Interpelacja nr 3256
Interpelacja w sprawie zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego opracowania programu ratującego polską demografię
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego opracowania programu ratującego polską demografię
Interpelacja nr 3256
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego opracowania programu ratującego polską demografię
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 03-06-2024
Szanowna Pani Minister,
jak informuje nas „Dziennik Gazeta Prawna”, dzietność w Polsce w 2023 r. wyniosła zaledwie 1,158. Tak źle nie było od lat. Do głównych przyczyn kryzysu demograficznego w Polsce zaliczają się obok kwestii finansowych i ekonomicznych również kulturowe i społeczne. Najważniejszą przyczyną bardzo wysokiej bezdzietności w Polsce, dotykającej ok. 30 proc. 40-latków, jest brak związku. Zestawiając powyższe dane z danymi Eurostatu za 2022 rok [za rok 2023 są jeszcze w przygotowaniu], sytuacja Polski jest dramatyczna. W UE bowiem gorzej z dzietnością niż u nas jest tylko jeszcze w czterech innych krajach.
Socjologowie alarmują i ostrzegają, że najgorsze jeszcze przed nami. Omawiane bowiem dane Eurostatu dotyczą roku 2022. Tymczasem efekty wojny i inflacji zobaczymy w 2023 roku.
Warto doszukiwać się przyczyn tego stanu rzeczy, a z tego, co już wiadomo, zasadnicze znacznie miały czynniki społeczne i gospodarcze. Wojna za naszymi granicami, niepewna sytuacja i galopująca inflacja, nadto nieustające podwyżki stóp procentowych oraz ciągle rosnące ceny mieszkań sprawiły, że na dziecko dziś decyduje się mniej Polek i Polaków niż choćby kilka lat wcześniej.
Powyższe zmiany nie są jednak sztywne i trudne do odwrócenia, należałoby bowiem wprowadzić odpowiednie programy dla młodych stojących przed decyzją o założeniu rodziny, a dotyczące pracy czy własnego mieszkania, przeszkody te mogłyby być wówczas skutecznie zlikwidowane. Jednakże zmiany kulturowe, które ograniczają gotowość młodych osób do podjęcia roli rodzica, mogą być najtrudniejszym wyzwaniem dla państwa chcącego poprawić swoją demografię. Jak sugeruje wielu demografów, to zmiany kulturowe i światopoglądowe mogą być najważniejszym czynnikiem stojącym za spadkiem dzietności, o czym przekonamy się zapewne za chwilę po publikacji kolejnych danych demograficznych. Wśród pozostałych przyczyn wymieniane są: niedostatek pracy na część etatu dla rodziców, zbyt niskie dochody czy związane z tym trudności z utrzymaniem rodziny w pierwszych latach po urodzeniu dziecka czy też niedostępność mieszkań o odpowiedniej powierzchni i cenie. Trzeba sobie mocno zdać sprawę, że bezpowrotnie minęły już czasy, gdy nasze babcie żyjące w niedostatku nie bały się rodzić czwartego czy piątego dziecka. Dziś, gdy czasy tak bardzo się zmieniły, młodzi boją się przyszłości, boją się biedy i niedostatku, chcą żyć w dobrobycie i zapewnić swoim dzieciom wysoki standard życia.
Z uwagi na powagę omawianego zagadnienia zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania:
Czy ministerstwo dostrzega problem pikującego wciąż wskaźnika urodzeń w Polsce? Proszę o zwięzły komentarz związany z tym zagadnieniem.
Jakie w związku z omawianym problemem pomysły zamierza wdrożyć ministerstwo, aby ratować polską demografię?
Czy w związku z planowaną relokacją migrantów i stanowiskiem demografów: „Przykłady państw Europy Zachodniej, które mają bogatsze doświadczenia migracyjne od nas, jasno pokazują, że migranci nie rekompensują luki w dzietności. Choć krótkookresowo pojawianie się migrantów może poprawić dzietność w kraju przyjmującym, to ten pomysł na dłuższą metę nie działa już tak dobrze” (dr Sabina Kubiciel-Lodzińska) ministerstwo uważa, że zostanie rozwiązany problem niskiej dzietności w Polsce? Jeśli tak, proszę o zwięzłe uzasadnienie stanowiska.
Interpelacja nr 3256
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego opracowania programu ratującego polską demografię
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 03-06-2024
Szanowna Pani Minister,
jak informuje nas „Dziennik Gazeta Prawna”, dzietność w Polsce w 2023 r. wyniosła zaledwie 1,158. Tak źle nie było od lat. Do głównych przyczyn kryzysu demograficznego w Polsce zaliczają się obok kwestii finansowych i ekonomicznych również kulturowe i społeczne. Najważniejszą przyczyną bardzo wysokiej bezdzietności w Polsce, dotykającej ok. 30 proc. 40-latków, jest brak związku. Zestawiając powyższe dane z danymi Eurostatu za 2022 rok [za rok 2023 są jeszcze w przygotowaniu], sytuacja Polski jest dramatyczna. W UE bowiem gorzej z dzietnością niż u nas jest tylko jeszcze w czterech innych krajach.
Socjologowie alarmują i ostrzegają, że najgorsze jeszcze przed nami. Omawiane bowiem dane Eurostatu dotyczą roku 2022. Tymczasem efekty wojny i inflacji zobaczymy w 2023 roku.
Warto doszukiwać się przyczyn tego stanu rzeczy, a z tego, co już wiadomo, zasadnicze znacznie miały czynniki społeczne i gospodarcze. Wojna za naszymi granicami, niepewna sytuacja i galopująca inflacja, nadto nieustające podwyżki stóp procentowych oraz ciągle rosnące ceny mieszkań sprawiły, że na dziecko dziś decyduje się mniej Polek i Polaków niż choćby kilka lat wcześniej.
Powyższe zmiany nie są jednak sztywne i trudne do odwrócenia, należałoby bowiem wprowadzić odpowiednie programy dla młodych stojących przed decyzją o założeniu rodziny, a dotyczące pracy czy własnego mieszkania, przeszkody te mogłyby być wówczas skutecznie zlikwidowane. Jednakże zmiany kulturowe, które ograniczają gotowość młodych osób do podjęcia roli rodzica, mogą być najtrudniejszym wyzwaniem dla państwa chcącego poprawić swoją demografię. Jak sugeruje wielu demografów, to zmiany kulturowe i światopoglądowe mogą być najważniejszym czynnikiem stojącym za spadkiem dzietności, o czym przekonamy się zapewne za chwilę po publikacji kolejnych danych demograficznych. Wśród pozostałych przyczyn wymieniane są: niedostatek pracy na część etatu dla rodziców, zbyt niskie dochody czy związane z tym trudności z utrzymaniem rodziny w pierwszych latach po urodzeniu dziecka czy też niedostępność mieszkań o odpowiedniej powierzchni i cenie. Trzeba sobie mocno zdać sprawę, że bezpowrotnie minęły już czasy, gdy nasze babcie żyjące w niedostatku nie bały się rodzić czwartego czy piątego dziecka. Dziś, gdy czasy tak bardzo się zmieniły, młodzi boją się przyszłości, boją się biedy i niedostatku, chcą żyć w dobrobycie i zapewnić swoim dzieciom wysoki standard życia.
Z uwagi na powagę omawianego zagadnienia zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania:
Czy ministerstwo dostrzega problem pikującego wciąż wskaźnika urodzeń w Polsce? Proszę o zwięzły komentarz związany z tym zagadnieniem.
Jakie w związku z omawianym problemem pomysły zamierza wdrożyć ministerstwo, aby ratować polską demografię?
Czy w związku z planowaną relokacją migrantów i stanowiskiem demografów: „Przykłady państw Europy Zachodniej, które mają bogatsze doświadczenia migracyjne od nas, jasno pokazują, że migranci nie rekompensują luki w dzietności. Choć krótkookresowo pojawianie się migrantów może poprawić dzietność w kraju przyjmującym, to ten pomysł na dłuższą metę nie działa już tak dobrze” (dr Sabina Kubiciel-Lodzińska) ministerstwo uważa, że zostanie rozwiązany problem niskiej dzietności w Polsce? Jeśli tak, proszę o zwięzłe uzasadnienie stanowiska.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12409 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.303.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3256 Pana Posła Jarosława Sachajki „w sprawie
zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego
opracowania programu ratującego polską demografię”, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę na znaczne pogorszenie się sytuacji demograficznej
w Polsce, jakie miało miejsce między rokiem 2015 a 2022. Istotnie zwiększyła się w tym czasie
liczba gmin, w których występuje ujemny przyrost naturalny, a negatywne trendy
demograficzne występujące wcześniej w wielu gminach pogłębiły się.
Przyrost naturalny według gmin w latach 2015 i 2022
Wśród instrumentów, których stosowanie służy zwiększeniu dzietności wskazać należy
zwiększenie dostępności do żłobków i przedszkoli, dalszy rozwój udogodnień umożliwiających
łączenie macierzyństwa z pracą zawodową oraz wsparcie finansowe rodzin z dziećmii. Do
podejmowanych przez obecny rząd działań, mających na celu odwrócenie negatywnych
tendencji demograficznych, należą m.in.:
I. Uruchomienie programu wspierania rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowywaniu
dziecka „Aktywny Rodzic”. Ustawa wprowadzająca program została ogłoszona w Dzienniku
Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 12 czerwca 2024 r. i stała się częścią polskiego porządku
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
prawnego. Program stanowi realizację zapowiedzi wskazanej w expose Prezesa Rady
Ministrów Donalda Tuska.
Program wprowadza do systemu prawnego trzy świadczenia wspierające rodziców
w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka: „aktywni rodzice w pracy”,
„aktywnie w żłobku” oraz „aktywnie w domu”. Wnioski o nowe świadczenia będzie można
składać do ZUS od 1 października 2024 r.
Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” jest kierowane do aktywnych zawodowo rodziców
dziecka w wieku między 12 a 35. miesiącem życia. W ustawie zdefiniowano aktywność
zawodową, której poziom/rodzaj uprawnia do otrzymywania świadczenia w wysokości
1500 zł miesięcznie przez okres 24 miesięcy od 12 do 35 miesiąca życia dziecka. Od rodziców
będzie zależało na co przeznaczą te środki – będą mogli np. sfinansować z nich opiekę
sprawowaną przez babcię (w tym emerytkę) na podstawie umowy uaktywniającej (to jest
umowy zawieranej z nianią). W przypadku wykorzystania przez rodziców umowy
uaktywniającej, składki ZUS od tej umowy będą dodatkowo finansowane, co umożliwi
dokonywanie corocznej waloryzacji wysokości emerytury. Jest to szczególnie istotne dla osób
w wieku emerytalnym.
Zamiast funkcjonującego dotychczas dofinansowania w maksymalnej wysokości 400 zł do
opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, wprowadzone
zostało świadczenie „aktywnie w żłobku”, którego wysokość wynosi do 1 500 zł, nie
przekraczając jednak wysokości opłaty, jaką rodzic ponosi za pobyt dziecka w instytucji opieki.
Ustawa wprowadza także górną granicę opłat żłobkowych, której przekroczenie wyklucza
daną instytucję z procesu przyznawania świadczenia, w celu uniknięcia znaczącego wzrostu
opłat powiązanych z wprowadzeniem świadczenia.
Świadczenie „aktywnie w domu” stanowi wsparcie dla rodziców małych dzieci, którzy nie są
uprawnieni lub z własnej woli nie decydują się na skorzystanie z dwóch wyżej opisanych
świadczeń. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy rodzice pozostają nieaktywni zawodowo
i nie mogą uzyskać prawa do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” lub ich dziecko nie
uczęszcza do instytucji opieki i nie mogą pobierać świadczenia „aktywnie w żłobku”.
Świadczenie „aktywnie w domu” przysługuje na analogicznych zasadach, co dotychczas
funkcjonujący rodzinny kapitał opiekuńczy, z tą różnicą, że można je uzyskać na każde, w tym
na pierwsze i jedyne dziecko w wieku od 12. do 35. miesiąca życia oraz będzie przysługiwało
wyłącznie w wysokości 500 zł miesięcznie przez 24 miesiące (nie ma możliwości pobierania
świadczenia w wysokości 1000 zł przez 12 miesięcy, jak w przypadku rodzinnego kapitału
opiekuńczego).
Rodzic ma możliwość, nawet wielokrotnej, zmiany jednego z pobieranych świadczeń na inne,
z tym zastrzeżeniem, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, można pobierać tylko jedno
świadczenie.
II. Rozwijanie programu Aktywny Maluch (wcześniej: Maluch+) poprzez stopniowe uruchamianie
placówek opiekuńczych w gminach w Polsce, w których obecnie nie ma żadnego żłobka.
Obecnie trwają prace nad zwiększeniem dotacji dla jednostek samorządu terytorialnego na
jedno miejsce w żłobku, z obecnych 36 tys. zł do 57 tys. zł i zwiększeniem poziomu
podpisywania umów z samorządami.
III. Zmiany w art. 222 Kodeksu Pracy, mówiącym o ochronie przed substancjami rakotwórczymi
i mutagennymi (mogącym wywoływać niekorzystny wpływ na płodność mężczyzn i kobiet,
a także zdrowie ich przyszłego potomstwa), na mocy których rozszerza się katalog substancji
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
oraz umożliwia wydanie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych,
ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym,
mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. Projekt ustawy wprowadzającej
zmiany został przyjęty przez Radę Ministrów 16 kwietnia 2024 r.
IV. Prócz powyższych, w celu zwiększenia skuteczności odpowiedzi na wyzwania demograficzne,
wprowadza się rozwiązania instytucjonalne, do których należą:
1. Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rady do spraw Polityki
Rodzinnej i Demograficznej, do której zadań należy:
opracowywanie kierunków działań, których celem jest poprawa sytuacji
demograficznej w Polsce;
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie polityki demograficznej
w Polsce.
W skład Rady wchodzą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem
w kwestiach związanych z polityką demograficzną, w szczególności powołane spośród
kandydatów zgłoszonych przez:
1) organizacje jednostek samorządu terytorialnego reprezentowane w Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, do których należą:
Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej;
Związek Powiatów Polskich;
Związek Samorządów Polskich;
Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych;
Unia Metropolii Polskich;
Związek Miast Polskich;
Unia Miasteczek Polskich;
Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej;
2) Rządową Radę Ludnościową;
3) Komitet Nauk Demograficznych PAN;
4) Komitet Badań nad Migracjami PAN;
5) Główny Urząd Statystyczny.
2. W celu koordynacji działań rządu w obszarze demografii planowane jest rozpoczęcie prac
Zespołu Międzyresortowego do spraw Przeciwdziałania Negatywnym Zjawiskom
Demograficznym. Zgodnie z założeniami, do jego zadań należeć będzie:
proponowanie kierunków działań w obszarach dotyczących zagadnień mających
wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
proponowanie wystąpień do właściwych organów z wnioskiem o podjęcie prac
w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń
i dzietności;
współpraca z organami administracji rządowej oraz jednostkami organizacyjnymi im
podległymi lub przez nie nadzorowanymi, a także organizacjami pozarządowymi
w podejmowaniu działań dotyczących zagadnień mających wpływ na zjawiska
demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
monitorowanie postępu realizacji prac nad projektami aktów prawnych oraz działań
administracji rządowej w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne
w obszarze urodzeń i dzietności;
opracowanie propozycji rozwiązań prawnych dotyczących zagadnień mających
wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przygotowanie projektu programu przeciwdziałania negatywnym zjawiskom
demograficznym, przeznaczonego do wdrożenia przez członków Zespołu zgodnie
z ich właściwością;
wykonywanie innych zadań w zakresie zagadnień mających wpływ na zjawiska
demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności:
wyznaczonych przez Prezesa Rady Ministrów;
realizowanych z inicjatywy własnej Zespołu.
W skład zespołu wejdą przedstawiciele ministrów, w których właściwości znajdują się
działy administracji publicznej, zajmujące się kwestiami wpływającymi na zjawiska
demograficzne w zakresie urodzeń i dzietności.
3. Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 12 lutego
2024 r. Rady do spraw Kobiet na Rynku Pracy. Do zadań Rady należy:
inicjowanie i wspieranie działań na rzecz poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy
oraz zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w sferze publicznej, zawodowej
i prywatnej;
opracowanie kierunków działań, których celem będzie zapewnienie równości kobiet
i mężczyzn na rynku pracy;
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji kobiet
na rynku pracy oraz zapewnienia równości mężczyzn i kobiet w sferze publicznej,
zawodowej i prywatnej;
opiniowanie działań podejmowanych w zakresie aktywizacji zawodowej kobiet
i ich powrotu na rynek pracy;
inicjowanie debat i kampanii społecznych przeciwdziałających stereotypowemu
postrzeganiu ról społecznych kobiet i mężczyzn;
inicjowanie działań promujących równowagę między życiem rodzinnym
i zawodowym, w tym zachęcanie ojców do korzystania z uprawnień pracowniczych
związanych z rodzicielstwem.
W skład Rady wchodzą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem w kwestiach
związanych z rynkiem pracy lub wyróżniające się działalnością na rzecz równości kobiet
i mężczyzn, w szczególności powołane spośród kandydatek/kandydatów zgłoszonych
przez:
organizacje pozarządowe, podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24
kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r.
poz. 571) oraz związki i porozumienia tych podmiotów;
uczelnie i instytucje badawcze;
organizacje związkowe, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca
2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego
(Dz. U. z 2018 r. poz. 2232, z późn. zm. );
organizacje pracodawców, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca
2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.
Jednocześnie informuję, że w Ministerstwie Zdrowia uruchomiono program polityki
zdrowotnej pn. Leczenie niepłodności, obejmujący wsparcie par w poprzez zastosowanie
procedur medycznie wspomaganej prokreacji (do których zalicza się też zabieg zapłodnienia
pozaustrojowego, przeprowadzany w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji).
W Ministerstwie Zdrowia analizowane są kwestie związane zarówno z dotkliwością problemu
niepłodności jak i zachowaniem bezpieczeństwa kobiet w opiece okołoporodowej. Polityka
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
prowadzona w ostatnich latach przez Rząd Mateusza Morawieckiego i towarzyszące jej zgony
kobiet, związane z komplikacjami ciążowymi, nie poprawiały sytuacji przyszłych matek. Mając
to na względzie, Ministerstwo Zdrowia koncentruje się na zapewnieniu bezpieczeństwa
związanego z ciążą, porodem i połogiem.
Zauważyć należy, że na decyzje młodych dorosłych o stworzeniu związku oraz posiadaniu
dzieci wpływa wiele czynników o zróżnicowanym charakterze. W związku z tym, zgodnie
z wielokrotnie przytaczanymi wnioskami badaczy zajmujących się problematyką demografii
i dzietności, odpowiedź powinna być kompleksowa, a działania długofalowe i konsekwentne
przy jednoczesnym utrzymywaniu gotowości do wprowadzania korekty wcześniej obranego
kursu, stosownej do rozwoju sytuacji i zwiększającej tym samym skuteczność odpowiedzi.
Rząd podejmuje działania, by zgodnie z tymi wskazaniami przyczyniać się do znoszenia barier,
utrudniających młodym Polkom i Polakom podejmowanie świadomych decyzji rodzicielskich.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
i GUS (2023). Prognoza ludności na lata 2023-2060. Warszawa, Główny Urząd Statystyczny, s. 16-
17.
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.303.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3256 Pana Posła Jarosława Sachajki „w sprawie
zmniejszającej się w lawinowym tempie liczby Polaków i Polek, a także możliwości rychłego
opracowania programu ratującego polską demografię”, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę na znaczne pogorszenie się sytuacji demograficznej
w Polsce, jakie miało miejsce między rokiem 2015 a 2022. Istotnie zwiększyła się w tym czasie
liczba gmin, w których występuje ujemny przyrost naturalny, a negatywne trendy
demograficzne występujące wcześniej w wielu gminach pogłębiły się.
Przyrost naturalny według gmin w latach 2015 i 2022
Wśród instrumentów, których stosowanie służy zwiększeniu dzietności wskazać należy
zwiększenie dostępności do żłobków i przedszkoli, dalszy rozwój udogodnień umożliwiających
łączenie macierzyństwa z pracą zawodową oraz wsparcie finansowe rodzin z dziećmii. Do
podejmowanych przez obecny rząd działań, mających na celu odwrócenie negatywnych
tendencji demograficznych, należą m.in.:
I. Uruchomienie programu wspierania rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowywaniu
dziecka „Aktywny Rodzic”. Ustawa wprowadzająca program została ogłoszona w Dzienniku
Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 12 czerwca 2024 r. i stała się częścią polskiego porządku
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
prawnego. Program stanowi realizację zapowiedzi wskazanej w expose Prezesa Rady
Ministrów Donalda Tuska.
Program wprowadza do systemu prawnego trzy świadczenia wspierające rodziców
w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka: „aktywni rodzice w pracy”,
„aktywnie w żłobku” oraz „aktywnie w domu”. Wnioski o nowe świadczenia będzie można
składać do ZUS od 1 października 2024 r.
Świadczenie „aktywni rodzice w pracy” jest kierowane do aktywnych zawodowo rodziców
dziecka w wieku między 12 a 35. miesiącem życia. W ustawie zdefiniowano aktywność
zawodową, której poziom/rodzaj uprawnia do otrzymywania świadczenia w wysokości
1500 zł miesięcznie przez okres 24 miesięcy od 12 do 35 miesiąca życia dziecka. Od rodziców
będzie zależało na co przeznaczą te środki – będą mogli np. sfinansować z nich opiekę
sprawowaną przez babcię (w tym emerytkę) na podstawie umowy uaktywniającej (to jest
umowy zawieranej z nianią). W przypadku wykorzystania przez rodziców umowy
uaktywniającej, składki ZUS od tej umowy będą dodatkowo finansowane, co umożliwi
dokonywanie corocznej waloryzacji wysokości emerytury. Jest to szczególnie istotne dla osób
w wieku emerytalnym.
Zamiast funkcjonującego dotychczas dofinansowania w maksymalnej wysokości 400 zł do
opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, wprowadzone
zostało świadczenie „aktywnie w żłobku”, którego wysokość wynosi do 1 500 zł, nie
przekraczając jednak wysokości opłaty, jaką rodzic ponosi za pobyt dziecka w instytucji opieki.
Ustawa wprowadza także górną granicę opłat żłobkowych, której przekroczenie wyklucza
daną instytucję z procesu przyznawania świadczenia, w celu uniknięcia znaczącego wzrostu
opłat powiązanych z wprowadzeniem świadczenia.
Świadczenie „aktywnie w domu” stanowi wsparcie dla rodziców małych dzieci, którzy nie są
uprawnieni lub z własnej woli nie decydują się na skorzystanie z dwóch wyżej opisanych
świadczeń. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdy rodzice pozostają nieaktywni zawodowo
i nie mogą uzyskać prawa do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” lub ich dziecko nie
uczęszcza do instytucji opieki i nie mogą pobierać świadczenia „aktywnie w żłobku”.
Świadczenie „aktywnie w domu” przysługuje na analogicznych zasadach, co dotychczas
funkcjonujący rodzinny kapitał opiekuńczy, z tą różnicą, że można je uzyskać na każde, w tym
na pierwsze i jedyne dziecko w wieku od 12. do 35. miesiąca życia oraz będzie przysługiwało
wyłącznie w wysokości 500 zł miesięcznie przez 24 miesiące (nie ma możliwości pobierania
świadczenia w wysokości 1000 zł przez 12 miesięcy, jak w przypadku rodzinnego kapitału
opiekuńczego).
Rodzic ma możliwość, nawet wielokrotnej, zmiany jednego z pobieranych świadczeń na inne,
z tym zastrzeżeniem, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, można pobierać tylko jedno
świadczenie.
II. Rozwijanie programu Aktywny Maluch (wcześniej: Maluch+) poprzez stopniowe uruchamianie
placówek opiekuńczych w gminach w Polsce, w których obecnie nie ma żadnego żłobka.
Obecnie trwają prace nad zwiększeniem dotacji dla jednostek samorządu terytorialnego na
jedno miejsce w żłobku, z obecnych 36 tys. zł do 57 tys. zł i zwiększeniem poziomu
podpisywania umów z samorządami.
III. Zmiany w art. 222 Kodeksu Pracy, mówiącym o ochronie przed substancjami rakotwórczymi
i mutagennymi (mogącym wywoływać niekorzystny wpływ na płodność mężczyzn i kobiet,
a także zdrowie ich przyszłego potomstwa), na mocy których rozszerza się katalog substancji
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
oraz umożliwia wydanie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych,
ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym,
mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy. Projekt ustawy wprowadzającej
zmiany został przyjęty przez Radę Ministrów 16 kwietnia 2024 r.
IV. Prócz powyższych, w celu zwiększenia skuteczności odpowiedzi na wyzwania demograficzne,
wprowadza się rozwiązania instytucjonalne, do których należą:
1. Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rady do spraw Polityki
Rodzinnej i Demograficznej, do której zadań należy:
opracowywanie kierunków działań, których celem jest poprawa sytuacji
demograficznej w Polsce;
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie polityki demograficznej
w Polsce.
W skład Rady wchodzą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem
w kwestiach związanych z polityką demograficzną, w szczególności powołane spośród
kandydatów zgłoszonych przez:
1) organizacje jednostek samorządu terytorialnego reprezentowane w Komisji
Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, do których należą:
Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej;
Związek Powiatów Polskich;
Związek Samorządów Polskich;
Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych;
Unia Metropolii Polskich;
Związek Miast Polskich;
Unia Miasteczek Polskich;
Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej;
2) Rządową Radę Ludnościową;
3) Komitet Nauk Demograficznych PAN;
4) Komitet Badań nad Migracjami PAN;
5) Główny Urząd Statystyczny.
2. W celu koordynacji działań rządu w obszarze demografii planowane jest rozpoczęcie prac
Zespołu Międzyresortowego do spraw Przeciwdziałania Negatywnym Zjawiskom
Demograficznym. Zgodnie z założeniami, do jego zadań należeć będzie:
proponowanie kierunków działań w obszarach dotyczących zagadnień mających
wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
proponowanie wystąpień do właściwych organów z wnioskiem o podjęcie prac
w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń
i dzietności;
współpraca z organami administracji rządowej oraz jednostkami organizacyjnymi im
podległymi lub przez nie nadzorowanymi, a także organizacjami pozarządowymi
w podejmowaniu działań dotyczących zagadnień mających wpływ na zjawiska
demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
monitorowanie postępu realizacji prac nad projektami aktów prawnych oraz działań
administracji rządowej w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne
w obszarze urodzeń i dzietności;
opracowanie propozycji rozwiązań prawnych dotyczących zagadnień mających
wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przygotowanie projektu programu przeciwdziałania negatywnym zjawiskom
demograficznym, przeznaczonego do wdrożenia przez członków Zespołu zgodnie
z ich właściwością;
wykonywanie innych zadań w zakresie zagadnień mających wpływ na zjawiska
demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności:
wyznaczonych przez Prezesa Rady Ministrów;
realizowanych z inicjatywy własnej Zespołu.
W skład zespołu wejdą przedstawiciele ministrów, w których właściwości znajdują się
działy administracji publicznej, zajmujące się kwestiami wpływającymi na zjawiska
demograficzne w zakresie urodzeń i dzietności.
3. Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 12 lutego
2024 r. Rady do spraw Kobiet na Rynku Pracy. Do zadań Rady należy:
inicjowanie i wspieranie działań na rzecz poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy
oraz zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w sferze publicznej, zawodowej
i prywatnej;
opracowanie kierunków działań, których celem będzie zapewnienie równości kobiet
i mężczyzn na rynku pracy;
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji kobiet
na rynku pracy oraz zapewnienia równości mężczyzn i kobiet w sferze publicznej,
zawodowej i prywatnej;
opiniowanie działań podejmowanych w zakresie aktywizacji zawodowej kobiet
i ich powrotu na rynek pracy;
inicjowanie debat i kampanii społecznych przeciwdziałających stereotypowemu
postrzeganiu ról społecznych kobiet i mężczyzn;
inicjowanie działań promujących równowagę między życiem rodzinnym
i zawodowym, w tym zachęcanie ojców do korzystania z uprawnień pracowniczych
związanych z rodzicielstwem.
W skład Rady wchodzą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem w kwestiach
związanych z rynkiem pracy lub wyróżniające się działalnością na rzecz równości kobiet
i mężczyzn, w szczególności powołane spośród kandydatek/kandydatów zgłoszonych
przez:
organizacje pozarządowe, podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24
kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r.
poz. 571) oraz związki i porozumienia tych podmiotów;
uczelnie i instytucje badawcze;
organizacje związkowe, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca
2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego
(Dz. U. z 2018 r. poz. 2232, z późn. zm. );
organizacje pracodawców, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca
2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.
Jednocześnie informuję, że w Ministerstwie Zdrowia uruchomiono program polityki
zdrowotnej pn. Leczenie niepłodności, obejmujący wsparcie par w poprzez zastosowanie
procedur medycznie wspomaganej prokreacji (do których zalicza się też zabieg zapłodnienia
pozaustrojowego, przeprowadzany w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji).
W Ministerstwie Zdrowia analizowane są kwestie związane zarówno z dotkliwością problemu
niepłodności jak i zachowaniem bezpieczeństwa kobiet w opiece okołoporodowej. Polityka
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
prowadzona w ostatnich latach przez Rząd Mateusza Morawieckiego i towarzyszące jej zgony
kobiet, związane z komplikacjami ciążowymi, nie poprawiały sytuacji przyszłych matek. Mając
to na względzie, Ministerstwo Zdrowia koncentruje się na zapewnieniu bezpieczeństwa
związanego z ciążą, porodem i połogiem.
Zauważyć należy, że na decyzje młodych dorosłych o stworzeniu związku oraz posiadaniu
dzieci wpływa wiele czynników o zróżnicowanym charakterze. W związku z tym, zgodnie
z wielokrotnie przytaczanymi wnioskami badaczy zajmujących się problematyką demografii
i dzietności, odpowiedź powinna być kompleksowa, a działania długofalowe i konsekwentne
przy jednoczesnym utrzymywaniu gotowości do wprowadzania korekty wcześniej obranego
kursu, stosownej do rozwoju sytuacji i zwiększającej tym samym skuteczność odpowiedzi.
Rząd podejmuje działania, by zgodnie z tymi wskazaniami przyczyniać się do znoszenia barier,
utrudniających młodym Polkom i Polakom podejmowanie świadomych decyzji rodzicielskich.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
i GUS (2023). Prognoza ludności na lata 2023-2060. Warszawa, Główny Urząd Statystyczny, s. 16-
17.
-- 5 of 5 --