Interpelacja w sprawie emerytur pomostowych dla ratowników medycznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 3346
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie emerytur pomostowych dla ratowników medycznych
Zgłaszający: Agnieszka Maria Kłopotek
Data wpływu: 09-06-2024
W ubiegłym roku dokonano nowelizacji ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych m.in. w kwestii możliwości ubiegania się o przyznanie emerytury pomostowej przez ratowników medycznych, ale tylko tych zatrudnionych na umowę o pracę. Tymczasem znaczna większość z nich pracuje na kontraktach – umowach cywilnoprawnych, prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą i ta grupa zawodowa nie ma póki co prawa do emerytury pomostowej. Uprzejmie proszę o wyjaśnienie, jakie przyczyny spowodowały obecny stan rzeczy w tym zakresie oraz czy resort skłonny byłby wystąpić z propozycją jego zmiany, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom „kontraktowych“ ratowników medycznych, którzy czują się dyskryminowani?
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (18)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8846 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.322.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską, znak: K10INT3346, złożoną przez Panią Posłankę
Agnieszkę Marię Kłopotek w sprawie emerytur pomostowych dla ratowników medycznych,
proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które wykonują prace w szczególnych warunkach
lub o szczególnym charakterze, zdefiniowane w art. 3 ust. 1-3 ustawy z 19 grudnia 2008 r.
o emeryturach pomostowych1 i wymienione w załączniku nr 1 lub 2 do tej ustawy, oraz
spełniają pozostałe warunki ustawowe wskazane w art. 4, przysługuje prawo do emerytury
pomostowej. Należy zaznaczyć, że pkt 18 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach
pomostowych wymieniono, jako prace o szczególnym charakterze spełniające kryteria
definicyjne wskazane w art. 3 ust. 3, wskazuje „prace członków zespołów ratownictwa
medycznego” (a więc również prace wykonywane przez ratowników medycznych).
Przywołana w interpelacji nowelizacja ustawy o emeryturach pomostowych2 nie pozbawiła
ratowników medycznych, spełniających wskazane w przepisach ustawy przesłanki, prawa do
emerytury pomostowej. Nowelizacja uchyliła jeden z warunków uzyskania prawa do
emerytury pomostowej, tj. art. 4 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych3, dotyczący
konieczności wykonywania przez pracownika (przed 1 stycznia 1999 r.) pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3
ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, co
w konsekwencji prowadzi do rozszerzenia zakresu prawa do tej emerytury. Po wejściu
w życie rzeczonej nowelizacji4 prawo do emerytury pomostowej uzyskali wszyscy
pracownicy wykonujący prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, a więc również ratownicy
medyczni (bez względu na datę rozpoczęcia wykonywania takiej pracy)5.
Wskazany w interpelacji problem uzyskania prawa do emerytury pomostowej przez
ratowników medycznych, zatrudnionych na podstawie umów cywilno-prawnych albo
prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, jest natomiast konsekwencją
1 Dz. U. z 2023 r. poz. 164, z późn. zm.
2 Ustawa z dnia28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw Dz.
U. poz. 1667.
3 Zob. art. 1 pkt 2 ww. ustawy z dnia 28 lipca 2023 r.
4 A więc w dniu 1 stycznia 2024 r. (zob. art. 12 ww. ustawy z dnia 28 lipca 2023 r.).
5 Oczywiście po spełnieniu wszystkich pozostałych warunków przewidzianych w art. 4 ustawy o emeryturach
pomostowych.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
regulacji zakresu podmiotowego ustawy o emeryturach pomostowych, który od dnia jej
wejścia w życie nie uległ zmianie.
Należy przy tym pamiętać, że przed wejściem w życie ustawy emerytalnej obowiązywały
przepisy ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin6,
zakres określał już sam jej tytuł. Natomiast w treści art. 5 zdefiniował "pracownika" jako
"osobę pozostającą w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy" (pkt 1), zaś "zatrudnienie" jako
"wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy" (pkt 2).
Świadczenia na warunkach w niej określonych przysługiwały z tytułu zatrudnienia na
obszarze Państwa Polskiego (art. 1). Prawo do emerytury zależało od osiągnięcia wieku
wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz udokumentowania minimalnego
okresu zatrudnienia wynoszącego odpowiednio 20 i 25 lat (art. 26). Od tej zasady ustawa
przewidywała odstępstwa (art. 53-55) - w zakresie możliwości przechodzenia pracowników
na wcześniejsze emerytury, na warunkach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów
z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze7. Prawo do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach przysługiwało zatem wyłącznie
pracownikom, którzy legitymowali się odpowiednim okresem zatrudnienia, rozumianym
jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy. Uprawnienie to miało więc pracowniczy,
a nie powszechny charakter.
Obowiązujące od 1 stycznia 1999 r. przepisy ustawy emerytalnej nie zmieniły tej sytuacji
prawnej. Do przepisów rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. odsyła obecnie art. 32 ust. 4 tej
ustawy. Z brzmienia przepisu jednoznacznie wynika, że prawo do emerytury w obniżonym
wieku mogą nabyć wyłącznie ci ubezpieczeni, którzy udokumentują wymagany okres
ubezpieczenia, w tym co najmniej 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych
warunkach w ramach stosunku pracy, a więc ta sama kategoria ubezpieczonych, która miała
taką możliwość przed 1 stycznia 1999 r.
Ta sama reguła stosowana jest również przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury
z tytułu pracy w szczególnych warunkach przez osoby urodzone po 31 stycznia 1948 r.
w oparciu o przepisy art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej.
Pracowniczy charakter prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, potwierdził również Trybunał
Konstytucyjny. W uzasadnieniu wyroku z 12 września 2000 r., w sprawie o sygn. akt K. 1/00
dotyczącej prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie ustawy emerytalnej dla osób
objętych ubezpieczeniami społecznymi z innego tytułu niż stosunek pracy (np. z tytułu
prowadzenia działalności gospodarczej), Trybunał uznał, że ustawa emerytalna nie zmieniła
zakresu podmiotowego tych regulacji w stosunku do stanu prawnego sprzed 1 stycznia 1999 r.
Zróżnicowanie uprawnień w zakwestionowanych przepisach wynika z tego, że w stosunku do
ubezpieczonych będących pracownikami jest to kontynuacją posiadanych uprzednio uprawnień,
aż do całkowitego ich wygaszenia, natomiast pozostali ubezpieczeni, którzy przed wejściem w
życie ustawy emerytalnej podlegali innym systemom ubezpieczenia, niż pracowniczy, takich
uprawnień (do wcześniejszej emerytury) nigdy nie mieli. Zawężenie zakresu podmiotowego w
6 Dz. U. poz. 267, z późn. zm.
7 Dz. U. poz.43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z dnia 7 lutego 1983 r.”.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zakresie wcześniejszego przechodzenia na emeryturę jest uzasadnione i nie narusza zasad
równości i sprawiedliwości społecznej”, wynikających z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Wobec powyższych względów natury systemowej, nowe uregulowanie ustawowe,
umożliwiające uzyskanie okresowego świadczenia z tytułu wykonywania pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w postaci emerytury
pomostowej, zawarte w przepisach ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych, jako wypełnienie delegacji określonej w art. 24 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej,
może obejmować jedynie pracowników.
Pod pojęciem „pracownika” na gruncie przepisów ustawy o emeryturach pomostowych
rozumie się zatem ubezpieczonego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1, 2a
i ust. 6 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych8. Stanowi
tak przepis art. 2 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Z prawa do emerytury pomostowej mogą wobec tego skorzystać jedynie te osoby, które
w ramach stosunku pracy wykonują prace zdefiniowane w art. 3 ust. 1 - 3 ustawy
o emeryturach pomostowych i wymienione w zał. nr 1 i 2 do tej ustawy (w tym, prace
ratowników medycznych będących członkami zespołów ratownictwa medycznego,
wymienione w pkt 18 zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych). Potwierdzeniem
pracowniczego charakteru prawa do emerytury pomostowej jest również to, że w aktualnym
stanie prawnym, prawo do tego świadczenia powiązane jest z obowiązkiem odprowadzania
składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, którą odprowadza się wyłącznie za
pracowników, a nie za osoby prowadzące działalność pozarolniczą. Zgodnie z art. 35 ust. 1
ustawy o emeryturach pomostowych, składkę na FEP opłaca się za pracownika, który łącznie
spełnia następujące warunki:
urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.,
wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Wszystkie wskazane powyżej okoliczności w sposób jednoznaczny potwierdzają
pracowniczy charakter prawa do emerytury pomostowej. W chwili obecnej nie są
prowadzone w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prace nad zmianami w tym
zakresie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/kwalifikowany podpis elektroniczny-/
8 Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.
-- 3 of 3 --