Odpowiedź na interpelację w sprawie innowacji społecznych i nauki obywatelskiej w Polsce Odpowiedź na interpelację nr 3216 w sprawie innowacji społecznych i nauki obywatelskiej w Polsce Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maciej Gdula Warszawa, 27-06-2024 Szanowny Panie Pośle, poniżej udzielam odpowiedzi na zadane przez Pana Posła pytania w interpelacji nr 3216 w sprawie innowacji społecznych i nauki obywatelskiej w Polsce. Pytanie nr 1 Jakie konkretne działania podejmuje rząd w celu promowania innowacji społecznych w Polsce? Minister nauki kieruje działem administracji rządowej – szkolnictwo wyższe i nauka. Głównym zadaniem Ministra Nauki jest kształtowanie polityki naukowej państwa oraz wsparcie finansowe instytucji szkolnictwa wyższego i nauki. Minister Nauki bezpośrednio i pośrednio realizuje działania mające na celu promowanie innowacji społecznych w Polsce. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego realizuje działania promocyjne oraz działania popularyzujące naukę m.in. poprzez finansowanie konferencji naukowych, udział w piknikach naukowych, czy wspieranie festiwali nauki. Minister wraz z Kierownictwem resortu bierze udział w różnego rodzaju konferencjach, sympozjach naukowych, kongresach gospodarczych, tj. np. Women in Tech Summit 2024, EuroScience Open Forum 2024, czy XVI Europejski Kongres Gospodarczy, w trakcie których poruszane są m.in. tematy związane z innowacjami społecznymi. Dodatkowo działania związane z promocją innowacji społecznych realizowane są w ramach projektów finansowanych poprzez programy, przedsięwzięcia, konkursy i zadania zlecone, finansowane ze środków z budżetu państwa będących w dyspozycji Ministra Nauki. Informacje o działaniach Ministra Nauki i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego można znaleźć na stronie https://www.gov.pl/web/nauka. Pytanie nr 2 W jaki sposób rząd wspiera rozwój nauki obywatelskiej (citizen science) i jakie są główne cele tych działań? Citizen science – nauka obywatelska, czyli badania prowadzone z udziałem osób niebędących ekspertami (zawodowymi i profesjonalnymi naukowcami), zaczęła rozwijać się w drugiej połowie XX wieku. Założeniem tej idei jest zwiększenie zaangażowania mieszkańców w rozwiązywanie problemów lokalnych poprzez włączenie ich do świata nauki przy wsparciu lub z udziałem naukowców. Mając na względzie wskazaną wyżej definicję oraz przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które stanowią w preambule, że każdy uczony ponosi odpowiedzialność za jakość i rzetelność prowadzonych badań oraz przepisy art. 365 i 366 ww. ustawy, które określają katalog podmiotów w ramach systemu nauki i szkolnictwa wyższego oraz przypisują tym podmiotom właściwe strumienie finansowania, należy wskazać, że jednym z najważniejszych działań Ministra Nauki w zakresie wspierania nauki obywatelskiej jest dystrybucja środków finansowych w ramach programów ministra ustanawianych na podstawie art. 376 ww. ustawy. Programy te ustanawiane są w celu realizacji polityki naukowej państwa. W szczególności należy wymienić tu trzy programy: 1. Społeczna odpowiedzialność nauki II, którego przedmiotem jest wsparcie podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki, oraz innych jednostek organizacyjnych działających na rzecz upowszechniania nauki w realizacji projektów mających na celu popularyzację nauki oraz projektów związanych z utrzymaniem zasobów bibliotecznych o istotnym znaczeniu dla nauki lub jej dziedzictwa mogą być dofinansowywane projekty polegające na popularyzowaniu innowacyjnych rozwiązań w nauce i szkolnictwie wyższym. 2. Doskonała nauka II, którego przedmiotem jest wsparcie podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz innych jednostek organizacyjnych działających na rzecz upowszechniania nauki w realizacji projektów mających na celu prezentację osiągnięć naukowych, w tym najnowszych wyników badań naukowych lub prac rozwojowych, przez organizację konferencji naukowych, wydawanie monografii naukowych lub ich tłumaczenie na języki kongresowe (angielski, francuski, hiszpański, niemiecki, rosyjski lub włoski) mogą być dofinansowywane projekty związane ze wsparciem konferencji naukowych, których tematem mogą być różnego rodzaju innowacje. 3. Nauka dla Społeczeństwa II, którego przedmiotem jest wsparcie podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz innych jednostek organizacyjnych działających na rzecz upowszechniania nauki w: budowaniu współpracy między tymi podmiotami i jednostkami a podmiotami działającymi w sferze społeczno-gospodarczej lub opracowywaniu i implementacji rozwiązań służących społecznościom lokalnym i regionalnym, lub tworzeniu modeli teoretycznych obejmujących swoim obszarem zagadnienia społeczne. W ramach obszaru Nauka dla innowacyjności istnieje możliwość dofinansowania projektów badawczych mających na celu: 1) poprawę efektywności współpracy nauki z otoczeniem gospodarczym; 2) wspieranie procesów innowacyjności oraz komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, a także know-how związanego z tymi wynikami, w tym promowanie dobrych praktyk w zakresie innowacji; 3) upowszechnianie wiedzy na temat związków między nauką i innowacyjnością a gospodarką. Pytanie nr 3 Jakie są plany rządu dotyczące zwiększenia zaangażowania społeczeństwa w procesy naukowe i technologiczne? Mając na względzie art. 3 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który stanowi, że „System szkolnictwa wyższego i nauki funkcjonuje z poszanowaniem standardów międzynarodowych, zasad etycznych i dobrych praktyk w zakresie kształcenia i działalności naukowej oraz z uwzględnieniem szczególnego znaczenia społecznej odpowiedzialności nauki.” Minister Nauki w zakresie angażowania społeczeństwa w procesy naukowe, swoje działania realizuje poprzez tzw. Społeczną Odpowiedzialności Nauki. Działania te mają na celu popularyzację i upowszechnianie nauki oraz badań naukowych. Społeczna Odpowiedzialność Nauki stanowi istotną ofertę dla szerokiego forum społecznego. Pomaga w identyfikowaniu szans i możliwości, wspomaga dialog i angażuje szerokie grupy interesariuszy, zwiększa wydajność i efektywność prowadzonych działań w zakresie nauki i badań oraz realizuje Trzecią Misję Uczelni. Działania w ramach Społecznej Odpowiedzialności Nauki mają na celu nie tylko upowszechnianie nauki i badań naukowych, ale także jej popularyzację, rozbudzanie ciekawości poznawczej oraz integrację społeczności lokalnej z ośrodkami akademickimi. Działania te mają wyrównywać szanse edukacyjne i docierać do tych części kraju, w których do tej pory aktywność akademicko-naukowa nie istniała. Działania wpisujące się w założenia Społecznej Odpowiedzialności Nauki, to w szczególności Program Społeczna odpowiedzialność nauki II i Nauka dla Społeczeństwa II, o których była mowa w odpowiedzi na pytanie nr 3 oraz wspólne działania Ministra Nauki i Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, w tym Program Nauka dla Ciebie, którego celem jest wyrównywanie szans edukacyjnych, propagowanie kultury innowacyjności i stymulowanie rozwoju poprzez promowanie aktywizujących i angażujących metod nauczania (samodzielnego eksperymentowania i odkrywania nauki w życiu codziennym) oraz Inicjatywa SOWA – Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności, której celem jest wzbogacenie lokalnych społeczności nowymi środowiskami edukacyjnymi, tj. zapewnienie dostępu do wystaw i aktywności Centrum Nauki Kopernik w Warszawie oraz budowanie sieci zaangażowanych edukatorów, którzy dzięki współpracy z CNK i łączeniu w większe społeczności, wykorzystują sieć do wymiany doświadczeń i współpracy. Pytanie nr 4 Czy istnieją programy edukacyjne skierowane do obywateli w celu zwiększenia ich świadomości i udziału w innowacjach społecznych? Minister Nauki nie realizuje programów edukacyjnych. W zgodzie z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce Minister Nauki realizuje programy w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki, w szczególności programy mające na celu realizację polityki naukowej państwa. Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 3, Minister Nauki realizuje działania w zakresie popularyzacji nauki, które mają na celu komunikowanie wiedzy naukowej i wyników badań naukowych w sposób przystępny i zrozumiały dla szerokiego audytorium społecznego, co pozwala włączać szeroko rozumiane społeczeństwo w obszar nauki. Pytanie nr 5 Jakie są główne przeszkody w rozwoju innowacji społecznych w Polsce i jakie kroki są podejmowane, aby je pokonać? Innowacje społeczne to nowatorskie działania, które w skuteczny sposób odpowiadają na realną społeczną potrzebę lub problem. Zjawisko to jest tak rozległe, że zdefiniowanie wszystkich przeszkód rozwoju innowacji społecznych w Polsce wymaga czasu. Działania Ministra Nauki w obszarze wsparcia innowacji społecznych skupiają się na wsparciu finansowym i instytucjonalnym dla jednostek sektora nauki i szkolnictwa wyższego, w szczególności w obszarze badań naukowych i wdrożeń. Działania te są realizowane w głównej mierze poprzez przyznawanie środków w tym obszarze w ramach ustanawianych programów realizowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz jednostki nadzorowane przez Ministra Nauki, w tym przez: Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, Narodowe Centrum Nauki, czy Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej. Pytanie nr 6 W jaki sposób rząd mierzy skuteczność i wpływ innowacji społecznych na jakość życia obywateli? Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 1, Minister Nauki kieruje działem administracji rządowej – szkolnictwo wyższe i nauka, w tym też obszarze prowadzi działalność analityczną, sprowadzającą się m.in. do badania obszaru nauki i szkolnictwa wyższego za pośrednictwem Ośrodka Przetwarzania Informacji Państwowego Instytutu Badawczego. Szczegółowe raporty w tym zakresie znajdują się na stronie WWW Instytutu. Pytanie nr 7 Czy są planowane konkretne inwestycje w infrastrukturę i zasoby wspierające naukę obywatelską i innowacje społeczne? W zgodzie z art. 365 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce „Środki finansowe na szkolnictwo wyższe i naukę przeznacza się na: 4) inwestycje związane z: a) kształceniem, b) działalnością naukową, c) obsługą realizacji zadań NAWA, NCN, NCBiR i Centrum Łukasiewicz, d) realizacją projektów badawczych w ramach celu Sieci Badawczej Łukasiewicz, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz;”. Mając to na względzie oraz przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie przyznawania, rozliczania i przekazywania środków finansowych na realizację inwestycji związanych z kształceniem oraz działalnością naukową, Minister Nauki wspiera inwestycje związane z kształceniem oraz działalnością naukową. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu