Interpelacja w sprawie emerytur kobiet urodzonych przed 1949 r.
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 3450
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie emerytur kobiet urodzonych przed 1949 r.
Zgłaszający: Wojciech Król
Data wpływu: 18-06-2024
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłaszają się kobiety urodzone przed 1949 rokiem, które czują się traktowane niesprawiedliwie w związku z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Reforma systemu emerytalnego w 1999 r. wprowadziła nowe zasady przyznawania oraz obliczania emerytury. Nowo powstały system emerytalny objął osoby urodzone po 1948 r. – w ich przypadku jedynym warunkiem przyznania emerytury jest osiągnięcie wieku emerytalnego, a kryterium stażu zostało zachowane jako warunek emerytury minimalnej. Natomiast dla osób urodzonych przed 1949 r. pozostawiono dotychczasowe zasady, gdzie warunkiem nabycia prawa do emerytury jest osiągnięcie wieku emerytalnego oraz posiadanie wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze co najmniej 15 lat dla kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn.
Jak wskazują obywatelki, czują się nierówno traktowane względem kobiet urodzonych po 1948 r. Te drugie bowiem mogą otrzymać świadczenie po udokumentowaniu dowolnej liczby lat pracy oraz urlopu macierzyńskiego.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Jaki stosunek ma ministerstwo do przedstawionego powyżej stanowiska?
Czy ministerstwo planuje zmiany w obszarze przepisów emerytalnych, które wyrównałyby istniejące obecnie różnice?
Z wyrazami szacunku
Wojciech Król
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8519 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.342.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację znak: K10INT3450, złożoną przez Posła Wojciecha Króla
w sprawie emerytur kobiet urodzonych przed 1949 r., proszę o przyjęcie poniższych
wyjaśnień.
Reforma powszechnego systemu emerytalno-rentowego wprowadzona przepisami ustawy
z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.) dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.
przewidziała zachowanie dotychczasowych zasad ustalania prawa do emerytury i obliczania
jej wysokości.
Mając na uwadze powyższe tej grupie ubezpieczonych przysługuje emerytura, jeżeli spełnili
łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla
kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn i legitymują się okresem składkowym
i nieskładkowym wynoszącym odpowiednio co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla
mężczyzn. Jeżeli emerytura obliczona dla osoby posiadającej taki staż jest niższa od kwoty
najniższej emerytury, wówczas jest podwyższana do tej kwoty.
Z kolei ubezpieczeni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie osiągnęli pełnego stażu
mają prawo do emerytury, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek
emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn
i legitymują się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym co najmniej 15 lat dla
kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn. Wysokość emerytury dla tej grupy osób, jeżeli okaże
się, że jest niższa od kwoty najniższej emerytury, nie jest podwyższana do wysokości
najniższej emerytury.
Przy ustalaniu prawa do emerytury oraz obliczaniu jej wysokości okresy nieskładkowe
uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udokumentowanych
okresów składkowych.
Za okres nieskładkowy uważany jest, między innymi, okres przypadający przed dniem
nabycia prawa do emerytury, urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na
podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących
się małymi dziećmi i innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okres
niewykonywania pracy, który jest wynikiem konieczności sprawowania opieki nad
dzieckiem:
w wieku do lat 4, w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie, bez względu na liczbę
dzieci - do 6 lat,
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje
zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko.
Ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku
niższym niż powszechny wiek emerytalny. Wiek ten został określony odrębnymi przepisami.
Na wysokość emerytury obliczonej wg tzw. starych zasad składa się część poza
ubezpieczeniowa i część ubezpieczeniowa, tj. część socjalna, równa dla wszystkich
ubezpieczonych i wynosząca 24% kwoty bazowej oraz część stażowa, której wysokość jest
uzależniona od liczby lat okresu składkowego i nieskładkowego oraz od wysokości
wynagrodzenia osiąganego podczas aktywności zawodowej.
Podstawa wymiaru emerytury jest ustalana z wybranego najkorzystniejszego dla
ubezpieczonego okresu, tj. z 10 kolejnych lat kalendarzowych lub 20 lat kalendarzowych
przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o emeryturę. W przypadku emerytur osób
urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. wysokość świadczenia emerytalnego oblicza się wg
zasad obowiązujących przed reformą emerytalną (na tzw. starych zasadach).
W nowym systemie emerytalnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą prawo do emerytury
ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje po osiągnięciu wymaganego
wieku emerytalnego - wynoszącego w przypadku kobiety co najmniej 60 lat,
a w przypadku mężczyzny co najmniej 65 lat - i legitymowaniu się okresem pozostawania
w ubezpieczeniu społecznym bez określenia jego długości.
W zreformowanym systemie emerytalnym wysokość otrzymywanego świadczenia jest ściśle
uzależniona od wysokości wnoszonych do systemu składek emerytalnych. Jest to tzw.
system zdefiniowanej składki. Wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego jest zależna
od następujących czynników: okresu aktywności zawodowej (okresu odprowadzania
składek, z uwzględnieniem kapitału początkowego obliczonego za okres ubezpieczenia
przypadający przed 1999 r.) wysokości składki odprowadzanej przez cały okres aktywności
zawodowej oraz okresu średniego dalszego trwania życia w wieku przejścia na emeryturę.
Wysokość podstawy obliczenia emerytury według nowych zasad jest zatem wypadkową
składek wpłacanych w całym okresie pracy podlegającej ubezpieczeniu społecznemu, a nie
w jej wybranym, najkorzystniejszym dla ubezpieczonego okresie 10 lub 20 lat, jak to ma
miejsce przy obliczaniu emerytury według tzw. starych zasad.
Gwarancja emerytury minimalnej występuje pod warunkiem posiadania przez
ubezpieczonego minimalnego stażu pracy, wynoszącego dla kobiet 20 lat i dla mężczyzn 25
lat.
Celem reformy systemu emerytalnego było zapewnienie stabilności finansowej systemu
i zachowanie jego wypłacalności. Wymagało to, z jednej strony, ustalenia nowych proporcji
pomiędzy wysokością emerytury a wartością składek wpłaconych przez ubezpieczonego, z
drugiej zaś - stworzenia systemu, dzięki któremu wpływ składek będzie istotnie wyższy, niż
w warunkach systemowych sprzed reformy.
Reforma emerytalna została wprowadzona z poszanowaniem praw nabytych przez osoby,
które w 1999 r. miały już co najmniej 50 lat życia. Z tego tytułu dla osób urodzonych przed
1949 r. utrzymano wcześniej obowiązujące zasady ustalania wysokości emerytury.
Choć osoby urodzone przed 1949 r. nie zostały objęte reformą emerytalną, ustawodawca
przewidział sytuację, w której mogą one otrzymywać emeryturę obliczoną według nowych
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zasad. Z takiego prawa może skorzystać osoba, która po osiągnięciu powszechnego wieku
emerytalnego kontynuowała ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wniosek o emeryturę
zgłosiła po 31 grudnia 2008 r.
W kwestii różnego traktowania kobiet urodzonych przed 1949 rokiem oraz kobiet
urodzonych po 31 grudnia 1948 roku należy przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z 11 grudnia 2006 r., (sygn. akt SK 15/06). Trybunał stwierdził w nim m.in. że „Celem reformy
było wprowadzenie systemu emerytalno-rentowego „wielofilarowego”, łączącego powszechny
i obowiązkowy filar repartycyjny, powszechny i obowiązkowy filar kapitałowy oraz filar
dobrowolnych ubezpieczeń dodatkowych, w miejsce dotychczasowego systemu finansowanego
repartycyjnie.”. Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że „Różnicowanie regulacji prawnych
dla różnych grup wiekowych może wywoływać specyficzne trudności na gruncie konstytucyjnej
zasady równości, związane z faktem, że kryteria podziałów stosowane w ustawie muszą być ze
względów praktycznych określone w sposób ostry, natomiast ostrości tej pozbawione są
faktyczne różnice między sytuacjami różnych osób. Podobieństwo sytuacji „granicznych” nie
może jednak automatycznie przesądzać o konieczności podobnego traktowania poszczególnych
podmiotów. Rozwiązywanie trudnych dylematów z tym związanych należy do ustawodawcy.
Trybunał Konstytucyjny, dokonując kontroli normy ustawowej z punktu widzenia zasady
równości, ogranicza się do badania, czy zróżnicowanie sytuacji obywateli w sferze uprawnień
socjalnych nie jest oparte na kryteriach dowolnych i niezasadnych, a więc czy nie oznacza ono
dyskryminacji lub rażąco niesłusznego uprzywilejowania pewnych kategorii obywateli. Taka
sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.”.
Uwzględniając powyższe oraz fakt, że osoby urodzone przed 1949 r. już dawno osiągnęły
wiek emerytalny i w większości skorzystały z prawa do emerytury, nie wydaje się zasadnym
rozważanie objęcia ich regułami zarówno prawa do świadczenia jak i ustalania wysokości
emerytur, którym podlegają ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --