dla Zwierząt. Wspierane będą projekty kompleksowego zarządzania IGO,
w tym aktualizujące wiedzę o tych gatunkach i sposobach ich eliminacji, kontroli lub izolacji,
wp szczególności gatunków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski
i przedsięwzięcia wdrażające Plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO
stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski.
W katalogu potencjalnych beneficjentów w SZOP wymieniono m.in. jst i ich związki oraz
jednostki organizacyjne działające w ich imieniu.
Nabory prowadzone są przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej:
Do 31 lipca trwał nabór wniosków o dofinansowanie w sposób niekonkurencyjny
skierowany do GDOŚ dotyczący IGO6. Alokacja przeznaczona na nabór wynosi 30 mln zł.
GDOŚ planuje realizację projektu pn. Wdrażanie Planu działań dla priorytetowych dróg
przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych, o szacowanym koszcie całkowitym 25 mln zł.
Działania zaplanowane w ramach projektu obejmują m.in.: przeprowadzenie niezbędnych
analiz, zrealizowanie szkoleń dla pracowników służb i organów zaangażowanych
w zwalczanie IGO oraz szeroko zakrojoną kampanię edukacyjno-informacyjną dotyczącą
tych gatunków. Ponadto planowane jest również kompleksowe testowanie metod
zwalczania najbardziej inwazyjnych gatunków, w szczególności barszczy kaukaskich
i rdestowców, które ze względu na cechy biologiczne wymagają zwalczania systemowego -
prowadzonego planowo i sukcesywnie przez kilka sezonów wegetacyjnych. Celem
zaplanowanych działań jest nie tylko wzrost wiedzy społeczeństwa czy interesariuszy,
w tym rozpowszechnienie informacji o zagrożeniach związanych z wprowadzaniem
i rozprzestrzenianiem się IGO, ale również poszerzenie bazy ekspertów i specjalistów
mających wiedzę jak zmniejszyć negatywne oddziaływanie IGO na środowisko
przyrodnicze, zdrowie i gospodarkę. Zaplanowane zadania oparte są o wnioski, wiedzę
i materiały wynikające z realizacji przez GDOŚ projektu nr POIS.02.04.00-00-0100/16 pn.
Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz
z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną.
Nabór wniosków o dofinansowanie w sposób konkurencyjny dot. zwalczania IGO dla
szerokiego grona beneficjentów nie został jeszcze ogłoszony z uwagi na trwający proces
konsultacji z organizacjami pozarządowymi będącymi członkami Komitetu Monitorującego
FEnIKS projektu kryteriów wyboru projektów niezbędnych dla przeprowadzenia
postępowania.
Ponadto działania obejmujące zwalczanie IGO mogły zostać ujęte w ramach projektów
dotyczących ochrony in-situ lub ex -situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych
w ramach ogłoszonego 27 listopada 2023 r. naboru z FEnIKS7.
W ramach programów regionalnych tj. Funduszy Europejskich dla Regionów dla
poszczególnych województw zaplanowano wsparcie na typ projektów w zakresie
zwalczania inwazyjnych gatunków obcych. Instytucją Zarządzającą dla ww. programu pełnią
Urzędy Marszałkowskie Województwa.
6 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00624.
7 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00323
-- 3 of 5 --
Informacje na temat programów znajdują się na stronie internetowej:
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-2021-
2027/fundusze-dla-regionow/ .
Dodatkowo na stronie Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych znajduje
się zakładka poświęcona projektowi „Punkt dla Przyrody”, gdzie można uzyskać wsparcie
doradcze oraz szkoleniowe w zakresie przygotowania i rozliczania projektów dotyczących
ochrony bioróżnorodności w ramach Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat
i Środowisko (FEnIKS), Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej (FE PW) oraz
16 funduszy regionalnych dla podmiotów ubiegających się o finansowanie z zakresu
ochrony bioróżnorodności w Perspektywie Finansowej 2023-2029. Więcej informacji
na temat projektu można znaleźć na stronie: https://punktdlaprzyrody.lasy.gov.pl/
Ad 3 Czy biorąc pod uwagę stan finansów publicznych pozostawiony po poprzednikach,
podległy Pani resort zamierza przeznaczyć dodatkowe środki budżetowe na zwalczanie
wymienionej rośliny, a jeśli tak, to w jaki sposób środki te będą rozdysponowane?
Według dostępnej wiedzy, na etapie ustaleń z Ministerstwem Finansów dotyczącym
procedowania ustawy o gatunkach obcych nie przewidywano dodatkowych form
dofinansowania działań związanych z usuwaniem ze środowiska inwazyjnych gatunków
obcych.
Ad 4 Kto według przepisów prawa zobowiązany jest do usuwania rośliny z terenów, które
nie są w zarządzie gminy?
Zgodnie z artykułem 21 ust. 1 ugo działania zaradcze w stosunku do IGO
rozprzestrzenionego na szeroką skalę, stanowiącego zagrożenie dla Unii i Polski,
przeprowadza się po wprowadzeniu do Rejestru IGO informacji o stwierdzeniu obecności
w środowisku danego IGO. W takiej sytuacji obowiązek przeprowadzenia działań
zaradczych spoczywa odpowiednio na:
- dyrektorze parku narodowego - na obszarze parku narodowego,
- właściwym regionalnym dyrektorze ochrony środowiska - na obszarze rezerwatu
przyrody (z wyłączeniem lasów stanowiących rezerwat przyrody),
- Głównym Inspektoracie Rybołówstwa Morskiego - na obszarze morskim,
- właściwym dyrektorze urzędu morskiego – na obszarze pasa technicznego,
- wójcie, burmistrzu lub prezydencie miasta – na pozostałych terenach.
Równocześnie na podstawie art. 21 ust 2 ugo działania zaradcze w stosunku do IGO
rozprzestrzenionego na szeroką skalę, przeprowadza, po otrzymaniu od wójta, burmistrza
lub prezydenta miasta informacji o stwierdzeniu obecności IGO w środowisku, właściwy
dyrektor regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe –
w lasach stanowiących rezerwat przyrody, a poza obszarami parku narodowego i rezerwatu
przyrody:
- zarządca nieruchomości - w przypadku nieruchomości stanowiącej własność Skarbu
Państwa oraz nieruchomości stanowiącej własność państwowej osoby prawnej
działania zaradcze przeprowadza lub też
-- 4 of 5 --
- podmiot władający będący osobą fizyczną albo inną niż państwowa osobą prawną, albo
inną niż państwowa jednostką organizacyjną – na nieruchomości, którą włada.
Ad 5 Czy planowane są zmiany w prawie, których bezpośrednim skutkiem będzie
zwiększona skuteczność w usuwaniu Barszczu Sosnowskiego? Jeżeli tak, to kiedy
można spodziewać się odpowiednich przepisów w tym zakresie?
Obecnie nie przewiduje się wprowadzenia zmian w prawie, które miałyby bezpośredni
wpływ na zwiększenie skuteczności usuwania przedmiotowego IGO. Podmiot
przeprowadzający działania zaradcze w oparciu o analizę kosztów i korzyści podejmuje
decyzję o sposobie przeprowadzenia działań zaradczych. Biorąc pod uwagę żywotność
barszczy kaukaskich oraz ich zdolność do wytwarzania dużych ilości materiału nasiennego
eliminacja całych połaci barszczu może okazać się niezwykle trudna do wykonania. W takiej
sytuacji można podejmować działania polegające na kontroli populacji, niedopuszczeniu
do dalszego rozprzestrzeniania się rośliny czy izolacji (art. 2 pkt 3-4, 9-10 ugo).
Podpowiedzi na temat wyboru metody zwalczania barszczy można szukać
w udostępnionym na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska kompendium
dotyczącym zwalczania barszczy: https://www.gov.pl/web/gdos/kompendia-zwalczania-
wybranych-igo .
Z wyrazami szacunku
Paulina Hennig-Kloska
Minister Klimatu i Środowiska
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych KPRM
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Paulina Hennig-Kloska
BM-WP.050.100.2024.KM
3304989.13097561.10547328
Warszawa, 13-08-2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Małgorzaty Pępek w sprawie zwalczania barszczu
Sosnowskiego (znak K10INT3922), przekazuję następujące informacje.
Ad 1 Jakie jednostki samorządu terytorialnego mają obecnie możliwości prawne i finansowe
w celu zwalczania barszczu Sosnowskiego?
Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) został wymieniony w rozporządzeniu
wykonawczym Komisji (UE) 2016/1141 z dnia 13 lipca 2016 r. przyjmującym wykaz
inwazyjnych gatunków obcych (dalej: „IGO”) uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii
zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22
października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do
wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych1 oraz w rozporządzeniu
Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych
stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających
zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie
naturalnego stanu ekosystemów2, gdzie został oznaczony jako inwazyjny gatunek obcy
stanowiący zagrożenie dla Unii rozprzestrzeniony na szeroką skalę.
Po otrzymaniu informacji od regionalnego dyrektora ochrony środowiska o wprowadzeniu
do Rejestru IGO informacji o stwierdzeniu obecności IGO w środowisku wójt, burmistrz
lub prezydent miasta na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.
o gatunkach obcych3 – dalej: „ugo”, ustala podmiot władający odpowiedzialny za
przeprowadzenie działań zaradczych i informuje ten podmiot o stwierdzeniu obecności IGO
w środowisku oraz o konieczności przeprowadzenia działań zaradczych wobec IGO zgodnie
z art. 21 ust. 2 ugo.
W przypadku gatunków IGO stanowiących zagrożenie dla Unii lub IGO stanowiących
zagrożenie dla Polski, rozprzestrzenionych na szeroką skalę, często podmiotem właściwym
do przeprowadzenia działań zaradczych jest właściwy wójt, burmistrz albo prezydent miasta
(art. 21 ugo).
1 Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 189, str. 4 z późn. zm.
2 Dz. U. poz. 2649
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1589 z późn. zm.
-- 1 of 5 --
W przypadku konieczności podjęcia działań na nieruchomości, którą nie włada, organ
właściwy do przeprowadzenia działań zaradczych określa, w drodze decyzji, termin
udostępnienia nieruchomości przez podmiot władający oraz zakres i sposób
przeprowadzenia działań zaradczych. Decyzja ta podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Podmiot władający nieruchomością udostępnia ją oraz pozwala na przeprowadzenie działań
zaradczych na warunkach określonych w decyzji.
W przypadku, kiedy organ uprawniony do przeprowadzenia działań zaradczych nie może
ustalić podmiotu władającego daną nieruchomością lub działania zaradcze wymagają
natychmiastowego przeprowadzenia ze względu na możliwość zaistnienia nieodwracalnych
skutków dla ochrony rodzimych gatunków lub siedlisk art.19 ust. 3 ugo umożliwia organowi
uprawnionemu do przeprowadzenia działań zaradczych wstęp na teren nieruchomości
z pominięciem zaleceń wymienionych w poprzednim akapicie.
Finansowanie działań zaradczych wobec inwazyjnych gatunków obcych występujących
na szeroką skalę spoczywa na podmiotach zobowiązanych do ich przeprowadzania.
W przypadku gmin ustawa wprost wskazuje, że zadanie to należy do ich zadań własnych
tych jednostek (art. 21 ust. 7 ugo). Istnieje jednak możliwość uzyskania dofinansowania
na ten cel.
Ad 2 Do jakich instytucji polskie samorządy mogą zwrócić się w celu otrzymania
dofinansowania do jej usuwania?
I. Fundusze krajowe
W ofercie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nie ma
aktualnie programu skierowanego do samorządów w zakresie dofinansowania do
zwalczania gatunków obcych, w tym barszczu Sosnowskiego.
Natomiast wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej4 mogą wspierać
zwalczanie barszczu Sosnowskiego w ramach działań statutowych z zakresu ochrony
różnorodności biologicznej, zgodnie z obowiązującymi zasadami, kryteriami wyboru
przedsięwzięć, listą przedsięwzięć priorytetowych oraz wytycznymi dotyczącymi
kwalifikowalności kosztów. Forma i poziom dofinansowania uzależnione są od przychodów
z opłat środowiskowych będących w dyspozycji wfośigw. Nabory prowadzone są przez
odpowiednie terytorialnie wfośigw.
Szczegółowe informację nt. dofinansowania zwalczania barszczu Sosnowskiego ze środków
wfośigw w zał. nr 1.
II. Fundusze UE na lata 2021-2027
W ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-
20275, dla którego Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest Instytucją Pośredniczącą,
w działaniu FENX.01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury, zaplanowano
dedykowane wsparcie na typ projektu 1.5.3 zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych (IGO).
Zakres wsparcia w ramach typu projektu 1.5.3 zgodnie ze Szczegółowym Opisem
Priorytetów (SZOP) dla FEnIKS obejmuje cyt.:
4 dalej: wfośigw
5 dalej: FEnIKS
-- 2 of 5 --
Projekty zwalczania IGO, służące zahamowaniu presji na rodzime gatunki i siedliska. Wsparcie
ograniczone do działań z ustawy z 11.08.2021 o gatunkach obcych i z ustawy z 04.11.2022
o Centralnym Azylu dla Zwierząt. Wspierane będą projekty kompleksowego zarządzania IGO,
w tym aktualizujące wiedzę o tych gatunkach i sposobach ich eliminacji, kontroli lub izolacji,
wp szczególności gatunków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski
i przedsięwzięcia wdrażające Plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO
stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski.
W katalogu potencjalnych beneficjentów w SZOP wymieniono m.in. jst i ich związki oraz
jednostki organizacyjne działające w ich imieniu.
Nabory prowadzone są przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej:
Do 31 lipca trwał nabór wniosków o dofinansowanie w sposób niekonkurencyjny
skierowany do GDOŚ dotyczący IGO6. Alokacja przeznaczona na nabór wynosi 30 mln zł.
GDOŚ planuje realizację projektu pn. Wdrażanie Planu działań dla priorytetowych dróg
przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych, o szacowanym koszcie całkowitym 25 mln zł.
Działania zaplanowane w ramach projektu obejmują m.in.: przeprowadzenie niezbędnych
analiz, zrealizowanie szkoleń dla pracowników służb i organów zaangażowanych
w zwalczanie IGO oraz szeroko zakrojoną kampanię edukacyjno-informacyjną dotyczącą
tych gatunków. Ponadto planowane jest również kompleksowe testowanie metod
zwalczania najbardziej inwazyjnych gatunków, w szczególności barszczy kaukaskich
i rdestowców, które ze względu na cechy biologiczne wymagają zwalczania systemowego -
prowadzonego planowo i sukcesywnie przez kilka sezonów wegetacyjnych. Celem
zaplanowanych działań jest nie tylko wzrost wiedzy społeczeństwa czy interesariuszy,
w tym rozpowszechnienie informacji o zagrożeniach związanych z wprowadzaniem
i rozprzestrzenianiem się IGO, ale również poszerzenie bazy ekspertów i specjalistów
mających wiedzę jak zmniejszyć negatywne oddziaływanie IGO na środowisko
przyrodnicze, zdrowie i gospodarkę. Zaplanowane zadania oparte są o wnioski, wiedzę
i materiały wynikające z realizacji przez GDOŚ projektu nr POIS.02.04.00-00-0100/16 pn.
Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz
z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną.
Nabór wniosków o dofinansowanie w sposób konkurencyjny dot. zwalczania IGO dla
szerokiego grona beneficjentów nie został jeszcze ogłoszony z uwagi na trwający proces
konsultacji z organizacjami pozarządowymi będącymi członkami Komitetu Monitorującego
FEnIKS projektu kryteriów wyboru projektów niezbędnych dla przeprowadzenia
postępowania.
Ponadto działania obejmujące zwalczanie IGO mogły zostać ujęte w ramach projektów
dotyczących ochrony in-situ lub ex -situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych
w ramach ogłoszonego 27 listopada 2023 r. naboru z FEnIKS7.
W ramach programów regionalnych tj. Funduszy Europejskich dla Regionów dla
poszczególnych województw zaplanowano wsparcie na typ projektów w zakresie
zwalczania inwazyjnych gatunków obcych. Instytucją Zarządzającą dla ww. programu pełnią
Urzędy Marszałkowskie Województwa.
6 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00624.
7 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00323
-- 3 of 5 --
Informacje na temat programów znajdują się na stronie internetowej:
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-2021-
2027/fundusze-dla-regionow/ .
Dodatkowo na stronie Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych znajduje
się zakładka poświęcona projektowi „Punkt dla Przyrody”, gdzie można uzyskać wsparcie
doradcze oraz szkoleniowe w zakresie przygotowania i rozliczania projektów dotyczących
ochrony bioróżnorodności w ramach Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat
i Środowisko (FEnIKS), Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej (FE PW) oraz
16 funduszy regionalnych dla podmiotów ubiegających się o finansowanie z zakresu
ochrony bioróżnorodności w Perspektywie Finansowej 2023-2029. Więcej informacji
na temat projektu można znaleźć na stronie: https://punktdlaprzyrody.lasy.gov.pl/
Ad 3 Czy biorąc pod uwagę stan finansów publicznych pozostawiony po poprzednikach,
podległy Pani resort zamierza przeznaczyć dodatkowe środki budżetowe na zwalczanie
wymienionej rośliny, a jeśli tak, to w jaki sposób środki te będą rozdysponowane?
Według dostępnej wiedzy, na etapie ustaleń z Ministerstwem Finansów dotyczącym
procedowania ustawy o gatunkach obcych nie przewidywano dodatkowych form
dofinansowania działań związanych z usuwaniem ze środowiska inwazyjnych gatunków
obcych.
Ad 4 Kto według przepisów prawa zobowiązany jest do usuwania rośliny z terenów, które
nie są w zarządzie gminy?
Zgodnie z artykułem 21 ust. 1 ugo działania zaradcze w stosunku do IGO
rozprzestrzenionego na szeroką skalę, stanowiącego zagrożenie dla Unii i Polski,
przeprowadza się po wprowadzeniu do Rejestru IGO informacji o stwierdzeniu obecności
w środowisku danego IGO. W takiej sytuacji obowiązek przeprowadzenia działań
zaradczych spoczywa odpowiednio na:
- dyrektorze parku narodowego - na obszarze parku narodowego,
- właściwym regionalnym dyrektorze ochrony środowiska - na obszarze rezerwatu
przyrody (z wyłączeniem lasów stanowiących rezerwat przyrody),
- Głównym Inspektoracie Rybołówstwa Morskiego - na obszarze morskim,
- właściwym dyrektorze urzędu morskiego – na obszarze pasa technicznego,
- wójcie, burmistrzu lub prezydencie miasta – na pozostałych terenach.
Równocześnie na podstawie art. 21 ust 2 ugo działania zaradcze w stosunku do IGO
rozprzestrzenionego na szeroką skalę, przeprowadza, po otrzymaniu od wójta, burmistrza
lub prezydenta miasta informacji o stwierdzeniu obecności IGO w środowisku, właściwy
dyrektor regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe –
w lasach stanowiących rezerwat przyrody, a poza obszarami parku narodowego i rezerwatu
przyrody:
- zarządca nieruchomości - w przypadku nieruchomości stanowiącej własność Skarbu
Państwa oraz nieruchomości stanowiącej własność państwowej osoby prawnej
działania zaradcze przeprowadza lub też
-- 4 of 5 --
- podmiot władający będący osobą fizyczną albo inną niż państwowa osobą prawną, albo
inną niż państwowa jednostką organizacyjną – na nieruchomości, którą włada.
Ad 5 Czy planowane są zmiany w prawie, których bezpośrednim skutkiem będzie
zwiększona skuteczność w usuwaniu Barszczu Sosnowskiego? Jeżeli tak, to kiedy
można spodziewać się odpowiednich przepisów w tym zakresie?
Obecnie nie przewiduje się wprowadzenia zmian w prawie, które miałyby bezpośredni
wpływ na zwiększenie skuteczności usuwania przedmiotowego IGO. Podmiot
przeprowadzający działania zaradcze w oparciu o analizę kosztów i korzyści podejmuje
decyzję o sposobie przeprowadzenia działań zaradczych. Biorąc pod uwagę żywotność
barszczy kaukaskich oraz ich zdolność do wytwarzania dużych ilości materiału nasiennego
eliminacja całych połaci barszczu może okazać się niezwykle trudna do wykonania. W takiej
sytuacji można podejmować działania polegające na kontroli populacji, niedopuszczeniu
do dalszego rozprzestrzeniania się rośliny czy izolacji (art. 2 pkt 3-4, 9-10 ugo).
Podpowiedzi na temat wyboru metody zwalczania barszczy można szukać
w udostępnionym na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska kompendium
dotyczącym zwalczania barszczy: https://www.gov.pl/web/gdos/kompendia-zwalczania-
wybranych-igo .
Z wyrazami szacunku
Paulina Hennig-Kloska
Minister Klimatu i Środowiska
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych KPRM
-- 5 of 5 --