Interpelacja nr 3524
Interpelacja w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą emeryturę
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą emeryturę
Interpelacja nr 3524
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą emeryturę
Zgłaszający: Stanisław Tomczyszyn
Data wpływu: 24-06-2024
Szanowna Pani Ministro,
w trakcie rozmów z obywatelami, które prowadzę podczas dyżurów poselskich niejednokrotnie spotkałem się z tematem nieodpowiedniego informowania zainteresowanych o warunkach przyznawania świadczeń emerytalnych. Wiele z tych osób, to osoby, które nie mają możliwości uzyskania prawnej pomocy bądź wsparcia przy ubieganiu się o należną im emeryturę. Można by tłumaczyć, że przecież istnieją instytucje do tego stworzone, ale prawdą jest to, że nie każdy obywatel o tym fakcie wie. Coraz częściej zdarza się, że szczegółowe namiary i informacje są przekazywane tylko w formie elektronicznej (niewiele jest przypadków, gdzie można zdobyć informatory papierowe).
W związku z powyższym najwięcej informacji przekazywanych jest drogą słowną bez pokrycia na papierze. Z tego powodu wielu obywateli zbliżających się do wieku emerytalnego zdana jest na wiedzę osób przyjmujących petentów w urzędach, zarządzających emeryturami i rentami. Niestety bardzo często zdarza się, że pracownicy tych instytucji nie mają odpowiedniego lub pełnego wyszkolenia i przekazują błędne lub niepełne informacje. Jest to skandaliczna postawa, gdyż to właśnie ci pracownicy są odpowiedzialni za dalsze losy życia każdego z emerytów i rencistów.
Niedawno zetknąłem się z następującą sytuacją: Pan, który wiele lat pracował w warunkach szczególnych, posiada stopień niepełnosprawności i 5 lat przed emeryturą przebywał na rencie chorobowej, udał się do jednej z placówek ZUS w celu zdobycia informacji nt. dokumentów, które musi złożyć w związku ze zbliżającą się komisją lekarską. Na miejscu został poinformowany, że spełnia wszystkie warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę i nie będzie wzywany na komisję. Nie został jednak poinformowany o tym, że gdy zgodzi się przejść na wcześniejszą emeryturę to utraci możliwość ubiegana się o rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach. Co warto nadmienić, co jest niezwykle ważne, rekompensata jest częścią dodatku do kapitału początkowego. Łącznie z nim podlega waloryzacjom, a w efekcie powiększa podstawę obliczenia emerytury. W wyniku tej sytuacji wspomniany wcześniej Pan, nie mając pełnej wiedzy o warunkach emerytalnych, utracił możliwość ubiegania się o rekompensatę emerytalną, która wedle mojego zdania powinna mu się automatycznie naliczać w związku z pracą w szczególnych warunkach. Mimo, iż sprawa była zgłaszana w wielu instytucjach, również sądach, wszędzie była odrzucana.
W całej Polsce jest mnóstwo takich osób, poszkodowanych, którym prawo polskie nie umożliwia pomocy w trudnej sytuacji. Mówię tutaj też o możliwości odwołania się od decyzji o przyznaniu emerytury w określonych warunkach. Ci wszyscy poszkodowani mają za sobą lata trudnej pracy, pracy w warunkach trudnych, szczególnych. Niejedna taka osoba posiada choroby współistniejące. Dla nich wszystkich każda złotówka odpowiednio wyliczonej emerytury i każda nałożona rekompensata jest na wagę złota.
Tym samym proszę Panią Ministrę o ustosunkowanie się do następujących pytań:
1. Dlaczego rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych nie uwzględnia się automatyczne do emerytury, bez względu na to czy dana osoba przechodzi na emeryturę w terminie czy wcześniej?
2. W jaki sposób pracownicy przekazują informacje o emeryturach i warunkach ich udzielania, czy istnieją odpowiednie szkolenia dla pracowników ZUS itp.?
3. W jaki sposób kontrolowane są dokumenty i przekazywanie informacji petentom czy naprawdę, jeśli ktoś nie musi stawiać się na komisję lekarską, to jest obsługiwany tylko przez jedną osobę? Mówimy tutaj o faktycznej rozmowie, a nie sprawdzaniu dokumentów.
4. W jaki sposób petent może odwołać się od swojej decyzji nt. sposobu przyznania emerytury i/lub przejścia na wcześniejszą?
5. Czy jednostka nadrzędna przyznająca emerytury posiada odpowiednie dokumenty wykluczające przyznanie rekompensat do emerytury, np. oświadczenia petenta?
Z poważaniem
Stanisław Tomczyszyn
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 3524
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą emeryturę
Zgłaszający: Stanisław Tomczyszyn
Data wpływu: 24-06-2024
Szanowna Pani Ministro,
w trakcie rozmów z obywatelami, które prowadzę podczas dyżurów poselskich niejednokrotnie spotkałem się z tematem nieodpowiedniego informowania zainteresowanych o warunkach przyznawania świadczeń emerytalnych. Wiele z tych osób, to osoby, które nie mają możliwości uzyskania prawnej pomocy bądź wsparcia przy ubieganiu się o należną im emeryturę. Można by tłumaczyć, że przecież istnieją instytucje do tego stworzone, ale prawdą jest to, że nie każdy obywatel o tym fakcie wie. Coraz częściej zdarza się, że szczegółowe namiary i informacje są przekazywane tylko w formie elektronicznej (niewiele jest przypadków, gdzie można zdobyć informatory papierowe).
W związku z powyższym najwięcej informacji przekazywanych jest drogą słowną bez pokrycia na papierze. Z tego powodu wielu obywateli zbliżających się do wieku emerytalnego zdana jest na wiedzę osób przyjmujących petentów w urzędach, zarządzających emeryturami i rentami. Niestety bardzo często zdarza się, że pracownicy tych instytucji nie mają odpowiedniego lub pełnego wyszkolenia i przekazują błędne lub niepełne informacje. Jest to skandaliczna postawa, gdyż to właśnie ci pracownicy są odpowiedzialni za dalsze losy życia każdego z emerytów i rencistów.
Niedawno zetknąłem się z następującą sytuacją: Pan, który wiele lat pracował w warunkach szczególnych, posiada stopień niepełnosprawności i 5 lat przed emeryturą przebywał na rencie chorobowej, udał się do jednej z placówek ZUS w celu zdobycia informacji nt. dokumentów, które musi złożyć w związku ze zbliżającą się komisją lekarską. Na miejscu został poinformowany, że spełnia wszystkie warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę i nie będzie wzywany na komisję. Nie został jednak poinformowany o tym, że gdy zgodzi się przejść na wcześniejszą emeryturę to utraci możliwość ubiegana się o rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach. Co warto nadmienić, co jest niezwykle ważne, rekompensata jest częścią dodatku do kapitału początkowego. Łącznie z nim podlega waloryzacjom, a w efekcie powiększa podstawę obliczenia emerytury. W wyniku tej sytuacji wspomniany wcześniej Pan, nie mając pełnej wiedzy o warunkach emerytalnych, utracił możliwość ubiegania się o rekompensatę emerytalną, która wedle mojego zdania powinna mu się automatycznie naliczać w związku z pracą w szczególnych warunkach. Mimo, iż sprawa była zgłaszana w wielu instytucjach, również sądach, wszędzie była odrzucana.
W całej Polsce jest mnóstwo takich osób, poszkodowanych, którym prawo polskie nie umożliwia pomocy w trudnej sytuacji. Mówię tutaj też o możliwości odwołania się od decyzji o przyznaniu emerytury w określonych warunkach. Ci wszyscy poszkodowani mają za sobą lata trudnej pracy, pracy w warunkach trudnych, szczególnych. Niejedna taka osoba posiada choroby współistniejące. Dla nich wszystkich każda złotówka odpowiednio wyliczonej emerytury i każda nałożona rekompensata jest na wagę złota.
Tym samym proszę Panią Ministrę o ustosunkowanie się do następujących pytań:
1. Dlaczego rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych nie uwzględnia się automatyczne do emerytury, bez względu na to czy dana osoba przechodzi na emeryturę w terminie czy wcześniej?
2. W jaki sposób pracownicy przekazują informacje o emeryturach i warunkach ich udzielania, czy istnieją odpowiednie szkolenia dla pracowników ZUS itp.?
3. W jaki sposób kontrolowane są dokumenty i przekazywanie informacji petentom czy naprawdę, jeśli ktoś nie musi stawiać się na komisję lekarską, to jest obsługiwany tylko przez jedną osobę? Mówimy tutaj o faktycznej rozmowie, a nie sprawdzaniu dokumentów.
4. W jaki sposób petent może odwołać się od swojej decyzji nt. sposobu przyznania emerytury i/lub przejścia na wcześniejszą?
5. Czy jednostka nadrzędna przyznająca emerytury posiada odpowiednie dokumenty wykluczające przyznanie rekompensat do emerytury, np. oświadczenia petenta?
Z poważaniem
Stanisław Tomczyszyn
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12013 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.353.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, znak: K10INT3524, Pana Posła Stanisława Tomczyszyna
w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą
emeryturę, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Kwestia obsługi świadczeniobiorców ma dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znaczenie
priorytetowe, dlatego też, jak wynika z wyjaśnień ZUS, dokłada on najwyższych starań, żeby
jak najlepiej obsługiwać klientów. Pracownicy specjalnie dedykowanych
świadczeniobiorcom sal obsługi dokonują oceny formalnej składanej dokumentacji, ze
wskazaniem jakie dokumenty są niezbędne do przyznania świadczenia. Niezależnie od tego,
zgodnie z obowiązującymi w ZUS standardami obsługi klientów, pracownicy mają obowiązek
przyjąć wszystkie składane przez dokumenty, nawet w przypadku gdy nie są one kompletne.
Całość złożonej przez klienta dokumentacji jest niezwłocznie przekazywana do komórki
merytorycznej, odpowiedzialnej za przyznanie świadczenia.
Informacje o emeryturach i warunkach ich przyznawania są udzielane przez
wyspecjalizowanych doradców emerytalnych w salach obsługi klientów w każdej placówce
ZUS, a także podczas e-wizyt (wideokonsultacji) oraz telefonicznie, przez konsultantów
Centrum Kontaktu Klientów z ZUS (CKK). Zarówno doradcy emerytalni, jak i konsultanci
CKK udzielają informacji o warunkach przyznawania emerytur, informują o obowiązujących
przepisach prawa w zakresie emerytur i rent, jak też pomagają klientom wypełniać wnioski
o emeryturę, a także wyliczają prognozowaną kwotę emerytury w kalkulatorze
emerytalnym. Kalkulator emerytalny jest narzędziem wspomagającym pracę doradców
emerytalnych, uruchomionym w momencie wejścia w życie ustawy obniżającej wiek
emerytalny do 60 lat dla kobiet i do 65 lat dla mężczyzn.
Należy dodać, że w kalkulatorze emerytalnym można wyliczyć różne warianty
prognozowanej emerytury w zależności od momentu przejścia na emeryturę klienta. W ten
sposób klienci mogą wybrać najbardziej dla nich odpowiedni moment zakończenia
aktywności zawodowej. Z kalkulatora emerytalnego klienci mogą skorzystać zarówno
u doradcy emerytalnego w placówkach ZUS, podczas e-wizyty i u konsultantów CKK, ale
także samodzielnie na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS, po zalogowaniu na
swoje konto na PUE oraz na stronie www.zus.pl.
Doradcy emerytalni systematycznie podnoszą swoją wiedzę, korzystając ze szkoleń
wewnętrznych prowadzonych przez trenerów ZUS. Szkolenia prowadzone są zarówno
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
stacjonarnie w centrach szkolenia ZUS oraz on-line. Ponadto, doradcy emerytalni są
zobowiązani do samokształcenia, co pozwala na bieżące uzupełnianie przez nich wiedzy
i służy podnoszeniu jakości obsługi klientów ZUS.
Jak wynika z informacji Zakładu, w przypadku wejścia w życie zmian legislacyjnych
w obszarze emerytalno-rentowym, odpowiednie komórki ZUS przygotowują wyjaśnienia
w celu przybliżenia danej tematyki doradcom emerytalnym, a tym samym w celu
zapewnienia pracownikom wiedzy niezbędnej do udzielania klientom rzetelnych informacji.
Wszelkiego rodzaju wyjaśnienia, czy też interpretacje przepisów prawa, są przekazywane
w komunikatach mailowych kierowanych do naczelników komórek obsługi klientów
w oddziałach ZUS, którzy mają obowiązek przekazywać je do podległych terenowych
jednostek organizacyjnych oraz na bieżąco omawiać z pracownikami stanowisk obsługi
klientów nowe ustalenia i rozwiązania. Wyjaśnienia przekazywane są również do Centrum
Kontaktu Klientów z ZUS w celu zapewnienia spójności informacji udzielanych przez
konsultantów CKK. Wszystkie informacje dla klientów z zakresu świadczeń emerytalno-
rentowych są też na bieżąco zamieszczane na stronie internetowej ZUS pod adresem
www.zus.pl. Na stronie tej znaleźć można również wszystkie obowiązujące w ZUS
formularze z możliwością pobrania ich przez klientów.
Jednocześnie informuję, że ZUS od kilku lat prowadzi cykliczne badania jakości obsługi
klientów. Są one realizowane głównie metodą tajemniczego klienta, pozwalającą
zweryfikować przebieg procesu obsługi z punktu widzenia klienta. Podczas badań Zakład
uzyskuje nie tylko informację w zakresie wiedzy merytorycznej i umiejętności badanych
pracowników, ale także weryfikuje sposób w jaki prowadzą oni obsługę oraz formę
i aktualność udostępnianych klientom informacji w poszczególnych placówkach. ZUS
prowadzi także bieżący odsłuch nagrań rozmów prowadzonych z klientami zarówno podczas
e-wizyt (wizyta online), jak i konsultacji telefonicznych. Dodatkowo, weryfikuje wiedzę
pracowników bezpośredniej obsługi za pomocą testów wiedzy, które przeprowadzane są
2 razy w roku. Wyniki badań oraz testów są m.in. wykorzystywane do projektowania
warsztatów dla pracowników bezpośredniej obsługi, w celu uzupełnienia/ugruntowania ich
wiedzy, a także do przygotowywania materiałów dydaktycznych, które wspierają
pracowników w ich pracy.
Odnosząc się do poruszonej w wystąpieniu sprawy zasad ustalania rekompensaty, o której
mowa w art. 2 pkt 5 i art. 21-23 ustawy o emeryturach pomostowych1, pragnę zwrócić
uwagę, iż w pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych2,
rekompensatę zdefiniowano jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei z art. 21 tej
ustawy wynikało, po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma on
wypracowany okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych3, wynoszący co najmniej 15 lat (ust. 1 art. 21).
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 164, z późn. zm.
2 Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656.
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm. dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”..
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła wcześniej prawo
do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej (ust. 2 art. 21). Zatem od samego
początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała
niewątpliwie charakter odszkodowawczy i przysługiwała określonej ustawowo grupie osób.
Podkreślić trzeba, że taki właśnie charakter rekompensaty został uznany za zgodny
z konstytucją. W wyroku z 25 listopada 2010 r. sygn. akt K 27/09 Trybunał orzekł, że art. 21
ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest zgodny z art. 2
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadą
zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z art. 32 ust. 1
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą równości4.
Przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest również aktualne po zmianach
dokonanych ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych
oraz niektórych innych ustaw5, które weszły w życie z 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z nowym
brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata, to
„odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają
ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Z kolei z nowego brzmienia art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że
rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada on okres
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów
ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat. Przy czym taka rekompensata nie może
zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony miał już wcześniej ustalone, decyzją prawomocną,
prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Podkreślenia wymaga także, że rzeczona rekompensata jest ustalana dopiero wskutek
złożenia przez ubezpieczanego wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego
wieku emerytalnego w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa
w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej6, zgodnie ze wzorem określonym w art.
22 ustawy o emeryturach pomostowych.
Celem wprowadzenia prawa do rekompensaty w przepisach ustawy o emeryturach
pomostowych było przyznanie go tylko tej grupie ubezpieczonych, która po przepracowaniu
określonego okresu (co do zasady15-letniego) w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (wymaganego przepisami ustawy emerytalnej7 w zw. przepisami
4 W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał stwierdził m. in., że funkcję rekompensaty określoną w art. 2 pkt 5
ustawy o emeryturach pomostowych „należy bowiem postrzegać jako część długoletniej reformy systemu ubezpieczeń
społecznych, obejmującej m.in. ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego
wszystkich kategorii zatrudnionych”. Wskazał również dalej, że skoro „możliwość przejścia na wcześniejszą
emeryturę ustawodawca odniósł jedynie do sytuacji zapoczątkowanych przed dniem wprowadzenia reformy systemu
emerytalnego” to „ustawodawca przewidział możliwość uzyskania emerytury pomostowej
i rekompensaty w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie dla osób, które wykonywały prace uprawniające do
emerytur w obniżonym wieku emerytalnym w poprzednim stanie prawnym”.
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 1667.
6 Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.
7 Zob. art. 32 tej ustawy.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego
pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze8),
mogła liczyć na nabycie prawa do przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym,
a wskutek przeprowadzonych pod koniec 2008 r. zmian nie mogła nabyć prawa do
emerytury pomostowej oraz, która nie skorzystała z prawa do przejścia na wcześniejszą
emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Taka konstrukcja instytucji rekompensaty zapobiega jednocześnie podwójnemu
uprzywilejowaniu osób, które skorzystały z prawa przejścia na wcześniejszą emeryturę.
W przypadku odmiennego ukształtowania przepisów osoby te korzystałyby bowiem
zarówno z przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturę, jak i powiększenia wysokości
emerytury (poprzez możliwość ustalenia rekompensaty w chwili osiągniecia przez nie
powszechnego wieku emerytalnego).
Odnosząc się do kwestii weryfikacji decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy
pamiętać, iż od wydanej przez właściwy oddział ZUS decyzji - czy to w sprawie odmowy
ustalenia prawa do świadczenia czy w sprawie odmowy ustalenia rekompensaty -
ubezpieczony może wnieść (w terminie miesiąca od doręczenia decyzji organu rentowego)
odwołanie do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, który może zbadać
prawidłowość rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie żądania ubezpieczonego. Z kolei
orzeczenie sądu okręgowego może być skontrolowane przez sąd apelacyjny, jako sąd II
instancji. Ponadto, na mocy art. 3981 k.p.c., od prawomocnego wyroku w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych (w zakresie wskazanym w art. 3982 k.p.c.) przysługuje również
skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
8 Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z1983 r,”
-- 4 of 4 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.353.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, znak: K10INT3524, Pana Posła Stanisława Tomczyszyna
w sprawie świadczeń emerytalnych dla osób przechodzących na tzw. wcześniejszą
emeryturę, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Kwestia obsługi świadczeniobiorców ma dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znaczenie
priorytetowe, dlatego też, jak wynika z wyjaśnień ZUS, dokłada on najwyższych starań, żeby
jak najlepiej obsługiwać klientów. Pracownicy specjalnie dedykowanych
świadczeniobiorcom sal obsługi dokonują oceny formalnej składanej dokumentacji, ze
wskazaniem jakie dokumenty są niezbędne do przyznania świadczenia. Niezależnie od tego,
zgodnie z obowiązującymi w ZUS standardami obsługi klientów, pracownicy mają obowiązek
przyjąć wszystkie składane przez dokumenty, nawet w przypadku gdy nie są one kompletne.
Całość złożonej przez klienta dokumentacji jest niezwłocznie przekazywana do komórki
merytorycznej, odpowiedzialnej za przyznanie świadczenia.
Informacje o emeryturach i warunkach ich przyznawania są udzielane przez
wyspecjalizowanych doradców emerytalnych w salach obsługi klientów w każdej placówce
ZUS, a także podczas e-wizyt (wideokonsultacji) oraz telefonicznie, przez konsultantów
Centrum Kontaktu Klientów z ZUS (CKK). Zarówno doradcy emerytalni, jak i konsultanci
CKK udzielają informacji o warunkach przyznawania emerytur, informują o obowiązujących
przepisach prawa w zakresie emerytur i rent, jak też pomagają klientom wypełniać wnioski
o emeryturę, a także wyliczają prognozowaną kwotę emerytury w kalkulatorze
emerytalnym. Kalkulator emerytalny jest narzędziem wspomagającym pracę doradców
emerytalnych, uruchomionym w momencie wejścia w życie ustawy obniżającej wiek
emerytalny do 60 lat dla kobiet i do 65 lat dla mężczyzn.
Należy dodać, że w kalkulatorze emerytalnym można wyliczyć różne warianty
prognozowanej emerytury w zależności od momentu przejścia na emeryturę klienta. W ten
sposób klienci mogą wybrać najbardziej dla nich odpowiedni moment zakończenia
aktywności zawodowej. Z kalkulatora emerytalnego klienci mogą skorzystać zarówno
u doradcy emerytalnego w placówkach ZUS, podczas e-wizyty i u konsultantów CKK, ale
także samodzielnie na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS, po zalogowaniu na
swoje konto na PUE oraz na stronie www.zus.pl.
Doradcy emerytalni systematycznie podnoszą swoją wiedzę, korzystając ze szkoleń
wewnętrznych prowadzonych przez trenerów ZUS. Szkolenia prowadzone są zarówno
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
stacjonarnie w centrach szkolenia ZUS oraz on-line. Ponadto, doradcy emerytalni są
zobowiązani do samokształcenia, co pozwala na bieżące uzupełnianie przez nich wiedzy
i służy podnoszeniu jakości obsługi klientów ZUS.
Jak wynika z informacji Zakładu, w przypadku wejścia w życie zmian legislacyjnych
w obszarze emerytalno-rentowym, odpowiednie komórki ZUS przygotowują wyjaśnienia
w celu przybliżenia danej tematyki doradcom emerytalnym, a tym samym w celu
zapewnienia pracownikom wiedzy niezbędnej do udzielania klientom rzetelnych informacji.
Wszelkiego rodzaju wyjaśnienia, czy też interpretacje przepisów prawa, są przekazywane
w komunikatach mailowych kierowanych do naczelników komórek obsługi klientów
w oddziałach ZUS, którzy mają obowiązek przekazywać je do podległych terenowych
jednostek organizacyjnych oraz na bieżąco omawiać z pracownikami stanowisk obsługi
klientów nowe ustalenia i rozwiązania. Wyjaśnienia przekazywane są również do Centrum
Kontaktu Klientów z ZUS w celu zapewnienia spójności informacji udzielanych przez
konsultantów CKK. Wszystkie informacje dla klientów z zakresu świadczeń emerytalno-
rentowych są też na bieżąco zamieszczane na stronie internetowej ZUS pod adresem
www.zus.pl. Na stronie tej znaleźć można również wszystkie obowiązujące w ZUS
formularze z możliwością pobrania ich przez klientów.
Jednocześnie informuję, że ZUS od kilku lat prowadzi cykliczne badania jakości obsługi
klientów. Są one realizowane głównie metodą tajemniczego klienta, pozwalającą
zweryfikować przebieg procesu obsługi z punktu widzenia klienta. Podczas badań Zakład
uzyskuje nie tylko informację w zakresie wiedzy merytorycznej i umiejętności badanych
pracowników, ale także weryfikuje sposób w jaki prowadzą oni obsługę oraz formę
i aktualność udostępnianych klientom informacji w poszczególnych placówkach. ZUS
prowadzi także bieżący odsłuch nagrań rozmów prowadzonych z klientami zarówno podczas
e-wizyt (wizyta online), jak i konsultacji telefonicznych. Dodatkowo, weryfikuje wiedzę
pracowników bezpośredniej obsługi za pomocą testów wiedzy, które przeprowadzane są
2 razy w roku. Wyniki badań oraz testów są m.in. wykorzystywane do projektowania
warsztatów dla pracowników bezpośredniej obsługi, w celu uzupełnienia/ugruntowania ich
wiedzy, a także do przygotowywania materiałów dydaktycznych, które wspierają
pracowników w ich pracy.
Odnosząc się do poruszonej w wystąpieniu sprawy zasad ustalania rekompensaty, o której
mowa w art. 2 pkt 5 i art. 21-23 ustawy o emeryturach pomostowych1, pragnę zwrócić
uwagę, iż w pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych2,
rekompensatę zdefiniowano jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei z art. 21 tej
ustawy wynikało, po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma on
wypracowany okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych3, wynoszący co najmniej 15 lat (ust. 1 art. 21).
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 164, z późn. zm.
2 Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656.
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm. dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”..
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła wcześniej prawo
do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej (ust. 2 art. 21). Zatem od samego
początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała
niewątpliwie charakter odszkodowawczy i przysługiwała określonej ustawowo grupie osób.
Podkreślić trzeba, że taki właśnie charakter rekompensaty został uznany za zgodny
z konstytucją. W wyroku z 25 listopada 2010 r. sygn. akt K 27/09 Trybunał orzekł, że art. 21
ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest zgodny z art. 2
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadą
zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z art. 32 ust. 1
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą równości4.
Przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest również aktualne po zmianach
dokonanych ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych
oraz niektórych innych ustaw5, które weszły w życie z 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z nowym
brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata, to
„odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają
ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Z kolei z nowego brzmienia art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że
rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada on okres
pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów
ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat. Przy czym taka rekompensata nie może
zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony miał już wcześniej ustalone, decyzją prawomocną,
prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Podkreślenia wymaga także, że rzeczona rekompensata jest ustalana dopiero wskutek
złożenia przez ubezpieczanego wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego
wieku emerytalnego w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa
w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej6, zgodnie ze wzorem określonym w art.
22 ustawy o emeryturach pomostowych.
Celem wprowadzenia prawa do rekompensaty w przepisach ustawy o emeryturach
pomostowych było przyznanie go tylko tej grupie ubezpieczonych, która po przepracowaniu
określonego okresu (co do zasady15-letniego) w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze (wymaganego przepisami ustawy emerytalnej7 w zw. przepisami
4 W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał stwierdził m. in., że funkcję rekompensaty określoną w art. 2 pkt 5
ustawy o emeryturach pomostowych „należy bowiem postrzegać jako część długoletniej reformy systemu ubezpieczeń
społecznych, obejmującej m.in. ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego
wszystkich kategorii zatrudnionych”. Wskazał również dalej, że skoro „możliwość przejścia na wcześniejszą
emeryturę ustawodawca odniósł jedynie do sytuacji zapoczątkowanych przed dniem wprowadzenia reformy systemu
emerytalnego” to „ustawodawca przewidział możliwość uzyskania emerytury pomostowej
i rekompensaty w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie dla osób, które wykonywały prace uprawniające do
emerytur w obniżonym wieku emerytalnym w poprzednim stanie prawnym”.
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 1667.
6 Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.
7 Zob. art. 32 tej ustawy.
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego
pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze8),
mogła liczyć na nabycie prawa do przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym,
a wskutek przeprowadzonych pod koniec 2008 r. zmian nie mogła nabyć prawa do
emerytury pomostowej oraz, która nie skorzystała z prawa do przejścia na wcześniejszą
emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Taka konstrukcja instytucji rekompensaty zapobiega jednocześnie podwójnemu
uprzywilejowaniu osób, które skorzystały z prawa przejścia na wcześniejszą emeryturę.
W przypadku odmiennego ukształtowania przepisów osoby te korzystałyby bowiem
zarówno z przywileju przejścia na wcześniejszą emeryturę, jak i powiększenia wysokości
emerytury (poprzez możliwość ustalenia rekompensaty w chwili osiągniecia przez nie
powszechnego wieku emerytalnego).
Odnosząc się do kwestii weryfikacji decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy
pamiętać, iż od wydanej przez właściwy oddział ZUS decyzji - czy to w sprawie odmowy
ustalenia prawa do świadczenia czy w sprawie odmowy ustalenia rekompensaty -
ubezpieczony może wnieść (w terminie miesiąca od doręczenia decyzji organu rentowego)
odwołanie do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, który może zbadać
prawidłowość rozstrzygnięcia ZUS w przedmiocie żądania ubezpieczonego. Z kolei
orzeczenie sądu okręgowego może być skontrolowane przez sąd apelacyjny, jako sąd II
instancji. Ponadto, na mocy art. 3981 k.p.c., od prawomocnego wyroku w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych (w zakresie wskazanym w art. 3982 k.p.c.) przysługuje również
skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
8 Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z1983 r,”
-- 4 of 4 --