telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLT.050.7.2024.AS
Warszawa, 29 lipca 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3715 Pani Poseł Anny Wojciechowskiej i grupy Posłów,
w sprawie kontroli nad przestrzeganiem uprawnień dawców krwi, uprzejmie proszę
o przyjęcie poniższego.
1.
W jaki sposób przepisy prawa polskiego egzekwują stosowanie się placówek
medycznych oraz aptek do przywilejów, z których mogą korzystać honorowi
krwiodawcy? Chodzi o uprawnienia do korzystania poza kolejnością ze świadczeń
opieki zdrowotnej (w tym do leczenia sanatoryjnego) oraz usług farmaceutycznych
udzielanych w aptekach?
Prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej, o którym mowa
w art. 47c ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych1 mają świadczeniobiorcy, którzy posiadają tytuł Zasłużonego Honorowego
Dawcy Krwi i przedstawią legitymację „Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi”. Obejmuje
ono prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług
farmaceutycznych udzielanych w aptekach. Uprawnienie to dotyczy wyłącznie
przypadków, gdy świadczeniobiorca po raz pierwszy zgłasza się z danym problemem
zdrowotnym do świadczeniodawcy – w związku z powyższym prawo do korzystania ze
świadczeń poza kolejnością dotyczy pierwszej wizyty u specjalisty. Na kolejne konsultacje
pacjent jest wpisywany do harmonogramu przyjęć już jako osoba kontynuująca leczenie i na
terminy kolejnych wizyt wpływ powinny mieć wyłącznie wskazania medyczne, czyli plan
leczenia. Jednocześnie uprawnienie to nie dotyczy świadczeń, na które prowadzone są
odrębne listy oczekujących, w tym na badania rezonansu magnetycznego w trybie
ambulatoryjnym – w takim przypadku pacjent ma prawo do uzyskania terminu badania
poza kolejnością. Świadczeniodawca zobowiązany jest do udzielenia świadczenia w dniu
zgłoszenia, a jeżeli nie jest to możliwe do wyznaczenia terminu poza kolejnością wynikającą
z prowadzonej listy oczekujących, o której mowa w art. 20 ust. 2 ww. ustawy. W przypadku
świadczeń udzielanych przez poradnie specjalistyczne (tj. świadczeń z zakresu
ambulatoryjnej opieki specjalistycznej) pacjent powinien otrzymać termin wizyty nie
później niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Należy wskazać, że znajdujący się na
1 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
(Dz.U. z 2024 r. poz. 146).

-- 1 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
listach oczekujących planowany termin udzielenia świadczenia jest oznaczony przez
wskazanie daty (tj. dzień, miesiąc, rok), co wynika z § 8 ust. 2 pkt 5 lit. a rozporządzenia
Ministra Zdrowia w sprawie zakresu niezbędnych informacji gromadzonych przez
świadczeniodawców, szczegółowego sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich
przekazywania podmiotom zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków
publicznych2.
Jednocześnie informuję, iż uprawienia przysługujące dawcom krwi wynikają z prawa
powszechnie obowiązującego, wobec czego powinny być respektowane przez podmioty
lecznicze. W przypadku trudności z uzyskaniem terminu, zgodnie ze wskazanymi powyżej
zasadami, sprawę należy zgłosić do właściwego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego
Funduszu Zdrowia.
2.
Jak rozumień określone w ustawie prawa kandydata na dawcę krwi, chodzi między
innymi osoby, które zgłosiły się do punktu krwiodawstwa, jednak podczas badania
lekarskiego nie zostały zakwalifikowane do oddania krwi. Czy pracownikowi będzie
przysługiwało wynagrodzenie za czas nieobecności w pracy, w przypadku, gdy nie
doszło do oddania krwi?
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt. 1 ustawy o publicznej służbie krwi3 Zasłużonemu Honorowemu
Dawcy Krwi i Honorowemu Dawcy Krwi przysługuje zwolnienie od pracy oraz zwolnienie
od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu
następnym, a także na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi zgodnie
z przepisami wydanymi na podstawie art. 2982 Kodeksu pracy4. Odrębne przepisy, na które
powołuje się art. 9 ustawy, to przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej
w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom
zwolnień od pracy5, wydanego na podstawie przywołanego powyżej art. 2982 Kodeksu
pracy. Zgodnie z § 12 ww. rozporządzenia pracodawca jest zobowiązany zwolnić od pracy
pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez centrum krwiodawstwa w celu
oddania krwi. Z ww. przepisu wynika również, że pracodawca zwalnia pracownika od pracy
na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych
badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy. Przepisy
ww. rozporządzenia nie precyzują czasu niezbędnego na przeprowadzenie badań, gdyż
w każdym przypadku określane jest to indywidulanie.
3.
Czy pracownik zatrudniony na umowę o pracę, prowadzący jednocześnie
działalność gospodarczą, może w zakładzie pracy skorzystać z dni wolnych po
oddaniu krwi, a jednocześnie świadczyć usługi z tytułu prowadzonej działalności?
Zgodnie z przywołanym powyżej art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi Honorowemu
Dawcy Krwi przysługuje m.in. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania
czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na
czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi, zgodnie z przepisami wydanymi na
podstawie art. 2982 Kodeks pracy. Natomiast zgodnie z § 12 rozporządzenia w sprawie
sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od
pracy pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na
czas oznaczony przez centrum krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest
również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny
2 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie zakresu niezbędnych informacji
gromadzonych przez świadczeniodawców, szczegółowego sposobu rejestrowania tych informacji oraz ich
przekazywania podmiotom zobowiązanym do finansowania świadczeń ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r.
poz. 610).
3 Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 281).
4 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465, z późn. zm.).
5 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania
nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).

-- 2 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
do przeprowadzenia zaleconych przez centrum krwiodawstwa okresowych badań
lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.
Z powyższych regulacji wynika, że ustawodawca uregulował jedynie sytuację dotyczącą
uprawnień pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę przez pracodawcę.
W przypadku osób samozatrudnionych czy współpracujących w oparciu o inną podstawę,
strony mogą na zasadzie swobody umów określić w umowie uprawnienie do przerwy
w realizacji umowy za wynagrodzeniem, w przypadku oddawania krwi. Jest to w takim
przypadku prawo, a nie obowiązek stron. Jednocześnie uprawnienia wynikające z wyżej
wskazanych przepisów nie wiążą się z zakazem podejmowania czynności w ramach
prowadzonej działalności gospodarczej, jeśli stan zdrowia Honorowego Dawcy Krwi
umożliwia podejmowanie aktywności. Nie należy porównywać albo też próbować zrównać
pod każdym względem sytuacji osób prowadzących pozarolniczą działalność
z pracownikami. Przedsiębiorca sam decyduje, jak, kiedy i w jakich godzinach będzie
pracował, jak również kiedy i jak długo będzie odpoczywał. Przedsiębiorca ma zapewnioną
wolność́ działalności gospodarczej, a jakiekolwiek ograniczenie wolności działalności
gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes
publiczny.
4.
Czy resort zakłada poszerzenie uprawnień dla krwiodawców i w jeśli tak to jakim
kierunku?
Zgodnie z obowiązującym prawodawstwem Zasłużonemu Honorowemu Dawcy Krwi
(ZHDK) i Honorowemu Dawcy Krwi (HDK) na chwilę obecną przysługuje:
1. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych
w dniu, w którym oddaje krew, oraz w dniu następnym, a także na czas
okresowego badania lekarskiego dawców krwi zgodnie z przepisami wydanymi
na podstawie art. 2982 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy,
2. zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy,
3. zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi
na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności
z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju; koszt przejazdu ponosi
jednostka organizacyjna publicznej służby krwi,
4. posiłek regeneracyjny,
5. możliwość odliczenia od podatku dochodowego darowizny w wysokości
iloczynu kwoty rekompensaty,
6. bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wykazami do wysokości limitu
finansowania – dotyczy ZHDK,
7. uprawnienia do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej
(w tym do leczenia sanatoryjnego) oraz usług farmaceutycznych udzielanych
w aptekach – dotyczy ZHDK.
Krew jest najcenniejszym darem, jaki człowiek bezinteresownie ofiarowuje drugiej osobie.
Dzięki zaangażowaniu krwiodawców możliwe jest wykonywanie skomplikowanych
operacji, ratowanie zdrowia, a także życia ciężko chorych oraz niesienie pomocy ofiarom
wypadków. Krew to dar życia. Podawana jest pacjentom, którzy bezwzględnie wymagają
leczenia krwią lub jej składnikami. Honorowe krwiodawstwo to także misja
i odpowiedzialność. Rola jaką pełnią Honorowi Dawcy Krwi w lecznictwie jest bezcenna.
To właśnie dzięki osobom, które z dobroci serca dzielą się cząstką siebie możliwe jest
ratowanie zdrowia i życia pacjentów wymagających leczenia krwią lub jej składnikami.
Mając na uwadze powyższe decyzja o oddaniu krwi powinna wynikać z chęci dzielenia się
z innymi, nie zaś z kalkulacji zysków. Krew nie jest produktem, jest darem dla drugiego
człowieka. Doświadczenia wielu krajów wskazują, że pozyskiwana w ramach honorowego
krwiodawstwa, krew i jej składniki gwarantuje pełne bezpieczeństwo i ochronę zdrowia
zarówno dawców, jak i biorców krwi. Wobec powyższego każda decyzja o ewentualnym
rozszerzeniu uprawnień przysługujących Honorowym Dawcom Krwi podejmowana jest
w kontekście obowiązujących przepisów prawa zarówno krajowego, jak i europejskiego.

-- 3 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
W tym miejscu podkreślić należy, że w dniu 17 lipca 2024 r. zostało opublikowane
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie norm
jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do
zastosowania u ludzi oraz uchylającego dyrektywy 2002/98/WE i 2004/23/WE, tzw.
rozporządzenie SoHO, które reguluje między innymi zagadnienia dotyczące publicznej
służbie krwi. Ewentualne zamiany w zakresie uprawnień przysługujących Honorowym
Dawcom Krwi muszą pozostać w zgodzie z przepisami ww. rozporządzenia.
Ponadto warto przypomnieć, iż uprawnienia, które obecnie przysługują Honorowym
Dawcom Krwi należy rozpatrywać nie w kontekście głównych przesłanek determinujących
donację, a dowodów uznania i wdzięczności za oddaną krew i jej składniki. Należy pamiętać,
że biorcami krwi są osoby chore, wymagające leczenia operacyjnego, o obniżonej
odporności, w czasie chemioterapii, kobiety w ciąży, a także niemowlęta i dzieci, dlatego
niezwykle istotne jest, aby pobudki związane z oddawaniem krwi wynikały z potrzeby serca
i były szlachetne oraz uczciwe.
Dlatego też publiczna służba krwi stara się doceniać krwiodawców i podziękować im za
bezcenny dar, którym dzielą się z potrzebującymi w trakcie oddawania krwi. Stąd
uprawnienia oraz odznaki przysługujące Honorowym Dawcom Krwi. Dodatkowo wdrożony
został program lojalnościowy pn. „Każda kropla jest cenna”, aby docenić ofiarność
krwiodawców. Rokrocznie w Światowy Dzień Krwiodawcy oraz Dni Honorowego
Krwiodawstwa organizowane są uroczyste obchody, aby podkreślić niezastąpioną rolę
Honorowych Dawców Krwi w systemie lecznictwa.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 4 of 4 --