Odpowiedź na interpelację w sprawie profilaktyki zakażeń wirusem HIV oraz innych chorób przenoszonych drogą płciową Odpowiedź na interpelację nr 3475 w sprawie profilaktyki zakażeń wirusem HIV oraz innych chorób przenoszonych drogą płciową Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 12-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, treści z zakresu problematyki zakażeń HIV/AIDS zostały umieszczone w wielu przedmiotach m.in. w biologii, wychowaniu fizycznym, wiedzy o społeczeństwie, edukacji dla bezpieczeństwa. Obowiązujące podstawy programowe zostały określone: rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej[1], rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia[2]. W szkole podstawowej w klasach IV-VIII, w ramach biologii (Wirusy - bezkomórkowe formy materii; Układ odpornościowy) uczeń m.in.: przedstawia drogi rozprzestrzeniania się i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS). określa AIDS jako zaburzenie mechanizmów odporności. W ramach zajęć wychowanie do życia, w szkole podstawowej oraz w szkole ponadpodstawowej uczeń m.in.: zna choroby przenoszone drogą płciową; rozumie ich specyfikę, rozwój i objawy; wie, jakie są drogi przenoszenia zakażenia; zna zasady profilaktyki. Należy podkreślić, że każda szkoła i placówka w polskim systemie oświaty obowiązkowo realizuje program wychowawczo-profilaktyczny. Program wychowawczo-profilaktyczny środowisko szkolne przygotowuje na podstawie analizy wyników corocznej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka[3], ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Celem jego realizacji jest m.in. kształtowanie właściwych postaw uczniów, w tym prewencji zakażeń oraz akceptacji osób np. przewlekle chorych. Program wychowawczo-profilaktyczny uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Wobec tego rodzice mają istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy także te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Ze względu na fakt, że program wychowawczo-profilaktyczny obejmuje: treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców, szkoła ma możliwość poszerzyć wiedzę z zakresu profilaktyki HIV/AiDS organizując spotkania z ekspertami. Jednocześnie należy pamiętać, że w szkołach realizowana jest przede wszystkim profilaktyka uniwersalna, która ma za zadanie wzmacniać czynniki chroniące i niwelować liczbę oraz wpływ czynników ryzyka. Profilaktyka selektywna i wskazująca do szkoły wkracza incydentalnie, tylko w przypadkach uzasadnionych. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom zajmuje się popularyzowaniem wiedzy na temat profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej opartej na naukowych podstawach i potwierdzonej skuteczności. Do wyboru jest 29 programów o wysokiej jakości. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie internetowej: https://programyrekomendowane.pl/ Ponadto, szkoły mają możliwość korzystania z propozycji działań, które wynikają z Porozumienia o współpracy w tworzeniu spójnej polityki profilaktyki narkomanii wśród dzieci i młodzieży pomiędzy: Ministrem Edukacji, Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendantem Głównym Policji i Głównym Inspektorem Sanitarnym. Porozumienie koncentruje się na wzmocnieniu skuteczności współpracy, prowadzeniu spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w środowiskach lokalnych oraz wspieraniu szkoły w realizacji tych zadań. Zgodnie z art. 3 ustawy - Prawo oświatowe, w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, system oświaty wspierają: organizacje pozarządowe, w tym organizacje harcerskie, instytuty badawcze, instytucje kultury, podmioty prowadzące statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, a także jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki innych właściwych służb. Współpraca ta odbywa się na zasadzie autonomicznych decyzji szkół. Minister Edukacji, poprzez Ośrodek Rozwoju Edukacji (publiczną placówkę doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, prowadzoną przez ministra edukacji) współpracuje z Ministrem Zdrowia przy realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS na lata 2022-2026. Koordynatorem Programu jest Krajowe Centrum ds. AIDS, które realizuje główne cele Krajowego Programu, tj.: ograniczenie rozprzestrzeniania się zakażeń HIV, m.in. poprzez zapewnienie odpowiedniego dostępu do informacji, edukacji i usług w zakresie profilaktyki HIV/AIDS poprawa jakości życia i dostępu do opieki zdrowotnej dla osób żyjących z HIV/AIDS oraz ich bliskich poprzez promowanie i wspieranie działań organizacji pozarządowych i wolontariatu w zakresie profilaktyki zakażenia HIV, pomocy zakażonym i chorym na AIDS, promowanie projektów integracyjnych z chorymi. Minister Edukacji corocznie przekazuje sprawozdania do Krajowego Centrum ds. AIDS z wykonania zadań pozostających w kompetencji Ministra Edukacji. Zadania te przede wszystkim realizuje ORE, i tak w 2023 r. : zorganizowano III edycję kursu e-learning “ABC profilaktyki”. Celem szkolenia było zwiększenie wiedzy pracowników oświaty w zakresie planowania i podejmowania działań profilaktycznych w szkole. upowszechniano materiały informacyjno-edukacyjne z zakresu profilaktyki zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży przez stronę www.ore.edu.pl. Materiały z zakresu wychowania i profilaktyki zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży były dostępne z możliwością pobrania. Część z nich była upowszechniana podczas konferencji i szkoleń w ramach doskonalenia kompetencji wychowawczo-profilaktycznych nauczycieli. ORE w zakładce “Wychowanie i Profilaktyka” upowszechniało materiały edukacyjne opracowane przez Krajowe Centrum ds. AIDS. upowszechniano ideę Światowego Dnia AIDS (https://www.ore.edu.pl/2022/11/1-grudnia-swiatowy-dzien-aids/). Udostępniono komunikat o Światowym Dniu AIDS, w tym problematykę przeciwdziałania zakażeniom HIV oraz możliwość przekierowania na stronę Krajowego Centrum ds. AIDS. realizowano założenia Porozumienia o współpracy w tworzeniu spójnej polityki profilaktyki narkomanii wśród dzieci i młodzieży pomiędzy: Ministrem Edukacji, Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendantem Głównym Policji i Głównym Inspektorem Sanitarnym. kontynuowano prace w Zespole ds. Rekomendacji przy Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Działania polegały na opiniowaniu programów aplikujących do systemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego. Mając na uwadze, że edukacja i zdrowie należą do najważniejszych obszarów odpowiedzialności państwa Minister Edukacji wraz z Ministrem Zdrowia oraz Ministrem Sportu i Turystyki w kwietniu 2024 r. powołali międzyresortowy zespół ds. edukacji zdrowotnej, którego koordynatorem został prof. Zbigniew Izdebski, doświadczony pedagog, seksuolog, nauczyciel akademicki. Prace trwają, eksperci przygotowują założenia i podstawy programowe przedmiotu edukacja zdrowotna, który zdrowie człowieka traktuje w sposób kompleksowy. Edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym, zastąpi wychowanie do życia w rodzinie. Przedmiot jest przewidziany dla uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych, a także klas I-III szkół ponadpodstawowych – liceów ogólnokształcących, techników, branżowych szkół I stopnia. Będzie on obejmować zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki, problemu uzależnień oraz edukacji seksualnej, co powinno przyczynić się do zwiększenia wiedzy wśród młodzieży dotyczącej unikania zagrożeń, w tym ograniczenia liczby zakażonych wirusem HIV i chorych na AiDS. 3 lipca 2024 r. odbyło się wysłuchanie publiczne dotyczące nowego przedmiotu szkolnego – edukacja zdrowotna z udziałem interesariuszy (tj. przedstawicieli uczelni, izb lekarskich, organizacji pozarządowych). Minister Edukacji wyraziła nadzieję, że przedmiot edukacji zdrowotnej będzie tym programem, który spełni oczekiwania wszystkich. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. poz. 356, z późn. zm. [2] Dz. U. poz. 467, z późn. zm. [3] Art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737).