Odpowiedź na interpelację w sprawie programów szkoleniowych dotyczących sztucznej inteligencji Odpowiedź na interpelację nr 3228 w sprawie programów szkoleniowych dotyczących sztucznej inteligencji Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 02-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Daniela Milewskiego w sprawie programów szkoleniowych w zakresie sztucznej inteligencji. Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na pytania Pana Posła zawarte w interpelacji nr 3228 z dnia 10 czerwca 2024 r., dotyczące programów szkoleniowych w zakresie sztucznej inteligencji proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia. Ad 1. Jakie konkretne programy szkoleniowe dla dzieci i młodzieży dotyczące sztucznej inteligencji (SI) są obecnie realizowane lub planowane przez rząd? Na wstępie należy zaznaczyć, że kwestia wykorzystywanie sztucznej inteligencji w procesie kształcenia powinna zostać określona w strategicznym dokumencie, który miał być przyjęty przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r. – w ramach realizacji kamienia milowego C8L Krajowego Planu Odbudowy. Dokument ten miał stanowić podstawę zmian w systemie edukacji i realizacji inwestycji w sprzęt i narzędzia cyfrowe oraz służyć określeniu kierunków procesu transformacji cyfrowej systemu edukacji w perspektywie krótko i długoterminowej. W dokumencie przygotowywanym przez obecny rząd - Polityce Cyfrowej Transformacji Edukacji - kwestia wykorzystywania sztucznej inteligencji w procesie kształcenia w zakresie różnych przedmiotów, a nie tylko w ramach zajęć z informatyki, jest jednym z kluczowych zagadnień. W przyjętych na rok szkolny 2024/2025 kierunkach polityki oświatowej państwa, w pkt. 4 zakłada się: „Wspieranie rozwoju umiejętności cyfrowych uczniów i nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem bezpiecznego poruszania się w sieci oraz krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli narzędzi i materiałów dostępnych w sieci, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji, korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.”[1] Zgodnie z przepisami § 13 pkt 1 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. z 2023 r. poz. 2738), organizowanie i prowadzenie doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie wynikającym z kierunków polityki oświatowej państwa ustalanych corocznie przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania należy do zadań obowiązkowych publicznych placówek doskonalenia nauczycieli prowadzonych przez samorząd województwa, powiat lub gminę. Ponadto w obszarze oświaty i wychowania realizowane są założenia zawarte w następujących dokumentach strategicznych, odwołujące się m.in. do zastosowań AI w edukacji: Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020, przyjęta uchwałą nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”; Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030 – dokument o statusie polityki publicznej, przyjęty przez Radę Ministrów 25 stycznia 2019 r. i 28 grudnia 2020 r., który określa kierunki działań na rzecz kształtowania i rozwijania umiejętności w Polsce; Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych, przyjęty uchwałą nr 24 Rady Ministrów z dnia 21 lutego 2023 r. w sprawie ustanowienia programu rządowego pod nazwą „Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych”; Deep Tech Talent Initiative, inicjatywa wdrażana przez unijny Europejski Instytut Innowacji i Technologii, zakładająca kształcenie miliona osób w zakresie najnowocześniejszych rozwiązań technologicznych. W zakresie szeroko rozumianej polityki rządu wobec AI należy odwołać się do „Memorandum na rzecz rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce” podpisanego w dniu 26 maja 2019 r. przez przedstawicieli ministrów właściwych ds. cyfryzacji, gospodarki oraz edukacji, zakładającego wolę współpracy dla stworzenia strategicznych ram dla dynamicznego rozwoju technologii oraz szerokich zastosowań sztucznej inteligencji w Polsce. W ramach działań MEN, jednoczesne wprowadzenie w 2017 oraz 2019 roku nowej podstawy programowej informatyki odpowiednio w szkole podstawowej i w szkołach ponadpodstawowych zapewnia uczniom podstawy wiedzy i umiejętności z zakresu sztucznej inteligencji – AI. Założenia i cele podstawy programowej informatyki obejmują: upowszechnienie rozwoju myślenia komputacyjnego - otwarcie na wszystkie dziedziny życia; wprowadzenie nauki podstaw algorytmiki i programowania dla wszystkich - podstawy teoretyczne dla rozumienia AI; przemyślaną strategię pozyskiwania i kształcenia młodzieży zainteresowanej informatyką (poziom rozszerzony) - wczesne diagnozowanie talentów informatycznych zdolnych do podejmowania w przyszłości wyzwań naukowych dotyczących sztucznej inteligencji; akceptację dla robotyki - pierwszy krok do powszechnego przyzwolenia i akceptacji społeczeństwa w zakresie rozwiązywania problemów z użyciem technologii i automatyzacji procesów; umiejętność modelowania - wprowadzenie elementów teorii grafów (relacja, powiązania między informacjami i twórcze wnioskowanie, sieci neuronowe, kognitywistyka); kształcenie umiejętności pracy w zespole, korzystanie z platform elektronicznego wspomagania procesów, kreatywności i innowacyjności; dowolność doboru narzędzi i języków programowania - otwarcie na nowoczesne języki przetwarzające duże zbiory danych i łatwo współpracujące z multimediami, integrujące elementy robotyki. W kolejnym roku podjęte zostaną prace nad zmianami podstaw programowych dla szkół podstawowych, a następnie ponadpodstawowych, które uwzględnią aktualny stan wiedzy, w tym w zakresie technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji. Celem powyższych działań jest przygotowanie młodzieży do wyzwań, jakie stawia przed nimi współczesny świat, w tym rozwój sztucznej inteligencji. Ad 2. Jakie kroki podejmuje rząd, aby zapewnić odpowiednie merytoryczne przygotowanie nauczycieli do prowadzenia zajęć związanych z SI? W 2022 r. Instytut Badań Edukacyjnych - jednostka nadzorowana przez Ministra Edukacji, przygotował monografię pt. "Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację". W monografii omówiono kluczowe obszary i przykłady zastosowania nowych technologii, szczególnie tych opartych na przetwarzaniu danych, uczeniu maszynowym oraz sieciowaniu urządzeń i ludzi (skrótowo: sztucznej inteligencji). Wyjaśniono, w jaki sposób zmiany technologiczne wpływają na wymagane od ludzi kompetencje. Ponadto instytut opracował poradniki dla nauczycieli: „Chat GPT w szkole - szanse i zagrożenia” oraz „Do czego AI nie służy. Przewodnik dla nauczycieli". Poradniki te zostały opublikowane na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) prowadzonej przez MEN[2]. Innym przykładem działań wspierających nauczycieli są e-materiały zamieszczane na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. Tytuł Link „Sztuczna Inteligencja - odkrywamy nowy sposób wyszukiwania informacji w Internecie” https://zpe.gov.pl/a/sztuczna-inteligencja---odkrywamy-nowy-sposob-wyszukiwania-informacji-w-internecie/D1E6o0lDo?prevProjects=searcher:si5rvq0c „Zastosowanie sztucznej inteligencji” https://zpe.gov.pl/b/zastosowanie-sztucznej-inteligencji/PyYl9WuA9 „Rola robotyki w edukacji” Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl) „Podstawy programowania sztucznej inteligencji w środowisku Minecraft Education” - w ramach projektu „Laboratoria przyszłości” https://zpe.gov.pl/a/podstawy-programowania-sztucznej-inteligencji-w-srodowisku-minecraft-education/D1FfwrWBn?prevProjects=searcher:si5rvq0c „Czy Sztuczna Inteligencja może być artystką? Analiza oraz tworzenie obrazów za pomocą nowoczesnych technologii” - w ramach projektu „Laboratoria przyszłości”. https://zpe.gov.pl/a/czy-sztuczna-inteligencja-moze-byc-artystka-analiza-oraz-tworzenie-obrazow-za-pomoca-nowoczesnych-technologii/Ds7dEPJ0X?prevProjects=searcher:si5rvq0c