tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.270.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3134 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie
skuteczności polityki współpracy ze środowiskami kombatantów za granicą, proszę przyjąć
poniższe informacje.
W obowiązującym stanie prawnym kwestię uprawnień przysługujących kombatantom oraz
osobom podlegającym różnym formom represji w okresie wojennym i powojennym regulują
przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039).
W myśl przepisów powołanej ustawy centralnym organem administracji rządowej
właściwym w sprawach kombatantów oraz osób, które podlegały represjom w okresie
wojennym i powojennym, jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób
Represjonowanych, podległy ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykonuje swoje zadania za
pośrednictwem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 lipca 2024 r. w sprawie
szczegółowego zakresu działania, sposobu wykonywania zadań i organizacji Urzędu do
Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz.U. poz.1022) ustanowiono, że Urząd ten
wykonuje swoje zadania w sposób zmierzający do zapewnienia kombatantom oraz ofiarom
represji wojennych i okresu powojennego niezbędnej pomocy i opieki oraz należnego im
szacunku i pamięci. Do szczegółowego zakresu działania Urzędu należy:
 współdziałanie z organami administracji rządowej i organami samorządu terytorialnego,
organizacjami społecznymi, stowarzyszeniami kombatantów i osób represjonowanych
w celu organizowania pomocy socjalnej oraz opieki zdrowotnej dla kombatantów
i innych osób uprawnionych oraz członków ich rodzin;
 organizowanie współpracy zagranicznej z rządowymi organami do spraw kombatantów
i ofiar wojny, organizacjami kombatanckimi za granicą oraz uczestniczenie w pracach
międzynarodowych organizacji kombatanckich;
 prowadzenie badań statystyczno-organizacyjnych oraz demograficzno-socjologicznych
w środowiskach kombatanckich;
 podejmowanie inicjatyw związanych z kultywowaniem i upowszechnianiem tradycji
walk o niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej oraz pamięci o ofiarach
wojny i okresu powojennego;

-- 1 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
 wydawanie odpowiednich zaświadczeń oraz dokumentów osobom, którym decyzją
Szefa Urzędu zostały przyznane uprawnienia kombatanckie;
 opracowywanie i współuczestniczenie w przygotowywaniu projektów aktów
normatywnych w sprawach dotyczących kombatantów i osób represjonowanych;
 prowadzenie spraw związanych z procedurą nadawania Krzyża Zesłańców Sybiru;
 organizowanie działalności informacyjnej, dokumentacyjnej i wydawniczej na potrzeby
środowisk kombatanckich.
Z myślą o licznej polskiej wojennej diasporze, autorzy przywołanej ustawy przyjęli, że
uprawnienia kombatanckie mogą zostać przyznane osobom, które aktualnie posiadają
polskie obywatelstwo lub posiadały je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie
podlegania represjom. Przepis ten odgrywa kluczową rolę w podejmowaniu przez Urząd
działań opiekuńczych na rzecz środowisk polonijnych.
Do realizowanych przez Urząd działań w ramach polityki współpracy z polskimi
środowiskami kombatanckimi za granicą należą w szczególności: przyznawanie uprawnień
określonych w ustawie z 24 stycznia 1991 r., udzielanie pomocy materialnej osobom
znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, włączanie przedstawicieli polskiej diaspory
do uroczystości patriotycznych w kraju i za granicą, utrzymywanie kontaktów
z organizacjami zrzeszającymi polskich kombatantów i ofiary represji oraz prowadzenie
polityki informacyjnej.
Dane ZUS pozwalają przyjąć, że poza granicami naszego kraju żyje obecnie ok. 2 000 osób
posiadających uprawnienia kombatanckie. Środowisko to cechuje znaczne rozproszenie
terytorialne i zaawansowany wiek. Dodatkowo, część beneficjentów ustawy z 1991 r.
z zagranicy nie utrzymuje kontaktów z Urzędem i polską diasporą wojenną.
Mając powyższe na uwadze trudno dziś mówić o aktywności wspomnianych środowisk na
polu upamiętniania udziału Polaków w walce o niepodległość i wspieraniu przez Urząd tej
działalności. Szczególna sytuacja polityczna uniemożliwia przy tym nawet symboliczny
udział polskich kombatantów i Sybiraków (ok. 100 osób) w patriotycznych uroczystościach
na Białorusi.
Od początku działalności Urzędu, znaczącą rolę odgrywało rozwijanie programów
pomocowych, umożliwiających korzystanie ze wsparcia materialnego jak najszerszej grupie
podopiecznych, w tym osobom z zagranicy. Poszukiwano przy tym korzystnych dla
beneficjentów rozwiązań w istniejących przepisach prawnych. Przykładowo, w oparciu
o ekspertyzy Ministerstwa Spraw Zagranicznych ustalono, że mieszkańcy Kresów
Wschodnich II RP mieli polskie obywatelstwo do maja 1959 roku. Dzięki temu Urząd mógł
przyznać uprawnienia żołnierzom powojennego antysowieckiego podziemia, ofiarom
powojennych represji i dzieciom urodzonym w łagrach lub na zesłaniu.
Tabela. Liczba kombatantów i ofiar represji z zagranicy pobierających świadczenia
kombatanckie

-- 2 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Lp. Państwo
Liczba kombatantów
i ofiar represji
1 Argentyna 1
2 Australia 53
3 Belgia 11
4 Białoruś 107
5 Czechy 2
6 Dania 2
7 Francja 30
8 Holandia 3
9 Izrael 822
10 Kanada 186
11 Kostaryka 1
12 Litwa 75
13 Łotwa 1
14 Niemcy 48
15 Norwegia 1
16 Nowa Zelandia 13
17 Rep. Południowej Afryki 14
18 Rosja 2
19 Singapur 1
20 Szwajcaria 1
21 Szwecja 11
22 Ukraina 6
23 USA 613
24 Wielka Brytania 131
25 Włochy 2
Razem 2 154
Dane ZUS z 31.12.2023 r.
Stałe świadczenia przysługujące kombatantom i ofiarom represji przekazywane były
mieszkańcom 37 państw, których liczba, z przyczyn naturalnych, zmniejsza się i obecnie
wynosi 25. Według danych ZUS z grudnia ubiegłego roku, beneficjentami tej pomocy było
2 154 osób. 191 z nich zamieszkiwało w państwach powstałych po rozpadzie Związku
Sowieckiego. Wspomniane osoby otrzymują świadczenie pieniężne w wysokości dodatku
kombatanckiego wypłacanego wraz z ryczałtem energetycznym i dodatkiem
kompensacyjnym w wysokości 679,40 zł miesięcznie (2 038,20 zł kwartalnie, 8 152,80 zł
rocznie). W większości przypadków są to ofiary represji hitlerowskich i sowieckich.

-- 3 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Relatywnie do wysokości emerytur i rent na Wschodzie, wskazane świadczenia w istotny
sposób poprawiają kondycję materialną polskich kombatantów i ofiar represji.
Dużo mniejszy ze względu na liczbę beneficjentów, ale wart odnotowania jest fakt
przekazywania świadczeń pieniężnych także osobom mającym uprawnienia przyznane na
podstawie innych ustaw, takich jak ustawa z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych
do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek
Socjalistycznych Republik Radzieckich, z 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym
i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej, przymusowo
zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach
budowlanych, czy też ustawa z 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji
antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Przykładowo, przekazywane przez Urząd stałe świadczenie pieniężne, wynoszące
obecnie 1 780,96 zł miesięcznie, przyznano 814 działaczom opozycji antykomunistycznej
i osobom represjonowanym z powodów politycznych z zagranicy. Do 25 czerwca 2024
roku świadczenie to wypłaciliśmy 813 osobom, mieszkającym poza Polską, na łączną
kwotę ok. 8 313 tys. zł.
Należy też mieć na uwadze, że osoby o potwierdzonym statusie działacza opozycji
antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, pobierające
emeryturę albo rentę inwalidzką, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną,
w kwocie niższej niż 3 415,50 zł brutto mają prawo do ubiegania się o przyznanie
świadczenia wyrównawczego. Świadczenie wyrównawcze przysługuje
w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy ww. kwotą, a kwotą emerytury lub renty. Przy
czym jako emeryturę lub rentę należy rozumieć pobieraną emeryturę lub rentę brutto lub
sumę tych świadczeń, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do
spraw emerytalno-rentowych, z wyłączeniem dodatku pielęgnacyjnego oraz innych
dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych
przepisów przed dokonaniem odliczeń, potrąceń i zmniejszeń. Urząd nie posiada
informacji, ile osób z zagranicy pobiera takie świadczenie.
Beneficjentom - również mieszkającym za granicą - wspomnianych ustaw, znajdującym
się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej lub życiowej, Szef Urzędu może przyznać
jednorazową lub okresową pomoc pieniężną. W 2023 roku pomoc pieniężną dla osób
z zagranicy przyznano 182 osobom na łączną kwotę ok. 668 tys. zł, w tym ok. 643,5 tys. zł
dla 174 osób ze Wschodu (Białoruś, Litwa, Ukraina). Do 25 czerwca 2024 roku pomoc
pieniężną przyznano 136 osobom z zagranicy na łączna kwotę ok. 248 tys. zł, w tym ok.
240 tys. zł dla 133 osób ze Wschodu (Białoruś, Litwa, Rosja, Ukraina).
Ponadto, od 21 września 2020 r. realizowana jest ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r.
o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez
władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1936–1956. Do 25
czerwca 2024 r. Szef Urzędu wydał decyzje o przyznaniu świadczenia pieniężnego dla ok.
300 obywateli polskich mieszkających poza granicami Polski na łączną kwotę ok. 2,6 mln
zł. W 2024 r. świadczenie przyznano 29 osobom na łączną kwotę ok. 360 tys. zł, w tym 8
osobom mieszkającym za granicą na kwotę ok. 40 tys. zł.

-- 4 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W ramach działalności informacyjno-edukacyjnej kombatantom i ofiarom represji
z zagranicy przekazywany jest Biuletyn „Kombatant”. Publikacja zawiera materiały
i informacje związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi i działalnością Urzędu (ok.
300 prenumeratorów). Niezależnie od tego, informacje dotyczące uprawnień
kombatanckich, organizowanych przez Urząd uroczystości patriotycznych, a także spraw
stowarzyszeń kombatanckich, zamieszczane są na stronie internetowej Urzędu
www.kombatanci.gov.pl. Od wielu lat stałą pozycją wydawniczą są także edycje specjalne
„Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza”, publikowane wspólnie z londyńską Polską
Fundacją Kulturalną. Były one poświęcone w całości np. generałowi Stanisławowi
Maczkowi, bitwie o Monte Cassino i Enigmie. Z myślą o holenderskiej Polonii
i gospodarzach miejscowych uroczystości (Breda) edycja dedykowana Maczkowi ukazała
się w języku polskim i niderlandzkim. W bieżącym roku Urząd, w 80. rocznicę bitwy
o Monte Cassino, sfinansował wydanie edycji pt. „Kobiety – żołnierze 2 Korpusu”.
Dzięki inicjatywie Urzędu ukazały się też albumy w wersjach polsko-angielskiej i polsko-
włoskiej, przedstawiające działania 2. Korpusu gen. Andersa i 1. Dywizji Pancernej gen.
Maczka (w wersji polsko-angielskiej), a także dwujęzyczne publikacje polsko-węgierskie,
polsko-rumuńskie i polsko-portugalskie, poświęcone polskim uchodźcom w czasie II
wojny światowej. Urząd docierał w ten sposób z ważnym historycznym przekazem do
potomków polskich emigrantów i goszczących przedstawicieli Urzędu lokalnych
społeczności.
Upamiętnianie walk o niepodległość i suwerenność Polski za granicą, w tym oddanie
hołdu poległym, uczczenie pamięci żołnierzy walczących na wszystkich frontach, a także
ofiar obozów koncentracyjnych i jenieckich oraz wywózek na Sybir, jest przez Urząd
realizowane w formie obchodów rocznicowych, w których udział biorą liczne środowiska
emigracji niepodległościowej i rodziny weteranów, harcerze i młodzież szkolna. Każdego
roku Urząd współorganizuje za granicą obchody okrągłych oraz cyklicznych rocznic.
Ważnym elementem organizacji każdej uroczystości rocznicowej za granicą jest
wystosowanie zaproszeń do możliwie najliczniejszej grupy weteranów, którzy byli
uczestnikami walk. Każdorazowo Urząd zaprasza ich wraz opiekunami, zapewniając
pełne sfinansowanie kosztów przejazdu i pobytu, w tym opieki medycznej w tracie
trwania całego wydarzenia.
Uroczystości, w tym ceremonie upamiętniające rocznicowe wydarzenia historycznych
bitew, odsłonięcia tablic pamiątkowych i wystaw oraz inne przedsięwzięcia
upamiętniające martyrologię narodu polskiego i czyn zbrojny polskiego żołnierza,
organizowane są wspólnie z placówkami dyplomatyczno-konsularnymi przy wsparciu
Ministerstwa Spraw Zagranicznych, także w porozumieniu z Ministerstwem Obrony
Narodowej w zakresie ceremoniału wojskowego i zapewnienia wojskowej asysty
honorowej oraz instytucjami reprezentującymi władze rządowe i samorządowe kraju,
w którym organizowane są uroczystości.
Urząd rokrocznie współorganizuje szereg wydarzeń z udziałem weteranów – byłych
uczestników walk o Niepodległość RP. W ostatnim czasie na uroczystości zagraniczne
zaproszenia przyjmują tylko nieliczni. Jednocześnie obserwujemy rosnące
zainteresowanie udziałem w tych przedsięwzięciach rodzin oraz młodego pokolenia

-- 5 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Polaków, głównie przedstawicieli organizacji z Wielkiej Brytanii, Włoch, Niderlandów
i Litwy.
Uroczystości organizowane za granicą są okazją do uhonorowania ostatnich żyjących
weteranów, którzy mieszkają na stałe poza Polską, a także przedstawicieli tych instytucji
i organizacji emigracyjnych, które kontynuują Ich dzieło. Wykonując zadania
w powyższym zakresie Urząd realizuje wnioski o mianowanie żołnierzy – kombatantów
otrzymane od attaches wojskowych polskich przedstawicielstw dyplomatycznych
w odniesieniu do osób mających obywatelstwo polskie i mieszkających za granicą.
Jednocześnie opiniuje i sporządza wnioski o odznaczenia państwowe: Order Odrodzenia
Polski, Order Krzyża Niepodległości, Krzyż Zasługi, Krzyż Zesłańców Sybiru –
przesłanych przez polskie placówki dyplomatyczne. W gestii Urzędu jest również analiza
i procedowanie wniosków przesyłanych przez kierowników polskich placówek
dyplomatycznych o uhonorowanie kombatantów i innych osób medalami „Pro Bono
Poloniae” - w uznaniu szczególnych zasług w upowszechnianiu wiedzy o historii walk
niepodległościowych, krzewieniu postaw patriotycznych w polskim społeczeństwie oraz
kultywowaniu i popularyzacji poza granicami Kraju wiedzy o tradycjach
niepodległościowych a także medalami „Pro Patria” - przyznawanym w uznaniu
szczególnych zasług w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Rzeczypospolitej
Polskiej. Ponadto Urząd realizuje wnioski o nadanie: Odznaki Weterana Walk o Wolność
i Niepodległość Ojczyzny uczestnikom walk o niepodległość Polski w latach 1939-1956;
Medalu Obrońcy Ojczyzny 1939-1945; Odznaki Pamiątkowej „Weterana Walk
o Niepodległość” i Patentu „Weterana Walk o Wolności Niepodległość Ojczyzny”.
Działania te maja na celu honorowanie kombatantów, którzy spełniają warunki ustawy
z dnia 24 stycznia 1991 r. i którzy, podczas II wojny światowej, walczyli z bronią w ręku.
O przyznanie medalu wnioskować mogą Stowarzyszenia kombatanckie, placówki
dyplomatyczne i attachaty wojskowe oraz osoby prywatne.
Z pewnością jedną z najważniejszych trudności, jakie napotyka Urząd podczas realizacji
zadań na rzecz polskiej diaspory, jest brak aktualizacji danych, np. adresu zamieszkania,
przez osoby uprawnione. Utrudnia to doręczanie korespondencji, i świadczeń
pieniężnych osobom do nich uprawnionym, zamieszkałym za granicą.
Działalność Urzędu na rzecz polskiej diaspory nie byłaby możliwa bez współpracy
z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, polskimi ambasadami i konsulatami, a także
organizacjami kombatanckimi i polonijnymi. Kontakty te pozwalają m.in. na ocenę skali
pomocy udzielanej przez polskie państwo, a także na rozwiązywanie problemów
wskazanych w poprzednim punkcie.
Urząd w najbliższych latach będzie kontynuował dotychczasową działalność na
wszystkich opisanych wyżej polach. Z uwagi na malejącą liczbę beneficjentów ustawy
kombatanckiej z 1991 r. coraz większą rolę odgrywać będą przedstawiciele szerzej
rozumianych środowisk polonijnych, zwłaszcza potomkowie polskich kombatantów
i ofiar represji.
Mając na względzie powyższe, pragnę podkreślić szczególną rolę, wieloaspektowość
działania, zaangażowanie oraz skuteczność Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

-- 6 of 7 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
represjonowanych w wprowadzeniu współpracy ze środowiskami kombatantów za
granicą.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 7 of 7 --