Odpowiedź na interpelację w sprawie inwestycji o skali regionalnej i ponadregionalnej Odpowiedź na interpelację nr 3185 w sprawie inwestycji o skali regionalnej i ponadregionalnej Odpowiadający: minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz Warszawa, 11-07-2024 Szanowny Panie Marszałku, w nawiązaniu do interpelacji nr 3185 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie inwestycji o skali regionalnej i ponadregionalnej, przedstawiam odpowiedzi na postawione w niej pytania. 1. Jakie działania podejmuje rząd w celu zdynamizowania polityki rozwojowej, aby wspierać inwestycje na skalę regionalną i ponadregionalną? Powstałe w ostatnich latach nowe uwarunkowania dla realizacji polityki rozwoju związane przede wszystkim z pojawieniem się poważnych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego oraz bezpieczeństwa narodowego – wywołały konieczność funkcjonowania państwa w nowej sytuacji, tym samym wymuszając głębokie przeorientowanie priorytetów polityki społeczno-gospodarczej. W kontekście nowych uwarunkowań rozpoczęto prace nad średniookresową strategią rozwoju kraju (śsrk) mającą określić cele rozwojowe Polski do 2035 r. Podstawą dla tych prac jest Koncepcja Rozwoju Kraju 2050 określająca światowe trendy oraz wyzwania dla Polski w długiej perspektywie czasowej, które jest obecnie konsultowana społecznie. Ponieważ opracowywana obecnie śsrk będzie pierwszą krajową strategią łączącą kwestie społeczne, gospodarcze i przestrzenne, szczególne miejsce zajmą w niej aspekty przestrzenne i terytorialne, stanowiące integralny element ww. obszarów koncentracji działań rozwojowych. Takie podejście służyć ma zapewnieniu spójności i komplementarności różnych polityk publicznych oraz działań różnych podmiotów (zwłaszcza władz publicznych poszczególnych szczebli zarządzania) względem konkretnego terytorium (kraju, województwa, obszaru funkcjonalnego i gminy). Strategia wskaże również obszary o szczególnych uwarunkowaniach społecznych, gospodarczych i przestrzennych, dla których konieczne jest zintegrowanie i ukierunkowanie na poziomie krajowym i regionalnym interwencji publicznych, będą to tzw. obszary strategicznej interwencji (OSI). Obowiązek wskazywania interwencji na tych poziomach oraz powiązanie obszarów strategicznej interwencji ze wsparciem inwestycyjnym lub regulacyjnym pozwala lepiej kształtować dostępne instrumenty na rozwiązywanie problemów zwłaszcza na tych obszarach, gdzie kumulacja negatywnych zjawisk jest na tyle duża, że uniemożliwia rozwój czy też wzmacnianie obszarów posiadających szczególne potencjały. Planowane w ramach śśrk działania będą uwzględniały możliwości, jakie dają instrumenty unijne, takie jak m.in. Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), Umowa Partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021-2027 w Polsce, Strategiczny Plan dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz Społeczny Fundusz Klimatyczny (SFK). Pracom nad śsrk towarzyszyć będą przygotowania nowej polityki rozwojowej w odniesieniu do regionów, zawartej w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego. 2. Jakie obszary są uznawane za kluczowe dla powodzenia wielkoskalowych inwestycji zorientowanych na budowanie współpracy regionalnej i ponadregionalnej? oraz 5. Czy istnieją konkretnie określone programy lub inicjatywy mające na celu wspieranie inwestycji na skalę regionalną i ponadregionalną? Jeśli tak, to jakie są ich główne założenia i cele? Zapewnienie zrównoważonego rozwoju terytorialnego kraju wymaga podnoszenia potencjału rozwojowego poszczególnych regionów, ich atrakcyjności inwestycyjnej (m.in. poprzez poprawę dostępu do infrastruktury technicznej i społecznej, poprawę jakości lokalnego potencjału ludzkiego), a także zwiększenia potencjału inwestycyjnego przedsiębiorstw. Powyższemu służy szereg uruchamianych programów zarówno krajowych, jak i zasilanych z środków unijnych. Budżet państwa finansuje wiele programów skierowanych m.in. na infrastrukturę transportową, infrastrukturę ochrony zdrowia, środowisko, czy infrastrukturę energetyczną. Ostatnio uruchomiony został „Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024-2030”. Obok wsparcia z środków budżetu krajowego, szereg inwestycji regionalnych, ponadlokalnych i lokalnych może być finansowanych ze źródeł unijnych, w szczególności z funduszy polityki spójności oraz środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO). Środki polityki spójności na lata 2021-2027 wspierają działania na rzecz zwiększenia konkurencyjności i wykorzystania nowoczesnych i cyfrowych rozwiązań, działania z zakresu ochrony środowiska, transportu i niskoemisyjnej gospodarki, wspierające system ochrony zdrowia, edukację. Dodatkowym wsparciem objęte zostaną obszary transformujące się w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu. Zgodnie z Umową Partnerstwa wsparcie będzie realizowane poprzez szereg programów krajowych: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (113,4 mld zł); Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (37,1 mld zł); Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (18,8 mld zł); Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (9,2 mld zł); Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (12,3 mld zł); Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową (2,4 mld zł); Fundusze Europejskie dla Rybactwa (2,3 mld zł); Fundusze Europejskie na Migracje, Granice i Bezpieczeństwo z trzema programami: Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (FAMI), Instrument Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami (IZGW) oraz Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego (FBW); Programy Interreg Europejskiej Współpracy Terytorialnej (2,2 mld zł). Obok programów krajowych będą również dostępne środki w ramach 16 regionalnych programów (155,4 mld zł). Wsparcie z KPO jest komplementarne w stosunku do polityki spójności, ma ono na celu odbudowanie kraju po skutkach pandemii COVID-19 oraz zwiększyć jego odporność na różne zjawiska, które mogą wydarzyć się w przyszłości poprzez zmiany strukturalne w gospodarce. W przypadku KPO będą finansowane inwestycje dot. innowacyjności i zwiększenia produktywności, transformacji cyfrowej i zielonej, ochrony zdrowia, jakości edukacji i umiejętności dostosowanych do potrzeb nowoczesnej gospodarki. Bardzo ważnym elementem odbudowy gospodarki są inwestycje związane z rozszerzeniem i dywersyfikacją działalności przedsiębiorstw MŚP (nowe produkty, usługi i kompetencje pracowników w sektorach najbardziej dotkniętych pandemią m.in. HoReCa, turystyka, kultura), przetwórstwem rolno-spożywczym (skracanie łańcucha dostaw w przetwórstwie rolno-spożywczym, rolnictwo precyzyjne), robotyzacją i cyfryzacją przemysłu (wdrażanie rozwiązań cyfrowych i innowacyjnych rozwiązań poprawiających działania nakierowanych na transformację cyfrową przedsiębiorstw przemysłowych), innowacje środowiskowe w przedsiębiorstwach (wdrażanie technologii i innowacji środowiskowych, w tym związanych z GOZ). Ponadto przewiduje się poprawę wyposażenia infrastrukturalnego służącego działalności gospodarczej i inwestycyjnej. Te wszystkie wymienione rodzaje inwestycji wspierać będą potencjał do rozwoju i realizacji kolejnych inwestycji w regionach, powiatach i gminach. 3. Jakie czynniki, poza tanią siłą roboczą, rząd uznaje obecnie za istotne dla przyciągania inwestycji do Polski? Jednym z kluczowych czynników uwzględnianych przez inwestorów jest „kondycja lokalnego rynku pracy” - rozumiana znacznie szerzej niż poziom kosztów czynnika pracy. Wszystko zależy od rodzaju działalności, jaką prowadzi dany przedsiębiorca. Z perspektywy podmiotu zagranicznego zainteresowanego prowadzeniem działalności w obszarze nowoczesnych usług dla biznesu szczególnie istotny będzie przykładowo dostęp do licznej puli specjalistów z danej dziedziny (absolwentów i studentów odpowiednich kierunków studiów). Relatywnie niskie koszty pracy, czy też liczba gotowych do podjęcia zatrudnienia bezrobotnych bardziej istotna jest z punktu widzenia przedsiębiorstw produkcyjnych i zapleczy montażowych, ale i w tym przypadku niezbędni są ludzie o określonym stopniu przygotowania (wyższym od pracowników niewykwalifikowanych) - np. zdolni do funkcjonowania w wysoce zautomatyzowanym środowisku pracy. Kolejną z kluczowych przesłanek decyzji inwestycyjnej jest stan rozwoju infrastruktury, również rozumianej relatywnie szeroko. W tym kontekście inwestorów interesować będzie dostępność powierzchni biurowych (stawki najmu) czy też działek pod zabudowę (cen metra kwadratowego gruntu). Równie istotne znacznie ogrywa infrastruktura transportowa i logistyczna - z uwagi na konieczność posiadania szybkich i sprawnych połączeń z krajem pochodzenia spółki oraz z głównymi rynkami zbytu. Ważnym elementem branym pod uwagę jest tzw. klimat dla przedsiębiorczości, tworzony w największym stopniu przez władze. Istotne są przy tym nie tylko ulgi i zachęty podatkowe, ale także sam sposób budowania i utrzymywania relacji z inwestorami, oraz postawa urzędników. „Klimat” danej lokalizacji jest przy tym istotny także dla pracowników, którzy przy wyborze zatrudnienia koncentrują się już nie tylko na wynagrodzeniu, możliwościach rozwoju oraz prestiżu, ale również na innych aspektach związanych z miejscem pracy. Z perspektywy pracowników czasem niższe wynagrodzenia mogą być bowiem rekompensowane przez bardziej atrakcyjne „miękkie” aspekty pracy (takie jak: atrakcyjność lokalizacji, oferta kulturalna). Z drugiej strony z punktu widzenia pracowników istotny parametr decyzyjny stanowią koszty życia – lokalne ceny mieszkań, opłaty. W procesie planowania inwestycji, zagraniczne przedsiębiorstwa patrzą coraz bardziej dalekowzrocznie – poprzez całokształt czynników, które będą wpływały na jakość pracy. Oceniając postrzeganie atrakcyjności inwestycyjnej Polski z perspektywy lokalizacji bezpośrednich inwestycji zagranicznych należy podkreślić, że Polska jest jednym z głównych beneficjentów procesu reorganizacji łańcuchów dostaw i nearshoringu. W ramach tego trendu inwestorzy relokują inwestycje do krajów bliskich geograficznie i politycznie, przy czym ma to miejsce w przypadku inwestycji w przemyśle oraz funkcji back-office. 4. W jaki sposób rząd planuje efektywnie rozwijać alternatywne czynniki przyciągania inwestycji? Z punktu widzenia alternatywnych – względem kosztów pracy – czynników atrakcyjności inwestycyjnej na szczeblu kraju i poszczególnych lokalizacji realizowane są nieprzerwanie działania służące tworzeniu skutecznych systemów zachęt bazujące na znajomości potrzeb inwestorów, które obejmują zróżnicowane działania - począwszy od dbania o jakość przestrzeni publicznej, przez zachęty podatkowe, współpracę z uczelniami, efektywną pracę urzędów pracy, aż do sprawnego systemu komunikacji w danej lokalizacji oraz z innymi regionami. Istotnym atutem Polski, jako lokalizacji bezpośrednich inwestycji zagranicznych, jest jej kapitał ludzki (wykształcona kadra, wielkość uniwersytetów, dostępność szkół zawodowych, średnich, liczba osób, które posiadają zaawansowaną znajomość języków obcych), działania władz zorientowane są na podnoszenie jakości procesu kształcenia i jego wyników (wprowadzane podwyżki wynagrodzeń nauczycieli szkolnych i akademickich). Należy również podkreślić, że w projekcie Koncepcji Rozwoju Kraju 2050, w ramach wyzwania zdefiniowanego jako „transformacja społeczna sprzyjająca wszystkim grupom społecznym” poczesne miejsce zajmuje kwestia „edukacji zorientowanej na umiejętności oraz rozbudzającej świadomość społeczną”. W tym kontekście kluczowe staje się wzmocnienie działań na rzecz wyposażenia uczniów i nauczycieli w umiejętności i kompetencje „przyszłości” oraz stopniowe przemodelowanie sposobu organizacji szkoły i dostosowanie go do zmieniającej się rzeczywistości. W obliczu obecnej sytuacji geopolitycznej kluczowym czynnikiem atrakcyjności inwestycyjnej krajów europejskich stawać się będzie w coraz większym stopniu potencjał do zapewnienia – przyjmowanego dotychczas jako swoisty „pewnik” – fizycznego bezpieczeństwa realizowanych projektów inwestycyjnych. W tym celu Polska dąży do wzmocnienia potencjału obronnego, podnoszenia odporności społeczeństwa i państwa na zagrożenia oraz zapewnienie bezpieczeństwa i rozwoju infrastruktury krytycznej. Równie istotnym wyzwaniem z punktu widzenie realizacji ambitnych celów rozwojowych jest zapewnienie sprawnego systemu zarządzania i współrządzenia państwem oraz stabilnego, przewidywalnego prawa, co przyczyni się nie tylko do wzmocnienia odporności państwa, ale również stanowić będzie istotny czynnik atrakcyjności Polski jako lokalizacji bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Istotnym czynnikiem atrakcyjności inwestycyjnej kraju będzie również stabilność otoczenia makroekonomicznego, a także polityka inwestycyjna państwa oraz przejrzysta polityka regulacyjna, szczególnie w obszarze energii i infrastruktury, gdzie istotna jest współpraca sektora publicznego i prywatnego. 6. Jakie kroki podejmuje rząd w celu zrównoważenia rozwoju różnych regionów kraju i zapewnienia równomiernego dostępu do potencjału inwestycyjnego? Zróżnicowania regionalne, a właściwie terytorialne, wynikają z różnorodnych przyczyn. Bardzo często stanowią one normalny przejaw procesów wzrostu gospodarczego - koncentracja i specjalizacja produkcji mogą prowadzić do wzrostu produktywności krajowej gospodarki, który będzie jednak rozkładać się nierównomiernie na poszczególne obszary kraju. W innych przypadkach dysproporcje regionalne mogą być następstwem negatywnych szoków ekonomicznych dotykających poszczególne terytoria. Istotą polityki regionalnej realizowanej w Polsce jest rozbudowa potencjału społeczno-gospodarczego wszystkich regionów/terytoriów, rozumiana zarówno jako warunek podnoszenia produktywności gospodarki całego kraju i stymulowania wzrostu gospodarczego, jak i poprawy jakości życia. Tylko wówczas będzie możliwe ograniczanie nadmiernego zróżnicowania regionalnego/terytorialnego. Obecnie MFiPR pracuje nad pakietem dokumentów nakreślających założenia polityki rozwoju, w tym polityki regionalnej na najbliższe lata (Koncepcja Rozwoju Kraju 2050, średniookresowa strategia rozwoju kraju, krajowa strategia rozwoju regionalnego). W przygotowywanych strategiach będą wskazane kierunki interwencji, w tym w zakresie działań inwestycyjnych, co jest kluczowe w kontekście wielu dostępnych, poza budżetem krajowym, źródeł finansowania działań rozwojowych, jak chociażby środki polityki spójności, Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności czy też nowego instrumentu unijnego, jakim jest Społeczny Fundusz Klimatyczny. Odpowiednie dopasowanie działań i środków finansowych do potrzeb i potencjałów poszczególnych regionów/terytoriów umożliwi uruchomienie lub wzmocnienie procesów rozwojowych, a tym samy służyć będzie zmniejszaniu zróżnicowań terytorialnych. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że realizowana od lat polityka rozwoju uwzględniająca różne potencjały i problemy regionalne pozwoliła na zmniejszenie dystansu w poziomie rozwoju gospodarczego dzielącego polskie regiony od średniej UE-27. Relacja PKB per capita w Polsce do średniego poziomu PKB per capita w UE-27 wzrosła na przestrzeni ostatnich 20 lat z 51,5% do 77,2% (2021 r.), tj. o 25,7 p. proc. W 2021 r. w każdym z polskich regionów NUTS-2 PKB per capita wynosił co najmniej 52% średniej unijnej. W charakteryzujących się najniższym w kraju poziomem analizowanej relacji (1/3 średniej UE) regionach Polski Wschodniej sięgał on od 52% w lubelskim, poprzez 53% w podkarpackim, 54% w warmińsko-mazurskim, do 55% w świętokrzyskim i 56% w podlaskim. Tak więc odpowiednio zaplanowana i realizowana polityka rozwoju pozwala na zmniejszanie poziomu zróżnicowań w rozwoju regionalnym. Z poważaniem Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz