Interpelacja nr 3833
Interpelacja w sprawie zmian w systemie dochodów JST
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (95%)
Infrastruktura i Transport (58%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmian w systemie dochodów JST
Interpelacja nr 3833
do ministra finansów
w sprawie zmian w systemie dochodów JST
Zgłaszający: Małgorzata Gromadzka
Data wpływu: 11-07-2024
Biłgoraj, 9.07.2024 r.
Szanowny Panie Ministrze,
w nawiązaniu do zaprezentowanych przez Ministerstwo Finansów propozycji zmian w systemie dochodów JST zaprezentowane zostały uwagi do ww. dokumentu z punktu widzenia gminy miejskiej Hrubieszów zlokalizowanej w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, bezpośrednio przy granicy polsko-ukraińskiej.
W pierwszej kolejności obawy budzi fakt, że udział w P1T/CIT na rok budżetowy (n) ustala się, mnożąc należny danej kategorii JST wskaźnik udziału % przez zwaloryzowane dochody podatników z roku bazowego (n-2) odpowiednio zamieszkałych (PlT)/mających siedzibę na obszarze danej jednostki (CIT).
Z powyższego sposobu wyliczenia udziału gminy wynika ewidentnie uprzywilejowana pozycja JST położonych na obszarach lepiej uprzemysłowionych, gdzie funkcjonuje więcej przedsiębiorstw i jednocześnie jest większa liczba osób pracujących niż prowadzących np. działalność rolniczą, a więc bogatsze samorządy bardziej skorzystają na proponowanych zmianach.
Jednym z efektów zmian w sposobie ustalenia dochodów JST z tytułu udziału w PIT/CIT wskazanych w prezentacji jest „zwiększenie motywacji JST do wspierania rozwoju gospodarczego na swoim terenie, bo im większe dochody podatników na terenie danej jednostki, tym wyższe dochody z PIT/CIT”.
Należy zauważyć, że motywacja po stronie JST na pewno jest, ale działalność samorządu w tym zakresie często nie przynosi oczekiwanych skutków z uwagi na niezależne od samorządu uwarunkowania. Ponadto w projektowanym systemie założono, że potrzeby oświatowe w 2025 r. są równe sumie subwencji oświatowej z 2024 r. i dotacji przedszkolnej z 2024 r. dla każdej JST.
Należy zauważyć, że subwencja oświatowa i dotacja przedszkolna na przestrzeni lat były niewystarczające do realizacji zadań oświatowych. W przypadku naszego miasta środki te w latach 2021–2023 wystarczały na nieco ponad 50% wydatków na oświatę. Podobna sytuacja będzie zapewne w 2024 r. Oznacza to, że JST nadal będą dokładać z własnych budżetów do zadań oświatowych ogromne środki. Waga obszaru wydatkowego oświaty przyjmowana do wyliczenia 1PW (szkoły i przedszkola łącznie) to 36%. Jest to więc największy obszar wydatków, który gmina będzie musiała nadal w dużej skali dofinansowywać.
Hrubieszów należy do grupy miast, które w szczególny sposób zostały dotknięte problemami utraty wielu funkcji miejskich w ciągu ostatnich 20 lat. Zgodnie z analizą opracowaną przez ekspertów PAN miasto znajduje się w czołówce na liście miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Oprócz niekorzystnych trendów demograficznych prowadzących do utraty wielu funkcji rozwojowych miasta Hrubieszów, boryka się również z szeregiem barier o charakterze strukturalnym, związanych głównie ze słabo funkcjonującą gospodarką lokalną, która nie zapewnia wystarczającej liczby atrakcyjnych miejsc pracy oraz nie pozwala generować wystarczających dochodów (w tym podatkowych) na potrzeby rozwoju miasta i jego społeczności lokalnej. Głównej przyczyny słabości lokalnej gospodarki należy upatrywać w jej niekorzystnej strukturze, co przejawia się przede wszystkim w znacznym niedorozwoju sektora przemysłowego. W sektorze przetwórstwa przemysłowego (sekcja C PKD) działa tylko 5,5% zarejestrowanych firm, przy czym tylko kilka to firmy średnie, zatrudniające powyżej 50 osób. Na terenie miasta nie działa ani jedna firma duża zatrudniająca więcej niż 250 osób. Brak znaczących firm produkcyjnych wpływa niekorzystnie na całą gospodarkę miasta, nie pozwala bowiem na czerpanie z licznych korzyści, jakie zwykle występują przy okazji funkcjonowania firm przemysłowych (np. większa wartość dodana na poziomie lokalnym; napływ nowej wiedzy i technologii; lokalne łańcuchy dostaw i sieci kooperacji itp.).
