Interpelacja nr 3685
Interpelacja w sprawie kodów wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie kodów wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności
Interpelacja nr 3685
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kodów wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności
Zgłaszający: Łukasz Osmalak, Maja Ewa Nowak, Michał Gramatyka, Kamil Wnuk
Data wpływu: 05-07-2024
Szanowna Pani Minister,
obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące zaliczania osoby do grona osób z niepełnosprawnością oraz przyznawania im stopnia niepełnosprawności są skonstruowane w ten sposób, że niepełnosprawność określona jest poprzez wpisanie na dokumencie kodów, które przypisane są do określonych rodzajów niepełnosprawności.
Co ważne, obowiązujące w Polsce prawo stanowi, że nie można wpisać na jednym orzeczeniu więcej niż trzech kodów niepełnosprawności. Taki stan rzeczy powoduje, że osoby będące w dużym stopniu niepełnosprawności z powodu wielu czynników niejednokrotnie nie mają wpisanych w orzeczeniu wszystkich kodów, które odnosiłyby się do ich sytuacji zdrowotnej. Warto zaznaczyć, że część organizacji zrzeszających osoby z niepełnosprawnością wymaga, aby członkowie tych organizacji wykazywali, że są osobami z danego rodzaju niepełnosprawnością i jako dowód wymagają zaprezentowania orzeczenia, na którym jest odpowiedni kod. Takie postępowanie zamyka niektórym osobom drogę do bycia członkami tych stowarzyszeń, ponieważ nie mają wpisanego danego kodu na dokumencie pomimo faktycznego posiadania danego rodzaju niepełnosprawności. Do mojego biura poselskiego zgłaszają się osoby, które zwracają uwagę na ten problem.
Jego rozwiązaniem mogłaby być tymczasowa zmiana przepisów pozwalająca na wpisywanie dowolnej liczby kodów w orzeczeniu, o ile tylko możliwe jest medyczne wykazanie, że taka osoba dany rodzaj niepełnosprawności posiada, lub w ogóle zmiana systemu orzecznictwa w taki sposób, że orzeczenie byłoby dokumentem stwierdzającym poziom aktywności danej osoby, a nie choroby przez nią posiadanej.
W związku z tym, że ten problem dla wielu osób może być problemem doniosłym społecznie, zwracam się do Pani z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad stworzeniem całościowego, nowego systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce, opartego o kryterium funkcjonalności, a nie jednostek chorobowych, które dana osoba posiada? Jeśli tak, proszę o informację, na jakim jest etapie, a jeśli nie, to dlaczego.
2. Czy istnieje możliwość, aby do czasu powstania nowego systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce zmienić szczegółowe zasady przyznawania orzeczenia o niepełnosprawności w ten sposób, aby umożliwić tymczasowo wpisywanie w jednym orzeczeniu większej liczby kodów o niepełnosprawności niż obecnie?
3. Jak w praktyce wygląda wykonywanie przez pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych uprawnień kontrolnych w zakresie sprawdzania zgodności z prawem wydanych orzeczeń, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych? Ile decyzji w trybie nadzorczym wydano od lutego 2024 roku? Jak pełnomocnik ocenia poziom zgodności z prawem wydawanych orzeczeń i czy zdaniem pełnomocnika potrzebne jest wzmocnienie narzędzi kontrolnych?
Dziękuję za odpowiedź na powyższe pytania.
Z wyrazami szacunku
Poseł na Sejm RP
Łukasz Osmalak
Interpelacja nr 3685
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kodów wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności
Zgłaszający: Łukasz Osmalak, Maja Ewa Nowak, Michał Gramatyka, Kamil Wnuk
Data wpływu: 05-07-2024
Szanowna Pani Minister,
obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące zaliczania osoby do grona osób z niepełnosprawnością oraz przyznawania im stopnia niepełnosprawności są skonstruowane w ten sposób, że niepełnosprawność określona jest poprzez wpisanie na dokumencie kodów, które przypisane są do określonych rodzajów niepełnosprawności.
Co ważne, obowiązujące w Polsce prawo stanowi, że nie można wpisać na jednym orzeczeniu więcej niż trzech kodów niepełnosprawności. Taki stan rzeczy powoduje, że osoby będące w dużym stopniu niepełnosprawności z powodu wielu czynników niejednokrotnie nie mają wpisanych w orzeczeniu wszystkich kodów, które odnosiłyby się do ich sytuacji zdrowotnej. Warto zaznaczyć, że część organizacji zrzeszających osoby z niepełnosprawnością wymaga, aby członkowie tych organizacji wykazywali, że są osobami z danego rodzaju niepełnosprawnością i jako dowód wymagają zaprezentowania orzeczenia, na którym jest odpowiedni kod. Takie postępowanie zamyka niektórym osobom drogę do bycia członkami tych stowarzyszeń, ponieważ nie mają wpisanego danego kodu na dokumencie pomimo faktycznego posiadania danego rodzaju niepełnosprawności. Do mojego biura poselskiego zgłaszają się osoby, które zwracają uwagę na ten problem.
Jego rozwiązaniem mogłaby być tymczasowa zmiana przepisów pozwalająca na wpisywanie dowolnej liczby kodów w orzeczeniu, o ile tylko możliwe jest medyczne wykazanie, że taka osoba dany rodzaj niepełnosprawności posiada, lub w ogóle zmiana systemu orzecznictwa w taki sposób, że orzeczenie byłoby dokumentem stwierdzającym poziom aktywności danej osoby, a nie choroby przez nią posiadanej.
W związku z tym, że ten problem dla wielu osób może być problemem doniosłym społecznie, zwracam się do Pani z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad stworzeniem całościowego, nowego systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce, opartego o kryterium funkcjonalności, a nie jednostek chorobowych, które dana osoba posiada? Jeśli tak, proszę o informację, na jakim jest etapie, a jeśli nie, to dlaczego.
2. Czy istnieje możliwość, aby do czasu powstania nowego systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce zmienić szczegółowe zasady przyznawania orzeczenia o niepełnosprawności w ten sposób, aby umożliwić tymczasowo wpisywanie w jednym orzeczeniu większej liczby kodów o niepełnosprawności niż obecnie?
3. Jak w praktyce wygląda wykonywanie przez pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych uprawnień kontrolnych w zakresie sprawdzania zgodności z prawem wydanych orzeczeń, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych? Ile decyzji w trybie nadzorczym wydano od lutego 2024 roku? Jak pełnomocnik ocenia poziom zgodności z prawem wydawanych orzeczeń i czy zdaniem pełnomocnika potrzebne jest wzmocnienie narzędzi kontrolnych?
Dziękuję za odpowiedź na powyższe pytania.
Z wyrazami szacunku
Poseł na Sejm RP
Łukasz Osmalak
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14284 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.375.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3685 wniesioną 11 lipca 2024 r. przez Posłów: Łukasza
Osmalaka, Maję Ewę Nowak, Michała Gramatykę oraz Michała Wnuka w sprawie kodów
wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej aktualnie prowadzone są prace nad
przygotowaniem projektu zintegrowanego i kompleksowego systemu orzekania
o niepełnosprawności, finansowanego ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS). Planowany system orzekania o niepełnosprawności będzie
oparty o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia
(ICF), będzie też zgodny z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych.
Należy podkreślić, że aktualnie funkcjonujący system orzekania o niepełnosprawności
oparty został na biopsychospołecznym, a nie wyłącznie medycznym, modelu
niepełnosprawności. Ustawodawca przyjął do oceny niepełnosprawności podejście
holistyczne, uwzględniając zarówno jej przyczyny, jak i skutki w sferze funkcjonowania
społecznego i zawodowego człowieka.
Zgodna z powyższym modelem jest definicja niepełnosprawności zawarta w art. 2 pkt 10
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, ze zm.); dalej jako: „ustawa o rehabilitacji”),
zgodnie z którą niepełnosprawność oznacza „trwałą lub okresową niezdolność do
wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności
organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy”. Niepełnosprawność,
w świetle cytowanego przepisu rozumiana jest jako niemożność efektywnego pełnienia
ról społecznych, związana co prawda z naruszeniem sprawności organizmu, tj. medyczną
definicją sytuacji jednostki, która jednak nie jest czynnikiem rozstrzygającym o zaliczeniu
danej osoby do grona osób niepełnosprawnych albo do stopnia niepełnosprawności.
O niepełnosprawności nie decyduje bowiem rozpatrywany w izolacji stan naruszonej
sprawności organizmu, lecz naruszenie to skutkować musi ograniczeniem zdolności do
pełnienia ról społecznych, w tym roli zawodowej. Stwierdzone zaburzenia i dysfunkcje,
spowodowane stanem zdrowia, rozpatrywane są w postępowaniu o wydanie orzeczenia
przez pryzmat ich wpływu na życie codzienne osoby, w sprawie której wydawane jest
orzeczenie. Choroba, uraz, wada wrodzona rozpatrywane są w szerszym kontekście,
wykraczającym poza czysto medyczną perspektywę. Przedmiotem diagnozy orzeczniczej
jest nie tyle stan zdrowia, co jego wpływ na relacje osoby z otoczeniem społecznym
i fizycznym, i bazująca na tym ocena jej możliwości niezależnego funkcjonowania.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ograniczenia spowodowane stanem zdrowia muszą zatem mieć swój punkt odniesienia – na
przykład zdolność do pracy należy analizować w sposób określający, czy osoba zachowała
sprawności niezbędne do wykonywania pracy zgodnej z wykształceniem i czy może ją
wykonywać na otwartym, czy raczej chronionym rynku pracy. Analogicznie, ocena zdolności
do pełnienia ról społecznych uwzględnia, czy zachodzi konieczność świadczenia usług
opiekuńczych i pomocowych, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Nie jest istotne, czy niezdolność
do pracy albo konieczność opieki lub pomocy spowodowane zostały np. chorobą narządu
wzroku, czy chorobą neurologiczną; pod uwagę brane jest, czy naruszona sprawność
organizmu wywołana tą chorobą uniemożliwia samodzielnie funkcjonowanie w środowisku
społecznym i zawodowym oraz jaki zakres wsparcia pozwoli skompensować utraconą
sprawność.
Do czasu przyjęcia wielowymiarowej koncepcji niepełnosprawności, jej ocena była
pozostawiona lekarzom. Przy tego typu podejściu pomiar niepełnosprawności dotyczył
głównie oceny nasilenia objawów chorobowych. Podejście to, w świetle obecnej definicji
niepełnosprawności, jest nieuprawnione. Przyjęto, że konieczna jest interdyscyplinarna
diagnostyka, która pozwoli trafnie przyporządkować określone sytuacje zdrowotne do
poszczególnych stopni niepełnosprawności. Taka koncepcja wskazuje na pewną
porównywalność deficytów naruszonej sprawności organizmu, które mają tworzyć
odpowiednio znaczny, umiarkowany albo lekki stopień niepełnosprawności.
Treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ustalona została w art. 6b ust. 3 ustawy
o rehabilitacji. Przepis ten, jako konstytutywny składnik orzeczenia o niepełnosprawności
i o stopniu niepełnosprawności, wprowadził symbol przyczyny niepełnosprawności
stanowiąc, że w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się nie więcej niż trzy symbole
przyczyn niepełnosprawności.
Sposób oznaczenia symbolu przyczyny niepełnosprawności określa § 32 ust. 2
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r.
poz. 857). Stosownie do ust. 3 tego przepisu, symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty
w orzeczeniu odzwierciedla rozpoznanie uszkodzenia ciała lub choroby, która - niezależnie
od jej przyczyny - powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu
czynności codziennych i aktywności społecznej danej osoby. W kolejnym ustępie tego
paragrafu wskazano, że orzeczenie może zawierać więcej niż jeden symbol przyczyny
niepełnosprawności i nie więcej niż trzy symbole schorzeń, które w porównywalnym stopniu
wpływają na zaburzenia funkcji organizmu.
W myśl art. 3 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji, osobę zalicza się do znacznego, umiarkowanego
lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, a co za tym idzie, wydaje się w jej sprawie jedno
orzeczenie. Skoro w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ustawodawca dopuszcza
ustalanie wyłącznie jednego stopnia niepełnosprawności, to należy uznać, że symbol
przyczyny niepełnosprawności odzwierciedla rozpoznane naruszenie sprawności organizmu
w tym właśnie stopniu. Oznacza to, że w wydanym orzeczeniu nie są uwzględniane te
zaburzenia, które w mniejszym stopniu wpływają na funkcjonowanie osoby orzekanej lub nie
osiągają takiego nasilenia, by nadać im kryterialne znaczenie dla dokonania kwalifikacji do
danego stopnia niepełnosprawności.
Podstawową przesłanką ustalania w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności więcej niż
jednego symbolu jej przyczyny jest porównywalność skutków, w jakich choroba lub
uszczerbek na zdrowiu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu. Związek między
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
stopniem niepełnosprawności, a liczbą symboli przyczyn niepełnosprawności musi więc być
bezpośredni i ścisły.
Mając na uwadze, iż zgodnie z aktualną wiedzą medyczną wystąpienie więcej niż trzech
schorzeń o tej samej ciężkości objawów, powodujących w porównywalnym stopniu
zaburzenie funkcji organizmu i ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i pełnieniu
ról społecznych, cechuje się niskim prawdopodobieństwem, a także to, że symbol przyczyny
niepełnosprawności winien odzwierciedlać rozpoznane schorzenie skutkujące zaliczeniem
do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności, a nie jednostkę chorobową rozpoznaną
u orzekanej osoby, proponowana w treści interpelacji modyfikacja zasad ustalania
w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności symbolu jej przyczyny, nie wydaje się zasadna.
Nadzór nad orzekaniem o niepełnosprawności, w tym kontrola orzeczeń co do ich zgodności
z zebranymi dokumentami lub z przepisami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności
lub o stopniu niepełnosprawności oraz nad prawidłowością i jednolitością stosowania
przepisów, standardów i procedur postępowania w sprawach dotyczących orzekania
o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, realizowany jest przez Pełnomocnika
Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (dalej: „Pełnomocnika”). Odbywa się on na
zasadach określonych w ustawie o rehabilitacji oraz w rozporządzeniu Ministra Rodziny
i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu
przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 2283).
Kontrolę, na podstawie upoważnienia wydanego w formie pisemnej przez Pełnomocnika,
przeprowadza zespół składający się z co najmniej dwóch osób. Kontrola przeprowadzana na
podstawie art. 6c ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o rehabilitacji może natomiast odbywać się w składzie
jednoosobowym. Kontrole można przeprowadzać w sposób: kompleksowy - obejmujący
całokształt działań zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w zakresie realizacji
zadań określonych w ustawie; problemowy - obejmujący sprawdzenie realizacji wybranego
zadania lub grupy zadań realizowanych przez wojewódzki zespół; sprawdzający –
obejmujący stwierdzenie wykonania zaleceń pokontrolnych albo doraźny – obejmujący
sprawdzenie prawidłowości działania w zakresie wynikającym ze skargi, wniosku lub
informacji, otrzymanych kanałami komunikacji społecznej.
Po otrzymaniu upoważnienia, kontrolujący dokonują niezwłocznie analizy posiadanych
przez Pełnomocnika informacji, dotyczących danego organu orzekającego
o niepełnosprawności w zakresie i zapoznają się z wynikami poprzednich kontroli.
Pełnomocnik, na co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem kontroli, wysyła zawiadomienie,
w formie listownej lub elektronicznej, do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności
o miejscu, zakresie i terminie planowanej kontroli.
Kontrola przeprowadzana jest, co do zasady, w siedzibie organu lub w miejscu prowadzenia
przez niego działalności, w dniach i godzinach jego pracy. W uzasadnionych okolicznościach
może być też przeprowadzona:
poza godzinami pracy organu kontrolowanego lub w dni wolne od pracy;
w miejscu i godzinach świadczenia pracy przez pracowników organu kontrolowanego,
w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej;
w siedzibie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej;
w miejscu przechowywania przez organ kontrolowany dokumentacji dotyczącej
działalności podlegającej kontroli;
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
za zgodą kontrolowanego - w sposób zdalny za pośrednictwem operatora pocztowego
w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.
z 2023 r. poz. 1640) lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu
art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U.
z 2020 r. poz. 344), jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli lub przemawia za tym
charakter prowadzonej kontroli.
Ustalenia dokonywane są na podstawie zebranych w toku kontroli materiałów
(dokumentów, wyników oględzin, pisemnych wyjaśnień, oświadczeń pracowników członków
kontrolowanego zespołu orzekającego o niepełnosprawności, zeznań świadków i opinii
biegłych – jeśli zachodzi taka konieczność). Wyniki kontroli są protokołowane. W przypadku
stwierdzenia nieprawidłowości lub naruszeń prawa, Pełnomocnik - niezwłocznie po
podpisaniu protokołu kontroli przez przewodniczącego kontrolowanego zespołu –
sporządza dokument wystąpienia pokontrolnego, zawierający opis stwierdzonych uchybień,
a także uwagi i zalecenia pokontrolne, zmierzające do ich usunięcia. Jeżeli natomiast
stwierdzone uchybienia wskazują na konieczność podjęcia działań przez właściwe organy
państwowe lub samorządowe, Pełnomocnik przekazuje dokument również tym organom,
informując wojewódzki zespół orzekający o niepełnosprawności. Kontrolowany zespół do
spraw orzekania o niepełnosprawności, w terminie wyznaczonym w wystąpieniu
pokontrolnym, zawiadamia Pełnomocnika o sposobie odniesienia się do zawartych w nim
uwag i wykonania zaleceń oraz o podjętych działaniach - lub przyczynach niepodjęcia
działań.
Jeżeli w wyniku przeprowadzenia kontroli orzeczeń, zespół kontrolujący stwierdzi
zaistnienie uzasadnionej wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym lub
uchybienie przepisom, Pełnomocnik może zwrócić się do właściwego organu o:
stwierdzenie nieważności orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności;
wznowienie postępowania o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności;
uchylenie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności.
W okresie od lutego 2024 roku do chwili obecnej Pełnomocnik nie wystąpił do właściwego
organu zarówno w sprawie o wycofanie z obiegu prawnego orzeczenia o niepełnosprawności
albo o stopniu niepełnosprawności, jak również o wznowienie postępowania o wydanie
orzeczenia. W związku z powyższym Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie wydał
decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności oraz uchylającej takie orzeczenie.
Prowadzi to do konkluzji, że orzeczenia wydawane przez organy orzekające
o niepełnosprawności są generalnie zgodne z zebranymi dokumentami i przepisami
regulującymi proces orzekania o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.
Nie zachodzi ponadto konieczność „wzmocnienia narzędzi kontrolnych” poza obecnie
stosowane, w szczególności z tego powodu, iż przepisy regulujące tryb i sposób
przeprowadzania kontroli przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
w sposób szczegółowy zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki
Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania
kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r.
poz. 2283).
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.375.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3685 wniesioną 11 lipca 2024 r. przez Posłów: Łukasza
Osmalaka, Maję Ewę Nowak, Michała Gramatykę oraz Michała Wnuka w sprawie kodów
wpisywanych w orzeczeniu o niepełnosprawności, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej aktualnie prowadzone są prace nad
przygotowaniem projektu zintegrowanego i kompleksowego systemu orzekania
o niepełnosprawności, finansowanego ze środków Funduszy Europejskich dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS). Planowany system orzekania o niepełnosprawności będzie
oparty o Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia
(ICF), będzie też zgodny z postanowieniami Konwencji ONZ o prawach osób
niepełnosprawnych.
Należy podkreślić, że aktualnie funkcjonujący system orzekania o niepełnosprawności
oparty został na biopsychospołecznym, a nie wyłącznie medycznym, modelu
niepełnosprawności. Ustawodawca przyjął do oceny niepełnosprawności podejście
holistyczne, uwzględniając zarówno jej przyczyny, jak i skutki w sferze funkcjonowania
społecznego i zawodowego człowieka.
Zgodna z powyższym modelem jest definicja niepełnosprawności zawarta w art. 2 pkt 10
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, ze zm.); dalej jako: „ustawa o rehabilitacji”),
zgodnie z którą niepełnosprawność oznacza „trwałą lub okresową niezdolność do
wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności
organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy”. Niepełnosprawność,
w świetle cytowanego przepisu rozumiana jest jako niemożność efektywnego pełnienia
ról społecznych, związana co prawda z naruszeniem sprawności organizmu, tj. medyczną
definicją sytuacji jednostki, która jednak nie jest czynnikiem rozstrzygającym o zaliczeniu
danej osoby do grona osób niepełnosprawnych albo do stopnia niepełnosprawności.
O niepełnosprawności nie decyduje bowiem rozpatrywany w izolacji stan naruszonej
sprawności organizmu, lecz naruszenie to skutkować musi ograniczeniem zdolności do
pełnienia ról społecznych, w tym roli zawodowej. Stwierdzone zaburzenia i dysfunkcje,
spowodowane stanem zdrowia, rozpatrywane są w postępowaniu o wydanie orzeczenia
przez pryzmat ich wpływu na życie codzienne osoby, w sprawie której wydawane jest
orzeczenie. Choroba, uraz, wada wrodzona rozpatrywane są w szerszym kontekście,
wykraczającym poza czysto medyczną perspektywę. Przedmiotem diagnozy orzeczniczej
jest nie tyle stan zdrowia, co jego wpływ na relacje osoby z otoczeniem społecznym
i fizycznym, i bazująca na tym ocena jej możliwości niezależnego funkcjonowania.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ograniczenia spowodowane stanem zdrowia muszą zatem mieć swój punkt odniesienia – na
przykład zdolność do pracy należy analizować w sposób określający, czy osoba zachowała
sprawności niezbędne do wykonywania pracy zgodnej z wykształceniem i czy może ją
wykonywać na otwartym, czy raczej chronionym rynku pracy. Analogicznie, ocena zdolności
do pełnienia ról społecznych uwzględnia, czy zachodzi konieczność świadczenia usług
opiekuńczych i pomocowych, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Nie jest istotne, czy niezdolność
do pracy albo konieczność opieki lub pomocy spowodowane zostały np. chorobą narządu
wzroku, czy chorobą neurologiczną; pod uwagę brane jest, czy naruszona sprawność
organizmu wywołana tą chorobą uniemożliwia samodzielnie funkcjonowanie w środowisku
społecznym i zawodowym oraz jaki zakres wsparcia pozwoli skompensować utraconą
sprawność.
Do czasu przyjęcia wielowymiarowej koncepcji niepełnosprawności, jej ocena była
pozostawiona lekarzom. Przy tego typu podejściu pomiar niepełnosprawności dotyczył
głównie oceny nasilenia objawów chorobowych. Podejście to, w świetle obecnej definicji
niepełnosprawności, jest nieuprawnione. Przyjęto, że konieczna jest interdyscyplinarna
diagnostyka, która pozwoli trafnie przyporządkować określone sytuacje zdrowotne do
poszczególnych stopni niepełnosprawności. Taka koncepcja wskazuje na pewną
porównywalność deficytów naruszonej sprawności organizmu, które mają tworzyć
odpowiednio znaczny, umiarkowany albo lekki stopień niepełnosprawności.
Treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ustalona została w art. 6b ust. 3 ustawy
o rehabilitacji. Przepis ten, jako konstytutywny składnik orzeczenia o niepełnosprawności
i o stopniu niepełnosprawności, wprowadził symbol przyczyny niepełnosprawności
stanowiąc, że w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się nie więcej niż trzy symbole
przyczyn niepełnosprawności.
Sposób oznaczenia symbolu przyczyny niepełnosprawności określa § 32 ust. 2
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r.
poz. 857). Stosownie do ust. 3 tego przepisu, symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty
w orzeczeniu odzwierciedla rozpoznanie uszkodzenia ciała lub choroby, która - niezależnie
od jej przyczyny - powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu
czynności codziennych i aktywności społecznej danej osoby. W kolejnym ustępie tego
paragrafu wskazano, że orzeczenie może zawierać więcej niż jeden symbol przyczyny
niepełnosprawności i nie więcej niż trzy symbole schorzeń, które w porównywalnym stopniu
wpływają na zaburzenia funkcji organizmu.
W myśl art. 3 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji, osobę zalicza się do znacznego, umiarkowanego
lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, a co za tym idzie, wydaje się w jej sprawie jedno
orzeczenie. Skoro w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ustawodawca dopuszcza
ustalanie wyłącznie jednego stopnia niepełnosprawności, to należy uznać, że symbol
przyczyny niepełnosprawności odzwierciedla rozpoznane naruszenie sprawności organizmu
w tym właśnie stopniu. Oznacza to, że w wydanym orzeczeniu nie są uwzględniane te
zaburzenia, które w mniejszym stopniu wpływają na funkcjonowanie osoby orzekanej lub nie
osiągają takiego nasilenia, by nadać im kryterialne znaczenie dla dokonania kwalifikacji do
danego stopnia niepełnosprawności.
Podstawową przesłanką ustalania w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności więcej niż
jednego symbolu jej przyczyny jest porównywalność skutków, w jakich choroba lub
uszczerbek na zdrowiu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu. Związek między
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
stopniem niepełnosprawności, a liczbą symboli przyczyn niepełnosprawności musi więc być
bezpośredni i ścisły.
Mając na uwadze, iż zgodnie z aktualną wiedzą medyczną wystąpienie więcej niż trzech
schorzeń o tej samej ciężkości objawów, powodujących w porównywalnym stopniu
zaburzenie funkcji organizmu i ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i pełnieniu
ról społecznych, cechuje się niskim prawdopodobieństwem, a także to, że symbol przyczyny
niepełnosprawności winien odzwierciedlać rozpoznane schorzenie skutkujące zaliczeniem
do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności, a nie jednostkę chorobową rozpoznaną
u orzekanej osoby, proponowana w treści interpelacji modyfikacja zasad ustalania
w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności symbolu jej przyczyny, nie wydaje się zasadna.
Nadzór nad orzekaniem o niepełnosprawności, w tym kontrola orzeczeń co do ich zgodności
z zebranymi dokumentami lub z przepisami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności
lub o stopniu niepełnosprawności oraz nad prawidłowością i jednolitością stosowania
przepisów, standardów i procedur postępowania w sprawach dotyczących orzekania
o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, realizowany jest przez Pełnomocnika
Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (dalej: „Pełnomocnika”). Odbywa się on na
zasadach określonych w ustawie o rehabilitacji oraz w rozporządzeniu Ministra Rodziny
i Polityki Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu
przeprowadzania kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 2283).
Kontrolę, na podstawie upoważnienia wydanego w formie pisemnej przez Pełnomocnika,
przeprowadza zespół składający się z co najmniej dwóch osób. Kontrola przeprowadzana na
podstawie art. 6c ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o rehabilitacji może natomiast odbywać się w składzie
jednoosobowym. Kontrole można przeprowadzać w sposób: kompleksowy - obejmujący
całokształt działań zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w zakresie realizacji
zadań określonych w ustawie; problemowy - obejmujący sprawdzenie realizacji wybranego
zadania lub grupy zadań realizowanych przez wojewódzki zespół; sprawdzający –
obejmujący stwierdzenie wykonania zaleceń pokontrolnych albo doraźny – obejmujący
sprawdzenie prawidłowości działania w zakresie wynikającym ze skargi, wniosku lub
informacji, otrzymanych kanałami komunikacji społecznej.
Po otrzymaniu upoważnienia, kontrolujący dokonują niezwłocznie analizy posiadanych
przez Pełnomocnika informacji, dotyczących danego organu orzekającego
o niepełnosprawności w zakresie i zapoznają się z wynikami poprzednich kontroli.
Pełnomocnik, na co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem kontroli, wysyła zawiadomienie,
w formie listownej lub elektronicznej, do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności
o miejscu, zakresie i terminie planowanej kontroli.
Kontrola przeprowadzana jest, co do zasady, w siedzibie organu lub w miejscu prowadzenia
przez niego działalności, w dniach i godzinach jego pracy. W uzasadnionych okolicznościach
może być też przeprowadzona:
poza godzinami pracy organu kontrolowanego lub w dni wolne od pracy;
w miejscu i godzinach świadczenia pracy przez pracowników organu kontrolowanego,
w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej;
w siedzibie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej;
w miejscu przechowywania przez organ kontrolowany dokumentacji dotyczącej
działalności podlegającej kontroli;
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
za zgodą kontrolowanego - w sposób zdalny za pośrednictwem operatora pocztowego
w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.
z 2023 r. poz. 1640) lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu
art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U.
z 2020 r. poz. 344), jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli lub przemawia za tym
charakter prowadzonej kontroli.
Ustalenia dokonywane są na podstawie zebranych w toku kontroli materiałów
(dokumentów, wyników oględzin, pisemnych wyjaśnień, oświadczeń pracowników członków
kontrolowanego zespołu orzekającego o niepełnosprawności, zeznań świadków i opinii
biegłych – jeśli zachodzi taka konieczność). Wyniki kontroli są protokołowane. W przypadku
stwierdzenia nieprawidłowości lub naruszeń prawa, Pełnomocnik - niezwłocznie po
podpisaniu protokołu kontroli przez przewodniczącego kontrolowanego zespołu –
sporządza dokument wystąpienia pokontrolnego, zawierający opis stwierdzonych uchybień,
a także uwagi i zalecenia pokontrolne, zmierzające do ich usunięcia. Jeżeli natomiast
stwierdzone uchybienia wskazują na konieczność podjęcia działań przez właściwe organy
państwowe lub samorządowe, Pełnomocnik przekazuje dokument również tym organom,
informując wojewódzki zespół orzekający o niepełnosprawności. Kontrolowany zespół do
spraw orzekania o niepełnosprawności, w terminie wyznaczonym w wystąpieniu
pokontrolnym, zawiadamia Pełnomocnika o sposobie odniesienia się do zawartych w nim
uwag i wykonania zaleceń oraz o podjętych działaniach - lub przyczynach niepodjęcia
działań.
Jeżeli w wyniku przeprowadzenia kontroli orzeczeń, zespół kontrolujący stwierdzi
zaistnienie uzasadnionej wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym lub
uchybienie przepisom, Pełnomocnik może zwrócić się do właściwego organu o:
stwierdzenie nieważności orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności;
wznowienie postępowania o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności;
uchylenie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności.
W okresie od lutego 2024 roku do chwili obecnej Pełnomocnik nie wystąpił do właściwego
organu zarówno w sprawie o wycofanie z obiegu prawnego orzeczenia o niepełnosprawności
albo o stopniu niepełnosprawności, jak również o wznowienie postępowania o wydanie
orzeczenia. W związku z powyższym Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie wydał
decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu
niepełnosprawności oraz uchylającej takie orzeczenie.
Prowadzi to do konkluzji, że orzeczenia wydawane przez organy orzekające
o niepełnosprawności są generalnie zgodne z zebranymi dokumentami i przepisami
regulującymi proces orzekania o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.
Nie zachodzi ponadto konieczność „wzmocnienia narzędzi kontrolnych” poza obecnie
stosowane, w szczególności z tego powodu, iż przepisy regulujące tryb i sposób
przeprowadzania kontroli przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
w sposób szczegółowy zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki
Społecznej z dnia 14 października 2023 r. w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania
kontroli przez organy upoważnione do kontroli na podstawie ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r.
poz. 2283).
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --