Odpowiedź na interpelację w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności Odpowiedź na interpelację nr 374 w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń Warszawa, 29-01-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 374 wniesioną w dniu 10 stycznia 2024 roku przez Pana Posła Adriana Witczaka w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień: Rozważając wskazaną w treści interpelacji propozycję uchylenia art. 65 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w celu znowelizowania przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581) należy wziąć pod rozwagę skutki prawne wprowadzenia postulowanej regulacji, w szczególności w sytuacji, gdy derogowany przez ustawodawcę przepis nie tylko przyznaje jednostce prawa podmiotowe, lecz również ma korzystny wpływ na jej sytuacje prawną. Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia składa się od dnia 1 stycznia 2024 roku. Na dzień 26 stycznia 2024 roku do zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wpłynęło 58 062 wniosków. Uchylenie art. 65 przywołanej ustawy oraz rozpoczęcie prac legislacyjnych nad nowelizacją przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia miałoby niewątpliwie niekorzystny wpływ na sytuację prawną i finansową wnioskodawców. Mając na uwadze, iż są to osoby w bardzo trudnej sytuacji życiowej, zazwyczaj całkowicie niezdolne do samodzielnej egzystencji i wymagające wsparcia ze strony Państwa, aktualnie nie przewiduje wystąpienia z inicjatywą ustawodawczą wprowadzającą przepis uchylający art. 65 przywołanej na wstępie ustawy. Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w listopadzie i grudniu 2023 przeprowadziło w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Krakowie szkolenia prezentujące formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 4c ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44. W szkoleniu przeprowadzonym w listopadzie 2023 roku w Poznaniu uczestniczyło 18 osób skierowanych przez Przewodniczącą Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim. Liczbę uczestników na szkoleniu należy uznać za porównywalną z liczbą uczestników skierowanych na szkolenie przez przewodniczących innych wojewódzkich zespołów orzekających, np. z województwa wielkopolskiego udział w szkoleniu wzięło 10 osób, z województwa pomorskiego 7 osób, z województwa śląskiego 9 osób, z województwa świętokrzyskiego 16 osób. Dodatkowo w grudniu 2023 roku przeprowadzone zostało szkolenie online dla pozostałych osób zgłoszonych przez przewodniczących wojewódzkich zespołów orzekających. Test sprawdzający dla członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia, przeprowadzony w grudniu 2024 roku, zaliczyło z wynikiem pozytywnym 28 członków Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim, tym samym uzyskując, w myśl § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia uprawnienia do ustalania poziomu potrzeby wsparcia. W lutym 2024 roku zaplanowane zostały szkolenia dla skierowanych przez przewodniczących wojewódzkich zespołów orzekających specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia powołanych na członków wojewódzkich zespołów. Na szkolenie zostało skierowanych przez Przewodniczącą Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Łódzkim 15 specjalistów. Odnosząc się do podniesionych w treści interpelacji wątpliwości, czy 28 specjalistów do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz 15 osób, które potencjalnie te uprawnienia mogą nabyć zaspokoi potrzeby wojewódzkiego zespołu orzekającego w Łodzi w zakresie terminowego prowadzenia postępowania o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, to wskazać należy, że podstawę dokonania takiego szacunku stanowić może informacja o liczbie złożonych do zespołu wniosków o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, liczbie godzin jakie specjaliści przeznaczą na wykonywanie czynności związanych z wyznaczeniem do składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia oraz czy czynności te wykonywane będą w siedzibie organu orzekającego, czy w miejscu wskazanym przez osobę niepełnosprawną. Zasady i tryb powoływania oraz wymogi kwalifikacyjne członka wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności ustającego poziom potrzeby wsparcia uregulowane zostały w § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Ustęp 1 powołanego przepisu stanowi, że wojewoda, na wniosek przewodniczącego wojewódzkiego zespołu, powołuje i odwołuje członka wojewódzkiego zespołu, ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Aby osoba mogła wykonywać zadania członka wojewódzkiego zespołu orzekającego ustalającego poziom potrzeby wsparcia winna spełnić wymogi kwalifikacyjne wskazane w ust. 2 oraz odbyć szkolenie przeprowadzone przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, zgodnie z programem opracowanym na podstawie minimów programowych i złożyć z wynikiem pozytywnym test sprawdzający w zakresie objętym szkoleniem (§ 27 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia). Należy wskazać, że treść § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia stanowi o powołaniu danej osoby na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia bez jednoczesnego wskazania w jakim konkretnym charakterze (w odniesieniu do których konkretnych kwalifikacji zawodowych, „specjalności”) osoba uprawniona jest do ustalania poziomu potrzeby wsparcia. W przypadku gdy osoba powołana na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia spełnia kryteria kwalifikacyjne objęte normą § 2 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do więcej niż jednego zawodu, to należy przyjąć, iż może ona zostać wyznaczona na członka składu orzekającego ustalającego poziom potrzeby wsparcia w zakresie każdego z zawodów do którego nabyła kwalifikacje, z zastrzeżeniem § 3 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym do składu ustalającego nie można wyznaczyć specjalistów do spraw ustalania poziomu wsparcia będących osobami wykonującymi te same zawody. Reasumując, z przytoczonych przepisów wynika, że do kategorii członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia powinny zaliczać się osoby, które posiadają kwalifikacje zawodowe wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz spełniły warunki wskazane w § 27 ust. 1 tego rozporządzenia. Tylko wymienione w tych przepisach kryteria kwalifikacyjne mają znaczenie normatywne dla oceny spełnienia przez daną osobę niezbędnych wymogów do pełnienia funkcji członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Tryb powoływania i kryteria kwalifikacyjne członków powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności realizujących zadania dotyczące wydawania orzeczeń o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności oraz wskazaniach do ulg i uprawnień regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857). Ustawodawca w obu wskazanych powyżej rozporządzeniach zastosował co prawda analogiczny wymóg niektórych kwalifikacji zawodowych przewidziany dla członka zespołu orzekającego o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności oraz dla członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia, nie oznacza to jednak wprowadzenia automatyzmu polegającego na powoływaniu na członka składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia powołanego już do zespołu członka orzekającego w sprawach o wydanie orzeczenia posiadającego kwalifikacje zawodowe, wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Jeżeli jednak przewodniczący wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności zamierza wystąpić do wojewody z wnioskiem o powołanie na członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia członka wojewódzkiego zespołu posiadającego kwalifikacje wymienione w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, to może to uczynić. W świetle wskazanych powyżej przepisów prawa regulujących tryb powoływania oraz kryteria kwalifikacyjne członków zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz członków wojewódzkich zespołów ustalających poziom potrzeby wsparcia postawiony w pkt 3 interpelacji zarzut dotyczący braku precyzyjnego określenia zasad powoływania członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia nie znajduje uzasadnienia. W treści interpelacji nie wskazane ponadto zostało jakie organizacje zgłosiły przedstawiony problem, skoro dotyczy on okoliczności właściwych dla danej jednostki organizacyjnej urzędu wojewódzkiego związanych z realizowanymi przez nią zadaniami w zakresie dokonywania „naboru” osób spełniających kryteria kwalifikacyjne dla realizowania zadań członka wojewódzkiego zespołu ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Odnosząc się natomiast do podjęcia odpowiednich kroków w przedstawionej sprawie, to działania Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych skierowane zostaną na intensyfikację szkoleń członków wojewódzkich zespołów, w szczególności przewodniczących, nie tylko w zakresie przepisów prawa regulujących zasady i tryb postępowania przy wydawaniu decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, ale również w zakresie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Kwestia zasad ustalania i wypłaty „dodatkowego” wynagrodzenia pracownika urzędu wojewódzkiego, w tym za pracę ponadnormatywną leży w gestii dyrektora generalnego urzędu wojewódzkiego. Środki finansowe z budżetu państwa na działalność wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności zostały przekazane wojewodom, a sposób ich dystrybucji podlega ich decyzjom. Podstawą prawną powołania biegłego sądowego jest art. 157 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. z 2023 r. poz. 215 ze zm.) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Potrzeba skorzystania z opinii biegłych w postępowaniu cywilnym wynika stąd, że dla rozstrzygnięcia sprawy obok znajomości przepisów prawnych niezbędne są określone wiadomości fachowe z różnych dziedzin nauki, techniki, sztuki, rzemiosła czy obrotu gospodarczego. Jednakże o tym, czy do rozstrzygnięcia sprawy niezbędne są takie wiadomości specjalne, decyduje wyłącznie sąd z tego powodu, iż powołanie biegłego stanowi prawo sądu. Mając na względzie powyższe, w przypadku wniesienia odwołania od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia decyzja o powołaniu biegłego sądowego posiadającego wiadomości specjalne w określonej dziedzinie będzie należała do sądu. Należy dodatkowo wskazać, że w każdym sądzie okręgowym znajduje się do wglądu lista biegłych sądowych ustanowionych przez prezesa tego sądu okręgowego. Przeprowadzenie naboru pracowników urzędów wojewódzkich realizowane jest co do zasady zgodnie z obowiązującą w danym urzędzie wojewódzkim procedurą naboru pracowników uregulowaną w regulaminie naboru kandydatów na wolne stanowiska pracy. O konieczności przeprowadzenia naboru pracowników do realizacji zadań dotyczących wydawania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewodowie zostali poinformowani pismem Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych niezwłocznie po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierających (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.). O powyższym byli ponadto poinformowani przewodniczący i sekretarze wojewódzkich zespołów orzekających na spotkaniu z kierownictwem Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych zorganizowanym w celu przygotowania organów orzekających do realizacji nowych zadań orzeczniczych. Aktualnie, poza informacją zawartą w interpelacji wniesionej przez Pana Posła przewodniczący wojewódzkich zespołów orzekających nie sygnalizowali utrudnień dotyczących zrekrutowania kandydatów do pracy i przeprowadzenia ich naboru. Tym niemniej podjęte zostaną pilne działania dotyczące zbadania okoliczności wskazanych przez Pana Posła, a dotyczących trudności w przeprowadzeniu naboru kandydatów na stanowiska pracy w wojewódzkim zespole orzekającym usytuowanym w strukturze Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi. Pragnę z całą mocą podkreślić, iż nadrzędnym priorytetem działań Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych jest działanie na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym szczególnej dbałości o regulacje prawne ułatwiające im załatwianie spraw. Temu właśnie celowi służy umożliwienie osobie zainteresowanej albo jej opiekunowi złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności łącznie z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Po zakończeniu postępowania przeprowadzonego przed powiatowym zespołem do spraw orzekania o niepełnosprawności, a następnie przez wojewódzkim zespołem orzekającym osoba zainteresowana otrzymuje orzeczenie, a w następnej kolejności decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia bez konieczności dwukrotnego składania wniosku. Taki sposób przeprowadzenia postępowania być może jest bardziej pracochłonny dla zespołów orzekających o niepełnosprawności, ale należy zważyć na cel, dla którego organy te zostały powołane – wypełniania zadań administracji publicznej na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym osób, których rodzaj i zakres niepełnosprawności znacznie utrudnia, a niejednokrotnie wręcz uniemożliwia samodzielne rozeznanie w przepisach prawa regulujących zasady postępowania administracyjnego. Analogicznemu celowi służy możliwość złożenia wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności, którego siedziba usytuowana jest w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej lub w bliskiej jego odległości. Przedstawiony w interpelacji postulat zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności dotyczący zmiany przepisów regulujących zasady i tryb postępowania o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może zostać zrealizowany, a to z tego powodu, iż stoi w jawnej sprzeczności z wynikającą z art. 7-12 ustawy z dnia14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.) zasadą służebności organów administracji publicznej, a w analizowanej sprawie służebności organów powołanych dla tej grupy obywateli, do których wskazana służebność winna być w szczególny i bezwarunkowy sposób kierowana. Wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia są składane do wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności elektronicznie przez portal Emp@tia. Do dnia 26 stycznia 2024 roku drogą elektroniczną przekazanych zostało 4 919 wniosków. „Kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem” stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (Dz. U. z 2023 r. poz. 2732) jest narzędziem, za pomocą którego osoba wnioskująca o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia ma możliwość samodzielnego dokonania analizy swojego funkcjonowania i określenia zakresu wsparcia jakiego wymaga. Jest to pierwsze narzędzie opracowane dla celów dokonania samooceny trudności w funkcjonowaniu przez osobę zainteresowaną, przy pomocy którego może wypowiedzieć się na temat doznawanych dysfunkcji i utrudnień w różnych sferach. Opracowane zostało z uwzględnieniem kryteriów zawartych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) oraz uwzględnia uwagi i postulaty osób niepełnosprawnych dotyczące braku możliwości wypowiedzenia się na temat doznawanych trudności związanych z codziennym funkcjonowaniem i pełnieniem ról społecznych, w tym w szczególności w sytuacji zbierania wywiadu przez lekarzy i pozostałych specjalistów na okoliczność wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawność. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom „Kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem” opracowany został w taki sposób, aby osoba ubiegająca się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia mogła określić w sposób subiektywny, bez presji czasu, co sprawia jej największe trudności i w konsekwencji mogło przyczynić się do adekwatnego ustalenia poziomu wsparcia w prowadzonych postępowaniu na okoliczność wydania decyzji. Aktualnie osoby niepełnosprawne wnioskujące o wydanie przedmiotowej decyzji nie zgłaszają uwag dotyczących długości kwestionariusza i poświęconego czasu na jego wypełnienie. Odnosząc się natomiast do liczby stron, to mogłaby ona zostać znacznie zmniejszona przez zmianę. układu graficznego Kwestionariusza Samooceny, ale mogłoby to mieć wpływ na mniejszą jego czytelność i łatwość wypełnienia. W projekcie ustawy budżetowej na rok 2024 przewidziane zostały środki finansowe na działalność zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności w wysokości 461 471 tys. złotych, w tym na działalność powiatowych zespołów orzekających w wysokości 233 516 tys. złotych oraz 20 000 tys. złotych w rezerwie celowej co powinno zaspokoić potrzeby finansowe organów orzekających. Stosownie do dyspozycji art. 4c ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r, o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ustalenia poziomu wsparcia potrzeby wsparcia dokonuje się, za zgodą osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w miejscu jej stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941), na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, albo w siedzibie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności albo w miejscu przez niego wyznaczonym, spełniającym warunki, o których mowa w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240). W cytowanym przepisie ustawodawca wskazuje, iż ustalenia poziomu potrzeby wsparcia dokonuje się w miejscu wyznaczonym przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, spełniającym warunki dostępności, co nie jest tożsame z siedzibą powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Łukasz Krasoń Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych Sekretarz Stanu