Interpelacja nr 3870
Interpelacja w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie przysposobienia osób pełnoletnich
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie przysposobienia osób pełnoletnich
Interpelacja nr 3870
do ministra sprawiedliwości
w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie przysposobienia osób pełnoletnich
Zgłaszający: Krystyna Skowrońska
Data wpływu: 12-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
od dłuższego czasu zwracają się do mnie obywatele (rodzice) z prośbą o interwencję w sprawie podjęcia działań legislacyjnych w zakresie rozszerzenia możliwości przysposobienia osoby pełnoletniej.
W obecnym stanie prawnym przysposobić można osobę małoletnią tylko dla jej dobra, zaś wymaganie małoletności powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o przysposobienie (art. 114 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, t.j. Dz. U. 2017 poz. 682 ze zm.). Rozwiązanie to zostało przejęte z Kodeksu rodzinnego z 1950 r. (Dz. U. 1950 nr 34 poz. 308).
Wskazać należy, że są kraje, których kultura prawna przewiduje możliwość przysposobienia osób dorosłych (np. model niemiecki).
Na możliwości przysposobienia osób pełnoletnich szczególnie zależy rodzinom zastępczym opiekującym się najpierw dziećmi, a następnie dorosłymi (często z niepełnosprawnościami). Wnioski tych rodzin zastępczych o przysposobienie były jednak spóźnione z przyczyn losowych lub nawet jak w znanym mi przypadku przez wprowadzenie w błąd przez prawnika.
Nasze państwo powinno wspierać takie rodziny, zwłaszcza w kontekście problemu braku wystarczającej liczby kandydatów na opiekunów czy kuratorów.
Swój pogląd na ten temat wielokrotnie wyrażał także rzecznik praw obywatelskich stojący na stanowisku, że idea rozszerzenia instytucji przysposobienia w szczególnych przypadkach na osoby pełnoletnie jest warta rozważenia.
Wydaje się zatem zasadne wprowadzenie do polskiego systemu prawnego regulacji, w myśl której w wyjątkowych okolicznościach przysposobić można osobę pełnoletnią, jeżeli przemawiają za tym dobro tej osoby i całej jej rodziny oraz zasady współżycia społecznego.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na pytania:
1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości ma w planach podjęcie prac legislacyjnych w zakresie rozszerzenia możliwości przysposobienia na osoby pełnoletnie?
2. Kiedy takie zmiany w prawie mogą zostać przeprowadzone, gdyż czeka na nie wiele polskich rodzin?
Z poważaniem
Krystyna Skowrońska
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 3870
do ministra sprawiedliwości
w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie przysposobienia osób pełnoletnich
Zgłaszający: Krystyna Skowrońska
Data wpływu: 12-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
od dłuższego czasu zwracają się do mnie obywatele (rodzice) z prośbą o interwencję w sprawie podjęcia działań legislacyjnych w zakresie rozszerzenia możliwości przysposobienia osoby pełnoletniej.
W obecnym stanie prawnym przysposobić można osobę małoletnią tylko dla jej dobra, zaś wymaganie małoletności powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o przysposobienie (art. 114 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, t.j. Dz. U. 2017 poz. 682 ze zm.). Rozwiązanie to zostało przejęte z Kodeksu rodzinnego z 1950 r. (Dz. U. 1950 nr 34 poz. 308).
Wskazać należy, że są kraje, których kultura prawna przewiduje możliwość przysposobienia osób dorosłych (np. model niemiecki).
Na możliwości przysposobienia osób pełnoletnich szczególnie zależy rodzinom zastępczym opiekującym się najpierw dziećmi, a następnie dorosłymi (często z niepełnosprawnościami). Wnioski tych rodzin zastępczych o przysposobienie były jednak spóźnione z przyczyn losowych lub nawet jak w znanym mi przypadku przez wprowadzenie w błąd przez prawnika.
Nasze państwo powinno wspierać takie rodziny, zwłaszcza w kontekście problemu braku wystarczającej liczby kandydatów na opiekunów czy kuratorów.
Swój pogląd na ten temat wielokrotnie wyrażał także rzecznik praw obywatelskich stojący na stanowisku, że idea rozszerzenia instytucji przysposobienia w szczególnych przypadkach na osoby pełnoletnie jest warta rozważenia.
Wydaje się zatem zasadne wprowadzenie do polskiego systemu prawnego regulacji, w myśl której w wyjątkowych okolicznościach przysposobić można osobę pełnoletnią, jeżeli przemawiają za tym dobro tej osoby i całej jej rodziny oraz zasady współżycia społecznego.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na pytania:
1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości ma w planach podjęcie prac legislacyjnych w zakresie rozszerzenia możliwości przysposobienia na osoby pełnoletnie?
2. Kiedy takie zmiany w prawie mogą zostać przeprowadzone, gdyż czeka na nie wiele polskich rodzin?
Z poważaniem
Krystyna Skowrońska
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
17%
Konkretność
83%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7333 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.206.2024
Warszawa, 15 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 3870 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią poseł
Krystynę Skowrońską w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie
przysposobienia osób pełnoletnich, uprzejmie przedstawiam poniższą odpowiedź.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przez przysposobienie rozumie się nawiązany
między przysposabiającym, a przysposobionym stosunek prawnorodzinny podobny
do stosunku między rodzicami a dzieckiem (art. 121 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. –
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809), dalej: „k.r.o.”). W polskim
prawie rodzinnym, począwszy od wejścia w życie ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. –
Kodeks rodzinny (Dz. U. z 1950 r., poz. 308), obowiązuje zasada, że sąd może orzec
o przysposobieniu wyłącznie osoby małoletniej i tylko dla jej dobra, przy czym wymóg
małoletniości winien być spełniony w dniu złożenia wniosku o przysposobienie,
co w praktyce oznacza, że niekiedy – ze względu na upływ czasu potrzebnego na wydanie
przez sąd orzeczenia o przysposobieniu – może zostać przysposobiona osoba już
pełnoletnia (art. 114 § 1 i 2 k.r.o.).
Obowiązująca w polskim prawie przesłanka przysposobienia, którą stanowi „dobro
dziecka”, jako nadrzędna zasada wszelkich rozstrzygnięć dotyczących dziecka jest także
standardem międzynarodowym. Cel przysposobienia określa Konwencja o prawach
dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada
1989 r. (Dz. U. z 1991 r., poz. 526, z późn. zm.), stanowiąc, że jest nim zapewnienie
wychowania w rodzinie dzieciom, które zostały pozbawione swego środowiska
rodzinnego lub które ze względu na ich dobro nie mogą pozostawać w takim środowisku
(art. 20 Konwencji). Również zakres podmiotowy Europejskiej Konwencji
o przysposobieniu dzieci, sporządzonej w Strasburgu 24 kwietnia 1967 r. (Dz. U. z 1999 r.,
Nr 99, poz. 1157 i 1158) dotyczy dziecka, które w chwili wystąpienia przez
przysposabiającego z wnioskiem o przysposobienie nie ukończyło
18 lat, nie zawarło związku małżeńskiego, ani też nie jest uważane przez prawo
za pełnoletnie (art. 3). Z kolei Konwencja o ochronie dzieci i współpracy międzynarodowej
w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzona w Hadze 29 maja 1993 r.
(Dz. U. z 2000 r., Nr 39, poz. 448 i 449), choć nie definiuje pojęcia dziecka, to wymaga
wyrażenia przez nie zgody w przedmiocie przysposobienia przed ukończeniem przez nie
osiemnastego roku życia, z czego wynika, że również ta Konwencja przyjmuje zasadę, iż
-- 1 of 3 --
przysposobienie dotyczy osoby niepełnoletniej, chociaż może być orzeczone po
przekroczeniu przez przysposabianego wymienionej granicy wieku (art. 3).
Jak z powyższego wynika obowiązujące Polskę umowy międzynarodowe zasadniczo
dotyczą tylko przysposobienia dzieci, a nie osób pełnoletnich.
W świetle obecnie obowiązujących w Polsce regulacji podstawową funkcją
przysposobienia jest zapewnienie dziecku pozbawionemu środowiska rodzinnego
warunków rozwoju społeczno-emocjonalnego analogicznych do tych, jakie panują
w rodzinie naturalnej. Unormowania zawarte w k.r.o. eksponuje nadto niemajątkowy
charakter tej instytucji.
Rozważając wprowadzenie możliwości przysposobienia osób pełnoletnich należy mieć na
względzie, że z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności ustaje nad nim władza
rodzicielska oraz obowiązek opieki i świadczenia pomocy przez rodzica na rzecz dziecka,
które (w sytuacji prawidłowego rozwoju) staje się wówczas samodzielne. Dziecko uzyskuje
też, co do zasady, pełną zdolność do czynności prawnych, a tym samym pełne prawo do
decydowania o sobie. W uzasadnieniu postanowienia z 19 maja 2004 r. I CK 654/03, Sąd
Najwyższy stwierdził: „w toku postępowania sądowego o przysposobienie wymieniona
uczestniczka postępowania osiągnęła pełnoletność, a zatem trudno mówić o konieczności
zapewnienia jej prawidłowego rozwoju fizycznego i duchowego oraz zapewnienia jej
właściwych warunków wychowawczych”.
W przypadku przysposobień osób dorosłych wątpliwości może także budzić główna
przesłanka przysposobienia, jaką winno być dobro przysposabianego. Nie jest
wykluczone, że w takim przypadku na plan pierwszy mogą wysuwać się motywy
materialne, takie jak chociażby uzyskanie prawa do spadku w przypadku śmierci
przysposabiającego, czy też określonych świadczeń wynikających ze stosunku
pokrewieństwa, a kwestie związane z wychowaniem i zapewnieniem przysposabianemu
środowiska rodzinnego zbliżonego do naturalnego pozostaną drugorzędne.
Należy także zauważyć, że w polskim systemie prawnym istnieje szereg możliwości,
których celem jest ochrona osoby pełnoletniej, w zależności od tego, jakiej pomocy ona
wymaga. Pierwszą z nich jest opieka prawna. W przypadku osoby pełnoletniej całkowicie
ubezwłasnowolnionej, stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim. Drugą
możliwością jest ustanowienie kuratora dla osoby z niepełnosprawnością, jeżeli osoba ta
potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub
do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa
sąd opiekuńczy, zgodnie z art. 183 § 1 k.r.o. Z kolei w przypadku potrzeby zabezpieczenia
interesu majątkowego dotychczasowego podopiecznego, istnieje możliwość dokonania
darowizny na jego rzecz, a na wypadek śmierci rodziny zastępczej, w której dotychczas się
wychowywał, istnieje możliwość sporządzenia testamentu. Obecnie w Ministerstwie
Sprawiedliwości trwają zaawansowane prace nad zniesieniem instytucji
ubezwłasnowolnienia i wprowadzeniem modelu wspieranego podejmowania decyzji,
który w będzie lepiej zabezpieczał interesy osób potrzebujących wsparcia.
-- 2 of 3 --
Rozumiejąc argumenty podnoszone w kierowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości
pismach w sprawie wprowadzenia do polskiego porządku prawnego możliwości
przysposobienia osób pełnoletnich, Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło prace
analityczne nad dopuszczeniem – jako wyjątku od ogólnych reguł przysposobienia –
możliwości przysposobienia osoby pełnoletniej, która jest osobą
z niepełnosprawnościami, potrzebuje wsparcia i była umieszczona w pieczy zastępczej.
Rozważana jest możliwość przysposobienia takiej osoby, dla jej dobra, przez osoby, które
sprawowały nad nią pieczę zastępczą, albo były opiekunami w podmiotach sprawujących
instytucjonalną pieczę zastępczą, w przypadku, gdy między tą osobą, a sprawującymi
funkcje związane z pieczą zastępczą nawiązała się więź uczuciowa i emocjonalna, jak
między rodzicem a dzieckiem.
Aktualnie powyższe zagadnienie i zgłaszane w tym względzie postulaty zostały
przedstawione Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, która została powołana
rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 marca 2024 r. w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego (Dz. U. poz. 349),
jako organ działający przy Ministrze Sprawiedliwości. W toku prac nad zmianami w prawie
rodzinnym i opiekuńczym Komisja ta rozważy nowelizację regulacji dotyczących
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.206.2024
Warszawa, 15 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 3870 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią poseł
Krystynę Skowrońską w sprawie potrzeby podjęcia prac legislacyjnych w zakresie
przysposobienia osób pełnoletnich, uprzejmie przedstawiam poniższą odpowiedź.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przez przysposobienie rozumie się nawiązany
między przysposabiającym, a przysposobionym stosunek prawnorodzinny podobny
do stosunku między rodzicami a dzieckiem (art. 121 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. –
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809), dalej: „k.r.o.”). W polskim
prawie rodzinnym, począwszy od wejścia w życie ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. –
Kodeks rodzinny (Dz. U. z 1950 r., poz. 308), obowiązuje zasada, że sąd może orzec
o przysposobieniu wyłącznie osoby małoletniej i tylko dla jej dobra, przy czym wymóg
małoletniości winien być spełniony w dniu złożenia wniosku o przysposobienie,
co w praktyce oznacza, że niekiedy – ze względu na upływ czasu potrzebnego na wydanie
przez sąd orzeczenia o przysposobieniu – może zostać przysposobiona osoba już
pełnoletnia (art. 114 § 1 i 2 k.r.o.).
Obowiązująca w polskim prawie przesłanka przysposobienia, którą stanowi „dobro
dziecka”, jako nadrzędna zasada wszelkich rozstrzygnięć dotyczących dziecka jest także
standardem międzynarodowym. Cel przysposobienia określa Konwencja o prawach
dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada
1989 r. (Dz. U. z 1991 r., poz. 526, z późn. zm.), stanowiąc, że jest nim zapewnienie
wychowania w rodzinie dzieciom, które zostały pozbawione swego środowiska
rodzinnego lub które ze względu na ich dobro nie mogą pozostawać w takim środowisku
(art. 20 Konwencji). Również zakres podmiotowy Europejskiej Konwencji
o przysposobieniu dzieci, sporządzonej w Strasburgu 24 kwietnia 1967 r. (Dz. U. z 1999 r.,
Nr 99, poz. 1157 i 1158) dotyczy dziecka, które w chwili wystąpienia przez
przysposabiającego z wnioskiem o przysposobienie nie ukończyło
18 lat, nie zawarło związku małżeńskiego, ani też nie jest uważane przez prawo
za pełnoletnie (art. 3). Z kolei Konwencja o ochronie dzieci i współpracy międzynarodowej
w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzona w Hadze 29 maja 1993 r.
(Dz. U. z 2000 r., Nr 39, poz. 448 i 449), choć nie definiuje pojęcia dziecka, to wymaga
wyrażenia przez nie zgody w przedmiocie przysposobienia przed ukończeniem przez nie
osiemnastego roku życia, z czego wynika, że również ta Konwencja przyjmuje zasadę, iż
-- 1 of 3 --
przysposobienie dotyczy osoby niepełnoletniej, chociaż może być orzeczone po
przekroczeniu przez przysposabianego wymienionej granicy wieku (art. 3).
Jak z powyższego wynika obowiązujące Polskę umowy międzynarodowe zasadniczo
dotyczą tylko przysposobienia dzieci, a nie osób pełnoletnich.
W świetle obecnie obowiązujących w Polsce regulacji podstawową funkcją
przysposobienia jest zapewnienie dziecku pozbawionemu środowiska rodzinnego
warunków rozwoju społeczno-emocjonalnego analogicznych do tych, jakie panują
w rodzinie naturalnej. Unormowania zawarte w k.r.o. eksponuje nadto niemajątkowy
charakter tej instytucji.
Rozważając wprowadzenie możliwości przysposobienia osób pełnoletnich należy mieć na
względzie, że z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności ustaje nad nim władza
rodzicielska oraz obowiązek opieki i świadczenia pomocy przez rodzica na rzecz dziecka,
które (w sytuacji prawidłowego rozwoju) staje się wówczas samodzielne. Dziecko uzyskuje
też, co do zasady, pełną zdolność do czynności prawnych, a tym samym pełne prawo do
decydowania o sobie. W uzasadnieniu postanowienia z 19 maja 2004 r. I CK 654/03, Sąd
Najwyższy stwierdził: „w toku postępowania sądowego o przysposobienie wymieniona
uczestniczka postępowania osiągnęła pełnoletność, a zatem trudno mówić o konieczności
zapewnienia jej prawidłowego rozwoju fizycznego i duchowego oraz zapewnienia jej
właściwych warunków wychowawczych”.
W przypadku przysposobień osób dorosłych wątpliwości może także budzić główna
przesłanka przysposobienia, jaką winno być dobro przysposabianego. Nie jest
wykluczone, że w takim przypadku na plan pierwszy mogą wysuwać się motywy
materialne, takie jak chociażby uzyskanie prawa do spadku w przypadku śmierci
przysposabiającego, czy też określonych świadczeń wynikających ze stosunku
pokrewieństwa, a kwestie związane z wychowaniem i zapewnieniem przysposabianemu
środowiska rodzinnego zbliżonego do naturalnego pozostaną drugorzędne.
Należy także zauważyć, że w polskim systemie prawnym istnieje szereg możliwości,
których celem jest ochrona osoby pełnoletniej, w zależności od tego, jakiej pomocy ona
wymaga. Pierwszą z nich jest opieka prawna. W przypadku osoby pełnoletniej całkowicie
ubezwłasnowolnionej, stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim. Drugą
możliwością jest ustanowienie kuratora dla osoby z niepełnosprawnością, jeżeli osoba ta
potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub
do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa
sąd opiekuńczy, zgodnie z art. 183 § 1 k.r.o. Z kolei w przypadku potrzeby zabezpieczenia
interesu majątkowego dotychczasowego podopiecznego, istnieje możliwość dokonania
darowizny na jego rzecz, a na wypadek śmierci rodziny zastępczej, w której dotychczas się
wychowywał, istnieje możliwość sporządzenia testamentu. Obecnie w Ministerstwie
Sprawiedliwości trwają zaawansowane prace nad zniesieniem instytucji
ubezwłasnowolnienia i wprowadzeniem modelu wspieranego podejmowania decyzji,
który w będzie lepiej zabezpieczał interesy osób potrzebujących wsparcia.
-- 2 of 3 --
Rozumiejąc argumenty podnoszone w kierowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości
pismach w sprawie wprowadzenia do polskiego porządku prawnego możliwości
przysposobienia osób pełnoletnich, Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło prace
analityczne nad dopuszczeniem – jako wyjątku od ogólnych reguł przysposobienia –
możliwości przysposobienia osoby pełnoletniej, która jest osobą
z niepełnosprawnościami, potrzebuje wsparcia i była umieszczona w pieczy zastępczej.
Rozważana jest możliwość przysposobienia takiej osoby, dla jej dobra, przez osoby, które
sprawowały nad nią pieczę zastępczą, albo były opiekunami w podmiotach sprawujących
instytucjonalną pieczę zastępczą, w przypadku, gdy między tą osobą, a sprawującymi
funkcje związane z pieczą zastępczą nawiązała się więź uczuciowa i emocjonalna, jak
między rodzicem a dzieckiem.
Aktualnie powyższe zagadnienie i zgłaszane w tym względzie postulaty zostały
przedstawione Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, która została powołana
rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 marca 2024 r. w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego (Dz. U. poz. 349),
jako organ działający przy Ministrze Sprawiedliwości. W toku prac nad zmianami w prawie
rodzinnym i opiekuńczym Komisja ta rozważy nowelizację regulacji dotyczących
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --