Interpelacja nr 335
Interpelacja w sprawie metody leczenia chorych na boreliozę
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (60%)
Zdrowie i Lecznictwo (46%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie metody leczenia chorych na boreliozę
Interpelacja nr 335
do ministra zdrowia
w sprawie metody leczenia chorych na boreliozę
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 22-12-2023
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynęły apele pacjentów chorych na boreliozę oraz m.in. Fundacji Pomocy Chorym na Boreliozę. W lipcu br. Naczelna Izba Lekarska wraz z rzecznikiem praw pacjenta zakazały leczenia boreliozy (prywatnie) metodą ILADS.
Metoda ILADS jest alternatywą do tradycyjnego leczenia IDSA, którą od lat 80-tych stosują lekarze chorób zakaźnych w Polsce. Jak zaznacza Fundacja Pomocy Chorym na Boreliozę, przewlekle chorym na boreliozę ta właśnie metoda ILADS ratuje życie i zdrowie. Niestety obecnie lekarze wskutek groźby otrzymania wysokich kar pieniężnych (50 tys.-500 tys. zł) rezygnują z leczenia tą metodą.
W lipcu br. rzecznik praw pacjenta oraz NIL wydali zakaz stosowania ILADS, rozpoczęto wszczynanie postępowań wyjaśniających wobec lekarzy zlecających tę metodę. Nie wzięto pod uwagę argumentów tysięcy pacjentów wyleczonych metodą ILADS, nikt nie rozmawiał z chorymi na boreliozę - nawet wtedy, gdy protestowali pod Naczelną Izbą Lekarską.
Tymczasem WHO opracowało i przygotowało do wdrożenia do 2026 roku nowe kody chorobowe ICD-11 dotyczące różnych form boreliozy m.in. borelioza przewlekła, borelioza serca, borelioza wrodzona, neuroborelioza. Te kody mają być wprowadzone do końca 2026 roku, lecz 30 ekspertów z Naczelnej Izby Lekarskiej bez badań na podstawie wiedzy z lat 80-tych nadal zaprzecza istnieniu boreliozy przewlekłej i zakazuje jej leczenia.
W 2018 roku UE wydała rezolucję w sprawie boreliozy wzywającą lekarzy i systemy opieki zdrowotnej do badań nad boreliozą i zajęciem się pacjentami z różnymi formami boreliozy, a sama choroba została uznana za bardzo groźną dla całego społeczeństwa europejskiego. Przypadków jest coraz więcej, a co za tym idzie przypadków skomplikowanych jest również coraz więcej.
Pani Minister,
czy resort przywróci wolność wyboru metody leczenia boreliozy, zarówno przez lekarzy jak i każdego pacjenta?
Z wyrazami szacunku
MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 335
do ministra zdrowia
w sprawie metody leczenia chorych na boreliozę
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 22-12-2023
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynęły apele pacjentów chorych na boreliozę oraz m.in. Fundacji Pomocy Chorym na Boreliozę. W lipcu br. Naczelna Izba Lekarska wraz z rzecznikiem praw pacjenta zakazały leczenia boreliozy (prywatnie) metodą ILADS.
Metoda ILADS jest alternatywą do tradycyjnego leczenia IDSA, którą od lat 80-tych stosują lekarze chorób zakaźnych w Polsce. Jak zaznacza Fundacja Pomocy Chorym na Boreliozę, przewlekle chorym na boreliozę ta właśnie metoda ILADS ratuje życie i zdrowie. Niestety obecnie lekarze wskutek groźby otrzymania wysokich kar pieniężnych (50 tys.-500 tys. zł) rezygnują z leczenia tą metodą.
W lipcu br. rzecznik praw pacjenta oraz NIL wydali zakaz stosowania ILADS, rozpoczęto wszczynanie postępowań wyjaśniających wobec lekarzy zlecających tę metodę. Nie wzięto pod uwagę argumentów tysięcy pacjentów wyleczonych metodą ILADS, nikt nie rozmawiał z chorymi na boreliozę - nawet wtedy, gdy protestowali pod Naczelną Izbą Lekarską.
Tymczasem WHO opracowało i przygotowało do wdrożenia do 2026 roku nowe kody chorobowe ICD-11 dotyczące różnych form boreliozy m.in. borelioza przewlekła, borelioza serca, borelioza wrodzona, neuroborelioza. Te kody mają być wprowadzone do końca 2026 roku, lecz 30 ekspertów z Naczelnej Izby Lekarskiej bez badań na podstawie wiedzy z lat 80-tych nadal zaprzecza istnieniu boreliozy przewlekłej i zakazuje jej leczenia.
W 2018 roku UE wydała rezolucję w sprawie boreliozy wzywającą lekarzy i systemy opieki zdrowotnej do badań nad boreliozą i zajęciem się pacjentami z różnymi formami boreliozy, a sama choroba została uznana za bardzo groźną dla całego społeczeństwa europejskiego. Przypadków jest coraz więcej, a co za tym idzie przypadków skomplikowanych jest również coraz więcej.
Pani Minister,
czy resort przywróci wolność wyboru metody leczenia boreliozy, zarówno przez lekarzy jak i każdego pacjenta?
Z wyrazami szacunku
MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Wojciech Konieczny
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7714 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLG.050.2.2024.WSK
Warszawa, 26 lutego 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pani Poseł Moniki Wielichowskiej w sprawie problemów
pacjentów chorujących na boreliozę (nr 335), uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Borelioza jest umieszczona w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób jako ICD-10: A69. 2,
choroba z Lyme. Zachorowania na boreliozę podlegają obowiązkowi raportowania do
nadzoru epidemiologicznego. Analiza danych z wieloletniego monitoringu wskazuje,
że choroba ta jest istotnym problemem zdrowotnym z perspektywy zdrowia publicznego.
Dane dotyczące sytuacji epidemiologicznej boreliozy w Polsce w danym roku są omawiane
na łamach czasopisma „Przegląd Epidemiologiczny” (Przegląd Epidemiologiczny -
Epidemiological Review, www.pzh.gov.pl). Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania
i Kontroli Chorób (ECDC), obszar Polski należy uznać za endemiczny dla występowania
kleszczy. Dane krajowe wskazują jednak, że przez wiele lat największa zapadalność
utrzymywała się we wschodnich regionach Polski (województwa: podlaskie i warmińsko-
mazurskie), a w ostatnim czas obserwuje się większą zapadalność w regionie południowym
(województwo małopolskie).
Symptomatologia boreliozy jest wysoce różnorodna i choroba może przybierać kilka postaci
w zależności od zajętego narządu lub układu. Z tego względu właściwa diagnostyka jest
kluczowa dla rozpoznania i leczenia boreliozy. Aktualnie, opracowana przez WHO
klasyfikacja ICD-10 dla boreliozy (choroby z Lyme) wyróżnia następujące postacie kliniczne:
A69.2 Choroba z Lyme Rumień przewlekły wędrujący wywołany przez Borrrelia burgdorferi,
dopuszczając uzupełnienia kodu A69.2 następującymi rozpoznaniami:
G01 – Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych w przebiegu chorób bakteryjnych
sklasyfikowanych gdzie indziej,
G63.0 – Polineuropatia w przebiegu chorób zakaźnych i pasożytniczych
sklasyfikowanych gdzie indziej,
Zapalenie stawów w przebiegu choroby z Lyme.
Nowsza wersja w postaci klasyfikacji ICD-11 doprecyzowuje postacie kliniczne boreliozy
następujących kodach:
1G Borelioza z Lyme –
1C1G.0 – Wczesna borelioza skórna,
1C1G.1 – Borelioza rozsiana,
1C1G.10 – Neuroborelioza,
1C1G.11 – Zapalenie mięśnia sercowego,
1C1G.12 – Borelioza oczna,
1C1G.13 – Zapalenie stawów w przebiegu boreliozy,
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
1C1G.14 – Późna borelioza skórna,
1C1G.1Y – Inna określona borelioza rozsiana,
1C1G.1Z – Borelioza rozsiana, nieokreślona,
1C1G.Y - Inna określona borelioza.
W żadnej z przywołanych klasyfikacji klinicznych nie definiuje się boreliozy jako choroby
przewlekłej (chronicznej). Wyróżnia się postaci wczesne i późne, zlokalizowane i rozsiane,
ale według aktualnej wiedzy medycznej oraz klasyfikacji WHO nie istnieje „borelioza
przewlekła” lub „borelioza chroniczna”.
Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. t.j. Dz. U. z
2023 r. poz. 1516, z późn. zm.), w art. . 4 określa, że lekarz ma obowiązek wykonywać zawód,
zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami
zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z
należytą starannością. Obowiązujące wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne dla boreliozy
- opracowane zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz zasadami Evidence-Based Medicine
EBM – dostępne są w publikacjach medycznych czasopism naukowych, krajowych i
międzynarodowych. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia Boreliozy z Lyme,
opracowane przez Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych
(PTEiLCHZ), istnieją od wielu lat (ostatnia wersja z roku 2023) i są dostępne na stronie
Towarzystwa http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2024/02/Moniuszko-i-wsp.-
Przeg-Epidemiol.-2023.pdf. Zgodnie z wytycznymi PTEiLChZ z 2023 r. oraz
międzynarodowymi wytycznymi IDSA (Infectious Diseases Society of America) z 2020 r., dla
poszczególnych postaci boreliozy długość leczenia antybiotykiem jest sprecyzowana i nie
przekracza 30 dni dla żadnego stadium klinicznego z możliwością ewentualnego
jednokrotnego powtórzenia terapii antybiotykiem podawanym dożylnie przez 2-4 tygodnie
w przypadkach szczególnych (np. zapalenie stawów bez poprawy po antybiotykoterapii
doustnej). Trwają badania nad szczepionką przeciw boreliozie, która jest w III fazie badań
klinicznych. Wstępne dane wskazują, że rejestracja tej szczepionki na świecie może nastąpić
w 2025 r.
Wiedza na temat diagnostyki i leczenia jest przekazywana studentom i lekarzom
z wykorzystaniem najnowszych podręczników z zakresu chorób wewnętrznych i chorób
zakaźnych. Informacje dla lekarzy znajdują się również w „Przeglądzie Epidemiologicznym”
dostępnym w internecie.
Przywołana w interpelacji terapia boreliozy zalecana przez International Lyme and
Associated Disease Society (ILADS), która polega na stosowaniu wielomiesięcznej (czasem
kilkuletniej) antybiotykoterapii, niejednokrotnie skojarzonej w sposób niejednolity, nie ma
podstaw naukowych. Zgodnie z opinią Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób
zakaźnych, taki sposób re-terapii nie jest zalecany w żadnych dostępnych rekomendacjach.
Skuteczność długotrwałej antybiotykoterapii nie została potwierdzona w randomizowanych
badaniach klinicznych na odpowiednio dużych grupach. Stosowanie tego schematu leczenia
może prowadzić do działań niepożądanych i skutkować wzrostem antybiotykooporności w
całej populacji Polski. Literatura medyczna precyzyjnie opisuje przypadki powikłań po
długotrwałej antybiotykoterapii w boreliozie. Leczenie powinno być prowadzone zgodnie
z zasadami medycyny opartej na dowodach i rekomendacjami ekspertów zgodnymi
z bieżącym stanem wiedzy, określającymi precyzyjnie rodzaj i długość leczenia.
Prawidłowa diagnostyka boreliozy opiera się na schemacie dwuetapowym, czyli wykonaniu
dwóch testów laboratoryjnych, z których pierwszy (immunofluorescencyjny) charakteryzuje
wysoka czułość, a drugi (test metoda Western-blot z oceną produkowanych przeciwciał) –
wysoka swoistość. Taki schemat diagnostyki jest rekomendowany przez Unię Europejską
(zgodnie z zaleceniami ekspertów europejskich zajmujących się boreliozą) i stanowi jedyną,
wiarygodną metodę rozpoznania boreliozy. Podjęcie właściwego leczenia polega na
stosowaniu antybiotykoterapii, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi wyboru preparatu,
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
dawkowania i czasu leczenia z jednoczesną kontrolą zastosowanej terapii za pomocą badań
poziomu przeciwciał klasy IgM oraz IgG oraz właściwą interpretacją otrzymanych wyników.
W przypadku boreliozy istotna jest zalecana każdej osobie na terenie Polski profilaktyka,
która ma zmniejszyć ryzyko zachorowania. Polega ona na stosowaniu repelentów (środków
odstraszających), odpowiednim ubiorze, sprawdzaniu ciała w celu jak najszybszego usunięcia
kleszcza. Działania edukacyjne prowadzone są przy okazji omawiania rozpoczęcia „sezonu
kleszczowego”, czy profilaktyki ugryzienia przez kleszcze. Podczas wakacji i urlopów
emitowane są w mediach informacje o swoistej i nieswoistej profilaktyce zachorowań na
choroby odkleszczowe. Rzetelne informacje są też dostępne na stronie internetowej
Głównego Inspektoratu Sanitarnego https://www.gov.pl/web/gis/kleszcze--powazne-
zagrozenie-dla-naszego-zdrowia.
Z wyrazami szacunku,
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLG.050.2.2024.WSK
Warszawa, 26 lutego 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pani Poseł Moniki Wielichowskiej w sprawie problemów
pacjentów chorujących na boreliozę (nr 335), uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Borelioza jest umieszczona w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób jako ICD-10: A69. 2,
choroba z Lyme. Zachorowania na boreliozę podlegają obowiązkowi raportowania do
nadzoru epidemiologicznego. Analiza danych z wieloletniego monitoringu wskazuje,
że choroba ta jest istotnym problemem zdrowotnym z perspektywy zdrowia publicznego.
Dane dotyczące sytuacji epidemiologicznej boreliozy w Polsce w danym roku są omawiane
na łamach czasopisma „Przegląd Epidemiologiczny” (Przegląd Epidemiologiczny -
Epidemiological Review, www.pzh.gov.pl). Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania
i Kontroli Chorób (ECDC), obszar Polski należy uznać za endemiczny dla występowania
kleszczy. Dane krajowe wskazują jednak, że przez wiele lat największa zapadalność
utrzymywała się we wschodnich regionach Polski (województwa: podlaskie i warmińsko-
mazurskie), a w ostatnim czas obserwuje się większą zapadalność w regionie południowym
(województwo małopolskie).
Symptomatologia boreliozy jest wysoce różnorodna i choroba może przybierać kilka postaci
w zależności od zajętego narządu lub układu. Z tego względu właściwa diagnostyka jest
kluczowa dla rozpoznania i leczenia boreliozy. Aktualnie, opracowana przez WHO
klasyfikacja ICD-10 dla boreliozy (choroby z Lyme) wyróżnia następujące postacie kliniczne:
A69.2 Choroba z Lyme Rumień przewlekły wędrujący wywołany przez Borrrelia burgdorferi,
dopuszczając uzupełnienia kodu A69.2 następującymi rozpoznaniami:
G01 – Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych w przebiegu chorób bakteryjnych
sklasyfikowanych gdzie indziej,
G63.0 – Polineuropatia w przebiegu chorób zakaźnych i pasożytniczych
sklasyfikowanych gdzie indziej,
Zapalenie stawów w przebiegu choroby z Lyme.
Nowsza wersja w postaci klasyfikacji ICD-11 doprecyzowuje postacie kliniczne boreliozy
następujących kodach:
1G Borelioza z Lyme –
1C1G.0 – Wczesna borelioza skórna,
1C1G.1 – Borelioza rozsiana,
1C1G.10 – Neuroborelioza,
1C1G.11 – Zapalenie mięśnia sercowego,
1C1G.12 – Borelioza oczna,
1C1G.13 – Zapalenie stawów w przebiegu boreliozy,
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
1C1G.14 – Późna borelioza skórna,
1C1G.1Y – Inna określona borelioza rozsiana,
1C1G.1Z – Borelioza rozsiana, nieokreślona,
1C1G.Y - Inna określona borelioza.
W żadnej z przywołanych klasyfikacji klinicznych nie definiuje się boreliozy jako choroby
przewlekłej (chronicznej). Wyróżnia się postaci wczesne i późne, zlokalizowane i rozsiane,
ale według aktualnej wiedzy medycznej oraz klasyfikacji WHO nie istnieje „borelioza
przewlekła” lub „borelioza chroniczna”.
Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. t.j. Dz. U. z
2023 r. poz. 1516, z późn. zm.), w art. . 4 określa, że lekarz ma obowiązek wykonywać zawód,
zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami
zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z
należytą starannością. Obowiązujące wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne dla boreliozy
- opracowane zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz zasadami Evidence-Based Medicine
EBM – dostępne są w publikacjach medycznych czasopism naukowych, krajowych i
międzynarodowych. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia Boreliozy z Lyme,
opracowane przez Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych
(PTEiLCHZ), istnieją od wielu lat (ostatnia wersja z roku 2023) i są dostępne na stronie
Towarzystwa http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2024/02/Moniuszko-i-wsp.-
Przeg-Epidemiol.-2023.pdf. Zgodnie z wytycznymi PTEiLChZ z 2023 r. oraz
międzynarodowymi wytycznymi IDSA (Infectious Diseases Society of America) z 2020 r., dla
poszczególnych postaci boreliozy długość leczenia antybiotykiem jest sprecyzowana i nie
przekracza 30 dni dla żadnego stadium klinicznego z możliwością ewentualnego
jednokrotnego powtórzenia terapii antybiotykiem podawanym dożylnie przez 2-4 tygodnie
w przypadkach szczególnych (np. zapalenie stawów bez poprawy po antybiotykoterapii
doustnej). Trwają badania nad szczepionką przeciw boreliozie, która jest w III fazie badań
klinicznych. Wstępne dane wskazują, że rejestracja tej szczepionki na świecie może nastąpić
w 2025 r.
Wiedza na temat diagnostyki i leczenia jest przekazywana studentom i lekarzom
z wykorzystaniem najnowszych podręczników z zakresu chorób wewnętrznych i chorób
zakaźnych. Informacje dla lekarzy znajdują się również w „Przeglądzie Epidemiologicznym”
dostępnym w internecie.
Przywołana w interpelacji terapia boreliozy zalecana przez International Lyme and
Associated Disease Society (ILADS), która polega na stosowaniu wielomiesięcznej (czasem
kilkuletniej) antybiotykoterapii, niejednokrotnie skojarzonej w sposób niejednolity, nie ma
podstaw naukowych. Zgodnie z opinią Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób
zakaźnych, taki sposób re-terapii nie jest zalecany w żadnych dostępnych rekomendacjach.
Skuteczność długotrwałej antybiotykoterapii nie została potwierdzona w randomizowanych
badaniach klinicznych na odpowiednio dużych grupach. Stosowanie tego schematu leczenia
może prowadzić do działań niepożądanych i skutkować wzrostem antybiotykooporności w
całej populacji Polski. Literatura medyczna precyzyjnie opisuje przypadki powikłań po
długotrwałej antybiotykoterapii w boreliozie. Leczenie powinno być prowadzone zgodnie
z zasadami medycyny opartej na dowodach i rekomendacjami ekspertów zgodnymi
z bieżącym stanem wiedzy, określającymi precyzyjnie rodzaj i długość leczenia.
Prawidłowa diagnostyka boreliozy opiera się na schemacie dwuetapowym, czyli wykonaniu
dwóch testów laboratoryjnych, z których pierwszy (immunofluorescencyjny) charakteryzuje
wysoka czułość, a drugi (test metoda Western-blot z oceną produkowanych przeciwciał) –
wysoka swoistość. Taki schemat diagnostyki jest rekomendowany przez Unię Europejską
(zgodnie z zaleceniami ekspertów europejskich zajmujących się boreliozą) i stanowi jedyną,
wiarygodną metodę rozpoznania boreliozy. Podjęcie właściwego leczenia polega na
stosowaniu antybiotykoterapii, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi wyboru preparatu,
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
dawkowania i czasu leczenia z jednoczesną kontrolą zastosowanej terapii za pomocą badań
poziomu przeciwciał klasy IgM oraz IgG oraz właściwą interpretacją otrzymanych wyników.
W przypadku boreliozy istotna jest zalecana każdej osobie na terenie Polski profilaktyka,
która ma zmniejszyć ryzyko zachorowania. Polega ona na stosowaniu repelentów (środków
odstraszających), odpowiednim ubiorze, sprawdzaniu ciała w celu jak najszybszego usunięcia
kleszcza. Działania edukacyjne prowadzone są przy okazji omawiania rozpoczęcia „sezonu
kleszczowego”, czy profilaktyki ugryzienia przez kleszcze. Podczas wakacji i urlopów
emitowane są w mediach informacje o swoistej i nieswoistej profilaktyce zachorowań na
choroby odkleszczowe. Rzetelne informacje są też dostępne na stronie internetowej
Głównego Inspektoratu Sanitarnego https://www.gov.pl/web/gis/kleszcze--powazne-
zagrozenie-dla-naszego-zdrowia.
Z wyrazami szacunku,
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --