Interpelacja w sprawie proponowanych zmian w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 3664
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie proponowanych zmian w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Zgłaszający: Łukasz Horbatowski, Marek Jan Chmielewski, Sylwia Bielawska, Iwona Małgorzata Krawczyk
Data wpływu: 04-07-2024
Szanowny Panie Ministrze,
z uwagi na głos środowiska samorządowego zwracam się z prośbą o rozważenie zmian legislacyjnych w ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez dodanie do ustawy art. 24 ust. 5aaa w brzmieniu:
"Przepis ust. 5a nie stosuje się, w przypadku kiedy:
a) nabywca podejmuje czynności zmierzające do realizacji celu określonego w umowie a opóźnienie w realizacji celu, określonego w umowie jest uzasadnione okolicznościami faktycznymi,
b) wola nabywcy nie jest nakierowana na zmianę celu i inne wykorzystanie nieruchomości niż cel określony w umowie, w szczególności nabywca nie dokonuje zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy, która potwierdzałaby zamiar zmiany celu i wykorzystania nieruchomości na inny cel".
Propozycja powyższej zmiany jest wynikiem doświadczeń i problemów z jakimi boryka się wiele jednostek samorządu terytorialnego w całym kraju. Powinny mieć zastosowanie do spraw, które się toczą lub miałyby być wszczęte w przyszłości.
Umowy nieodpłatnego przekazania nieruchomości zawarte przed dniem 26 czerwca 2019 r., tj. przed datą wprowadzenia art. 5a do ustawy z dnia 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie zawierały terminów realizacji celu, na które zostały przekazane podobnie jak przepisy ustawowe sprzed tej daty.
Wiele samorządów, które zawarły umowę przed dniem 26 czerwca 2019 r. nie zrealizowało określonego w umowie celu, jednak brak realizacji celu podyktowany był obiektywnymi przyczynami. Jednostki te albo podejmowały czynności wprost zmierzające do realizacji celu, poprzez różnego rodzaju gospodarczo uzasadnione czynności, poprzedzające samo rozpoczęcie działań budowlanych, albo w żadnym wypadku nie można im przypisać woli odstąpienia od celu na jaki nieruchomość została im nieodpłatnie przekazana.
Sankcja związana z obowiązkiem zwrotu wartości nieruchomości powinna być stosowana w momencie kiedy dana jednostka rzeczywiście dokonała zbycia danej nieruchomości np. w celach czysto zarobkowych, wykorzystała ją sprzecznie z celem określonym w umowie lub też nie podejmuje w ogóle działań i całkowicie porzuciła wolę realizacji celu na jaki otrzymała nieodpłatnie nieruchomość.
Aktualnie brak jest w ustawie przesłanek, które wprost mogłyby przesądzać o zwalnianiu nabywcy od obowiązku zwrotu równowartości nieruchomości mimo niezrealizowania inwestycji.
Obecnie w orzecznictwie sądowym sam fakt braku realizacji celu utożsamiany jest ze zmianą przeznaczenia nieruchomości uzasadniającą zastosowanie sankcji określonej w art. 24 ust. 5a ustawy, co może narażać wiele samorządów na dotkliwe skutki finansowe, w sytuacji, kiedy nie zrealizowały one całości inwestycji z przyczyn obiektywnych i z uwagi na fakt, że potrzeby społeczności lokalnej w danym zakresie były zaspokojone.
Proponowane tu zmiany wprowadzają kryteria, które umożliwią dokonanie oceny realizacji umowy pod kątem zaistnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku zwrotu wartości nieruchomości pomimo braku realizacji celu. Ważne jest również to, aby zmiany te miały zastosowanie do spraw już wszczętych, a niezakończonych czemu można wprost dać wyraz w procesach przejściowych. Uwzględniają one także stanowiska Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w tym zakresie.
W związku z powyższym, proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przewiduje możliwość wprowadzenia zmian legislacyjnych w ustawie z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w proponowanym zakresie?
Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego, które z obiektywnych przyczyn nie zrealizowały celów umów nieodpłatnego przekazania nieruchomości?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów oceniających przyczyny niezrealizowania celu umowy, które mogłyby pozwolić na zwolnienie z obowiązku zwrotu równowartości nieruchomości?
Czy istnieje możliwość, aby wprowadzone zmiany miały zastosowanie do spraw już wszczętych, a niezakończonych, w celu ochrony interesów jednostek samorządu terytorialnego?
Z poważaniem
Sekretarz stanu Jacek Czerniak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5786 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 16 lipca 2024 r.
Znak sprawy: DNI.mr.058.15.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3664 Państwa Posłów Łukasza Horbatowskiego,
Marka Jana Chmielewskiego, Sylwii Bielawskiej, Iwony Małgorzaty Krawczyk
„w sprawie proponowanych zmian w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa”.
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z ww. interpelacją, uprzejmie informuję, co następuje.
Ustawą z dnia 6 maja 1999 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, która weszła w życie
15 czerwca 1999 r., zmieniono brzmienie art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 19 października
1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, który uzyskał,
in fine, następującą treść „W razie zbycia lub przeznaczenia przez nabywcę
nieruchomości na inne cele niż określone w umowie, przed upływem 10 lat, licząc
od dnia nabycia, Agencja może żądać zwrotu aktualnej wartości pieniężnej tej
nieruchomości, ustalonej według zasad określonych w art. 30 ust. 1.”.
Celem nowelizacji było zdyscyplinowanie nabywcy poprzez wprowadzenie 10-letniego
okresu do zrealizowania celu umowy, jak i umożliwienie przekazującemu ustalenia daty
wymagalności swego roszczenia w przypadku niezrealizowania przez nabywcę
umówionego celu.
-- 1 of 4 --
Należy wskazać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia
7 czerwca 2022 r., sygn. akt I C 1101/21, z dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej
z dnia 6 maja 1999 r., zarówno w stosunku do nieruchomości przekazywanych przez
Agencję Nieruchomości Rolnych na rzecz gmin przed wejściem w życie tej ustawy, jak
i po wejściu w życie, tj. 15 czerwca 1999 r., zastosowanie znajdzie przepis art. 24 ust. 5
w brzmieniu nadanym tą ustawą.
Natomiast zgodnie z uzasadnieniem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada
2012 r., sygn. akt. IV CSK 273/12, brak realizacji celu przekazania stanowi de facto
zmianę przeznaczenia nieruchomości, uzasadniającą zastosowanie sankcji przewidzianej
w art. 24 ust. 5 zd. 2 (obecnie art. 24 ust. 5a) ustawy o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W przeciwnym bowiem wypadku
dochodziłoby do swego rodzaju uwłaszczenia nieruchomości.
Należy zatem podkreślić, że już przed nowelizacją art. 24 ust. 5a ustawy z dnia
19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
która weszła w życie 26 czerwca 2019 r. (3), zgodnie z orzecznictwem, w przypadku
niewykorzystania nieruchomości na cele określone w umowie, KOWR mógł
występować do nabywcy z żądaniem zwrotu aktualnej wartości pieniężnej przekazanej
nieruchomości. Nowelizacja miała zatem na celu doprecyzowanie tego przepisu.
Jednocześnie pragnę podkreślić, że na podstawie art. 24 ust. 5aa ustawy z dnia
19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
KOWR już obecnie może odstąpić od żądania zwrotu aktualnej wartości pieniężnej
przekazanej nieruchomości w przypadku gdy:
1) nieruchomość zostanie wykorzystana przez jednostkę samorządu terytorialnego
na inny cel niż określony w umowie, jeżeli cel ten mieści się w zakresie
określonym w art. 24 ust. 5 pkt 1 lub
2) nieruchomość zostanie przekazana na cele publiczne, o których mowa w art. 6
ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nieodpłatnie,
albo za odpłatnością stanowiącą równowartość poniesionych przez jednostkę
samorządu terytorialnego udokumentowanych nakładów na przekazaną
nieruchomość, lub
3) nastąpi zwrot do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości
będącej przedmiotem nieodpłatnego przekazania.
-- 2 of 4 --
Ponadto, odnosząc się do przedstawionej przez Państwa Posłów propozycji nowelizacji
art. 24 ust. 5a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w mojej ocenie takie rozwiązanie jest
niezasadne. Zaproponowane przepisy posługują się bowiem takimi sformułowaniami jak
„uzasadnione okoliczności faktyczne” czy „wola nabywcy”, które są zbyt ogólne
i nieprecyzyjne, a ich ewentualne zastosowanie stałoby w sprzeczności z istotą i celem
nieodpłatnego przekazywania nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności
Rolnej Skarbu Państwa na rzecz jednostek samorządu terytorialnego.
Niemniej jednak pragnę podkreślić, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
we współpracy z KOWR, prowadzi stały monitoring funkcjonowania przepisów ustawy
z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu
Państwa, w ramach którego wszystkie zgłaszane przez zainteresowane podmioty, w tym
w szczególności przez rolników oraz reprezentujące ich organizacje rolnicze, kwestie są
szczegółowo analizowane. Jeżeli zatem zaistnieje konieczność dokonania zmian
przepisów prawnych regulujących kwestie związane z przekazywaniem nieruchomości
wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na rzecz jednostek
samorządu terytorialnego w sposób odmienny niż dotychczas, podjęte zostaną
odpowiednie działania w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
z. up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 589);
(2) ustawa z dnia 6 maja 1999 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw
(Dz. U. Nr 49, poz. 484);
(3) ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju
rolnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1080).
-- 3 of 4 --
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --