Interpelacja w sprawie środków dla instrumentów Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w ramach Programu FEnIKS
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 3287
do ministra funduszy i polityki regionalnej
w sprawie środków dla instrumentów Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w ramach Programu FEnIKS
Zgłaszający: Zofia Czernow, Krystyna Sibińska
Data wpływu: 05-06-2024
Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłaszają się samorządowcy w sprawie możliwości skorzystania ze środków dedykowanych instrumentom ZIT w ramach programu FEnIKS. ZIT Aglomeracji Jeleniogórskiej otrzymał możliwość realizacji zadań ze wsparciem środków z programu FEnIKS. Niestety zasady i kryteria obowiązujące w programie nie uwzględniają specyfiki potencjalnych beneficjentów, które stanowią małe samorządy. Największe problemy dla skutecznego pozyskania środków dotyczą:
– nadmiernie rozbudowanego zakresu analiz dla planowanych do realizacji przedsięwzięć, niezależnie od skali projektów; gminy w ZIT posiadają projekty o mniejszej skali, które powinny być przedmiotem uproszczonych analiz,
– kryteriów punktowych, które w znaczącej części preferują projekty w metropoliach i dużych miastach; małe ośrodki obawiają się jednolitych kryteriów, które już na starcie stawiają ich w trudniejszej sytuacji,
– umożliwienia wydłużenia obecnego naboru ze zmianą kryteriów oraz regulaminu naboru celem dostosowania ich do zróżnicowanych wielkości projektów i potencjału podmiotów ubiegających się o wsparcie,
– umożliwienia przeprowadzenia drugiego naboru dla projektów, których wnioskodawcy nie zdążą złożyć wniosków w terminie czerwcowym, z uwzględnieniem specyfiki małych podmiotów.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o osobiste wsparcie samorządów działających w ramach ZIT oraz o udzielenie odpowiedzi na pytania:
1. Czy ministerstwo pracuje nad rozwiązaniami zgłaszanymi przez samorządy, a dotyczącymi zmian w programie FEnIKS, które pozwolą wykorzystać dedykowane im środki?
2. Jakie są możliwości uwzględnienia słusznych wniosków i postulatów samorządów, co byłoby docenieniem ich aktywności i zaangażowania w pozyskiwanie i rozliczanie środków w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych?
Sekretarz stanu Jan Szyszko
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9954 znakówwww.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 28 czerwca 2024 r.
znak sprawy: DPI-XXIII.054.4.2024.DPI-XXIII-054.4.2024.EB
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3287 Pani Poseł Zofii Czernow
i Pani Poseł Krystyny Sibińskiej w sprawie środków dla instrumentów
Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w ramach programu Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację przedstawiam następujące informacje.
Pytanie 1. Czy Ministerstwo pracuje nad rozwiązaniami zgłaszanymi przez
samorządy, a dotyczące zmian w Programie FEnIKS, które pozwolą wykorzystać
dedykowane im środki?
Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027
(dalej: FEnIKS) został zatwierdzony przez Radę Ministrów, a następnie
6 października 2022 r. przez Komisję Europejską. Jednym z istotnych obszarów
interwencji FEnIKS wskazanych w Programie jest wspieranie zrównoważonej
multimodalnej mobilności miejskiej, realizowane w ramach Priorytetu III
Transport miejski, o czym pismami z 24 listopada 2022 r. zostali poinformowani
przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: MFiPR) wszyscy
potencjalni Wnioskodawcy, czyli 20 miast i ich obszarów funkcjonalnych.
W ww. pismach została przekazana związkom ZIT informacja o planowanym
zakresie wsparcia, wysokości koperty finansowej danego ZIT, jak również
o warunkach, jakie będą musiały być spełnione, aby ZIT mógł skorzystać
z wydzielonej koperty finansowej. Ponadto związki ZIT zostały poinformowane,
-- 1 of 5 --
2
że szczegółowe warunki naborów i zgłaszania inwestycji odzwierciedlone będą
w przygotowywanych dokumentach programowych, jak również w ramach
regulaminu naboru. Wskazany w pismach zakres wsparcia obejmował już typy
projektów, odzwierciedlone następnie w dokumentacji programowej:
Szczegółowym Opisie Priorytetów, Harmonogramie naboru.
Zakres wsparcia z programu krajowego był więc komunikowany od początku
funkcjonowania programu i jest on kontynuacją podejścia zapoczątkowanego
w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-
2020. Założeniem przydzielenia środków na projekty transportu miejskiego
z programu krajowego jest bowiem skierowanie dodatkowego wsparcia (obok
środków programów regionalnych) do obszarów, których problem zatłoczenia
komunikacyjnego i emisji zanieczyszczeń z transportu dotyczy w największym
stopniu. Należy przy tym zaznaczyć, że wśród obszarów objętych programem
krajowym, znajdują się również ośrodki o mniejszej liczbie ludności niż
Aglomeracja Jeleniogórska, dla których kwestia kosztochłonności inwestycji
stanowiła barierę w rozwoju transportu publicznego na danym obszarze, a które
z powodzeniem wykorzystywały już środki POIiŚ 2014-2020 na inwestycje.
Projekty obejmujące tym samym np. węzły przesiadkowe integrujące
w przemyślany sposób transport kolejowy, miejski/podmiejski z powodzeniem
przechodziły kryteria stosowane w POIiŚ i stanowią obecnie przykłady dobrych
praktyk rozwiązania istotnych wąskich gardeł w systemach transportu
publicznego.
Każdy projekt ubiegający się o dofinansowanie w ramach FEnIKS musi przejść
pozytywnie ocenę. Na ocenę wniosku o dofinansowanie składa się ocena
projektu horyzontalnymi kryteriami wyboru projektów, które zostały przyjęte
przez Komitet Monitorujący 10 lutego 2023 r. oraz specyficznymi kryteriami
wyboru projektów (działanie 3.1), które zostały przyjęte przez Komitet
Monitorujący 20 kwietnia 2023 r. Dokumenty po ich przyjęciu publikowane
były na stronie internetowej poświęconej FEnIKS, aby każdy potencjalny
Wnioskodawca mógł się z nimi zapoznać. Warto w tym miejscu podkreślić,
że członkiem Komitetu Monitorującego program FEnIKS 2021-2027 są
m.in. organizacje zrzeszające JST. Tym samym związki ZIT z odpowiednim
wyprzedzeniem znały tym samym typy oczekiwanych w programie krajowym
projektów oraz wymogi związane z ich złożeniem.
Należy zauważyć, że znacząca część kryteriów wynika bezpośrednio z przepisów
Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia
24 czerwca 2021 r. (dalej: CPR) i w związku z tym jest obligatoryjna. Należy
do nich m.in. kryterium dotyczące konieczności sporządzenia analizy finansowej
i ekonomicznej, wynikające z art. 73 ust. 2 lit c CPR, które ma na celu
zapewnienie, że projekty wybrane do dofinansowania będą odzwierciedlały
najkorzystniejszą relację miedzy kwotą wsparcia, podejmowanymi działaniami
i osiąganymi celami. Jest to jedno z trudniejszych kryteriów w ocenie związków
ZIT.
-- 2 of 5 --
3
Podkreślenia wymaga, że podejście do wyboru projektów do dofinansowania
(wyrażone w treści kryteriów) jest także kontynuacją dobrych praktyk,
sprawdzonych w ramach zarządzania programem krajowym w poprzednich
latach. Podejście to pozwala bowiem na wybór projektów o udowodnionej
wartości ekonomicznej dla obszaru. Jednym z elementów była i jest konieczność
przedłożenia w ramach wniosków o dofinansowanie (dalej: WoD) analiz
ekonomicznych i finansowych, które stanowią przedmiot szczegółowej
weryfikacji na etapie oceny WoD. Wysoka jakość dotychczasowych projektów
POIiŚ ma istotne znaczenie dla poziomu skuteczności programu, w tym m.in.
braku istotnych błędów skutkujących korektami systemowymi. Dotychczasowa
współpraca z ZIT pozwalała wyłaniać i wspierać w ramach programu krajowego
projekty strategiczne dla rejonu, o stosunkowo większej skali. Z tego też powodu
działanie FENX.03.01 Transport miejski wyróżnia projekty ze względu na ich typ,
a nie skalę czy wartość. Celowo nie określano minimalnej wartości projektu, gdyż
w praktyce tego typu „benchmarki” w ocenie IZ zawsze wyznaczają granicę
w sposób sztuczny. Określenie skali projektu, jego wartości, itd., należy tym
samym do autorów strategii ZIT oraz potencjalnego Wnioskodawcy. IZ wychodzi
z założenia, że mając do dyspozycji środki programów regionalnych i krajowych,
włodarze dokonują oceny zasadności ubiegania się w danym programie
o wsparcie dla planowanych zamierzeń inwestycyjnych. Nie zmienia to przy tym
faktu, że kwestie udokumentowania spodziewanego ruchu pasażerskiego i idącej
za tym efektywności ekonomicznej to kwestia kluczowa z punktu widzenia
instytucji odpowiedzialnej za dysponowanie środkami europejskimi.
Informacja o czasie trwania naboru została udostępniona także
w Harmonogramie naborów wniosków dla programu FEnIKS w wersji z 9 lutego
2023 r., opublikowanym na stronie internetowej:
https://www.feniks.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-
oprogramie/nabory/harmonogram-naborow-wnioskow/. Na IZ FEnIKS ciąży przy
tym obowiązek minimalizowania utraty środków przeznaczonych dla Polski
w perspektywie finansowej 2021-2027. Możliwości kwalifikowania wydatków
w ramach ww. perspektywy finansowej została skrócona o jeden rok
w porównaniu z poprzednią perspektywą finansową, co oznacza koniec
kwalifikowania wydatków już w 2029 roku. Stąd każde przesunięcie terminów
wskazanych w przyjętych harmonogramach będzie miało niekorzystny wpływ
na terminy realizacji projektów, a tym samym na możliwość pełnego
wydatkowania przyznanych środków finansowych. Ponadto należy wziąć także
pod uwagę, że istnieją pośrednie cele certyfikacyjne, których niewykonanie
w terminie może skutkować ograniczeniem środków przekazywanych w ramach
Programu.
Mając na uwadze powyższe oraz to, że potencjalni Wnioskodawcy działania
FENX.03.01 Transport miejski zostali poinformowani o terminie zakończenia,
jak również zakresie przedmiotowym naboru z dużym wyprzedzeniem (listopad
2022 r.) IZ utrzymała pierwotny termin zakończenia naboru. W świetle
powyższego też, IZ jako instytucja odpowiedzialna za wdrożenie Programu
-- 3 of 5 --
4
nie przewiduje zmiany dokumentacji programowej oraz regulaminu naboru
projektów celem dostosowania do wielkości i potencjału potencjalnych
Wnioskodawców. Rolą IZ jest zapewnienie równego traktowania
Wnioskodawców, a co za tym idzie nie ma takiej możliwości, aby w ramach
jednego naboru wymagania w stosunku do Wnioskodawców realizujących
te same „typy projektów”, były różne.
Zarówno IZ, jak również Instytucja Pośrednicząca (dalej: IP) służą pomocą
Wnioskodawcom/ Beneficjentom na każdym etapie, tj. identyfikacji, wyboru
i wdrażania projektów. Wszelkie wątpliwości interpretacyjne są na bieżąco
rozwiewane przez CUPT i IZ w procesie odpowiadania na zapytania do naboru
lub w ramach konsultacji roboczych. Natomiast niewykorzystane środki z koperty
finansowej przyznanej ZIT nie przepadają. Wrócą one do puli ogólnej w działaniu
i zostaną rozdysponowane przez IZ FEnIKS w dalszych naborach, których
potencjalnym beneficjentem niezmiennie pozostaje 20 obszarów wskazanych
w Programie.
Pytanie 2. Jakie są możliwości uwzględnienia słusznych wniosków i postulatów
samorządów, co byłoby docenieniem ich aktywności i zaangażowania
w pozyskiwanie i rozliczanie środków w ramach Zintegrowanych Inwestycji
Terytorialnych?
Wychodząc naprzeciw postulatom części związków ZIT o możliwość finansowania
w ramach działania FENX.03.01 Transport miejski inwestycji związanych
z zakupem taboru autobusowego w Harmonogramie naborów wniosków, który
jest dostępny na stronie internetowej:
https://www.feniks.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-
programie/nabory/harmonogram-naborow-wnioskow/, planowane jest wsparcie
miast w poszerzaniu floty autobusów.
Dodatkowo IZ FEnIKS planuje po zakończeniu aktualnego naboru, przeprowadzić
analizę efektów postępowania oraz dalszych potrzeb miast w zakresie rozwoju
zrównoważonej mobilności miejskiej. Dokonany przegląd będzie podstawą
dalszych decyzji co do możliwości przeznaczenia pozostałej alokacji FEnIKS.
Wszelkie analizy w tym zakresie dokonane zostaną po zakończeniu obecnego
naboru FEnIKS oraz po rozstrzygnięciu naborów dotyczących zakupu taboru
autobusowego realizowanych w ramach KPO.
Z poważaniem
z up. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 5 --
5
-- 5 of 5 --