Na stronie internetowej Ośrodka Rozwoju Edukacji – jednostki podległej Ministrowi Edukacji, znajdują się przydatne informacje dotyczące wykorzystania AI w nauczaniu, jak np. o bezpłatnym szkoleniu pn. „Sztuczna inteligencja i nauczanie języka angielskiego” zorganizowanym przez British Council we współpracy z Instytutem Anglistyki na Uniwersytecie Warszawskim[3], czy szkolenia pn. „Kreatywny pomysł na wykorzystanie AI na swoich lekcjach”[4]. Jednocześnie Ośrodek Rozwoju Edukacji planuje: Zorganizować szkolenia dla nauczycieli uwzględniające poniższe zagadnienia: Edukacja cyfrowa z uwzględnieniem sztucznej inteligencji AI w nauczaniu przedmiotów matematyczno-przyrodniczych; Sztuczna inteligencja w pracy nauczyciela języka polskiego; Wykorzystanie technologii cyfrowych oraz AI w edukacji obcokrajowców, w szczególności dzieci-uchodźców z Ukrainy w szkołach wielokulturowych; Edukacja szkolna wobec wyzwań transformacji technologicznej. W ramach projektu pn. „Popularyzacja zestawów narzędzi edukacyjnych wspierających proces wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w zakresie rozwoju umiejętności uniwersalnych dzieci i uczniów oraz kompetencji kluczowych niezbędnych do poruszania się na rynku pracy” nauczyciele, otrzymają wsparcie merytoryczne w zakresie korzystania z szerokiego wachlarza nowoczesnych technologii w tym: Opracowane zostaną materiały merytoryczne do wykorzystania w planowaniu i realizacji kształcenia w szkołach; Zorganizowane zostaną szkolenia prezentujące praktyczne zastosowanie narzędzi edukacyjnych z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, w tym AI; Zostaną zorganizowane formy wsparcia merytorycznego m.in. spotkania w ramach sieci współpracy i samokształcenia o tematyce dotyczącej nowoczesnych technologii i AI, jej wykorzystanie w dydaktyce przez nauczycieli i uczniów, omówione zostaną zalety i zagrożenia. Również Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadziło projekt AI Tech, obejmujący nowatorski kierunek studiów na poziomie magisterskim w zakresie sztucznej inteligencji. Przedstawiciele Ministerstwa Cyfryzacji biorą także udział w wielu warsztatach i konferencjach ucząc młodzież i nauczycieli w zakresie bezpiecznej sztucznej inteligencji i jej wykorzystania. Ponadto realizowane są szkolenia dla nauczycieli wskazane w odpowiedzi na pyt. nr 5. Ad 3. W jaki sposób rząd zamierza zapewnić powszechną dostępność programów szkoleniowych dotyczących SI dla wszystkich pracowników, aby zapobiec bezrobociu technologicznemu? Podstawy programowe kształcenia w zawodach ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, obowiązujące od 1 września 2019 r. stanowią obowiązkowy zestaw celów kształcenia i treści nauczania opisanych w formie oczekiwanych efektów kształcenia: wiedzy, umiejętności zawodowych oraz kompetencji personalnych i społecznych, niezbędnych dla zawodu lub kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, oraz kryteria weryfikacji tych efektów, a także warunki realizacji kształcenia w zawodzie, w tym wyposażenie i sprzęt niezbędne do realizacji tego kształcenia oraz minimalną liczbę godzin kształcenia w zawodzie[5]. Przegląd podstaw programowych i dostosowanie ich do zmian technologicznych wynikających z transformacji cyfrowej i ekologicznej wymaga diagnozy zapotrzebowania pracodawców na nowe umiejętności kadry w poszczególnych branżach. W okresie od września 2024 r. do grudnia 2026 r. planowane są spotkania z przedstawicielami organizacji branżowych mające na celu m.in. uzyskanie oczekiwań pracodawców w zakresie zmian dotyczących oferty kształcenia zawodowego mających na celu lepsze przygotowanie przyszłych pracowników do pracy w innowacyjnych sektorach gospodarki. W zakresie działań MEN, publikowane są ogólnodostępne materiały dotyczące AI na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. W zaplanowanych w Ośrodku Rozwoju Edukacji w Warszawie szkoleniach będą uczestniczyli doradcy metodyczni, nauczyciele konsultanci i nauczyciele zainteresowani tematyką. Można również wskazać na działania wynikające ze wspomnianej już „Polityki dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce od roku 2020”[6], która zakłada w obszarze AI i edukacja: „działania podejmowane od kształcenia podstawowego przez poziom ponadpodstawowy aż do poziomu uczelni – programy kursów dla osób zagrożonych utratą pracy w wyniku postępującej automatyzacji i wdrażania nowych technologii, granty edukacyjne, które mają pomóc w przygotowaniu najlepszych kadr dla polskiej gospodarki związanej z AI.” Ponadto Ministerstwo Cyfryzacji aktualnie opracowuje strategię działań, które pozwolą skutecznie działać na rzecz zwiększenia świadomości społecznej na temat AI i jej zastosowań w sektorze publicznym. Będzie to realizowane między innymi poprzez organizację konferencji, seminariów i warsztatów. Ad 4. Jakie są konkretne plany rządu dotyczące edukacji i szkolenia pracowników administracji publicznej w zakresie SI? Nie jest kompetencją MEN szkolenie wszystkich pracowników administracji publicznej. Można wskazać na informacje na ten temat, jakie są dostępne na Portalu sztucznej inteligencji, w tym publikacje pt. „Wdrażanie technologii w samorządach – Raport z badania”[7], z którego wynika, że 47% Jednostek samorządu terytorialnego korzysta z przynajmniej jednej nowej technologii cyfrowej (np. sztucznej inteligencji, internetu rzeczy). Na ww. portalu jest też dostępny Raport dotyczący wdrażania technologii w administracji centralnej z 2023 r.[8], z którego wynika, że niemal wszystkie jednostki inwestują w nowe technologie (AI, Internet rzeczy) oraz że „zdecydowana większość jednostek administracji centralnej (82%) biorąca udział w badaniu zadeklarowała, że obecnie korzysta z rozwiązań z zakresu nowych technologii cyfrowych (np. rozwiązania oparte o sztuczną inteligencję, Internet rzeczy, wykorzystujące technologie chmurowe, czy też świadczone jako e-usługi).” Ad 5. Jakie środki finansowe i zasoby są przeznaczane na rozwój i realizację programów szkoleniowych dotyczących SI w Polsce? W zakresie działania MEN do 2027 r. zaplanowano do realizacji (w perspektywie średnioterminowej) następujące działania: wsparcie sprzętowe i softwarowe dla rozwoju AI w szkołach: - w ramach komponentu C Krajowego Planu Odbudowy zaplanowano inwestycję C2.2.1, w ramach której w laboratoria AI doposażonych zostanie 12 tys. szkół podstawowych i 4 tys. szkół ponadpodstawowych. Szacunkowy koszt przedsięwzięcia to prawie 2 mld zł. Środki mają pochodzić z budżetu UE i budżetu państwa. Termin realizacji przedsięwzięcia – 2025 r. szkolenia nauczycieli w zakresie sztucznej inteligencji /zastosowań AI w metodyce nauczania/ wiedzy na temat AI: - w ramach obecnej perspektywy finansowej 2021–2027 w programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) zaplanowano szkolenia dla ponad 11 tys. nauczycieli. Szkolenia będą oparte m.in. na doświadczeniach projektu pilotażowego, AI4Youth, zrealizowanego przez Konsorcjum Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego oraz Software Development Academy działających na rzecz Ministerstwa Rozwoju i Technologii[9]. Koszt przedsięwzięcia to ponad 11 mln zł. Obecnie trwa konkurs na wyłonienie wykonawcy, który będzie realizował szkolenie. Na szkolenia realizowane przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie zaplanowano kwotę 32 tys. złotych, zaś koszt projektu Popularyzacja zestawów narzędzi edukacyjnych wspierających proces wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w zakresie rozwoju umiejętności uniwersalnych dzieci i uczniów oraz kompetencji kluczowych niezbędnych do poruszania się na rynku pracy wynosi 60 tys. złotych. Ad 6. W jaki sposób rząd monitoruje efektywność programów szkoleniowych dotyczących SI i jakie są wyniki dotychczasowych działań w tym zakresie? Zgodnie z przepisami ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju[10]) rządowe dokumenty strategiczne zawierają zestawy wskaźników pozwalających na ocenę osiągnięcia oczekiwanych rezultatów planowanych interwencji. Dokumenty strategiczne obejmujące obszar uczenia się przez całe życie, takie jak Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030, zestawiają wskaźniki dotyczące rozwoju umiejętności z danymi kontekstowymi dotyczącymi rozwoju gospodarczego i społecznego. Ponadto rząd dysponuje międzynarodowymi narzędziami monitorowania zmian w systemach edukacji i ich wpływu na gospodarkę i rynek pracy takimi jak: Monitor Kształcenia i Szkolenia (Education and Training Monitor), czy Obserwatorium Sytuacji Społecznej (Social Situation Monitor) Komisji Europejskiej. Ponadto Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przygotowuje co dwa lata przeglądy gospodarcze (OECD Economic Survey) państw członkowskich, również obejmujące zagadnienie wpływu rozwoju kapitału ludzkiego na rozwój gospodarczy. Wśród krajowych badań edukacyjnych od wielu lat coraz istotniejszą rolę odgrywają badania losów absolwentów: System monitoringu karier absolwentów stworzony przez Instytut Badań Edukacyjnych, we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz Centrum Informatycznym Edukacji, a także system monitorowania Ekonomicznych Losów Absolwentów szkolnictwa wyższego (ELA) prowadzony przez Ośrodek Przetwarzania Informacji - Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Efekty szkoleń dot. AI będzie można poddać analizie po publikacji szeregu raportów lub sprawozdań w ww. zakresie. Ad 7. Jakie działania podejmuje rząd, aby zwiększyć zainteresowanie i zaangażowanie młodzieży w naukę i rozwój technologii SI? Jednym z przykładów działań wspierających zainteresowanie uczniów i nauczycieli technologia cyfrową, w tym AI, jest realizowany kolejny raz pod patronatem Ministra Edukacji ogólnopolski IT Fitness Test pozwalający z jednej strony poznać poziom umiejętności cyfrowych w szkole, z drugiej zaś zachęcić uczniów i nauczycieli do ich dalszego rozwoju.[11] Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie w celu zwiększenia zainteresowania i zaangażowania młodzieży w naukę i rozwój technologii AI umieścił na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej[12] zestawy narzędzi edukacyjnych podzielonych wg poziomów nauczania. O ich dostępności będą informować uczestników organizatorzy szkoleń. Dodatkowo MEN finansuje organizację takich zawodów wiedzy, jak Olimpiada Informatyczna Juniorów i Olimpiada Informatyczna, Laureaci i finaliści tych olimpiad osiągają znaczące sukcesy zawodowe, w tym w obszarze sztucznej inteligencji. Reasumując, działania MEN zmierzają do wsparcia uczniów i nauczycieli w skutecznym wykorzystaniu AI w procesie kształcenia, a także do ich przygotowania do sprostania oczekiwaniom pracodawców, w związku z coraz bardziej dynamicznym wpływem AI na rynek pracy. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-20242025 [2] https://zpe.gov.pl/chat-gpt [3] https://ore.edu.pl/2024/03/bezplatne-szkolenie-sztuczna-inteligencja-i-nauczanie-jezyka-angielskiego/ [4] https://ore.edu.pl/2023/12/popularyzacja-zestawow-narzedzi-edukacyjnych-materialy-do-pobrania/ [5] Art. 4 pkt. 25 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.). [6] https://www.gov.pl/web/ai/polityka-dla-rozwoju-sztucznej-inteligencji-w-polsce-od-roku-2020 [7] https://www.gov.pl/web/ai/wdrazanie-technologii-w-samorzadach---raport-z-badania [8] https://www.gov.pl/web/ai/wdrazanie-technologii-w-administracji-centralnej---raport-z-badania [9] KONKURS Szkolenia z zakresu AI dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych – efs.men.gov.pl [10] (Dz. U. z 2024 r. poz. 324 i 862 [11] https://itfitness.eu/pl/ [12] https://zpe.gov.pl/a/zestawy-narzedzi-edukacyjnych/DdkFeif7i