Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
BM-WP.050.94.2024.KM
3295258.13062253.10519538
Warszawa, 07-08-2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Bartosza Romowicza w sprawie niebezpieczeństwa
dla obywateli z tytułu występowania barszczu Sosnowskiego na terenie pow. bieszczadzkiego,
(znak: K10INT3854), przedstawiam następujące wyjaśnienia.
Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) w rozporządzeniu Rady Ministrów
z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających
zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla
Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu
ekosystemów1 został zaliczony do inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie
dla Unii rozprzestrzenionych na szeroką skalę.
Jako działania zaradcze w stosunku do tego i innych inwazyjnych gatunków obcych roślin
ww. rozporządzenie przewiduje środki fizyczne (środki fizyczne – wykopywanie,
wyrywanie, koszenie, ścinanie, uszkadzanie, zbieranie, zaorywanie lub zacienianie tych
roślin, ścinanie, uszkadzanie lub zbieranie części, z których te rośliny mogą się rozmnożyć,
wypas zwierząt, zmianę stosunków wodnych, okrywanie, ściółkowanie, usuwanie
wierzchniej warstwy gleby lub osadów dennych, odgradzanie, tworzenie stref buforowych
dla tych roślin lub przetrzymywanie ich w obiektach izolowanych) i chemiczne (stosowanie
środków ochrony roślin wprowadzonych do obrotu na podstawie wydanego przez ministra
właściwego do spraw rolnictwa zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, art. 30 ust. 1,
art. 41, art. 51 lub w art. 53 ust. 1 rozporządzenia nr 1107/20092, lub pozwolenia na handel
równoległy, o którym mowa w art. 52 rozporządzenia nr 1107/2009, lub stosowanie innych
środków chemicznych zgodnie z odrębnymi przepisami dotyczącymi środków biobójczych).
Ww. rozporządzenie określa warunki prowadzenia tych działań, zasady postępowania
z usuniętymi roślinami oraz środki do stosowania w celu przywrócenia naturalnego stanu
ekosystemów, które zostały zdegradowane, uszkodzone lub zniszczone przez te gatunki.
Zakres zadań właściwego miejscowo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w zakresie
działań zaradczych wobec inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii
1 Dz.U. 2022 poz. 2649
2 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21
października 2009 r. dotyczącego wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i
uchylającego dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz. Urz. UE L 309 z
24.11.2009, str. 1, z późn. zm.1)

-- 1 of 6 --

2
rozprzestrzenionych na szeroką skalę (m.in. ustalenie podmiotu władającego
odpowiedzialnego za przeprowadzenie działań zaradczych i informowanie
go o stwierdzeniu obecności gatunku w środowisku oraz o konieczności przeprowadzenia
działań zaradczych) określa art. 16 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych3.
Merytorycznego wsparcia w praktyce tych działań udzielają właściwe miejscowo regionalne
dyrekcje ochrony środowiska.
Używanie herbicydów (opryski roślin lub bardziej skuteczne wstrzykiwanie preparatu do
szyjki korzeniowej rośliny), będące obecnie najpopularniejszym sposobem zwalczania
barszczu Sosnowskiego, zawsze musi odbywać się zgodnie z przepisami, adekwatnie do
uwarunkowań lokalnych – co jest szczególnie istotne na obszarach przyrodniczo cennych
i chronionych takich jak Bieszczady. Mechaniczne usuwanie, choć wiąże się ze znacznym
nakładem pracy i wymaga dużej staranności, może przynieść bardzo dobre efekty
w miejscach, gdzie stanowiska barszczu Sosnowskiego występują nielicznie i łatwo do nich
dotrzeć. Oprócz koszenia stosuje się zabiegi bardziej precyzyjne i na ogół skuteczniejsze:
ścinanie kwiatostanów bezpośredni po przekwitnięciu, przecinanie szyjki korzeniowej,
wykopywanie młodych okazów i wymianę gleby w miejscach dużej depozycji nasion, a także
wypas odpowiednio dobranych ras i osobników bydła i owiec. Naukowcy z Uniwersytetu
Rolniczego w Krakowie dla potrzeb zwalczania barszczu Sosnowskiego na obszarach
chronionych stworzyli zdalnie sterowanego robota niszczącego rośliny i ich nasiona
promieniowaniem mikrofalowym.
Informacja dotycząca finansowania zwalczania Inwazyjnych Gatunków Obcych (IGO)
z funduszy krajowych (NFOŚiGW, wfośigw) oraz funduszy UE
I. Fundusze UE na lata 2021-2027
W ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-
2027 (FEnIKS), dla którego MKiŚ jest Instytucją Pośredniczącą, w działaniu FENX.01.05
Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury, zaplanowano dedykowane wsparcie na typ
projektu 1.5.3 zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych (IGO).
Zakres wsparcia w ramach typu projektu 1.5.3 zgodnie Szczegółowym Opisem Priorytetów
(SZOP) dla FEnIKS obejmuje cyt.:
Projekty zwalczania IGO, służące zahamowaniu presji na rodzime gatunki i siedliska. Wsparcie
ograniczone do działań z ustawy z 11.08.2021 o gatunkach obcych z ustawy z 04.11.2022
o Centralnym Azylu dla Zwierząt. Wspierane będą projekty kompleksowego zarządzania IGO,
w tym aktualizujące wiedzę o tych gatunkach i sposobach ich eliminacji, kontroli lub izolacji,
w szczególności gatunków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski
i przedsięwzięcia wdrażające Plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO
stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski.
W katalogu potencjalnych beneficjentów w SZOP wymieniono m.in. jednostki samorządu
terytorialnego i ich związki oraz jednostki organizacyjne działające w ich imieniu.
Nabory:
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1589 ze zm.

-- 2 of 6 --

3
Do 31 lipca trwał nabór wniosków o dofinansowanie w sposób niekonkurencyjny
skierowany do GDOŚ dotyczący IGO4. Alokacja przeznaczona na nabór wynosi 30 mln zł.
GDOŚ planuje realizację projektu pn. Wdrażanie Planu działań dla priorytetowych dróg
przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych, o szacowanym koszcie całkowitym 25 mln zł.
Działania zaplanowane w ramach projektu obejmują m.in.: przeprowadzenie niezbędnych
analiz, zrealizowanie szkoleń dla pracowników służb i organów zaangażowanych
w zwalczanie IGO oraz szeroko zakrojoną kampanię edukacyjno-informacyjną dotyczącą
tych gatunków. Ponadto planowane jest również kompleksowe testowanie metod
zwalczania najbardziej inwazyjnych gatunków, w szczególności barszczy kaukaskich
i rdestowców, które ze względu na cechy biologiczne wymagają zwalczania systemowego
- prowadzonego planowo i sukcesywnie przez kilka sezonów wegetacyjnych. Celem
zaplanowanych działań jest nie tylko wzrost wiedzy społeczeństwa czy interesariuszy,
w tym rozpowszechnienie informacji o zagrożeniach związanych z wprowadzaniem
i rozprzestrzenianiem się IGO, ale również poszerzenie bazy ekspertów i specjalistów
mających wiedzę jak zmniejszyć negatywne oddziaływanie IGO na środowisko
przyrodnicze, zdrowie i gospodarkę. Zaplanowane zadania oparte są o wnioski, wiedzę
i materiały wynikające z realizacji przez GDOŚ projektu nr POIS.02.04.00-00-0100/16 pn.
Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz
z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną.
Nabór wniosków o dofinansowanie w sposób konkurencyjny dot. zwalczania IGO dla
szerokiego grona beneficjentów nie został dotychczas ogłoszony ponieważ trwa proces
konsultacji z organizacjami pozarządowymi będącymi członkami Komitetu Monitorującego
FEnIKS projektu kryteriów wyboru projektów niezbędnych dla przeprowadzenia
postępowania.
Ponadto działania obejmujące zwalczanie IGO mogły zostać ujęte w ramach projektów
dotyczących ochrony in situ lub ex zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych
w ramach ogłoszonego 27 listopada 2023 r. naboru z FEnIKS.5.
II. Fundusze UE na lata 2014-2020
W ramach środków zagranicznych zwalczanie IGO finansowane było również w ramach
Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 (POIiŚ) w części
projektów z działania 2.4 Ochrona przyrody i edukacja ekologiczna.
Największym i dedykowanym stricte zwalczaniu IGO projektem był projekt GDOŚ
pn. „Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych wraz
z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną”. Całkowita wartość
przedsięwzięcia wynosiła prawie 19 mln zł (sfinansowane w całości ze środków UE).
Projekt realizowany był od 31 października 2016 r. do 30 czerwca 2023 r.
Był to projekt kompleksowy, w którym wszystkie działania dotyczyły IGO i bezpośrednio
lub pośrednio eliminacji, kontroli i zapobieganiu rozprzestrzeniania się tych gatunków. Jego
celem było m.in. wsparcie wdrożenia unijnych przepisów6 w tym zakresie.
W ramach projektu przeprowadzono działania polegające m.in. na:
4 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00624.
5 https://www.gov.pl/web/nfosigw/fenx0105-iw01-00323
6 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r.

-- 3 of 6 --

4
 stworzeniu i utrzymaniu kompleksowego systemu informacyjnego na temat
inwazyjnych gatunków obcych (elementem opracowanego systemu jest Centralny
Rejestr Danych o IGO, o którym mowa w ustawie o gatunkach obcych z dnia 11
sierpnia 2021 r.);
 przeprowadzeniu analizy stopnia inwazyjności gatunków obcych w Polsce wraz ze
wskazaniem gatunków istotnie zagrażających rodzimej florze i faunie (analizą objęła
118 gatunków obcych, w tym gatunki stwarzające zagrożenie dla Unii i dla Polski,
jak też inne gatunki, które na terenie naszego kraju wykazują cechy IGO; wśród
uzyskanych rezultatów było m.in. określenie występowania poszczególnych
gatunków czy też wskazanie gatunków priorytetowych);
 przygotowaniu propozycji działań strategicznych w zakresie możliwości zwalczania
IGO w Polsce;
 przeprowadzeniu analizy dróg niezamierzonego wprowadzania lub
rozprzestrzeniania się inwazyjnych gatunków obcych (działanie przeprowadzono w
oparciu o informacje zgromadzone dla 83 gatunków z wykorzystaniem
rekomendacji metodycznych Komisji Europejskiej);
 opracowaniu (na podstawie ww. analizy) koncepcji planów działań dla dróg
priorytetowych;
 analizie i ocenie możliwych do zastosowania w Polsce metod zwalczania wybranych
IGO (działanie to przeprowadzono dla łącznie 20 gatunków w podziale na 6 grup:
raki, żółwie, barszcze, rdestowce, wybrane rośliny lądowe i wodne);
 przeprowadzeniu działań pilotażowych polegających na testowaniu metod
zwalczania rekomendowanych do stosowania w Polsce wobec gatunków z ww. 6
grup;
 przygotowaniu opracowań stanowiących kompendium wiedzy o metodach
zwalczania gatunków z ww. 6 grup;
 przeprowadzeniu szkoleń z zakresu problematyki IGO dla podmiotów i służb
zaangażowanych w eliminację, kontrolę lub izolację tych gatunków, w tym
z identyfikacji, metod ich zwalczania i przepisów prawnych dotyczących IGO
(działanie przeprowadzono przed wejściem w życie przepisów ustawy o gatunkach
obcych; łącznie zorganizowano 12 dwudniowych szkoleń, w których wzięło udział
około 500 osób);
 przeprowadzeniu szeregu działań o charakterze informacyjno-edukacyjnym
mających na celu propagowanie i zwiększenie poziomu wiedzy na temat IGO,
zagrożeń jakie stwarzają te gatunki dla człowieka, środowiska naturalnego
i gospodarki, a także przekazanie informacji na temat występowania tych
gatunków, sposobach ich zwalczania, możliwych drogach ich wprowadzania
i korzyściach z ograniczenia ich rozprzestrzenienia (m.in. publikacja artykułów w
prasie dla działkowców i w gazetach regionalnych, przygotowanie i emisja audycji
radiowych oraz filmów telewizyjnych o IGO, opracowanie materiałów
informacyjno-edukacyjnych, udział w imprezach regionalnych, a także organizacja
konferencji projektowych przeznaczonych dla osób zajmujących się problematyką
inwazji biologicznych).
Więcej informacji o projekcie opublikowane zostały na stronie internetowej:
https://www.gov.pl/web/gdos/inwazyjne-gatunki-obce-ias.
W projektach konkursowych wspartych w ramach działania 2.4 POIiŚ dotyczących ochrony
czynnej, w których uwzględniono działania dotyczące zwalczania gatunków inwazyjnych

-- 4 of 6 --

5
koszt tych działań wyniósł ok 7,4 mln zł. Beneficjentami projektów były różne podmioty
m.in. parki narodowe, organizacje pozarządowe. Zwalczano takie gatunki roślin jak m.in.:
czeremcha amerykańska, dąb czerwony, klon jesionolistny, robinia akacjowa, sumak
octowiec, kolczurka klapowana, tawuła kutnerowata, niecierpek drobnolistny, niecierpek
gruczołowaty, nawłoć kanadyjska, nawłoć późna, rdestowce: sachaliński, japoński, pośredni.
Ponadto działania dotyczyły następujących gatunków zwierząt: m.in.: żółwia
czerwonolicego i pozostałych gatunków inwazyjnych żółwii, norki amerykańskiej, szopa
pracza, jenota, kuny, lisa, pstraga tęczowego, tołpygi białej lub pstrej, karasia srebrzystego,
karpia, czebaczka amurskiego.
Działania dot. zwalczania IGO prowadzone były również w ramach projektu
pozakonkursowego realizowanego przez PGL Lasy Państwowe pn. "Kompleksowy projekt
ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych na obszarach zarządzanych przez PGL Lasy
Państwowe". Całkowita wartość przedsięwzięcia to ponad 30 mln zł (w tym blisko 20 mln
stanowił wkład UE). Projekt realizowany był w okresie od 1 marca 2017 do 31 października
2023 r. Suma wydatków poniesionych na zwalczanie gatunków inwazyjnych w kwotach
netto wyniosła prawie 1,4 mln zł, zaś obszar objęty działaniami w tym powierzchnia wpływu
to 1 235,3 ha. Działania dotyczyły takich gatunków jak: czeremcha późna i amerykańska,
dąb czerwony, łubin trwały, robinia akacjowa, niecierpek drobnokwiatowy i gruczołowaty,
rdestowiec ostrokończysty, nawłoć późna, klon jesionolistny, barszcz Sosnowskiego,
tawuła kutnerowata.
W ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego
2014-2021 (tzw. fundusze norweskie), w Programie Środowisko, Energia i Zmiany Klimatu,
w obszarze Środowisko ogłoszono m.in. nabór - Zwiększenie ochrony ekosystemów przed
inwazyjnymi gatunkami obcymi dedykowany do walki z gatunkami inwazyjnymi.
Dofinansowanie otrzymało 5 projektów. Łączna kwota dofinansowania to ponad 11 mln zł.
Spośród 5 projektów, dofinansowanie otrzymały 3 gminy (Kępice, Leżajsk, Debrzno), jeden
powiat (sanocki) oraz Uniwersytet Śląski w Katowicach. Działania samorządów objęły 14
gmin i obszar ponad 220 ha. Projekt Uniwersytetu Śląskiego realizowany był na obszarze
trzech województw: śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego na terenie obszarów
chronionych: dwóch parków narodowych, dwóch rezerwatów przyrody, czterech obszarów
Natura 2000 oraz na obszarach nieobjętych ochroną, tj. na obszarze 7 gmin.
W wybranych projektach wśród gatunków inwazyjnych, wobec których były podejmowane
działania wskazano: barszcz Sosnowskiego, barszcz Mantegazziego, niecierpek
gruczołowaty, rdestowiec czeski (pośredni), rdestowiec ostrokończysty, rdestowiec
sachaliński, nawłoć kanadyjską, nawłoć późną.
III. Fundusze krajowe
W ofercie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej brak jest
aktualnie programu skierowanego do samorządów w zakresie dofinansowania do
zwalczania gatunków obcych, w tym barszczu Sosnowskiego.
Wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej dofinansowują gminne
projekty usuwania barszczu Sosnowskiego. Działania zaradcze na terenie gminy Ustrzyki
Dolne, obejmujące wypas bydła i owiec, były od 2018 r. finansowane przez WFOŚiGW
w Rzeszowie, a od 2021 r. są dotowane za hektar z budżetu województwa podkarpackiego.
Organem odpowiedzialnym za finansowanie tych działań zgodnie z ustawą z dnia 27

-- 5 of 6 --

6
kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska7 pozostaje Zarząd Województwa
Podkarpackiego. Skala inwazji barszczu Sosnowskiego w gminie Ustrzyki Dolne wymaga, by
problem był przez ww. organ traktowany priorytetowo.
Ponadto, WFOŚiGWw Rzeszowie planuje środki na realizację zadań statutowych na
podstawie kryteriów wyboru przedsięwzięć ustalonych przez Radę Nadzorczą, które
uwzględniają celowość i zgodność z polityką ekologiczną państwa i są stosowane przy
wyborze przedsięwzięć do dofinansowania. Corocznie uchwalane plany finansowe i plany
działalności określają rodzaje dziedzin możliwych do dofinansowania, nie precyzują
natomiast szczegółowo konkretnych zadań, a jedynie rodzajowy element ochrony
środowiska np. ochrona różnorodności biologicznej, edukacja ekologiczna, ochrona
powierzchni ziemi itp. Kwalifikacja zadania do dziedziny dokonywana jest po złożeniu
wniosku przez beneficjentów na etapie jego weryfikacji. Projekty dotyczące zwalczania
barszczu Sosnowskiego mogą wpisywać w zaplanowane środki na ochronę
bioróżnorodności, edukacji ekologicznej, inne zadania służące ochronie środowiska
i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju i zgodne z polityką
ochrony środowiska.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Urszula Zielińska
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych KPRM
7 Dz. U. z 2024 r. poz. 54 ze zm.

-- 6 of 6 --