tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.367.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację poselską nr K10INT3713 Pani Ewy Szymanowskiej
wraz z grupą posłów, w sprawie alarmującego wzrostu zadłużenia alimentacyjnego w Polsce,
poniżej przedstawiam stosowne informacje.
Regulacje prawne dotyczące egzekucji orzeczeń sądowych zawarte w Kodeksie
postępowania cywilnego oraz w ustawie o komornikach sądowych, w tym przepisy
dotyczące egzekucji orzeczeń dotyczących alimentów, należą do właściwości
Ministra Sprawiedliwości.
Do właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej należy realizowane na
podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
wsparcie materialne dla niektórych osób uprawnionych do alimentów, które ich nie
otrzymują z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonej przez komorników sądowych.
Osoby te mogą liczyć na pomoc państwa w postaci świadczeń z funduszu alimentacyjnego,
przyznawanych po spełnieniu kryteriów wskazanych w ww. ustawie.
Jednym z podstawowych warunków przyznania prawa do świadczeń z funduszu
alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego, określonego w kwocie przychodu
netto na osobę w rodzinie. Świadczenia przysługują w wysokości bieżąco ustalonych
alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Osobie uprawnionej świadczenie
przysługuje do ukończenia przez nią 18 roku życia, jeśli kontynuuje edukację w szkole lub
szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia, a w przypadku posiadania przez nią orzeczenia
o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.
Kryterium uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego było w ostatnich latach
kilkukrotnie podnoszone (w 2019 r. i 2020 r.). Następnie, na podstawie ustawy z dnia
24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz
rodziny (Dz. U. z 2021 poz. 1162), wprowadzony został stały mechanizm podnoszenia kwoty
kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego
(kryterium dochodowe podlega co 3 lata zwiększeniu o wskaźnik waloryzacji, tożsamy
z procentowym, skumulowanym wzrostem minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym
kwota kryterium dochodowego będzie przeliczana co 3 lata, ale w taki sposób, aby jej
wysokość wyniosła tyle, ile wynosiłaby, gdyby waloryzacja o procentowy wzrost
minimalnego wynagrodzenia za pracę przeprowadzana była co roku). W styczniu 2023 r. po
raz pierwszy przeprowadzono waloryzację w oparciu o ww. zasady. Zgodnie
z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 19 stycznia 2023 r.

-- 1 of 2 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
(M.P. 2023 poz. 121), od 1 października 2023 r. kwota uprawniająca do pobierania świadczeń
z funduszu alimentacyjnego, wynosi 1209 zł.
Dodatkowo, obok podwyższenia samego kryterium dochodowego, począwszy
od 1 października 2020 r., przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego,
wprowadzono tzw. mechanizm „złotówka za złotówkę”, za sprawą którego przekroczenie
przez osobę ubiegającą się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego progu dochodowego
nie skutkuje utratą prawa do świadczenia, a jedynie pomniejszeniem jego wysokości o kwotę
przekroczenia kryterium dochodowego.
Należy podkreślić, że celem regulacji zawartych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym
do alimentów nie jest przejęcie przez budżet państwa zobowiązania rodziców, jakim jest
płacenie alimentów na rzecz dzieci, lecz udzielenie wsparcia osobom uprawnionym do
alimentów (dzieci), które w wyniku ich nieotrzymywania (lub otrzymywania
w niedostatecznej kwocie) znalazły się w trudnej sytuacji materialnej.
Jednocześnie informuję, że obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
przygotowywany jest projekt ustawy zmieniającej ustawę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy
osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993). Zakłada on podwyższenie
maksymalnej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego o 100% z 500 zł miesięcznie
do kwoty 1000 zł miesięcznie.
Obowiązująca obecnie maksymalna wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest
niezmienna od początku obowiązywania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do
alimentów, czyli od 2008 r. Po 16 latach funkcjonowania tej regulacji, uzasadnione jest
dostosowanie przewidzianej w niej kwoty do współczesnych realiów ekonomicznych
i potrzeb osób uprawnionych do alimentów. Zmiana ta jest zgodna z oczekiwaniami
wyrażanymi przez rodziny z dziećmi, w tym osoby samotnie wychowujące dzieci, będące
w trudnej sytuacji finansowej w związku z nieskuteczną egzekucją zasądzonych od drugiego
rodzica alimentów. Przyjmuje się, że nowe zasady, regulujące wypłacanie świadczenia
z funduszu alimentacyjnego w podwyższonej kwocie maksymalnej, po raz pierwszy będą
miały zastosowanie od okresu świadczeniowego, który rozpocznie się 1 października 2024 r.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów został
wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem
UD42.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 2 of 2 --

+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.199.2024
Warszawa, 21 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3713 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Panią
poseł Ewę Szymanowską oraz grupę posłów na Sejm RP w sprawie alarmującego wzrostu
zadłużenia alimentacyjnego w Polsce, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Egzekucja świadczeń alimentacyjnych stanowi przedmiot szczególnego zainteresowania
Ministerstwa Sprawiedliwości. Dla wierzycieli ściągających swoje należności w trybie
egzekucji sądowej w art. 1081 - 1088 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks
postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 z późn. zm.), dalej: „k.p.c.”,
wprowadzone zostały rozwiązania mające na celu złagodzenie obowiązków nałożonych
na wierzycieli i rygorów ich niewykonania oraz przerzucenia na sądy i komorników
obowiązku działania z urzędu. Przede wszystkim, jeżeli egzekucja dotyczy alimentów, to
wniosek o jej wszczęcie można zgłosić również do komornika sądu właściwego ze względu
na miejsce zamieszkania wierzyciela, a nie wyłącznie właściwego ze względu na miejsce
zamieszkania dłużnika, co znacznie ułatwia wszczęcie postępowania przez wierzyciela (art.
1081 k.p.c.).
Na gruncie postępowania cywilnego podjęte zostały działania mające na celu podniesienie
ściągalności alimentów, a tym samym poprawę sytuacji osób uprawnionych
do alimentacji. Ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 614) zmodyfikowano
bowiem m.in. treść art. 1025 k.p.c., regulującego kolejność zaspokajania należności
z kwoty uzyskanej z egzekucji. Dodany w powołanym artykule §1 pkt 21 stanowi
o konieczności zabezpieczenia z tej kwoty tzw. funduszu żelaznego (są to należności
alimentacyjne przyszłe w wysokości stanowiącej równowartość minimalnego
wynagrodzenia za pracę za okres roku – na każdego wierzyciela prowadzącego egzekucję).
Powyższa nowelizacja w zakresie dot. należności alimentacyjnych weszła w życie z dniem
1 lipca 2023 r. i wprowadziła dalsze zwiększenie przywilejów wierzycieli alimentacyjnych,

-- 1 of 5 --

bowiem wcześniejsze rozwiązania w zakresie podziału sumy uzyskanej z egzekucji w
niedostatecznym stopniu uwzględniały interesy wierzycieli alimentacyjnych (pozwalały
wyłącznie na zaspokojenie należności zaległych). Było to szczególnie dotkliwe w
sytuacjach, w których dłużnik nie posiada już, poza objętą egzekucją nieruchomością,
żadnego innego mienia pozwalającego na bieżące prowadzenie egzekucji. Zatem dzięki
wprowadzanej ww. regulacji realnie zwiększono ochronę wierzycieli alimentacyjnych,
którzy po sprzedaży egzekucyjnej najczęściej najcenniejszego składnika majątku dłużnika
(nieruchomości) tracą widoki na zaspokojenie przyszłych rat alimentacyjnych.
Na uwagę zasługuje fakt, iż należności alimentacyjne wymagalne zaspokajane
są w postępowaniu egzekucyjnym przed wszystkimi innymi należnościami (z wyłączeniem
jedynie kosztów prowadzonej egzekucji). Jednocześnie, jak wskazano wyżej, w art. 1025
§ 1 pkt 21 k.p.c. dodano grupę trzecią (należności alimentacyjne przyszłe) w wysokości
stanowiącej równowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę za okres roku –
na każdego wierzyciela prowadzącego egzekucję. Ponadto w dodanym art. 1025 § 32 k.p.c.
uregulowano, że sumy przypadające na poczet należności alimentacyjnych
niewymagalnych w dniu sporządzenia planu podziału pozostawia się na rachunku
depozytowym Ministra Finansów.
Niezależnie od powyższego wskazuję, iż w Ministerstwie Sprawiedliwości opracowywany
jest Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych
ustaw, który obecnie jest przedmiotem obrad Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego.
Mając na uwadze, że sprawne oraz szybkie określenie zakresu świadczenia
alimentacyjnego przysługującego dzieciom od rodziców jest koniecznością z punktu
widzenia dobra dziecka, nowelizacja ma objąć m.in. wprowadzenie instytucji alimentów
natychmiastowych. W projekcie wprowadza się zatem, alternatywną do istniejącej, drogę
dochodzenia do uzyskania świadczeń alimentacyjnych poprzez nakaz zapłaty, którym
ustalane byłyby alimenty w ustandaryzowanej wysokości.
W Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są również prace mające na celu
przygotowanie rozwiązań sprzyjających poprawie skuteczności egzekucji alimentów.
Trwają analizy ustawodawstwa innych krajów europejskich dot. egzekucji świadczeń
alimentacyjnych.
Ad 2.
Warto dodatkowo wskazać na rozwiązania wprowadzone ustawą z dnia 23 marca 2017 r.
o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym
do alimentów (Dz. U. poz. 952), która weszła w życie w dniu 31 maja 2017 r. W powyższej
ustawie został znowelizowany art. 209 k.k. penalizujący przestępstwo niealimentacji.
Zgodnie z art. 209 § 1 k.k. kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego
określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem
albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego
zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli
opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli
sprawca tego czynu naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia
podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo

-- 2 of 5 --

pozbawienia wolności do lat 2. Warunkiem uprzywilejowania sprawcy w postaci
niepodlegania karze lub odstąpienia od wymierzenia kary jest uiszczenie przez sprawcę
w całości zaległych alimentów (art. 209 § 4 i § 5 k.k.).
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu wprowadzona zmiana przepisów ma na celu
poprawę efektywności egzekwowania przez osoby uprawnione do świadczeń
alimentacyjnych oraz wyeliminowanie dotychczasowych i niepożądanych zjawisk
w postaci celowego uchylania się osób zobowiązanych do alimentacji od prawnego
obowiązku alimentacji przez zatajanie uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku,
przede wszystkim przez eliminację dotychczasowych znamion w postaci „uporczywości”
i „niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych” osoby uprawnionej
na rzecz bardziej obiektywnego kryterium w postaci zaległości alimentacyjnych
stanowiących równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienia
zaległego świadczenia innego niż okresowe wynoszącego co najmniej 3 miesiące.
Z drugiej strony, konieczne dla zaistnienia przestępstwa niealimentacji znamię „uchylania
się” ma na celu wykluczenie z zakresu penalizacji sytuacji, w których zobowiązany
nie wykonuje obowiązku alimentacyjnego z przyczyn obiektywnych, a zatem niezależnych
od jego woli. Pamiętać bowiem należy, że sam fakt niewykonania określonego obowiązku
nie jest równoznaczny z uchylaniem się od niego. W pojęciu uchylania się zawarty jest
negatywny stosunek psychiczny osoby zobowiązanej do nałożonego na nią obowiązku,
sprawiający, że nie dopełnia ona tego obowiązku, mimo że ma obiektywną możliwość jego
wykonania. Ukształtowane obecnie znamiona przestępstwa niealimentacji stanowią
zatem racjonalny sposób reakcji karnoprawnej na zjawisko uchylania się od zobowiązań
alimentacyjnych celem wzmocnienia realizacji obowiązku opieki przez zaspokojenie
potrzeb materialnych osób, które same nie są w stanie ich zaspokoić.
Ponadto w ostatnich latach Ministerstwo Sprawiedliwości podejmowało działania,
których celem było wzmocnienie zasad bezpieczeństwa obrotu prawnego i gospodarczego
w związku z istniejącym coraz większym zapotrzebowaniem na ujawnianie danych
o osobach, które nie regulują swoich zobowiązań, w kontekście dłużników
alimentacyjnych. W ramach podjętych działań prowadzono prace legislacyjne, w efekcie
których z dniem 1 grudnia 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r.
o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1909 ze zm., dalej jako:
„ustawa o KRZ”) wprowadzająca Krajowy Rejestr Zadłużonych, który przejął niektóre
funkcje likwidowanego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych działającego w ramach
Krajowego Rejestru Sądowego. W Rejestrze tym między innymi są ujawniane informacje
o osobach fizycznych, wobec których toczy się egzekucja świadczeń alimentacyjnych
lub egzekucja należności budżetu państwa powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych
w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zalegających ze spełnieniem tych
świadczeń za okres dłuższy niż 3 miesiące (art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o KRZ). Jest to znacząca
zmiana w stosunku do poprzednio obowiązujących regulacji, które przewidywały
ujawnianie tego typu informacji w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych w przypadku,
gdy zaległość wynosiła ponad 6 miesięcy. Skrócenie tego okresu do trzech miesięcy
pozwala już na wczesnym etapie zadłużenia podjąć kroki zmierzające do jego publicznego
ujawnienia, a w konsekwencji poinformować obrót gospodarczy o problemach
finansowych danej osoby fizycznej.

-- 3 of 5 --

Krajowy Rejestr Dłużników jest jawny, każdy ma prawo zapoznać się z danymi w nim
ujawnionymi za pośrednictwem sieci Internet. Taka specyfika Rejestru może skutecznie
zmobilizować dłużników alimentacyjnych do spełnienia swoich zobowiązań. Dodatkowo
fakt uproszczenia zasad wyszukiwania w Internecie tych danych również może wpłynąć
mobilizująco na dłużników. W Krajowym Rejestrze Zadłużonych wyszukiwanie danych
odbywa się po podaniu numeru PESEL (§ 3 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 listopada 2021 r. w sprawie sposobu zamieszczania oraz przetwarzania danych
w Krajowym Rejestrze Zadłużonych). Natomiast wyszukanie
w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych możliwe było jedynie po numerze wpisu.
Oznaczało to konieczność ustalenia takiego numeru co wydłużało proces i zniechęcało
do korzystania z tego rejestru.
Ad 3.
Odnosząc się do kwestii dziedziczenia przez dzieci długów alimentacyjnych swoich
rodziców wskazać należy, iż zobowiązanie do płacenia alimentów ma charakter ściśle
osobisty, co oznacza, że wraz ze śmiercią uprawnionego lub zobowiązanego
nie przechodzi ono na jego spadkobierców, a po prostu wygasa - art. 139 ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 z późn. zm.).
Co ważne, choć spadkobiercy zobowiązanego mają obowiązek spłacić zaległości
alimentacyjne na rzecz uprawnionego, to dług ten może być ograniczony - w przypadku
nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W przypadku zaś, gdy spadkobierca
dłużnika alimentacyjnego jest jednocześnie wierzycielem, to dochodzi do konfuzji praw
(zlania się długu i wierzytelności w jednej osobie), co powoduje wygaśnięcie długu w tym
zakresie. Umorzenie długu alimentacyjnego, gdy toczy się egzekucja komornicza, może
nastąpić jedynie w sytuacji, jeśli uprzednie opłaty zostaną uregulowane przez dłużnika.
W tym zakresie anulowanie długu odbywa się na wniosek wierzyciela, czyli dziecka, które
osiągnęło pełnoletność lub prawnego opiekuna dziecka niepełnoletniego.
Zgodnie zaś z regulacją zawartą w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku
o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 z późn. zm.),
w przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego, należności z tytułu świadczeń z funduszu
alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – wygasają. Tym samym, długi, jakie
dłużnik alimentacyjny zostawił w funduszu alimentacyjnym bez względu na lata, w których
świadczenie zastępcze było wypłacane, wobec ich ścisłego powiązania z osobą dłużnika,
będącego podmiotem zobowiązanym do ich zwrotu, nie mogą być egzekwowane od jego
następców prawnych. Śmierć dłużnika alimentacyjnego powoduje zatem, że wygasa jego
dług publicznoprawny z tytułu świadczeń wypłaconych przez fundusz alimentacyjny
i postępowanie egzekucyjne w tym zakresie powinno zostać umorzone.
Ad 4.
W najbliższym czasie nie są planowane projekty o charakterze edukacyjnym
lub informacyjnym związane z zagadnieniem zadłużenia alimentacyjnego. Jednocześnie
mając na uwadze wagę problemu, Ministerstwo Sprawiedliwości nie wyklucza
ewentualnego podjęcia działań lub współpracy z innymi podmiotami w przedmiotowym
zakresie w następnych latach.

-- 4 of 5 --

Ad 5.
Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 marca 2024 r. w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego (Dz. U. poz. 349)
powołano instytucję, której celem jest przygotowanie założeń i ogólnych kierunków zmian
w prawie rodzinnym i opiekuńczym oraz opracowanie projektów aktów normatywnych
o podstawowym znaczeniu dla systemu prawa rodzinnego i opiekuńczego (§ 8), a zatem
– o ile, w wyniku przeprowadzonych analiz, zajdzie taka potrzeba – również kwestii
związanych z szeroko rozumianą tematyką świadczeń alimentacyjnych. W skład organu
wchodzą przedstawiciele różnych środowisk, w tym poza przedstawicielami środowiska
naukowego również praktycy. W zakresie realizacji zadań, Komisja jest zobligowana
do współdziałania z Rzecznikiem Praw Dziecka. Dodatkowo (§ 10 ust. 3) opracowanie
projektów, może zostać zlecone również innym przedstawicielom nauki i praktyki
prawniczej oraz innym specjalistom, a także przedstawicielom odpowiednich organizacji
zawodowych, społecznych i gospodarczych.
Dodatkowo warto wskazać, że w Ministerstwie Sprawiedliwości powołano grupę roboczą
składającą się z przedstawicieli resortu oraz Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, której
zadaniem było opracowanie tabeli alimentacyjnej. Prace podjęte zostały z uwagi
na zgłaszane w tym zakresie postulaty ze strony sędziów, jak również środowisk ojców
i matek. Grupa opracowała propozycje rozwiązań, które następnie przedstawiono
i konsultowano w ramach seminarium, w którym uczestniczyli: przedstawiciele
stowarzyszeń sędziowskich, Parlamentu, organizacji pozarządowych, komornicy sądowi,
adwokaci i radcowie prawni, członkowie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego
oraz członkowie grupy roboczej. Zgodnie z założeniami, tabela alimentacyjna ma pełnić
jedynie rolę pomocniczą i informacyjną, nie mając przy tym mocy prawnej. Obecnie
przygotowany przez resort projekt tabeli alimentacyjnej jest konsultowany z innymi
właściwymi resortami.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 5 of 5 --