Interpelacja w sprawie nierównego traktowania przez rząd pracowników opieki społecznej

Interpelacja nr 3707

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie nierównego traktowania przez rząd pracowników opieki społecznej

Zgłaszający: Wojciech Szarama

Data wpływu: 08-07-2024

Rada Ministrów na posiedzeniu w dniu 19 czerwca br. przyjęła uchwałę w sprawie ustanowienia rządowego programu: „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024-2027”. Zgodnie z zapisami przyjętej uchwały rząd podniesie wynagrodzenia pracownikom zatrudnionym w różnych formach opieki przez samorządy. Otrzymają oni dodatek motywacyjny w wysokości 1000 zł brutto. Będzie on wypłacany co miesiąc od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2027 r. Rozwiązania dotyczą dofinansowania wynagrodzenia w postaci dodatku motywacyjnego oraz kosztów składek od tych wynagrodzeń.

Niestety, jak się okazuje, nowe świadczenie nie będzie przysługiwało pracownikom merytorycznym wykonującym zadania z innych ustaw niż ustawa o pomocy społecznej. Interpretacja zapisów tego programu przedstawiona przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej doprowadziła do dyskryminujących i krzywdzących podziałów wśród pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej.

Przyjęty dokument – zgodnie z wyjaśnieniami, jakie dotarły do pracowników opieki społecznej – przewiduje udzielenie takiego dodatku motywacyjnego wyłącznie ograniczonej grupie pracowników, zatrudnionych w danej jednostce pomocy społecznej, z pominięciem części osób zatrudnionych w tym samym zakładzie pracy i realizujących również zadania z zakresu pomocy społecznej. Dotyczy to niestety osób, które posiadają wysokie kwalifikacje zawodowe i – podobnie jak pracownicy uwzględnieni w wyżej wymienionym programie – narażone są na wysoką uciążliwość i negatywne skutki stresu związanego z wykonywaną pracą. Teraz dodatkowo osoby te zostaną potraktowane jak pracownicy drugiego gatunku, co będzie z pewnością działało demotywująco i może skutkować odpływem z jednostek organizacyjnych pomocy społecznej dobrze wykształconej i doświadczonej kadry.

Jak się wydaje, kierowane przez Panią ministerstwo zapomniało, iż w celu zapewnienia wsparcia ze środków publicznych dla osób i rodzin znajdujących się w potrzebie, w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej, ośrodki pomocy rodzinie w Polsce realizują swoje zadania wynikające także z innych ustaw niż tylko z ustawy o pomocy społecznej. Chodzi tu m.in. o osoby zajmujące się świadczeniami rodzinnymi, funduszem alimentacyjnym czy Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, ale nie tylko, bowiem katalog ustaw jest w tym przypadku bardzo szeroki i są nim objęte w szczególności:

- ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;
- ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;
- ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”;
- ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym;
- ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym;
- ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw;
- ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu;
- ustawa z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego;
- ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - art. 411 ust. 10g-10s;
- ustawa z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny;
- ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa;
- ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych;
- ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty;
- ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, na podstawie której funkcjonują powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a powiatowe centra pomocy rodzinie udzielają świadczeń z zakresu rehabilitacji społecznej osób niepełnosprawnych.

Pracownicy realizujący zadania w oparciu o powyższe ustawy nie są ujmowani w sprawozdaniu MRPiPS-06, jednakże spełniają kryterium dotyczące miejsca zatrudnienia, to znaczy są zatrudnieni w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, o której mowa w art. 6 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Spełniają również kryterium dotyczące rodzaju stosunku pracy, tj. są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.

Czy w tak opisanych okolicznościach jedynym kryterium zakwalifikowania danej osoby jako beneficjenta programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–2027” ma być realizacja zadań przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej i fakt wykazania tej osoby w sprawozdaniu MRPiPS-06? Bo jeśli tak, to dojdzie do kuriozalnej sytuacji, w której wszyscy pracownicy niektórych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej (takich, które realizują tylko zadania z zakresu ustawy o pomocy społecznej), otrzymają taki dodatek, niezależnie od posiadanych kwalifikacji i rodzaju wykonywanej pracy, w tym osoby niewykonujące bezpośredniej pracy z klientem pomocy społecznej, na przykład pracownicy obsługi czy pracownicy zespołów finansowo-księgowych albo też osoby zaangażowane w rozwój systemu teleinformatycznego, a także sporządzanie sprawozdawczości. Natomiast w jednostkach takich jak na przykład MOPR w Bytomiu zostanie dokonany podział na pracowników uprzywilejowanych i nieuprzywilejowanych. Należy podkreślić, że podział ten zostanie dokonany według dość nieostrych kryteriów.

Jest to dalece niesprawiedliwe i krzywdzące, ponieważ pracownicy realizujący zadania wskazane w wyżej wymienionym katalogu ustaw są niezwykle zaangażowani w bezpośrednią pracę z interesantami ośrodka. Także i oni posiadają odpowiednie kwalifikacje i kompetencje, aby zapewnić profesjonalną obsługę osób zgłaszających się po różnorodne formy wsparcia. Jak podkreślają sami pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Bytomiu:

„Do nas równie często zgłaszają się tzw. trudni klienci, my również narażeni jesteśmy na agresywne zachowania i negatywne skutki stresu. Realizacja niektórych zadań wymaga przeprowadzania wizyt w miejscu zamieszkania wnioskodawców. Dotyczy to na przykład wizji lokalnych przeprowadzanych w związku z udzielaniem dofinansowań ze środków PFRON do likwidacji barier architektonicznych. W celu weryfikacji danych zawartych we wnioskach o przyznanie dodatków mieszkaniowych również przeprowadza się wywiady środowiskowe i na tej podstawie dokonuje się oceny zasadności przyznania świadczenia. Natomiast w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej, zawodowej oraz stanu zdrowia dłużnika alimentacyjnego przeprowadzane są przez osoby pominięte w programie rządowym wywiady alimentacyjne. Odmawia się nam dodatku motywacyjnego, pomimo że również podejmujemy pracę z odbiorcami świadczeń wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Wykonujemy istotną pracę bezpośrednio na rzecz osób dotkniętych trudnymi sytuacjami (osób niepełnosprawnych, rodzin osiągających niskie dochody, cudzoziemców).

Z przykrością musimy zauważyć, że wprowadzenie dodatku motywacyjnego dla wybranych pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej (np. tylko wykazanych w sprawozdaniu MRPiPS-06) być może zmotywuje tę grupę osób do kontynuowania zatrudnienia w tych jednostkach, jednakże wobec pracowników pominiętych w programie rządowym – bardzo często kluczowych dla realizacji wielu zadań z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej – przyniesie odwrotny skutek”.

Należy także podnieść, iż art. 24 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący podstawę prawną do podjęcia przedmiotowego programu rządowego, wskazuje na możliwość udzielenia dofinansowania wynagrodzeń także pracowników określonych w tym programie, zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub na ich zlecenie. Przepis ten odnosi się do rodzaju jednostki a nie do ustawy stanowiącej podstawę realizacji zadań przez konkretnego pracownika. Z treści art. 24 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że program rządowy może obejmować szerszą grupę pracowników - jedyne kryteria wynikające z tego przepisu to zatrudnienie w konkretnej jednostce organizacyjnej pomocy społecznej i ujęcie danej kategorii czy grupy pracowników w programie rządowym. Nasuwa się wniosek, że zakwalifikowanie określonej grupy pracowników jako beneficjentów programu rządowego zależy od dobrej woli rządzących.

Podkreślenia wymaga także fakt, że powiatowe centra pomocy rodzinie są jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej wskazanymi w art. 6 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej, ale realizują też zadania wynikające z innych ustaw, przypisane wprost do realizacji przez PCPR, na przykład zadania z zakresu rehabilitacji społecznej, wskazane w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tymczasem pracownicy zajmujący się rehabilitacją społeczną nie są objęci programem rządowym).

Aktualnie rządząca koalicja w ramach haseł wyborczych postulowała znoszenie podziałów. Tymczasem wszystko wskazuje na to, że niestety w ramach jednej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej zostanie wprowadzony podział na pracowników lepszych i gorszych, tj. takich, których warto motywować dodatkiem finansowym do wynagrodzenia, i takich, którym się tej formy motywacji odmawia. Wysokość wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w instytucjach opieki społecznej, niestety, nierzadko oscyluje w granicach minimalnego wynagrodzenia za pracę. A przecież grupy pominiętych pracowników także realizują niezmiernie istotne zadania z zakresu polityki społecznej państwa.

W opisanej wyżej sprawie stanowisko zajęły także związki zawodowe zrzeszające pracowników opieki społecznej. Uznając przyjęty program za niesprawiedliwy i dyskryminujący, Związkowa Alternatywa zaproponowała w zamian podniesienie o 1000 zł wynagrodzeń zasadniczych pracowników pomocy społecznej.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Dlaczego w przyjętej przez rząd uchwale pominięto pracowników opieki społecznej wykonujących zadania wynikające z innych ustaw niż tylko ustawa o pomocy społecznej?

Czy wobec niesprawiedliwego podziału dokonanego zapisami tej uchwały kierowane przez Panią ministerstwo zmodyfikuje zapisy programu?

Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przychyli się do propozycji związków zawodowych i podejmie działania w celu podniesienia wszystkim pracownikom opieki społecznej wynagrodzeń zasadniczych o 1000 zł?

Z poważaniem

Wojciech Szarama
Poseł na Sejm RP