Odpowiedź na interpelację w sprawie migrantów nielegalnie przekraczających polską granicę Odpowiedź na interpelację nr 3341 w sprawie migrantów nielegalnie przekraczających polską granicę Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 09-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 3341 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie migrantów nielegalnie przekraczających polską granicę, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie pragnę zapewnić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) pozostaje w stałym kontakcie z partnerami z Niemiec odnośnie do m.in. problematyki ruchu migracyjnego na granicy polsko-niemieckiej. W ramach współpracy bilateralnej była omawiana i została wyjaśniona kwestia przywołanego przez Pana Posła incydentu dotyczącego przetransportowania, niezgodnie z obowiązującymi procedurami, grupy cudzoziemców (niemających prawa pobytu zarówno w Niemczech, jak i w Polsce), z Niemiec na terytorium Polski. Ponadto, w trakcie spotkania w Berlinie 21 czerwca 2024 r., minister spraw wewnętrznych i administracji zwrócił się w przedmiotowej sprawie do minister spraw wewnętrznych Niemiec, Pani Nancy Faeser, oczekując wyjaśnień i konkretnych deklaracji w obszarze współpracy na granicy polsko-niemieckiej. Pani minister Nancy Faeser przyznała, że omawiane działania strony niemieckiej były niezgodne z prawem oraz zapewniła, iż podobne incydenty nie mogą się powtórzyć w przyszłości. Podczas spotkania w Berlinie została również podjęta inicjatywa o powołaniu grupy roboczej na szczeblu wiceministrów spraw wewnętrznych obu państw, która zapewni możliwość szybkiego i celowanego reagowania na sygnały o pojawiających się nieprawidłowościach, co w konsekwencji pozwoli lepiej zarządzać sytuacją na granicy. Jednocześnie należy podkreślić, że Straż Graniczna (SG) prowadzi intensywną i efektywną współpracę z organami odpowiedzialnymi za ochronę granicy i przeciwdziałanie nielegalnej migracji po stronie niemieckiej, w szczególności poprzez wspólne działania operacyjno-śledcze, analizę ryzyka i bieżącą wymianę informacji, a także realizowanie wspólnych patroli. Na mocy umów bilateralnych powstały wspólne polsko-niemieckie placówki w Ludwigsdorfie, Świecku i Pomellen. Funkcjonariusze ww. placówek mają głównie za zadanie efektywnie monitorować przepływ cudzoziemców przez polsko-niemiecką granicę państwową oraz wspólnie zapobiegać przestępstwom i wykroczeniom. Obecnie trwają prace nad utworzeniem kolejnej placówki o ww. profilu działania. W celu zobrazowania skali prowadzonych działań, a zarazem w odpowiedzi na wnioskowane w wystąpieniu dane, uprzejmie informuję, że od 1 stycznia do 30 kwietnia 2024 r., na odcinku granicy polsko-niemieckiej, SG zatrzymała za przekroczenie lub usiłowanie przekroczenia wbrew przepisom prawa granicy państwowej 735 obywateli państw trzecich. Na kierunku z Polski do Niemiec zatrzymano 572 cudzoziemców, a z Niemiec do Polski – 163 cudzoziemców. Odnosząc się do szerzej problematyki odsyłania migrantów z Niemiec do Polski, w szczególności z uwzględnieniem formalno-prawnego aspektu stosowanych procedur, warto wyjaśnić, że cudzoziemcy są przekazywani na terytorium Polski z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) na podstawie umów, rozporządzeń, porozumień, których stronami są Rzeczypospolita Polska i państwo przekazujące. Odesłania cudzoziemców bezpośrednio z terytorium Niemiec na terytorium Polski są realizowane na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III)[1] oraz Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r.[2]. Cudzoziemiec składający wniosek o przyznanie ochrony międzynarodowej w danym kraju członkowskim UE powinien pozostać na jego terenie do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Jeśli opuści kraj, w którym złożył wniosek, państwa członkowie UE mogą przekazać cudzoziemca do kraju, gdzie rozpatrywana jest jego sprawa. Powyższe oznacza, że osoba, która złoży wniosek o ochronę międzynarodową w Polsce, a następnie nie czekając na rozstrzygnięcie wyjedzie np. do Niemiec, może być przekazana do naszego kraju przez służby migracyjne państwa, w którym dany migrant został zatrzymany. Przedmiotowe kwestie regulują tzw. procedury dublińskie (ww. rozporządzenie Dublin III ustanawiające kryteria określania, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej). Jak wskazano powyżej, do przekazywania migrantów z Niemiec do Polski, dochodzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują ww. kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Uprzejmie informuję, że w okresie od 1 stycznia do 25 czerwca 2024 r. z Niemiec do Polski przekazano łącznie 349 cudzoziemców, w tym: w ramach readmisji – 213 cudzoziemców, a na podstawie rozporządzenia Dublin III – 136 cudzoziemców. Odnośnie kwestii procedur stosowanych wobec migrantów zawróconych do Polski należy wyjaśnić, że w przypadku przekazania cudzoziemców do Polski na podstawie rozporządzenia Dublin III – tj. w sytuacji przekazania osoby do państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – weryfikacja oraz akceptacja złożonego wniosku o przyjęcie cudzoziemca jest dokonywana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, jako organu właściwego w omawianym obszarze. Natomiast SG realizuje czynności związane z praktycznym, bezpośrednim przekazaniem cudzoziemców na terytorium Polski. Z kolei za realizację Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia odpowiada SG. Na podstawie ww. porozumienia są przekazywane osoby, których pobyt na terytorium innego państwa członkowskiego UE jest niezgodny z przepisami prawa i jednocześnie ich wcześniejszy pobyt na terytorium RP został udowodniony. W celu ustalenia, czy istnieje możliwość przyjęcia cudzoziemców na podstawie Porozumienie o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia, SG weryfikuje dane osobowe wskazanej osoby między innymi w dostępnych bazach danych. Po przyjęciu cudzoziemców do Polski, realizowane są dalsze procedury administracyjne, zależne od konkretnej sytuacji prawno-pobytowej cudzoziemca, które mogą dotyczyć m.in.: przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Po przyjęciu wniosku, cudzoziemiec może zostać skierowany do ośrodka recepcyjnego Urzędu do Spraw Cudzoziemców lub strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców; wszczęcia postępowania w sprawie o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu. Jednocześnie warto wyjaśnić, że czynności podejmowane wobec cudzoziemców po przyjęciu do Polski wynikają z przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[3] oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[4]. Cudzoziemcy, po przeprowadzeniu określonych czynności, są najczęściej kierowani do ośrodka recepcyjnego, pozostającego w strukturach Urzędu do Spraw Cudzoziemców (jako osoby pozostające w procedurze o udzielenie ochrony międzynarodowej). Jednakże w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą ściśle określone okoliczności wynikające wprost z przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dana osoba może zostać zatrzymana, a następnie umieszczona w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców, administrowanym przez SG. Postanowienie w powyższej sprawie wydaje sąd na wniosek organu SG. Ponadto, obecnie obowiązujące przepisy prawa przewidują możliwość zastosowania przez organy SG środków alternatywnych do detencji (na mocy wydawanych przez ww. organy postanowień). Do wskazanych środków należą m.in. obowiązek zgłaszania się w określonych odstępach czasu do wymienionego w postanowieniu organu lub konieczność wpłaty zabezpieczenia pieniężnego. Wydanie stosownego postanowienia wymaga przeprowadzenia wcześniej szczegółowej analizy sytuacji prawno-pobytowej cudzoziemca oraz ustaleń czy wskazane środki mogą być zastosowane oraz czy charakter sprawy wskazuje na to, iż są one wystarczające dla zabezpieczenia danego postępowania w miejsce umieszczenia cudzoziemca w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców. W przypadku, gdy w stosunku do cudzoziemca, wobec którego wszczęto postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu istnieje prawdopodobieństwo wydania decyzji bez określenia terminu powrotu, do sądu kieruje się wniosek o umieszczenie cudzoziemca w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. Przedmiotowe działania podejmowane są np. w przypadku, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca, a z okoliczności sprawy wynika, że nie podporządkuje się on obowiązkom wynikającym ze środków alternatywnych. W tym miejscu warto podkreślić, że każda ze spraw jest rozpatrywana indywidualnie, nie jest bowiem możliwe wprowadzenie rutynowych działań wobec wszystkich cudzoziemców przekazanych do Polski. Wprowadzenie tymczasowych kontroli na granicy polsko-niemieckiej w październiku 2023 roku spowodowało zmianę w zakresie działań strony niemieckiej. Niemieckie służby, prowadzące systematyczne kontrole graniczne na granicy polsko-niemieckiej, odmawiają wjazdu osobom niespełniającym warunków wjazdu, o których mowa w kodeksie granicznym Schengen[5]. W tym miejscu warto zaznaczyć, że dane podawane przez niemiecką Policję Federalną dotyczą czynności podejmowanych przez nią w związku z tymczasowym przywróceniem kontroli granicznej, a SG nie ma możliwości ich weryfikacji. Zgodnie z raportami Policji Federalnej przekazanymi SG, od 16 października 2023 roku do końca ubiegłego roku odmówiono prawa wjazdu do Niemiec 1695 osobom, natomiast pomiędzy 1 stycznia a 31 maja 2024 roku – 4605 osobom. Przedstawiając powyższe pragnę jednocześnie poinformować, odnosząc się zarazem do pytania o dalsze działania MSWiA w omawianym obszarze, że ministerstwo będzie utrzymywało stały kontakt ze stroną niemiecką w celu konsultowania sytuacji na granicy, w tym w ramach współpracy na poziomie roboczym. Ponadto warto podkreślić, że temat przywracania kontroli granicznych przez państwa strefy Schengen stanowi przedmiot rozmów przedstawicieli obu państw, nie tylko w trakcie konsultacji bilateralnych, ale również w czasie spotkań w ramach międzynarodowych, wielostronnych formatów. Podczas ww. spotkań MSWiA sygnalizuje trudności związane z ruchem granicznym wynikające z przywróconych kontroli i poddaje pod rozwagę – w miarę możliwości – wcześniejsze zniesienie kontroli na granicy z Polską oraz ewentualne podjęcie środków alternatywnych wobec kontroli stacjonarnych na granicy polsko- niemieckiej, np. wspólnych patroli służb obu państw. Dodatkowo, jak wspomniano na wstępie, podczas polsko-niemieckich konsultacji rządowych powołano grupę roboczą, pod przewodnictwem wiceministrów spraw wewnętrznych Polski i Niemiec, mającą na celu rozwiązywanie bieżących problemów dotyczących granicy polsko-niemieckiej. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. Urz. UE L nr 180, 31. [2] Dalej: Porozumienie o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504. [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 769. [5] Wprowadzonym Rozporządzeniem (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiającym wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (Dz. Urz. UE. L 2006 nr 105, str. 1, z późn. zm.).