Interpelacja w sprawie czesko-polskiego projektu "Kolej łączy kultury" wspieranego przez program Interreg Czechy-Polska 2021-2027

Interpelacja nr 3821

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie czesko-polskiego projektu "Kolej łączy kultury" wspieranego przez program Interreg Czechy-Polska 2021-2027

Zgłaszający: Monika Wielichowska

Data wpływu: 10-07-2024

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zwróciła się Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska, która prowadzi pięć czynnych muzeów – Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej, Muzeum Hutnictwa Cynku Walcownia w Katowicach, Młyn Hilberta w Dzierżoniowie, Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach i Muzeum Techniki Rolniczej w Piotrowicach Świdnickich.

W przygotowaniu są dwa kolejne obiekty – Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa w Dzierżoniowie oraz Muzeum Walcownia Śląska w Świętochłowicach.

Fundacja jest największą niezależną organizacją pozarządową w Polsce, która prowadzi muzea bez dotacji, samodzielnie się finansując, jednocześnie starając się pozyskiwać fundusze zewnętrzne na remonty zabytkowych budowli. I w tej kwestii fundacja napotkała problem, który dotyczy wspólnego czesko-polskiego projektu „Kolej łączy kultury” wspieranego przez program Interreg Czechy–Polska 2021–2027.

Kraj pardubicki wraz z czeskim partnerem, Muzeum Starych Maszyn i Rzemiosła a.s., oraz polskimi partnerami, gminą Dzierżoniów i Fundacją Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska, z sukcesem przygotował projekt „Kolej łączy kultury”. W 2023 r. wniosek o dofinansowanie został złożony do II rundy w ramach priorytetu 2: Turystyka Programu Współpracy Transgranicznej Interreg Czechy–Polska 2021–2027.

13 i 14 marca 2024 r. odbyło się VII posiedzenie komitetu monitorującego programu Interreg Czechy–Polska 2021–2027. Członkowie komitetu monitorującego zarekomendowali do dofinansowania 11 projektów, z których wsparcie finansowe otrzymało 7 (w tym projekt „Kolej łączy kultury”). Pozostałe 4 projekty zostały zatwierdzone jako rezerwowe. Alokacja II rundy naboru wniosków o unijne wsparcie wynosiła ok. 14 mln €. Projekt „Kolej łączy kultury” został zatwierdzony do finansowania z całkowitym wsparciem unijnym w wysokości 7 186 604,28 EUR.

Nieczęsto zdarza się, aby program wspierał projekty o tak wysokich wymaganiach dotyczących dotacji. Projekty podlegają starannej ocenie niezależnych ekspertów. Oceniana jest jakość projektu, wpływ transgraniczny (tj. korzyści, jakie projekt przyniesie zarówno ludności czeskiej, jak i polskiej) oraz współpraca transgraniczna. Na realizację projektu udało się uzyskać ponad połowę alokacji drugiej rundy. W wysoce konkurencyjnym procesie tylko najlepsze projekty otrzymały wsparcie. Należy do nich również wyżej wymieniony projekt, co samo w sobie jest wielkim sukcesem.

Realizacja projektu „Kolej łączy kultury” stworzy unikalny produkt turystyczny, przyczyni się do zwiększenia mobilności transgranicznej, zwiększy liczbę spotkań turystów z obu krajów, połączy władze samorządowe obu krajów (kraju pardubickiego i gminy Dzierżoniów) oraz pogłębi współpracę obu muzeów (Muzeum Dawnych Maszyn i Techniki oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska).

Projekt „Kolej łączy kultury” przewiduje znaczące zmiany w istniejącym Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej, dodatkowe działania w gminie Dzierżoniów oraz budowę nowego muzeum w kompleksie kolejowym w Dolní Lipce (Czechy). Powstanie unikalna oferta turystyczna i edukacyjna dla turystów zainteresowanych historią techniki, a szczególnie historią kolei. Partnerskie muzea kolejnictwa będą ze sobą ściśle współpracować, co zwiększy atrakcyjność istniejącej oferty i popularność zarówno samych muzeów, jak i ogólnie niedostatecznie eksponowanego obszaru pogranicza polsko-czeskiego.

Ostatnim krokiem, który ostatecznie potwierdza dofinansowanie projektu, jest wydanie decyzji o dofinansowaniu przez wspólny sekretariat w Ołomuńcu. Przed wydaniem decyzji o dofinansowaniu wszyscy partnerzy muszą w sposób wiążący oświadczyć, że będą dysponować wystarczającymi środkami na pokrycie wkładu własnego i utrzymanie płynności finansowej podczas trwania projektu. Wszyscy partnerzy muszą dostarczyć dokumenty niezbędne do podjęcia decyzji do połowy września tego roku. Niestety Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska ma status organizacji pożytku publicznego i nie posiada obecnie wystarczających środków zarówno pod względem płynności finansowej, jak i wkładu własnego.

Fundacja posiada doświadczenie w realizacji projektów finansowanych ze środków unijnych. Obecnie jest na końcowym etapie rozliczania projektu w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Interreg V-A Republika Czeska–Polska 2014–2020 (pn. Zabytki przemysłowe pogranicza otwierają swoje podwoje dla zwiedzających nr CZ.11.2.45/0.0/0.0/18_029/0001881). Partnerem wiodącym projektu było Muzeum Starych Maszyn i Technologii, z.s., partnerami projektu były Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska oraz miasto Žamberk. Całkowita wartość projektu wynosiła 2 184 679,18 EUR.

W ramach projektu „Kolej łączy kultury” Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska planuje przeznaczyć środki na renowację eksponatów (zabytkowych lokomotyw i wagonów) oraz odnowienie infrastruktury muzealnej i poprawę warunków dla turystów.

Wydatki całkowite Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego oszacowano na 1 899 047,11 euro, z czego planowane dofinansowanie z programu Interreg wynosi 1 519 237,68 euro, a wkład własny 379 809,43 euro, czyli ok. 1 709 141,50 zł. Fundacja nie jest w stanie pozyskać takiej kwoty w ramach swojej zwykłej działalności. Ewentualna sprzedaż majątku oznaczałaby pozbycie się obiektów, których zachowanie jest celem jej istnienia. Fundacja poszukuje więc wsparcia na pokrycie wkładu własnego. Bez wsparcia oraz zapewnienia wkładu własnego i płynności finansowej zagrożony jest cały projekt „Kolej łączy kultury”. Ściślej mówiąc, projekt najprawdopodobniej nie będzie mógł zostać zrealizowany, nawet z udziałem wszystkich pozostałych partnerów.

Pani Minister, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska, będąca niezależną organizacją pozarządową, nie dysponuje tak wysoką kwotą na wkład własny.

Z jakich źródeł może uzyskać wsparcie i pozyskać środki na wkład własny na realizację czesko-polskiego projektu „Kolej łączy kultury”?

Z wyrazami szacunku

Monika Wielichowska
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej