Odpowiedź na interpelację w sprawie kosztów, jakie ponosi państwo polskie w związku z zapewnieniem pomocy i wsparcia uchodźcom z Ukrainy Odpowiedź na interpelację nr 3433 w sprawie kosztów, jakie ponosi państwo polskie w związku z zapewnieniem pomocy i wsparcia uchodźcom z Ukrainy Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 18-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 3433 pani poseł Józefy Szczurek-Żelazko w sprawie kosztów, jakie ponosi państwo polskie w związku z zapewnieniem pomocy i wsparcia uchodźcom z Ukrainy, w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji (SWiA), uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Wydatki na realizację zadań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[1] są finansowane ze środków Funduszu Pomocy[2], utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania działań na rzecz pomocy Ukrainie, w szczególności obywatelom Ukrainy dotkniętym konfliktem zbrojnym na terytorium ich kraju, w tym zadań organizowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i poza nim, a także działań związanych z bezpieczeństwem żywnościowym kraju w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Głównym celem funduszu jest wsparcie uchodźców z Ukrainy, którzy znaleźli schronienie w Polsce. Mając na uwadze fakt, że udzielane przez Polskę wsparcie dotyczy wielu obszarów, zadania wynikające z ustawy pomocowej są realizowane przez różne resorty[3]. Szczegółowe dane w przedmiotowym zakresie posiada Ministerstwo Finansów. Odnosząc się do zadań realizowanych i koordynowanych przez ministra SWiA, w ramach funduszu wydatkowano następujące środki: w 2022 r. – 5.455.924 tys. zł; w 2023 r. – 2.782.376 tys. zł; w 2024 r. (do 30 czerwca) – 1.051.839 tys. zł. W zakresie pytania dotyczącego środków finansowych, jakie Polska otrzymała z Unii Europejskiej (UE) na pomoc obywatelom Ukrainy na terenie Polski, informuję, że w swojej odpowiedzi koncentruję się tylko na środkach finansowych ukierunkowanych na bezpośrednią pomoc uchodźcom wojennym i będących w gestii ministra SWiA. Od początku ataku Rosji na Ukrainę są podejmowane prace nad wykorzystaniem środków z europejskich funduszy spraw wewnętrznych 2014-2020 na wsparcie działań związanych z kryzysem uchodźczym. Komisja Europejska (KE) zidentyfikowała ponad 400 mln euro środków, które nie zostały wydane w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI) 2014-2020 we wszystkich państwach członkowskich. Ministerstwo SWiA wystąpiło do KE z wnioskiem o możliwość wykorzystania ww. środków, pierwotnie przyznanych w ramach celu Przesiedlenia oraz celu Solidarność Programu Krajowego FAMI 2014-2020, z przeznaczeniem na wsparcie w związku z masowym napływem osób uciekających przed wojną na Ukrainie. W dniu 8 marca 2022 r. KE opublikowała projekt zmiany rozporządzeń dotyczących europejskich funduszy spraw wewnętrznych 2014-2020, który pozwolił na wykorzystanie pozostających w nich środków dzięki wydłużeniu okresu kwalifikowalności o jeden rok oraz uelastycznieniu kwalifikowalności działań, w tym wykorzystanie przez Polskę około 16 mln euro. W konsekwencji wejścia w życie 12 kwietnia 2022 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585[4] wydłużającego okres kwalifikowalności funduszy spraw wewnętrznych, w tym FAMI oraz umożliwiającego wykorzystanie zagrożonych umorzeniem środków wcześniej przeznaczonych na konkretne cele, ministerstwo SWiA ogłosiło dwa nabory wniosków o dofinansowanie projektów: skierowany do urzędów wojewódzkich, którego celem było wsparcie działań na poziomie regionalnym w obszarze przyjmowania i integracji uchodźców z Ukrainy. Przedmiotowa pomoc dotyczy zarówno obywateli Ukrainy, którzy wjechali do Polski od 24 lutego 2022 r., jak i obywateli innych krajów trzecich, którzy wjechali na terytorium RP z Ukrainy i przebywają na nim legalnie. Dofinansowanie w ramach naboru otrzymały projekty złożone przez wszystkie urzędy wojewódzkie na łączną (maksymalną) kwotę 61.293.982,69 zł (ze środków Programu FAMI); bezkonkursowy, skierowany do Urzędu do Spraw Cudzoziemców, którego celem jest poprawa warunków pobytowych cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową lub objętych ochroną czasową ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb niemowląt i dzieci w wieku szkolnym, a także wyrównanie różnic wynikających z trudności w adaptacji cudzoziemców do nowego środowiska. Przedsięwzięcie otrzymało 4.125.504,15 zł dofinansowania ze środków FAMI. Ponadto ministerstwo SWiA zwiększyło o 3.377.755,86 zł dofinansowanie i wydłużyło realizację projektu Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej pn.: „Budowanie struktur dla integracji cudzoziemców w Polsce – etap II – pilotaż Centrów Integracji Cudzoziemców“, który rozszerzono o działania mające na celu udzielenie pomocy w czasie kryzysu migracyjnego stanowiącego konsekwencję wojny na Ukrainie. Powyższe środki również pochodzą z części zasobów przysługujących Polsce w związku z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585. Dodatkowo, KE wystąpiła z propozycją, aby budżet UE wniósł wkład w finansowanie kosztów pierwszego przyjęcia i rejestracji uchodźców ukraińskich na łączną kwotę 400 mln euro dla wszystkich krajów członkowskich, w zakresie instrumentu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych FAMI 2021-2027 oraz Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW). W ramach pierwszej transzy Polsce zostały przyznane środki w wysokości 144,6 mln euro. Umowy grantowe podpisano 16 sierpnia 2022 r. Środki z FAMI rozdystrybuowano przez Fundusz Pomocy, zaś w przypadku instrumentu granicznego zostały wykorzystane przez Straż Graniczną na wzmocnienie systemów ochrony na granicy zewnętrznej UE. Jednocześnie 6 września 2022 r. KE poinformowała stronę polską, że w ramach instrumentu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych FAMI rozdysponowała kolejne 100 mln euro na siedem państw członkowskich dotkniętych kryzysem związanym z napływem uchodźców z Ukrainy[5]. Polska miała otrzymać z tej puli kwotę 42 mln euro. Wniosek aplikacyjny został złożony 10 października 2022 r. Następnie KE poinformowała o zwiększeniu dostępnej kwoty do 137 mln euro, w tym kwoty dla Polski do 55,5 mln euro bez konieczności zmieniania złożonego wcześniej wniosku. Wskazane środki zostały rozdysponowane za pośrednictwem Funduszu Pomocy. W dniu 28 czerwca 2023 r. KE ogłosiła nabór wniosków w ramach działania szczególnego (Specific Action) pn.: „Działanie państw członkowskich pod presją – wsparcie działań specjalnych dla Ukrainy“ skierowanego do państw członkowskich narażonych na silną presję migracyjną. Na realizację projektu pn.: „Wspólnie do niezależności“ KE przyznała dofinansowanie w wysokości 19 998 702 euro, w tym na działania merytoryczne – 18 866 700 euro oraz na Pomoc Techniczną – 1 132 002 euro. Natomiast wartość całego projektu, po uwzględnieniu dofinansowania z budżetu państwa, wynosi około 20 963 000 euro. W ramach ww. projektu beneficjentom ochrony czasowej z Ukrainy, przebywającym w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, finansowanych z funduszu, zostanie udzielona pomoc mająca na celu usamodzielnienie się oraz opuszczenie ośrodków. Działania będą polegały m.in. na wsparciu w poszukiwaniu mieszkania, organizacji kursów językowych, doradztwie integracyjnym i zawodowym. Oferowana pomoc ma dwojaki charakter, z jednej strony obejmuje wsparcie finansowe polegające na dopłatach do wynajmowanego mieszkania, z drugiej strony – pomoc w integracji społecznej oraz pomoc w uzyskaniu pracy przez indywidualne doradztwo zawodowe oraz finansowanie kursów języka polskiego. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. 2024 poz. 167 z późn. zm., dalej ustawa pomocowa [2] utworzonego na mocy art. 14 ustawy pomocowej, dalej fundusz [3] m.in.: Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [4] rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585 z dnia 6 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 514/2014 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz instrumentu na rzecz wsparcia finansowego współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego, (UE) nr 516/2014 ustanawiającego Fundusz Azylu, Migracji i Integracji oraz (UE) 2021/1147 ustanawiającego Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (Dz. Urz. UE L 112 z 11.4.2022 r., s.1), dalej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585 [5] tj. Polskę, Czechy, Bułgarię, Litwę, Łotwę, Estonię i Słowację