tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.337.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 3394 Pani Poseł Krystyny Skowrońskiej przesyłam poniższe
wyjaśnienia.
Zgodnie z przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901,
z późn. zm.) odpłatność za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ponoszona jest do
wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (ustalanego indywidulanie dla
każdej tego typu placówki).
Ustawodawca w art. 61 ww. ustawy wskazał, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt
w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu - w przypadku osób małoletnich
przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka - następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi
oraz gmina.
Stosownie do ust. 2 przywołanego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1. mieszkaniec domu, jednak w wysokości nieprzekraczającej 70% swojego dochodu,
a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, również do
wysokości 70% tego dochodu;
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, przy czym kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po
wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę
w rodzinie;
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy
między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi
przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z powyższej regulacji wynika, że obowiązek odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej
obciąża w pierwszej kolejności mieszkańca, dopiero potem członków jego rodziny
(w wymienionej kolejności), w ostateczności zaś gminę.
W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przez
osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie art. 103 ust. 2
ustawy, wysokość ponoszonej przez nie odpłatności ustalana jest w umowie zawartej
z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Forma umowy stwarza możliwość negocjacji

-- 1 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i wypracowania kompromisu między stronami, bowiem przy ustalaniu opłaty brana jest pod
uwagę nie tylko wysokość dochodów, ale również możliwości każdej z osób.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera także przepisy umożliwiające nieponoszenie odpłatności za
pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Obligatoryjnego zwolnienia z ponoszenia odpłatności dokonuje się na podstawie art. 64 a tej
ustawy. Przepis dotyczy sytuacji przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu
rodzica władzy rodzicielskiej nad osobą zobowiązaną albo prawomocnego orzeczenia sądu
o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby
obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.
Obowiązujące przepisy art. 64 b ustawy o pomocy społecznej przewidują możliwość zwolnienia
Członków Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z ponoszenia
opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, na ich wniosek albo z urzędu, całkowicie
lub częściowo. Przy podejmowaniu decyzji o całkowitym albo częściowym zwolnieniu członka
Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z opłaty za pobyt w domu
pomocy społecznej albo o odmowie zwolnienia organ bierze pod uwagę możliwości i sytuację
finansową gminy.
Natomiast fakultatywne przesłanki zwolnienia z odpłatności wskazuje art. 64 ustawy
o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane
do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić
z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu
środowiskowego, w szczególności jeżeli:
 wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku
wsparcia lub innej placówce;
 występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie,
niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski
żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
 małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej,
rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia
sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej
lub mieszkańcowi domu;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo
o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów
dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy
społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków
rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Katalog zwolnień z odpłatności zawarty w art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest otwarty,
o czym świadczy użycie zwrotu „w szczególności”. Ośrodek pomocy społecznej może więc
zwolnić osobę z odpłatności także ze względu na wystąpienie innych, niewymienionych w tym
przepisie okoliczności. Ze względu na jednostkowy rys każdej sytuacji, ośrodek pomocy
społecznej podejmuje decyzję o ewentualnym zwolnieniu danej osoby z odpłatności po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie - po ustaleniu sytuacji
życiowej osoby do niej zobowiązanej. Decyzję w sprawie podejmuje kierownik ośrodka pomocy
społecznej, do którego należy wystąpić z odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. Należy

-- 2 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
podkreślić, że na każdym etapie postępowania osoba może wystąpić z wnioskiem do ośrodka
pomocy społecznej o zmianę wysokości opłaty, jeżeli zmieniły się okoliczności, wzięte pod uwagę
przy jej ustalaniu.
Jeżeli osoba nie zgadza się z decyzją, może wystąpić z uzasadnionym wnioskiem do ośrodka
pomocy społecznej o zmniejszenie opłaty.
W przypadku wydania decyzji administracyjnej, ustalającej wysokość odpłatności, stronie
przysługuje prawo odwołania do samorządowego kolegium odwoławczego, a w dalszej kolejności
skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Wynika stąd, że osoby obowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu
pomocy społecznej mogą skorzystać z przysługujących im możliwości wynegocjowania opłaty na
odpowiadającym im poziomie, a w uzasadnionych przypadkach częściowego lub całkowitego
zwolnienia albo zmniejszenia kwoty opłaty.
Jednocześnie informuję, że osoby skierowane do domu pomocy społecznej przed
1 stycznia 2004 r. ponoszą odpłatność w wysokości do 70% swojego dochodu, natomiast reszta
dotowana jest z budżetu państwa.
Zgodnie z art. 87 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
(Dz. U. z 2024 poz. 356), powiat otrzymuje dotację z budżetu państwa na mieszkańców domów
pomocy społecznej prowadzonych w ramach zadania własnego lub prowadzonych na jego
zlecenie, umieszczonych tam na podstawie skierowania wydanego przed 1 stycznia 2004 roku
(tzw. „stare zasady”). Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, w zależności od sytuacji finansowej
domów pomocy społecznej w powiecie, a także od uzyskanych dochodów z tytułu odpłatności za
pobyt w domu, wojewoda może zwiększyć kwotę dotacji dla powiatu do 20%, a w przypadku
domów pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie nawet o 50%.
Wojewoda, jako dysponent środków finansowych, w oparciu o przyznany przez Ministra
Finansów na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej limit wydatków na zadania z pomocy
społecznej, planuje wydatki na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej
oraz dokonuje zmian w budżetu. W trakcie roku budżetowego, w miarę możliwości finansowych,
uzupełniane są środki na realizację planu wydatków w budżetach wojewodów, w tym na
dofinansowanie utrzymania domów pomocy społecznej oraz na dotacje na mieszkańców
przyjętych na tzw. „starych zasadach”. Podział środków rezerw celowych dokonywany jest
w uzgodnieniu z wojewodami. Podkreślenia wymaga jednak, że możliwość przyznania dotacji
z budżetu państwa nie zmienia faktu, że zadanie realizowane jest jako zdanie własne jednostek
samorządu terytorialnego, a sposób ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej
jest jednakowy dla wszystkich jego pensjonariuszy.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --