Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 20 lipca 2024
znak sprawy: DSR-VIIa.530.23.2024.JH
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3127 w sprawie współpracy instytucji
wzmacniających kapitał terytorialny w kontekście rozwoju regionalnego
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, poniżej
przedstawiam informacje w sprawie współpracy instytucji wzmacniających
kapitał terytorialny w kontekście rozwoju regionalnego.
Pytanie 1. Czy istnieją konkretne programy rządowe skupiające się na
wspieraniu współpracy wszystkich podmiotów wpływających na
konkurencyjność regionu?
Pytanie 2. Jakie działania podejmuje rząd w celu zwiększania sprawności
instytucji uczestniczących w sieci interakcji na poziomie regionalnym?
Dokumentem kładącym szczególny nacisk na wzmacnianie współpracy
podmiotów na poziomie lokalnym, regionalnym i ponadregionalnym jest Krajowa
Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 (KSRR 2030). Strategia oferuje instrumenty
pozwalające terytorializować polityki publiczne, nie tylko poprzez współpracę
między rządem, a samorządem województwa, ale także w skali lokalnej,
ponadlokalnej, regionalnej oraz ponadregionalnej. Ponadto wzmocnienie
sprawności instytucji oraz potencjału instytucjonalnego podmiotów
odpowiedzialnych za realizację polityk publicznych ukierunkowanych
terytorialnie jest jednym z celów KSRR (Cel 3. Podniesienie jakości zarządzania

-- 1 of 13 --

2
i wdrażania polityk ukierunkowanych terytorialnie). Istotne w tym zakresie jest
m.in. jest wsparcie eksperckie w celu rozwoju określonych kompetencji
(np. z zakresu komunikacji i zarządzania strategicznego) wśród pracowników JST
lub pomocy w stworzeniu modelu współpracy. W związku z tym Ministerstwo
Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) w okresie 2020-2023 realizowało projekt
doradczy Centrum Wsparcia Doradczego (CWD), którego celem było zwiększenie
efektywności w zarządzania rozwojem na poziomie ponadlokalnym wewnątrz
danego regionu w oparciu o partnerstwa JST. Ideą było upowszechnianie
i wzmacnianie partnerstw samorządów lokalnych i współpracy ponadlokalnej
ponad granicami administracyjnymi pojedynczych samorządów. W kreowaniu
wizji strategii rozwojowej partnerstwa oraz określaniu kluczowych inwestycji na
jego terytorium duży udział miał element partycypacji społecznej oraz partnerów
społeczno-gospodarczych.
Projekt miał duży wymiar praktyczny i systemowy, przełamujący dotychczasowe
utarte schematy wsparcia rozwoju obszarów słabszych gospodarczo. Duży nacisk
był kładziony na podniesienie sprawności administracyjnej słabszych
kompetencyjnie samorządów terytorialnych (gminnych i powiatowych), w tym
poprawę ich kompetencji do planowania i zarządzania strategicznego oraz
inicjowania i realizacji kompleksowych przedsięwzięć rozwojowych w
partnerstwie z sąsiednimi samorządami i z partnerami społeczno-gospodarczymi.
Projekt podkreślał podejście terytorialne w kształtowaniu i realizacji polityki
regionalnej i polityk rozwoju, m.in. poprzez dostrzeganie wspólnych potencjałów
rozwojowych JST szczebla lokalnego, wykorzystywanie doświadczeń partnerów,
popularyzowanie modelu partnerstwa w poszukiwaniu rozwiązań problemów,
wspólnym i bardziej efektywnym świadczeniu usług publicznych na rzecz
mieszkańców, realizacją zintegrowanych projektów. Pilotaż CWD realizowany był
przez półtora roku od września 2020 r. do marca 2022 r. Skierowano go do 38
partnerstw JST z 15 województw, które z własnej inicjatywy zawiązały
współpracę partnerską na obszarach zagrożonych trwałą marginalizacją
i obszarach funkcjonalnych małych miast powiatowych, liczących do 20 tys.
mieszkańców. Około 45% gmin partnerstw należało do grupy gmin OSI, tj.
obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją.
Kolejny etap CWD pod nazwą Centrum Wsparcia Doradczego Plus (CWD Plus)
realizowany był od kwietnia 2022 r. do grudnia 2023 r. Wsparciem objęto
partnerstwa uczestniczące w pilotażu CWD oraz nowe partnerstwa JST zgłoszone
przez samorządy województw – obie grupy należące głównie do obszarów
funkcjonalnych (OF) uwzględniających co do zasady dwa typy OSI: miasta średnie
tracące funkcje społeczno-gospodarcze i obszary zagrożone trwałą
marginalizacją. W sumie w projekcie udział wzięło ponad 700 samorządów
lokalnych (gminnych i powiatowych) w ramach zawiązanych 77 partnerstw JST
z 16 województw – zajmowały one w sumie ok. 1/3 terytorium Polski i były
zamieszkane przez ok. 1/5 ludności kraju. W skład tych partnerstw wchodziło

-- 2 of 13 --

3
prawie 50% samorządów lokalnych, które stanowiły OSI w postaci obszarów
zagrożonych trwałą marginalizacją oraz miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze.
Całość know-how wypracowanego w ramach projektu ujęto w bazie wiedzy na
stronie dedykowanej projektowi https://cwd.info.pl/baza-wiedzy/ .
Co więcej w ramach prac Podkomitetu ds. wymiaru terytorialnego,
przygotowano i przyjęto 27 czerwca 2024 r. Rekomendacje dot. wzmocnienia
wymiaru terytorialnego polityk publicznych. Rekomendacje wskazują za kluczowe
zapewnienie lepszej koordynacji międzysektorowej, sektorowo-regionalnej,
między - i wewnątrzregionalnej oraz w wymiarze lokalnym – w odniesieniu do
procesów wspierania różnego typu terytoriów, ze szczególnym uwzględnieniem
obszarów strategicznej interwencji. W prace nad dokumentem zaangażowane
zostały resorty, regiony, związki jst.
Przykładem programu skupiającego się na wspieraniu współpracy wszystkich
podmiotów wpływających na konkurencyjność regionu jest Rządowy program
rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024-2030.
Dokument jest programem wieloletnim w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia
2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, 1273, 1407, 1429,
1641, 1693, 1872). W ścisłej współpracy władz lokalnych, samorządów
województw oraz administracji rządowej prowadzone będą w ramach programu
działania służące poprawie jakości życia mieszkańców północno-wschodnich
obszarów przygranicznych RP przez ograniczenie negatywnych skutków inwazji
Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz stworzenie trwałych podstaw
umożliwiających rozwój społeczno-gospodarczy tych regionów.
Pytanie 3. Czy rząd przewiduje wprowadzenie konkretnych inicjatyw mających
na celu ułatwienie współpracy pomiędzy instytucjami centralnymi
a regionalnymi w celu wzmocnienia kapitału terytorialnego
Ułatwienie współpracy pomiędzy instytucjami centralnymi, a regionalnymi
odgrywa istotną rolę w prowadzeniu polityki rozwoju. Wzmacnianie systemu
wielopoziomowego zarządzania (kraj-region-poziom lokalny) w zakresie
programowania, wdrażania i monitorowania polityk na każdym poziomie ich
realizacji umożliwia efektywne koordynowanie działań na różnych szczeblach
administracji oraz angażowanie lokalnych społeczności w procesy decyzyjne.
Ważnym elementem tego systemu jest Komitet Koordynacyjny ds. Polityki
Rozwoju (KK PR) oraz Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego.
Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju to organ opiniodawczo-
doradczy Prezesa Rady Ministrów. W jego skład wchodzą ministrowie,
Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Prezes Głównego
Urzędu Statystycznego, a pracom przewodniczy Minister Funduszy i Polityki
Regionalnej. Komitet rozpatruje, omawia i opiniuje najważniejsze dokumenty
strategiczne i programowe przyjmowane przez Radę Ministrów oraz monitoruje

-- 3 of 13 --

4
ich realizację. Do jego zadań należy także rozpatrywanie i opiniowanie raportów,
analiz i prognoz dotyczących sytuacji społeczno-gospodarczej oraz przestrzennej
kraju i regionów. Na forum komitetu omawiane są problemy z wdrażaniem
długo- i średniookresowych strategii rozwoju, jak i poszczególnych strategii
rozwoju, a także kwestie do rozstrzygnięcia, wymagające współdziałania
podmiotów odpowiedzialnych za realizację określonych zadań czy projektów
wynikających ze strategii.
Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego został powołany w ramach Komitetu
Koordynacyjnego ds. Polityki Rozwoju i służy realizacji KSRR 2030. W skład
Podkomitetu wchodzą zarówno przedstawiciele samorządów regionalnych, jak
i resortów. Do głównych zadań Podkomitetu należą m.in. formułowanie
rekomendacji dla polityk sektorowych i polityki regionalnej (w tym dla
poszczególnych regionów) dotyczących skuteczności, efektywności i użyteczności
wdrażanej interwencji i stosowanych instrumentów; koordynacja działań polityk
sektorowych i instrumentów finansowanych z różnych źródeł, realizujących cele
polityki regionalnej; koordynacja i formułowanie rekomendacji dotyczących
projektów strategicznych mających wpływ na realizację celów polityki
regionalnej, wymienionych w KSRR 2030 oraz realizowanych na podstawie innych
strategii na poziomie krajowym, o istotnym oddziaływaniu terytorialnym.
W wyniku prac prowadzonych w ramach Podkomitetu możliwe jest lepsze
dostosowanie strategii i działań do specyficznych potrzeb i uwarunkowań
poszczególnych obszarów, co przyczynia się do bardziej zrównoważonego
i skutecznego rozwoju regionalnego. Zapewnia on forum dyskusji i współpracy
dla wypracowywania kluczowych decyzji dotyczących polityk sektorowych
i polityki regionalnej.
Istotne forum dyskusji stanowi również Rada Wykonawcza do spraw wdrażania
Krajowej Polityki Miejskiej 2030, która została powołana w drodze zarządzenia
Prezesa Rady Ministrów. Kluczowym jej zadaniem jest koordynacja działania
poszczególnych resortów we wdrażaniu rozwiązań Krajowej Polityki Miejskiej
2030 oraz głównych kierunków polityki rządu względem miast i ich mieszkańców.
Radzie Wykonawczej przewodniczy Minister Funduszy i Polityki Regionalnej, a jej
członkami są ministrowie, sekretarze stanu lub podsekretarze stanu resortów
bezpośrednio zaangażowanych w realizację KPM 2030 oraz przedstawiciele
innych urzędów centralnych. Do prac Rady zaproszeni zostali również
przedstawiciele organizacji zrzeszających samorządy. Tym samym Rada zapewnia
przestrzeń dialogu strony rządowej i samorządowej do dyskusji nad różnymi
aspektami zarządzania rozwojem miejskim. Organem pomocniczym Rady jest
Zespół Roboczy, w którym udział biorą dyrektorzy departamentów
poszczególnych resortów, przedstawiciele samorządów oraz eksperci, którzy
wypracowują stanowiska i propozycje dla Rady Wykonawczej.
Ponadto głównymi mechanizmami, które wzmacniają zintegrowane podejście do
rozwoju oraz współpracę na poziomie lokalnym, regionalnym i

-- 4 of 13 --

5
ponadregionalnym są: kontrakt programowy oraz kontrakt sektorowy
i porozumienie terytorialne.
Kwestia współpracy pomiędzy instytucjami centralnymi, a regionalnymi została
dostrzeżona w ww. Rekomendacjach dot. wzmocnienia wymiaru terytorialnego
polityk publicznych. Rekomendacje dotyczą kluczowych zagadnień, które mają
wpływ na programowanie i realizację polityk z uwzględnieniem zróżnicowań
terytorialnych. Należą do nich m.in. kwestie związane z koncentracją terytorialną
wsparcia (ze szczególnym uwzględnieniem OSI), zarządzaniem
wielopoziomowym, komplementarnością i koordynacją wsparcia, budowaniem
potencjału instytucjonalnego podmiotów odpowiedzialnych za realizację polityk
publicznych ukierunkowanych terytorialnie, czy upowszechnianiem podejścia
terytorialnego w prowadzeniu polityk publicznych.
Rekomendacje posłużą po pierwsze zwiększeniu efektywności realizacji polityk
publicznych poprzez dostosowanie interwencji publicznej do potrzeb i wyzwań
różnego typu obszarów/terytoriów. Zostaną one wykorzystane w ramach prac
nad przygotowaniem średniookresowej strategii rozwoju kraju, innych strategii
rozwoju (strategii sektorowych i krajowej strategii rozwoju regionalnego) oraz
strategii rozwoju województw.
Po drugie, stanowić mają one ramy dla prowadzenia polityk publicznych
uwzględniających wymiar terytorialny, czyli dostrzegających zróżnicowane
potencjały i bariery rozwojowe poszczególnych terytoriów i obok działań
prowadzonych horyzontalnie, mają na uwadze zróżnicowania terytorialne kraju.
Celem rekomendacji jest również zapewnienie lepszej koordynacji
międzysektorowej w odniesieniu do wspierania różnych obszarów oraz
upowszechnienie podejścia do rozwoju terytoriów przez pryzmat pełnionych
przez nie funkcji (a nie wyłącznie granic administracyjnych). Zakres rekomendacji
odnosi się do promowania, projektowania, wdrażania, monitorowania i oceny
podejścia terytorialnego.
Pytanie 4. Czy istnieją plany rządu dotyczące wzmocnienia roli samorządów
w procesie budowania kapitału terytorialnego i promowania współpracy
międzysektorowej na poziomie regionalnym?
Zwiększenie efektywności zarządzania rozwojem (w tym finansowania działań
rozwojowych) oraz współpracy między samorządami terytorialnymi i między
sektorami, jest jednym z wyzwań rozwojowych kraju w ujęciu regionalnym do
2030 r., wskazanym w KSRR. Dokument realizuje cel dotyczący m.in. podniesienia
jakości zarządzania i wdrażania polityk ukierunkowanych terytorialnie,
wzmocnienia potencjału administracji na rzecz zarządzania rozwojem,
wzmacnianie współpracy i zintegrowanego podejścia do rozwoju na poziomie
lokalnym, regionalnym i ponadregionalnym, poprawę organizacji świadczenia
usług publicznych oraz efektywny i spójny system finansowania polityki
regionalnej.

-- 5 of 13 --

6
Wzmocnienie roli samorządów w procesie budowania kapitału terytorialnego
odbywa się poprzez realizowane przez samorządy programy regionalne.
Perspektywa finansowa UE na lata 2021-2027 jest już trzecią perspektywą,
w ramach której samorządy wojewódzkie jako instytucje zarządzające
rozporządzają powierzonymi im środkami unijnymi. Dzięki zdobytemu przez
samorządy doświadczeniu w programowaniu, wdrażaniu i rozliczaniu dwóch
poprzednich perspektyw spodziewamy się jeszcze lepszych efektów w obecnej
perspektywie finansowej. Udział samorządów wojewódzkich we wdrażaniu
polityki spójności systematycznie rośnie. Środki dla Polski z budżetu UE na lata
2021-2027 na finansowanie realizacji UP to łącznie ponad 76 mld euro, czyli ok.
350 mld zł. W ramach tej kwoty blisko 42 mld euro przeznaczone jest na
realizację programów krajowych, natomiast ponad 33,5 mld euro (czyli ok. 44%
wszystkich środków) jest zarządzane bezpośrednio przez samorządy wojewódzkie
w ramach programów regionalnych. Jest to najwyższy poziom decentralizacji
środków w ramach polityki spójności od akcesji Polski do UE w 2004 r.
Z kolei promowanie współpracy międzysektorowej odbywa się poprzez
tworzenie platform dialogu i współpracy między samorządami, sektorem
prywatnym, organizacjami pozarządowymi oraz społecznościami lokalnymi. Są to
różnego rodzaju rady rozwoju regionalnego, komitety sterujące czy grupy
robocze, w których zasiadają przedstawiciele samorządów, sektora prywatnego,
organizacji pozarządowych oraz instytucji akademickich. Fora te ułatwiają
wymianę informacji, identyfikację wspólnych celów i koordynację działań.
Pytanie 5. Jakie są główne wyzwania związane z efektywną współpracą
wszystkich podmiotów wpływających na konkurencyjność regionu,
zidentyfikowane przez rząd? oraz
Pytanie 7. Jakie konkretne środki rząd planuje wdrożyć w celu zachęcenia
instytucji do aktywnego uczestnictwa w sieci interakcji na poziomie
regionalnym?
Wyzwaniem związanym z efektywną współpracą wszystkich podmiotów
wpływających na konkurencyjność regionu jest zapewnienie koordynacji
i zarządzania, które wymagają skutecznej integracji działań administracji
publicznej, przedsiębiorstw, instytucji edukacyjnych i badawczych oraz
organizacji pozarządowych. Brak spójnej strategii i mechanizmów zarządzania
prowadzi często do rozproszenia działań i niespójnych rezultatów.
Wyzwaniem jest również zwiększenie zdolności instytucjonalnej do zarządzania
rozwojem zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym oraz lokalnym. Dla
jakości rządzenia na poziomie regionalnym i lokalnym istotne jest udoskonalenie
lub wypracowanie nowych mechanizmów współpracy w celu wzmocnienia
systemu współzarządzania procesami rozwojowymi, tj. współpraca i partnerstwo
pomiędzy wszystkimi szczeblami JST a rządem, przedsiębiorcami i
społeczeństwem dla rozwiązywania problemów i wykorzystywania potencjałów

-- 6 of 13 --

7
w funkcjonalnych układach terytorialnych. Równie ważne jest zapewnienie
koordynacji horyzontalnej i wielopoziomowej działań rozwojowych na poziomie
kraju i regionów. Dotyczy to również finansowania polityki rozwoju. Nacisk należy
kłaść na efektywność ekonomiczną i rzeczywistą wartość dodaną realizowanych
projektów dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionów, biorąc pod uwagę
takie czynniki, jak np. wewnętrzne potencjały regionów oraz stopień
dopasowania tematycznej struktury funduszy do ich potrzeb.
Wyzwanie stanowi także inicjowanie różnych form współpracy
i współodpowiedzialności. Ważne jest powszechne stosowanie praktyki
współpracy samorządów w zakresie m.in. przygotowywania wspólnych strategii
rozwoju i realizowania wspólnych inwestycji – w tym w odpowiedzi na potrzeby
i wyzwania wykraczające poza granice pojedynczej JST. Istotne jest także
włączenie planowania przestrzennego jako obowiązkowego elementu
zarządzania rozwojem. Uporządkowanie przestrzeni i efektywne nią zarządzanie
wymaga oparcia na kompleksowym systemie monitorowania procesów
społeczno-gospodarczych z uwzględnieniem zmian w przestrzeni.
Natomiast działania realizowane w zakresie zachęcania do aktywnego
uczestnictwa w sieci interakcji to m.in. realizowany przez MFiPR projekt CWD,
który wspierał administrację w lepszym planowaniu, zarządzaniu i wdrażaniu
polityk terytorialnych. Projekt w ramach Komponentu 3 sieciowanie, wymiana
wiedzy i doświadczeń stwarzał przestrzeń do wymiany doświadczeń oraz dobrych
praktyk. Na licznych forach wymiany doświadczeń samorządy mogły wymieniać
poglądy, dyskutować i szukać wspólnie dobrych i ciekawych rozwiązań.
W ramach projektu CWD zorganizowano wiele spotkań, które cieszyły się dużym
zainteresowaniem. Konferencje, seminaria sieciujące dla partnerstw w formie
stacjonarnej i zdalnej organizowane co kwartał służyły wymianie wiedzy
pomiędzy partnerstwami na poziomie lokalnym biorącym udział w doradztwie
strategicznym i projektowym. Fora Wymiany Doświadczeń pomiędzy
przedstawicielami samorządu województw, a partnerstwami objętymi projektem
CWD stanowiły forum do rozwijania kompetencji pracowników JST oraz
budowania relacji pomiędzy samorządowcami działającymi w ramach jednego
programu regionalnego. Ponadto, w ramach projektu odbyły się również
regionalne spotkania sieciujące, służące uzgadnianiu pomiędzy Instytucjami
Zarządzającymi (IZ) programami regionalnymi w 16 samorządach województw
systemowych form wsparcia partnerstw oraz możliwych form instytucjonalnego
wsparcia partnerstw samorządowych przez struktury urzędów marszałkowskich,
zarówno w trakcie projektu CWD, jak i docelowo w latach przyszłych.
W okresie czerwiec 2024 do luty 2025 prowadzona jest zewnętrzna ewaluacja
trzech etapów projektu CWD. Celem jest pozyskanie obiektywnej oceny nt.
efektywności i skuteczności wsparcia doradczego i działań na rzecz wzmocnienia
kompetencyjnego samorządów lokalnych prowadzonych w ramach projektu oraz
ogólnego podejścia do wzmacniania modelu współpracy partnerstw JST.

-- 7 of 13 --

8
Docelowo planowane jest wypracowanie systemowego modelu wsparcia
współpracy partnerstw JST w postaci kilkuletniego projektu w oparciu
o rekomendacje płynące z ww. ewaluacji.
Istotnym czynnikiem stymulującym współpracę na poziomie regionalnym są
środki z funduszy europejskich przeznaczone na realizację przedsięwzięć
oddziałujących na jakość życia na tych obszarach, m.in. za pomocą mechanizmów
Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT), Innych Instrumentów
Terytorialnych (IIT) oraz Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społeczność
(RLKS). ZIT jest instrumentem wspierającym rozwój terytorialny i promującym
partnerski model współpracy między jednostkami samorządu terytorialnego
w MOF. W procesie przygotowania i wdrożenia strategii ZIT istotny jest udział
interesariuszy reprezentujących różne grupy społeczne, tj. partnerów społeczno-
gospodarczych, podmiotów reprezentujących społeczeństwo obywatelskie,
podmiotów działających na rzecz ochrony środowiska, podmiotów
odpowiedzialnych za promowanie włączenia społecznego, praw podstawowych,
praw osób niepełnosprawnych oraz równości płci i niedyskryminacji.
Odpowiednio opracowany proces partycypacji sprawia, że zaplanowane
inwestycje i projekty uzyskują aprobatę lokalnej społeczności.
IIT jest nowym instrumentem terytorialnym, który wdrażany jest po raz pierwszy
w perspektywie 2021-2027. Jest on najbardziej elastycznym instrumentem
terytorialnym, umożliwiającym interwencję zarówno w obszarach funkcjonalnych
lub problemowych, realizowanych przez partnerstwo JST oraz przez pojedyncze
JST, co daje władzom samorządowym możliwość wyboru instrumentów najlepiej
odpowiadających w praktyce na potrzeby i możliwości danego obszaru.
Z kolei RLKS to instrument oparty na tzw. podejściu LEADER, stosowanym
w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Kluczową rolę w procesie wdrażania RLKS
odgrywają Lokalne Grupy Działania, które odpowiadają za opracowanie
i wdrożenie lokalnych strategii, które w polskim porządku prawnym, zgodnie
z ustawą o RLKS, przyjęły nazwę lokalnych strategii rozwoju (LSR). Lokalne Grupy
Działania wspierają projekty inicjowane przez mieszkańców i lokalne podmioty,
co sprzyja bardziej zrównoważonemu i partycypacyjnemu podejściu do rozwoju
regionalnego.
Dzięki tym mechanizmom samorządy zyskały doświadczenie w tworzeniu
zintegrowanych strategii rozwoju obszarów funkcjonalnych, a zawiązane
partnerstwa wpłynęły na poprawę jakości usług świadczonych przez
administrację samorządową.
Pytanie 6. Czy rząd przewiduje opracowanie strategii skupiającej się na
wzmocnieniu kapitału terytorialnego w poszczególnych regionach? Jeśli tak,
jakie będą główne założenia tej strategii?

-- 8 of 13 --

9
Polski rząd wyznacza strategiczne cele, które mają na celu zapewnienie
zrównoważonego rozwoju kraju, z uwzględnieniem różnorodnych potrzeb
i możliwości terytorialnych.
Finalizowana aktualnie przez MFiPR Koncepcja Rozwoju Kraju 2050 (KRK) to
dokument wizyjny, który będzie kierunkowskazem w zarządzaniu rozwojem
Polski. Koncepcja jest dokumentem łączącym zarówno planowanie rozwoju
społeczno-gospodarczego oraz przestrzennego, jak i środowisko. W przestrzeni
zachodzi większość procesów rozwojowych, które bezpośrednio lub pośrednio
kształtują nasze środowisko życia. Różne obszary Polski potrzebują odmiennego
spojrzenia i własnych ścieżek rozwoju, dlatego istotnym celem jest zachowanie
różnorodności wszystkich obszarów przy jednoczesnym wzmacnianiu spójności
terytorialnej i zrównoważonym wykorzystaniu zasobów naturalnych.
Koncepcja m.in. wskazuje, że dla zapewnienia konkurencyjności i atrakcyjności
poszczególnych obszarów i ich otoczenia, konieczne jest dbanie o wysokiej
jakości kapitał ludzki i korzystne środowisko dla biznesu. Natomiast stworzenie
warunków dla rozwoju da szansę na poprawę aktywizacji zawodowej lokalnych
społeczności oraz na wzmocnienie konkurencyjności i atrakcyjności
poszczególnych terytoriów.
KRK zakłada realizację długoterminowych planów rozwoju, które dążą do
zaspokojenia współczesnych potrzeb z zachowaniem zdolności przyszłych
pokoleń do zaspokojenia ich własnych potrzeb zwłaszcza w zakresie:
- Dostosowania paradygmatu rozwoju kraju do globalnych wyzwań, których
skutki w największym stopniu kształtują i będą kształtować przyszłość planety.
- Podniesienia rangi planowania przestrzennego i zarządzania opartego na
współpracy jednostek samorządu terytorialnego (podejście funkcjonalne)
w systemie zarządzania krajem, aby lepiej planować przestrzeń – by sprzyjała
rozwojowi społeczno-gospodarczemu, respektowała środowisko, umożliwiała
łatwy i szybki dostęp do usług publicznych w miejscu zamieszkania i nie
powodowała dodatkowych kosztów obsługi
- Zagwarantowania dalszego rozwoju państwa poprzez wielodziedzinową
transformację, przede wszystkim w zakresie: edukacji, transformacji
energetycznej, modelu rozwoju gospodarczego oraz wdrażania nowoczesnych
technologii do szeregu istotnych dla funkcjonowania państwa i jego gospodarki
obszarów.
- Priorytetowego i wielowymiarowego podejście do budowania spójności
społecznej, aby różne wyzwania z obszaru: politycznego, społecznego,
gospodarczego czy technologicznego nie pogłębiały nierówności, co mogłoby
doprowadzić do atomizacji państwa i społeczeństwa.
- Podejścia place-based (polityka ukierunkowana terytorialnie), które opiera się
o wykorzystywanie potencjałów poszczególnych terytoriów i służy osiąganiu

-- 9 of 13 --

10
długoterminowego, zrównoważonego rozwoju gospodarczego, sprzyja włączeniu
społecznemu oraz budowaniu odporności terytoriów.
Ponadto rozpoczęto prace dot. wypracowywania nowej średniookresowej
strategii rozwoju kraju (śsrk), która będzie uwzględniać kluczowe światowe,
europejskie i krajowe trendy kształtujące przyszłość w sferze społecznej,
gospodarczej, środowiskowej i przestrzennej, a jej cele będą stanowić odpowiedź
na najważniejsze wyzwania rozwojowe dla Polski zidentyfikowane m.in. w KRK
2050, z uwzględnieniem przewidywanych scenariuszy rozwojowych.
Przedmiotem pogłębionej debaty w ramach prac nad śsrk będą działania służące
podniesieniu zdolności instytucjonalnej do zarządzania rozwojem na poziomie
krajowym, regionalnym i lokalnym. W celu urzeczywistnienia podejścia
zintegrowanego, w śsrk zostanie zawarty model struktury funkcjonalno-
przestrzennej, który będzie stanowił podstawę i wyznacznik terytorialnie
ukierunkowanej polityki rozwoju, zarówno na poziomie krajowym, jak
i regionalnym i lokalnym. Model ten będzie elementem wymiaru przestrzennego
śsrk, a także jednym z narzędzi umożliwiających integrację zagadnień
z poszczególnych wymiarów (społecznego, gospodarczego, przestrzenno-
środowiskowego i instytucjonalnego) i lepsze wykorzystanie poszczególnych
polityk oraz potencjałów terytoriów. Nakreśli on ramy przestrzenne dla
konstruowania innych strategii i polityk rządu oraz samorządów terytorialnych
(strategie rozwoju województw, strategie rozwoju ponadlokalnego, strategie
rozwoju gminy). Model zobrazuje strukturę funkcjonalno-przestrzenną
wynikającą między innymi z działań podejmowanych dla realizacji śsrk.
Pytanie 8. Czy rząd przewiduje udział innych sektorów, takich jak sektor
prywatny czy organizacje pozarządowe, w procesie budowania kapitału
terytorialnego? Jakie są planowane mechanizmy współpracy?
Kluczową rolę w kształtowaniu i realizacji polityki regionalnej odgrywają
samorządy województw. Uczestniczą one w procesie programowania rozwoju,
zarządzania nim i realizacji działań rozwojowych na poziomie regionalnym oraz
koordynowania działań rozwojowych na poziomie województwa. Działania
samorządu terytorialnego służą tworzeniu platformy współpracy z samorządami
gminnymi, powiatowymi i innymi partnerami działającymi na rzecz rozwoju
regionu, poprzez angażowanie ich w proces programowania i realizacji polityki
regionalnej. W ramach koordynacji działań rozwojowych różnych polityk
sektorowych realizowanych na terenie województwa, samorząd terytorialny
przygotowuje, negocjuje i realizuje kontrakt programowy oraz kontrakt
sektorowy, w tym współpracuje z JST i włącza je w realizację kontraktu, którego
jest stroną. Ponadto czuwa nad przebiegiem procesów realizacji polityki
regionalnej, a w szczególności diagnozuje sytuację i potencjały/trendy rozwojowe
(ścieżki rozwojowe) różnego typu obszarów (w tym OSI wskazane w KSRR).
Monitoruje sytuację w zakresie rozwoju społeczno-gospodarczego i

-- 10 of 13 --

11
przestrzennego oraz ocenia skuteczność i efektywność dotychczas stosowanych
interwencji rozwojowych kierowanych w ramach polityki regionalnej i polityk
sektorowych do regionu (m.in. w ramach różnego typu obserwatoriów
funkcjonujących na terenie województwa, jak ROT).
Ponadto Rząd podejmuje szereg działań zmierzających do budowania kapitału
terytorialnego z udziałem kapitału prywatnego poprzez wykorzystanie formuły
partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).
W formule PPP podmiot publiczny (inicjator partnerstwa) dzięki wykorzystaniu
wiedzy i doświadczenia partnerów prywatnych ma możliwość
tworzenia/modernizacji infrastruktury publicznej i świadczenia usług publicznych
(etap inwestycyjny i etap operacyjny) w sposób zoptymalizowany pod kątem
efektów społecznych i ekonomicznych. Wykorzystanie tej formuły pozwala
podmiotom publicznym na realizację większej liczby inwestycji, podniesienie
standardów dostępnej infrastruktury i usług oraz rozłożenia płatności za etap
inwestycyjny przedsięwzięcia, a w efekcie wzmocnienie kapitału terytorialnego.
W Polsce formuła PPP wykorzystywana jest w głównej mierze przez jednostki
samorządu terytorialnego. Realizacja projektów PPP obejmuje szerokie spektrum
sektorowe (m. in. transport publiczny, ochrona środowiska, efektywność
energetyczna, sport i rekreacja, budynki publiczne).
Dokumentem strategiczno-programowym w zakresie wykorzystania formuły PPP
jest Polityka Rządu w zakresie rozwoju partnerstwa publiczno-prywatnego do
roku 2030 (przyjęta 25.09. 2023 r. uchwałą Rady Ministrów). Zawarte w tym
dokumencie działania na rzecz upowszechniania formuły łączenia PPP
z dofinansowaniem unijnym dotyczą tzw. projektów hybrydowych. Zadania
związane z promocją i wsparciem projektów hybrydowych realizuje już od
perspektywy finansowej 2014-2020 MFiPR, jako Centralna Jednostka ds. PPP.
Ponadto partnerzy reprezentujący różne grupy są włączani w proces
programowania działań rozwojowych przez administrację centralną – i to już na
najwcześniejszym możliwym etapie (często zaraz po rozpoczęciu prac nad
przygotowaniem dokumentów). Chodzi tu zarówno o partnerów
reprezentujących stronę samorządową, jak i partnerów społecznych,
gospodarczych, przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, świata nauki,
różnego rodzaju ekspertach czy obywatelach. Głosy wszystkich partnerów, w tym
partnerów społecznych, są niezwykle cenne, pozwalają poznać nowe argumenty
i pomagają w zaprogramowaniu działań w jak największym stopniu
odpowiadających na potrzeby rozwojowe.
Pytanie 9. Jakie są oczekiwane korzyści dla rozwoju regionalnego z efektywnej
współpracy wszystkich podmiotów wpływających na kapitał terytorialny?

-- 11 of 13 --

12
Efektywna współpraca wszystkich podmiotów uczestniczących w kreowaniu
i prowadzeniu polityki regionalnej może przynieść wiele korzyści dla rozwoju
regionalnego. Na kluczową rolę współdziałania instytucji w wieloszczeblowym
systemie zarządzania publicznego w realizacji interwencji publicznych wskazuje
KSRR. W obecnym systemie, w którym różne instytucje publiczne, od poziomu
krajowego po lokalny, realizują zadania w sposób niezależny, rolę koordynatora
polityki regionalnej odgrywa minister właściwy ds. rozwoju regionalnego oraz
samorządy województw. Coraz większą rolę w realizacji działań polityki
regionalnej na poziomie krajowym i poszczególnych województw mają inni
ministrowie właściwi ze względu na rosnące oddziaływanie polityk sektorowych
na konkretne terytoria. W myśl idei współzarządzania, a co za tym idzie
współdzielenia się odpowiedzialnością, KSRR tworzy warunki do większego
angażowania się samorządów gminnych i powiatowych w realizację wspólnych
projektów i współpracę ponad granicami administracyjnymi. Promujemy
rozwiązywanie problemów i pobudzanie potencjałów w oparciu o partnerską
współpracę samorządów, środowiska biznesu, społeczeństwa obywatelskiego
oraz przedstawicieli świata nauki.
W kontekście współpracy samorządów w partnerstwie ważnym czynnikiem jest
uzupełniający się potencjał oraz zasoby pozostające w dyspozycji całej wspólnoty
samorządowej. Istotna jest tu dostępność kapitału i dochody mieszkańców, co
przekłada się na możliwości działania poszczególnych partnerów
samorządowych. Potencjał ten ma bezpośredni wpływ na współpracę partnerów
dzięki zasobom pozostającym w dyspozycji JST oraz pośrednio dzięki takim
czynnikom, jak lepszy dostęp do usług na terenie partnerstwa, potencjalnie
większa podaż pracowników o wysokich kompetencjach czy wreszcie możliwość
współpracy międzysektorowej, która także sprzyja trwałości partnerstw.
Współpraca pomiędzy instytucjami publicznymi, prywatnymi
przedsiębiorstwami, organizacjami pozarządowymi oraz społecznością lokalną
prowadzi do bardziej zrównoważonego i harmonijnego rozwoju. Integracja
działań umożliwia lepsze wykorzystanie zasobów, co z kolei prowadzi do
zwiększenia efektywności inwestycji i projektów realizowanych na danym
obszarze.
Wspólne działania sprzyjają także zwiększeniu konkurencyjności i
innowacyjności, gdyż różnorodność perspektyw i zasobów intelektualnych
umożliwia generowanie nowych pomysłów i rozwiązań, które mogą być trudne
do osiągnięcia w pojedynkę. Dodatkowo, współpraca międzysektorowa
wzmacnia kapitał społeczny, budując zaufanie i współzależność między różnymi
grupami interesariuszy. Tego typu zaangażowanie społeczne i kapitał społeczny
są kluczowe dla długoterminowego rozwoju, ponieważ sprzyjają tworzeniu
spójnych i zintegrowanych społeczności.

-- 12 of 13 --

13
Należy podkreślić, że efektywna współpraca umożliwia również lepsze
zarządzanie ryzykiem i elastyczność w obliczu zmian rynkowych i gospodarczych,
co w jest szczególnie istotne w dobie dynamicznie zmieniającego się otoczenia.
Koordynacja działań pozwala na szybsze reagowanie na zmiany i wyzwania.
Jednocześnie współpraca między podmiotami wpływa na poprawę jakości życia
mieszkańców, poprzez lepsze dostosowanie usług publicznych do potrzeb
mieszkańców, integrowanie świadczonych usług publicznych oraz rozwój
infrastruktury społecznej i technicznej.
Ponadto zintegrowane strategie rozwoju i wspólne działania zwiększają
konkurencyjność regionu na arenie krajowej i międzynarodowej. W rezultacie,
region staje się bardziej atrakcyjny zarówno dla mieszkańców, jak i dla nowych
inwestycji, co przekłada się na wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc
pracy.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 13 of 13 --