Z racji swojej historii i peryferyjnego położenia Hrubieszów nie ma w obecnym czasie realnych możliwości poprawy uprzemysłowienia swojej gospodarki. Rozwój przedsiębiorczości ogranicza również sąsiedztwo obszarów chronionych, m.in. Natura 2000 oraz obecnie trwający konflikt na terenie Ukrainy. Atrakcyjność inwestycyjna miasta Hrubieszów jest mocno ograniczona również z powodu barier, na których likwidację nie ma wpływu. Taką barierą jest obowiązek ponoszenia znacznych kosztów wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej, co potwierdzają rozmowy z potencjalnymi inwestorami, którzy zainteresowani są lokowaniem inwestycji dot. głównie branży rolno-spożywczej oraz logistycznej.
Powyższy problem dotyczy głównie południowo-wschodniego obszaru województwa lubelskiego, gdzie zlokalizowane są wysokiej klasy gleby, również w zurbanizowanej części miast. Takim miastem jest Hrubieszów, który leży przy granicy polsko-ukraińskiej i znajduje się zaledwie 18 km od przejścia granicznego z Ukrainą w Zosinie (5 km w linii prostej przez Bug) i w odległości 34 km (przez DW 844) od przejścia granicznego w Dołhobyczowie. Ponadto na terenie miasta znajduje się polsko-ukraińskie kolejowe przejście graniczne Hrubieszów–Włodzimierz Wołyński obsługiwane przez PKP Linię Hutniczą Szerokotorową sp. z o.o. Mimo to Hrubieszów nie jest w stanie wykorzystać potencjału z tym związanego m.in. z powodu niekorzystnych regulacji fiskalnych.
Biorąc powyższe pod uwagę, projektując nowy system finansów JST, należy zwrócić szczególną uwagę na samorządy będące w trudnej sytuacji w oparciu o przytoczone argumenty. Premiowanie w systemie samorządów lepiej rozwiniętych pogłębi dysproporcję w rozwoju JST w Polsce i zaprzepaści przez najbliższe lata szansę nadrobienia zaległości cywilizacyjnych przez samorządy w szczególny sposób dotknięte problemami społeczno-gospodarczymi.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając w ramach wykonywania mandatu posła na Sejm RP, kieruję niniejszą interpelację oraz zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy w pracach nad nowym systemem finansów JST została przeprowadzona wnikliwa analiza uwarunkowań społecznych i gospodarczych jednostek i czy te uwarunkowania będą brane pod uwagę np. poprzez dodatkowe wsparcie samorządów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji finansowej?
Interpelacja nr 3833
do ministra finansów
w sprawie zmian w systemie dochodów JST
Zgłaszający: Małgorzata Gromadzka
Data wpływu: 11-07-2024
Biłgoraj, 9.07.2024 r.
Szanowny Panie Ministrze,
w nawiązaniu do zaprezentowanych przez Ministerstwo Finansów propozycji zmian w systemie dochodów JST zaprezentowane zostały uwagi do ww. dokumentu z punktu widzenia gminy miejskiej Hrubieszów zlokalizowanej w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego, bezpośrednio przy granicy polsko-ukraińskiej.
W pierwszej kolejności obawy budzi fakt, że udział w P1T/CIT na rok budżetowy (n) ustala się, mnożąc należny danej kategorii JST wskaźnik udziału % przez zwaloryzowane dochody podatników z roku bazowego (n-2) odpowiednio zamieszkałych (PlT)/mających siedzibę na obszarze danej jednostki (CIT).
Z powyższego sposobu wyliczenia udziału gminy wynika ewidentnie uprzywilejowana pozycja JST położonych na obszarach lepiej uprzemysłowionych, gdzie funkcjonuje więcej przedsiębiorstw i jednocześnie jest większa liczba osób pracujących niż prowadzących np. działalność rolniczą, a więc bogatsze samorządy bardziej skorzystają na proponowanych zmianach.
Jednym z efektów zmian w sposobie ustalenia dochodów JST z tytułu udziału w PIT/CIT wskazanych w prezentacji jest „zwiększenie motywacji JST do wspierania rozwoju gospodarczego na swoim terenie, bo im większe dochody podatników na terenie danej jednostki, tym wyższe dochody z PIT/CIT”.
Należy zauważyć, że motywacja po stronie JST na pewno jest, ale działalność samorządu w tym zakresie często nie przynosi oczekiwanych skutków z uwagi na niezależne od samorządu uwarunkowania. Ponadto w projektowanym systemie założono, że potrzeby oświatowe w 2025 r. są równe sumie subwencji oświatowej z 2024 r. i dotacji przedszkolnej z 2024 r. dla każdej JST.
Należy zauważyć, że subwencja oświatowa i dotacja przedszkolna na przestrzeni lat były niewystarczające do realizacji zadań oświatowych. W przypadku naszego miasta środki te w latach 2021–2023 wystarczały na nieco ponad 50% wydatków na oświatę. Podobna sytuacja będzie zapewne w 2024 r. Oznacza to, że JST nadal będą dokładać z własnych budżetów do zadań oświatowych ogromne środki. Waga obszaru wydatkowego oświaty przyjmowana do wyliczenia 1PW (szkoły i przedszkola łącznie) to 36%. Jest to więc największy obszar wydatków, który gmina będzie musiała nadal w dużej skali dofinansowywać.
Hrubieszów należy do grupy miast, które w szczególny sposób zostały dotknięte problemami utraty wielu funkcji miejskich w ciągu ostatnich 20 lat. Zgodnie z analizą opracowaną przez ekspertów PAN miasto znajduje się w czołówce na liście miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Oprócz niekorzystnych trendów demograficznych prowadzących do utraty wielu funkcji rozwojowych miasta Hrubieszów, boryka się również z szeregiem barier o charakterze strukturalnym, związanych głównie ze słabo funkcjonującą gospodarką lokalną, która nie zapewnia wystarczającej liczby atrakcyjnych miejsc pracy oraz nie pozwala generować wystarczających dochodów (w tym podatkowych) na potrzeby rozwoju miasta i jego społeczności lokalnej. Głównej przyczyny słabości lokalnej gospodarki należy upatrywać w jej niekorzystnej strukturze, co przejawia się przede wszystkim w znacznym niedorozwoju sektora przemysłowego. W sektorze przetwórstwa przemysłowego (sekcja C PKD) działa tylko 5,5% zarejestrowanych firm, przy czym tylko kilka to firmy średnie, zatrudniające powyżej 50 osób. Na terenie miasta nie działa ani jedna firma duża zatrudniająca więcej niż 250 osób. Brak znaczących firm produkcyjnych wpływa niekorzystnie na całą gospodarkę miasta, nie pozwala bowiem na czerpanie z licznych korzyści, jakie zwykle występują przy okazji funkcjonowania firm przemysłowych (np. większa wartość dodana na poziomie lokalnym; napływ nowej wiedzy i technologii; lokalne łańcuchy dostaw i sieci kooperacji itp.).
Z racji swojej historii i peryferyjnego położenia Hrubieszów nie ma w obecnym czasie realnych możliwości poprawy uprzemysłowienia swojej gospodarki. Rozwój przedsiębiorczości ogranicza również sąsiedztwo obszarów chronionych, m.in. Natura 2000 oraz obecnie trwający konflikt na terenie Ukrainy. Atrakcyjność inwestycyjna miasta Hrubieszów jest mocno ograniczona również z powodu barier, na których likwidację nie ma wpływu. Taką barierą jest obowiązek ponoszenia znacznych kosztów wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej, co potwierdzają rozmowy z potencjalnymi inwestorami, którzy zainteresowani są lokowaniem inwestycji dot. głównie branży rolno-spożywczej oraz logistycznej.
Powyższy problem dotyczy głównie południowo-wschodniego obszaru województwa lubelskiego, gdzie zlokalizowane są wysokiej klasy gleby, również w zurbanizowanej części miast. Takim miastem jest Hrubieszów, który leży przy granicy polsko-ukraińskiej i znajduje się zaledwie 18 km od przejścia granicznego z Ukrainą w Zosinie (5 km w linii prostej przez Bug) i w odległości 34 km (przez DW 844) od przejścia granicznego w Dołhobyczowie. Ponadto na terenie miasta znajduje się polsko-ukraińskie kolejowe przejście graniczne Hrubieszów–Włodzimierz Wołyński obsługiwane przez PKP Linię Hutniczą Szerokotorową sp. z o.o. Mimo to Hrubieszów nie jest w stanie wykorzystać potencjału z tym związanego m.in. z powodu niekorzystnych regulacji fiskalnych.
Biorąc powyższe pod uwagę, projektując nowy system finansów JST, należy zwrócić szczególną uwagę na samorządy będące w trudnej sytuacji w oparciu o przytoczone argumenty. Premiowanie w systemie samorządów lepiej rozwiniętych pogłębi dysproporcję w rozwoju JST w Polsce i zaprzepaści przez najbliższe lata szansę nadrobienia zaległości cywilizacyjnych przez samorządy w szczególny sposób dotknięte problemami społeczno-gospodarczymi.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając w ramach wykonywania mandatu posła na Sejm RP, kieruję niniejszą interpelację oraz zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy w pracach nad nowym systemem finansów JST została przeprowadzona wnikliwa analiza uwarunkowań społecznych i gospodarczych jednostek i czy te uwarunkowania będą brane pod uwagę np. poprzez dodatkowe wsparcie samorządów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji finansowej?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
11%
Konkretność
89%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
5 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.3 / 1k zn.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9335 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 2 sierpnia 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 3833 w sprawie zmian w systemie dochodów JST -
Małgorzata Gromadzka
Znak sprawy: ST1.054.10.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3833 Pani poseł Małgorzaty Gromadzkiej w
sprawie zmian w systemie dochodów JST, uprzejmie informuję.
Minister Finansów przygotował projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1, który ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji
zapewniających stabilny system finansowania jednostek samorządu terytorialnego
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy. Projekt tej ustawy wraz z
uzasadnieniem , OSR i szczegółowymi wyliczeniami dla każdej jednostki
samorządu terytorialnego został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej
na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny
– https://legislacja.gov.pl. Każda JST może zapoznać się więc ze skutkami
wynikającymi z projektu ustawy.
Główne cele proponowanych zmian to:
•Cel 1 - Wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie
dochodów własnych, od których zależą możliwości realizacji zadań i rozwoju
samorządów. Zgodnie z rozwiązaniami proponowanymi w projekcie samorządy
będą finansowane głównie dochodami podatkowymi, zaś subwencje z budżetu
państwa będą mieć charakter jedynie uzupełniający.
•Cel 2 – Oparcie zasilenia finansowego JST na dochodach własnych wynikających z
lokalnej bazy podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego
1 Projekt ustawy wraz z uzasadnieniem , OSR i szczegółowymi wyliczeniami dla każdej
jednostki samorządu terytorialnego został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej
na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny –
https://legislacja.gov.pl . 15 lipca br. został skierowany do uzgodnień zewnętrznych
-- 1 of 4 --
2/4
od osób prawnych, przy czym - co istotne - dochody JST z tytułu udziału w PIT i CIT
zostaną ustabilizowane i uwolnione od wpływu zmian podatkowych.
•Cel 3 – Obiektywne i algorytmiczne naliczanie środków finansowych dla każdej
JST. Konieczne jest przywrócenie systemowi dochodów JST przejrzystości,
apolityczności i adekwatności kryteriów podziału środków. Proponowany w
projekcie system dochodów JST oparty będzie na obiektywnych parametrach
(mierzalnych za pomocą danych statystycznych i niepodatnych na manipulacje).
•Cel 4 – Zapewnienie lepszej alokacji środków publicznych. Proponowany w
projekcie system dochodów JST będzie uwzględniał specyfikę poszczególnych
kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych ale
również - pomijaną w obecnym systemie - kwestię potrzeb wydatkowych JST
wynikających z realizowanych zadań.
•Cel 5 - Uelastycznienie systemu oraz ograniczenie nadmiernie rozbudowanego
przepływu środków pomiędzy budżetem państwa a JST. W obecnym systemie
dochodów JST, zamożne samorządy dokonują wpłat do budżetu państwa (tzw.
janosikowe), a jednocześnie są beneficjentami tych środków. Proponowane w
projekcie rozwiązania zmierzają do ograniczenia przepływów środków pomiędzy
samorządami a budżetem państwa, tak by samorządy nie dokonywały wpłat do
budżetu państwa.
•Cel 6 - Zwiększenie wpływu Strony Samorządowej na podział środków dla JST.
Projekt przewiduje wprowadzenie do systemu dochodów JST rozwiązań
stwarzających możliwość podziału - przy udziale strony samorządowej - środków
finansowych w zależności od zmieniających się z roku na rok warunków realizacji
zadań w jednostkach samorządu terytorialnego.
Zbudowanie nowego systemu dochodów jest skomplikowanym zadaniem, na które
wpływa wiele czynników, m.in. bardzo duże zróżnicowanie JST, zarówno pod
względem terytorialnym, jak i rozwoju gospodarczego i społecznego.
Dlatego też przedstawione propozycje zmian w systemie dochodów JST zostały
poprzedzone szczegółowymi pracami analitycznymi.
Analizowane były różne kierunki zmian obecnego systemu, z uwzględnieniem
między innymi gmin, które ze względu na swoje położenie mają niski potencjał
dochodowy. Należy zauważyć, że mniej zamożne JST będą mocniej wspierane a
rozpiętość dochodowa między JST ulegnie zmniejszeniu.
Założeniem przygotowanych zmian jest, aby dochody samorządów zwiększały się
w sposób przewidywalny, a nie opierały się na doraźnym wsparciu finansowym.
Każdy samorząd będzie miał zagwarantowane wyższe dochody niż obecnie. Należy
zauważyć, że łączny skutek finansowy wynikający z projektu ustawy jest dla JST
pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 16 mld zł w roku 2025 w
stosunku do obowiązującego systemu.
Warto podkreślić, że rozwiązania zaproponowane w projekcie gwarantują
minimalny wzrost dochodu określonego kwotowo dla danej kategorii w zależności
od liczby mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego, nie więcej jednak
niż 110% jej łącznych dochodów ustalonych na podstawie obecnie obowiązującej
ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego na 2025 rok np.:
gmina o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 4 tys. mieszkańców zyska
co najmniej 1 mln zł;
-- 2 of 4 --
3/4
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 10 tys. ale nieprzekraczającej
15 tys. mieszkańców zyska co najmniej 3 mln zł;
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 40 tys. ale nieprzekraczającej
60 tys. mieszkańców zyska co najmniej 5 mln zł.
Podkreślenia wymaga, że założenia przygotowanej reformy zostały poddane
prekonsultacjom, w trakcie których strona samorządowa pozytywnie oceniła
kierunki przygotowanych zmian.
Projektowana ustawa wprowadza, zamiast obecnych części subwencji ogólnej,
pojęcie potrzeb finansowych JST, które to potrzeby będą podlegać finansowaniu
zwiększonymi dochodami z tytułu PIT i CIT i w mniejszym stopniu subwencją
ogólną. Potrzeby finansowe będą elementem kalkulacyjnym do ustalenie subwencji
ogólnej z budżetu państwa. W projektowanej ustawie proponuje się następujące
potrzeby finansowe: wyrównawcze, oświatowe, rozwojowe, ekologiczne,
uzupełniające.
Przy ustalaniu potrzeb wyrównawczych uwzględnione zostaną nie tylko
dysproporcje dochodowe (jak to ma miejsce obecnie), ale również zróżnicowanie
potrzeb wydatkowych JST.
Potrzeby ekologiczne to będzie dodatkowe wsparcie finansowe dla JST. Ustalane
będą dla wszystkich JST, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronionych, m.in.: parki narodowe, rezerwaty
przyrody, parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu oraz strefy
ochrony krajobrazu ustanawiane w tych obszarach, a także obszary Natura 2000,
wymienione w interpelacji Pani Poseł.
Wsparcie to ograniczy bariery w tworzeniu i rozwoju obszarów chronionych w
Polsce i wpłynie pozytywnie na zmianę podejścia mieszkańców i samych JST do
nowych obszarów chronionych, co będzie sprzyjało zrównoważonemu rozwojowi
kraju.
W nowym systemie w kwocie potrzeb oświatowych uwzględniane będą skutki
wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli przedszkoli prowadzonych przez JST.
Należy zauważyć, że w obecnie obowiązujących rozwiązaniach w kalkulacji części
oświatowej subwencji ogólnej brane są pod uwagę wyłącznie skutki podwyżek
wynagrodzeń nauczycieli w szkołach i placówkach prowadzonych przez JST.
Ponadto, globalne potrzeby oświatowe ulegną zwiększeniu o równowartość kwoty
dotacji z budżetu państwa na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania
przedszkolnego. Zmiana ta uelastyczni sposób wykorzystania środków przez JST
wskutek odejścia od transferu dotacyjnego na rzecz dochodów własnych
ustalanych w tej samej wysokości.
Odnosząc się do kwestii dotyczącej ustalania dochodów JST z tytułu udziału w PIT i
CIT, należy zauważyć, że w proponowanych rozwiązaniach zmianie ulegnie
podstawa naliczania JST udziału w PIT i CIT, z obecnego podatku należnego danej
JST (czyli podatku jaki wpłynie na teren danej JST), na dochody podatników
danego podatku z terenu danej JST . Proponuje się by dochody samorządów z
tytułu PIT i CIT liczone były jako procent od dochodów podatników danego
podatku z terenu danej JST (obecnie dochód samorządów z tytułu PIT i CIT
naliczany jest od podatku należnego danej JST). Dzięki temu dochody JST nie będą
zależały od zmian w systemie podatkowym, ale od tego, jakie dochody mają
mieszkańcy.
Każda kategoria samorządu terytorialnego będzie miała określony procentowy
udział w dochodach podatników PIT i CIT.
Ułatwi to samorządom wieloletnie planowanie, w tym w planowanie inwestycyjne.
-- 3 of 4 --
4/4
Proponuje się również rozszerzenie obecnego katalogu dochodów z PIT, w których
samorządy terytorialne partycypują, także o podatek PIT pobierany w formie
ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
Przedstawiając powyższe, należy zaznaczyć, że w przypadku zmiany systemu
dochodów JST, zgodnie z rozwiązaniami zawartymi w projekcie ustawy o
dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Gmina Miejska Hrubieszów, w
2025 r. uzyskałaby wyższe dochody z tytułu PIT,CIT i subwencji , w stosunku do
dochodów ustalanych zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą o dochodach
obecnego systemu o 3,5 mln zł ( wzrost o 6,2%).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 2 sierpnia 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 3833 w sprawie zmian w systemie dochodów JST -
Małgorzata Gromadzka
Znak sprawy: ST1.054.10.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3833 Pani poseł Małgorzaty Gromadzkiej w
sprawie zmian w systemie dochodów JST, uprzejmie informuję.
Minister Finansów przygotował projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1, który ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji
zapewniających stabilny system finansowania jednostek samorządu terytorialnego
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy. Projekt tej ustawy wraz z
uzasadnieniem , OSR i szczegółowymi wyliczeniami dla każdej jednostki
samorządu terytorialnego został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej
na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny
– https://legislacja.gov.pl. Każda JST może zapoznać się więc ze skutkami
wynikającymi z projektu ustawy.
Główne cele proponowanych zmian to:
•Cel 1 - Wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie
dochodów własnych, od których zależą możliwości realizacji zadań i rozwoju
samorządów. Zgodnie z rozwiązaniami proponowanymi w projekcie samorządy
będą finansowane głównie dochodami podatkowymi, zaś subwencje z budżetu
państwa będą mieć charakter jedynie uzupełniający.
•Cel 2 – Oparcie zasilenia finansowego JST na dochodach własnych wynikających z
lokalnej bazy podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego
1 Projekt ustawy wraz z uzasadnieniem , OSR i szczegółowymi wyliczeniami dla każdej
jednostki samorządu terytorialnego został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej
na stronie Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny –
https://legislacja.gov.pl . 15 lipca br. został skierowany do uzgodnień zewnętrznych
-- 1 of 4 --
2/4
od osób prawnych, przy czym - co istotne - dochody JST z tytułu udziału w PIT i CIT
zostaną ustabilizowane i uwolnione od wpływu zmian podatkowych.
•Cel 3 – Obiektywne i algorytmiczne naliczanie środków finansowych dla każdej
JST. Konieczne jest przywrócenie systemowi dochodów JST przejrzystości,
apolityczności i adekwatności kryteriów podziału środków. Proponowany w
projekcie system dochodów JST oparty będzie na obiektywnych parametrach
(mierzalnych za pomocą danych statystycznych i niepodatnych na manipulacje).
•Cel 4 – Zapewnienie lepszej alokacji środków publicznych. Proponowany w
projekcie system dochodów JST będzie uwzględniał specyfikę poszczególnych
kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię zróżnicowań dochodowych ale
również - pomijaną w obecnym systemie - kwestię potrzeb wydatkowych JST
wynikających z realizowanych zadań.
•Cel 5 - Uelastycznienie systemu oraz ograniczenie nadmiernie rozbudowanego
przepływu środków pomiędzy budżetem państwa a JST. W obecnym systemie
dochodów JST, zamożne samorządy dokonują wpłat do budżetu państwa (tzw.
janosikowe), a jednocześnie są beneficjentami tych środków. Proponowane w
projekcie rozwiązania zmierzają do ograniczenia przepływów środków pomiędzy
samorządami a budżetem państwa, tak by samorządy nie dokonywały wpłat do
budżetu państwa.
•Cel 6 - Zwiększenie wpływu Strony Samorządowej na podział środków dla JST.
Projekt przewiduje wprowadzenie do systemu dochodów JST rozwiązań
stwarzających możliwość podziału - przy udziale strony samorządowej - środków
finansowych w zależności od zmieniających się z roku na rok warunków realizacji
zadań w jednostkach samorządu terytorialnego.
Zbudowanie nowego systemu dochodów jest skomplikowanym zadaniem, na które
wpływa wiele czynników, m.in. bardzo duże zróżnicowanie JST, zarówno pod
względem terytorialnym, jak i rozwoju gospodarczego i społecznego.
Dlatego też przedstawione propozycje zmian w systemie dochodów JST zostały
poprzedzone szczegółowymi pracami analitycznymi.
Analizowane były różne kierunki zmian obecnego systemu, z uwzględnieniem
między innymi gmin, które ze względu na swoje położenie mają niski potencjał
dochodowy. Należy zauważyć, że mniej zamożne JST będą mocniej wspierane a
rozpiętość dochodowa między JST ulegnie zmniejszeniu.
Założeniem przygotowanych zmian jest, aby dochody samorządów zwiększały się
w sposób przewidywalny, a nie opierały się na doraźnym wsparciu finansowym.
Każdy samorząd będzie miał zagwarantowane wyższe dochody niż obecnie. Należy
zauważyć, że łączny skutek finansowy wynikający z projektu ustawy jest dla JST
pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 16 mld zł w roku 2025 w
stosunku do obowiązującego systemu.
Warto podkreślić, że rozwiązania zaproponowane w projekcie gwarantują
minimalny wzrost dochodu określonego kwotowo dla danej kategorii w zależności
od liczby mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego, nie więcej jednak
niż 110% jej łącznych dochodów ustalonych na podstawie obecnie obowiązującej
ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego na 2025 rok np.:
gmina o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 4 tys. mieszkańców zyska
co najmniej 1 mln zł;
-- 2 of 4 --
3/4
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 10 tys. ale nieprzekraczającej
15 tys. mieszkańców zyska co najmniej 3 mln zł;
gmina o liczbie mieszkańców przekraczającej 40 tys. ale nieprzekraczającej
60 tys. mieszkańców zyska co najmniej 5 mln zł.
Podkreślenia wymaga, że założenia przygotowanej reformy zostały poddane
prekonsultacjom, w trakcie których strona samorządowa pozytywnie oceniła
kierunki przygotowanych zmian.
Projektowana ustawa wprowadza, zamiast obecnych części subwencji ogólnej,
pojęcie potrzeb finansowych JST, które to potrzeby będą podlegać finansowaniu
zwiększonymi dochodami z tytułu PIT i CIT i w mniejszym stopniu subwencją
ogólną. Potrzeby finansowe będą elementem kalkulacyjnym do ustalenie subwencji
ogólnej z budżetu państwa. W projektowanej ustawie proponuje się następujące
potrzeby finansowe: wyrównawcze, oświatowe, rozwojowe, ekologiczne,
uzupełniające.
Przy ustalaniu potrzeb wyrównawczych uwzględnione zostaną nie tylko
dysproporcje dochodowe (jak to ma miejsce obecnie), ale również zróżnicowanie
potrzeb wydatkowych JST.
Potrzeby ekologiczne to będzie dodatkowe wsparcie finansowe dla JST. Ustalane
będą dla wszystkich JST, na terenie których znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronionych, m.in.: parki narodowe, rezerwaty
przyrody, parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu oraz strefy
ochrony krajobrazu ustanawiane w tych obszarach, a także obszary Natura 2000,
wymienione w interpelacji Pani Poseł.
Wsparcie to ograniczy bariery w tworzeniu i rozwoju obszarów chronionych w
Polsce i wpłynie pozytywnie na zmianę podejścia mieszkańców i samych JST do
nowych obszarów chronionych, co będzie sprzyjało zrównoważonemu rozwojowi
kraju.
W nowym systemie w kwocie potrzeb oświatowych uwzględniane będą skutki
wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli przedszkoli prowadzonych przez JST.
Należy zauważyć, że w obecnie obowiązujących rozwiązaniach w kalkulacji części
oświatowej subwencji ogólnej brane są pod uwagę wyłącznie skutki podwyżek
wynagrodzeń nauczycieli w szkołach i placówkach prowadzonych przez JST.
Ponadto, globalne potrzeby oświatowe ulegną zwiększeniu o równowartość kwoty
dotacji z budżetu państwa na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania
przedszkolnego. Zmiana ta uelastyczni sposób wykorzystania środków przez JST
wskutek odejścia od transferu dotacyjnego na rzecz dochodów własnych
ustalanych w tej samej wysokości.
Odnosząc się do kwestii dotyczącej ustalania dochodów JST z tytułu udziału w PIT i
CIT, należy zauważyć, że w proponowanych rozwiązaniach zmianie ulegnie
podstawa naliczania JST udziału w PIT i CIT, z obecnego podatku należnego danej
JST (czyli podatku jaki wpłynie na teren danej JST), na dochody podatników
danego podatku z terenu danej JST . Proponuje się by dochody samorządów z
tytułu PIT i CIT liczone były jako procent od dochodów podatników danego
podatku z terenu danej JST (obecnie dochód samorządów z tytułu PIT i CIT
naliczany jest od podatku należnego danej JST). Dzięki temu dochody JST nie będą
zależały od zmian w systemie podatkowym, ale od tego, jakie dochody mają
mieszkańcy.
Każda kategoria samorządu terytorialnego będzie miała określony procentowy
udział w dochodach podatników PIT i CIT.
Ułatwi to samorządom wieloletnie planowanie, w tym w planowanie inwestycyjne.
-- 3 of 4 --
4/4
Proponuje się również rozszerzenie obecnego katalogu dochodów z PIT, w których
samorządy terytorialne partycypują, także o podatek PIT pobierany w formie
ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
Przedstawiając powyższe, należy zaznaczyć, że w przypadku zmiany systemu
dochodów JST, zgodnie z rozwiązaniami zawartymi w projekcie ustawy o
dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Gmina Miejska Hrubieszów, w
2025 r. uzyskałaby wyższe dochody z tytułu PIT,CIT i subwencji , w stosunku do
dochodów ustalanych zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą o dochodach
obecnego systemu o 3,5 mln zł ( wzrost o 6,2%).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --