tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 24 lipca 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.13.2024.EO
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3122 Pana Posła Daniela Milewskiego
w sprawie redukcji dysproporcji rozwojowych między subregionami oraz
przeciwdziałania kumulacji problemów społeczno-gospodarczych na obszarach
peryferyjnych
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, w której zostały
postawione pytania dotyczące dysproporcji rozwojowych między subregionami
oraz przeciwdziałania kumulacji problemów społeczno-gospodarczych na
obszarach peryferyjnych, przedstawiam następujące informacje.
Pytanie nr 1. Jakie konkretne środki rząd planuje wdrożyć w celu zmniejszenia
dysproporcji w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego między
subregionami?
Zróżnicowania w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego między
subregionami wynikają z wielu czynników. W ostatnim okresie znaczącym
czynnikiem wpływającym na poziom zróżnicowań polskich regionów i ich
pogłębienie jest m.in. wojna na Ukrainie oraz inflacja. Dotkliwe konsekwencje
sytuacji za wschodnią granicą odczuwają, w szczególności województwa
położone przy wschodniej granicy Polski i Unii Europejskiej.
W dniu 25 marca br. Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 19, w następstwie
czego ustanowiony został program wieloletni pod nazwą „Rządowy program
rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024–2030”
(dalej: Program).
Program obejmuje swoim zasięgiem pas 21 przygranicznych powiatów i
wchodzących w ich skład gmin oraz 4 miasta na prawach powiatu, znajdujące się
w bliskiej odległości od granicy. Wnioskodawcą i beneficjentem w ramach

-- 1 of 15 --

2
Programu mogą być JST, czyli powiaty oraz poszczególne gminy je tworzące,
położone na obszarze objętym Programem, tj.:
 w województwie lubelskim: powiaty: bialski, chełmski, hrubieszowski,
tomaszowski i włodawski oraz miasto Biała Podlaska i miasto Chełm;
 w województwie podkarpackim: powiaty: bieszczadzki, jarosławski,
lubaczowski i przemyski oraz miasto Przemyśl;
 w województwie podlaskim: powiaty: augustowski, białostocki, hajnowski,
sejneński, siemiatycki, sokólski i suwalski oraz miasto Suwałki;
 w województwie warmińsko-mazurskim: powiaty: bartoszycki, braniewski,
gołdapski, kętrzyński i węgorzewski.
Źródłem finansowania realizacji programu będą dotacje z rezerwy celowej
budżetu państwa w łącznej wysokości 500 mln zł, z czego każde z 4 ww.
województw otrzyma po 125 mln zł. W sumie na lata 2024-2030 na
dofinansowanie działań z zakresu polityki rozwoju JST północno-wschodnich
obszarów przygranicznych przypadnie co najmniej 625 mln zł włącznie z wkładem
własnym JST. Każda z uprawnionych JST może uzyskać w ramach programu
maksymalnie 2 dotacje w okresie trwania programu. Maksymalna kwota
pojedynczej dotacji w ramach programu to 2 mln zł.
W programie wyznaczono podstawowe działania do objęcia wsparciem. Są to:
Działanie 1. Poprawa infrastruktury drogowej oraz infrastruktury towarzyszącej
i poprawa bezpieczeństwa drogowego;
Działanie 2. Zielona i niebieska infrastruktura dla ochrony środowiska
naturalnego;
Działanie 3. Stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki w
oparciu o endogeniczne potencjały;
Działanie 4. Działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej,
zdrowotnej i społecznej w celu zwiększenia dostępności lub jakości usług
publicznych.
Ponadto, m.in. w celu wyrównywania obecnych lub mogących pojawić się
w najbliższej przyszłości dysproporcji regionalnych - wynikających z istnienia
monokultury górniczej - w perspektywie finansowej UE na lata 2021-2027
utworzony został Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST). Alokacja
FST dla Polski to 3,85 mld euro.
FST jest instrumentem wdrażanym na poziomie regionalnym, przez urzędy
marszałkowskie. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) wraz z
Ministerstwem Klimatu i Środowiska i Ministerstwem Aktywów Państwowych,
poprzez wsparcie regionów brało udział w procesie przygotowania Terytorialnych
Planów Sprawiedliwej Transformacji (TPST), które stanowią podstawę do
wydatkowania środków FST. Konkretne kierunki działań i interwencji w ramach
FST uzależnione są od lokalnych uwarunkowań, jednak każdorazowo mają
doprowadzić do ograniczenia negatywnych skutków społeczno-gospodarczych

-- 2 of 15 --

3
transformacji w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu. Wśród planowanych
celów i kierunków interwencji znajdują się zagadnienia związane z poprawą
dostępności usług społecznych, rozwój przedsiębiorczości czy zwiększenie
atrakcyjności inwestycyjnej obszarów poprzemysłowych.
Poniżej wskazano obszary wsparcia wraz z przypisaną alokacją:
 województwo dolnośląskie – 582 mln euro (TPST obejmuje zasięgiem
subregion wałbrzyski, Komisja Europejska nie zaakceptowała
przygotowanego równolegle TPST dla powiatu zgorzeleckiego);
 województwo łódzkie – 370 mln euro (TPST obejmuje zasięgiem części
subregionów piotrkowskiego oraz sieradzkiego);
 województwo małopolskie – 265 mln euro (subregion oświęcimski);
 województwo śląskie – 2,22 mld euro (całe województwo z wyłączeniem
subregionu częstochowskiego);
 województwo wielkopolskie – 415 mln euro (część subregionu konińskiego).
Ponadto, w ramach perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-2027
realizowana jest trzecia edycja programu dla makroregionu Polski Wschodniej, tj.
program Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 (dalej: FEPW),
który jest skierowany do 5 województw (lubelskie, podkarpackie, podlaskie,
świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie) oraz regionu statystycznego mazowiecki
regionalny (część województwa mazowieckiego (bez Warszawy i 9-ciu
otaczających ją powiatów)).
W zakresie zmniejszenia dysproporcji w poziomie rozwoju społeczno-
gospodarczego między subregionami, program FEPW przewiduje wsparcie miast
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz wsparcie miast
subregionalnych z podregionów z najwyższą kumulacją gmin zagrożonych trwałą
marginalizacją. Do tej grupy miast skierowane jest m.in. działanie 2.2. Adaptacja
do zmian klimatu oraz działanie 3.1 Zrównoważona mobilność miejska. Wsparcie
w tym zakresie stwarza miastom możliwość kompleksowego rozwoju w zakresie
organizacji transportu zbiorowego oraz dostosowania infrastruktury miejskiej do
zmian klimatu.
Pytanie nr 2. Czy rząd posiada strategię skierowaną na redukcję zróżnicowań
wewnątrzmiejskich i poprawę warunków życia mieszkańców obszarów
zdegradowanych? Jeśli tak, jakie są główne założenia tej strategii?
Redukcja zróżnicowań wewnątrzmiejskich i poprawa warunków życia
mieszkańców obszarów zdegradowanych w miastach są jednym z wyzwań
zawartych w Krajowej Polityce Miejskiej 2030 (KPM 2030), podstawowym
dokumencie strategicznym wyrażającym politykę rządu wobec miast. W równym
stopniu KPM 2030 dotyczy ośrodków metropolitalnych, miast dużych i średnich
jak i mniejszych. Wyzwania z jakimi mierzą się miasta dotyczą szerokiego
spektrum polityk publicznych, dlatego też KPM 2030 koordynuje polityki
sektorowe odnoszące się do obszarów zurbanizowanych, aby w jak najlepszy
sposób wspierały zrównoważony rozwój miast.

-- 3 of 15 --

4
W kontekście poprawy warunków życia mieszkańców obszarów zdegradowanych
ważnym procesem jest rewitalizacja. Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o
rewitalizacji1 stworzyła nowe ramy do prowadzenia działań rewitalizacyjnych
przez samorządy i jednocześnie podkreśliła ważną rolę sfery społecznej w
rewitalizacji. Wejście w życie ustawy dało samorządom nowe narzędzia do
prowadzenia działań rewitalizacyjnych, m.in. w postaci gminnego programu
rewitalizacji czy specjalnej strefy rewitalizacji, i spowodowało wzrost
zainteresowania tą problematyką w Polsce. Władze samorządowe dostrzegły
możliwość finansowania tego procesu ze środków UE, czego efektem było
opracowanie i uchwalenie znacznej liczby programów rewitalizacji.
W ramach konkursu dotacji MFiPR pn. Modelowa Rewitalizacja Miast, dzięki
współpracy z urzędami marszałkowskimi gminy otrzymały wsparcie w
prowadzeniu działań rewitalizacyjnych, w szczególności środki na przygotowanie
programów rewitalizacji, dokumentacji inwestycyjnej (w każdym regionie
utworzono Zespół ds. rewitalizacji). W ramach Polityki Spójności UE ze środków
Programu Operacyjnego Pomocy Technicznej na lata 2014-2020 na rewitalizację
przeznaczono ponad 66 mln zł.
Wypracowane przez miasta i regiony modelowe i pilotażowe dobre praktyki
w zakresie rewitalizacji są udostępniane poprzez Krajowe Centrum Wiedzy
o Rewitalizacji, które jest serwisem informacyjno-edukacyjnym, zajmującym się
promocją i upowszechnianiem wiedzy na temat kompleksowego podejścia do
rewitalizacji (www.rewitalizacja.gov.pl).
W ramach Polityki Spójności UE w perspektywie 2021-2027 trwają
przygotowania do uruchomienia kolejnych inicjatyw dotyczących wsparcia
samorządów w programowaniu i realizacji rewitalizacji:
1) trzecia edycja współpracy z Zespołami ds. Rewitalizacji funkcjonującymi
w Urzędach Marszałkowskich – projekt pn. Regiony Rewitalizacji. Edycja 3.0
zaplanowany na lata 2024-2027. Projekt obejmować będzie:
 wsparcie funkcjonowania Zespołów ds. Rewitalizacji w Urzędach
Marszałkowskich,
 wsparcie edukacyjne dla gmin w zakresie rewitalizacji,
 wsparcie doradcze,
 wymianę doświadczeń,
 monitorowanie rewitalizacji,
 promocję dobrych praktyk rewitalizacyjnych,
 Regionalne Granty na Rewitalizację – realizację grantów dla gmin i NGO na
działania związane z angażowaniem społeczności lokalnych na etapie
wdrażania gminnych programów rewitalizacji.
1 Dz.U. z 2024 r., poz. 278.

-- 4 of 15 --

5
Na realizację projektu zaplanowano 80 mln zł dotacji z programu Pomoc
Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027 (PTFE), Priorytet 2: Skuteczni
beneficjenci.
2) projekt Narodowego Instytutu Dziedzictwa pn. Centra Kompetencji ds.
Rewitalizacji w Narodowym Instytucie Dziedzictwa. Projekt ten obejmuje
wsparcie funkcjonowania 8 Centrów Kompetencji ds. Rewitalizacji, które
zapewniać będą wsparcie doradcze z zakresu dziedzictwa kulturowego i jego
znaczenia w procesie rewitalizacji, w tym specjalistyczne wsparcie w zakresie
ochrony i wykorzystania obiektów zabytkowych znajdujących się na
obszarach rewitalizacji.
Na realizację projektu w latach 2024-2027 przeznaczono dotację celową
w wysokości około 4 mln zł z programu Pomoc Techniczna dla Funduszy
Europejskich 2021-2027, Priorytet 2: Skuteczni beneficjenci.
Pytanie nr 3. Jakie działania podejmuje rząd w celu poprawy atrakcyjności
inwestycyjnej obszarów peryferyjnych?
Pytanie nr 4. Czy istnieją plany dotyczące rozwoju przedsiębiorczości na
obszarach peryferyjnych? Jeśli tak, jakie konkretnie inicjatywy są wdrażane w
tej kwestii?
Poprawa atrakcyjności inwestycyjnej obszarów peryferyjnych i rozwój
przedsiębiorczości są wspierane w ramach różnych programów finansowanych
z funduszy UE. W obecnej perspektywie finansowej na lata 2021-2027 na
wsparcie obszarów peryferyjnych w ramach Polityki Spójności w programach
krajowych i regionalnych przewidziano 10 mld euro. Wsparcie to będzie
komplementarne do działań adresowanych do rolników, zawodów rolniczych,
produkcji rolnej i infrastruktury gospodarstw rolnych przewidzianych w Planie
Strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027.
Ponadto, w programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027
(FEPW) przewidziano wsparcie konkurencyjności i innowacyjności firm. Budżet
zarezerwowany na ten cel to 500 mln euro.
Zaplanowano w FEPW m.in. wsparcie inkubacji i rozwoju nowych firm
technologicznych typu startup. Przedsiębiorcy (w działaniu 1.1 Platformy
startowe dla nowych pomysłów) mogą otrzymać wsparcie doradcze oraz środki
finansowe na rozwój działalności w początkowej fazie wprowadzania produktów
lub usług na rynek. Środki z działania 1.2 Automatyzacja i robotyzacja są
przeznaczone na przeprowadzenie procesu transformacji przedsiębiorstwa w
kierunku Przemysłu 4.0. Wsparciem zostaną objęte kompleksowe projekty MŚP
na rzecz automatyzacji i robotyzacji. Ponadto, w działaniu 1.3. FEPW Gospodarka
o obiegu zamkniętych w MŚP wsparcie obejmie m.in. opracowanie modelu
biznesowego funkcjonowania przedsiębiorstwa w oparciu o założenia GOZ,
którego jednym z elementów może być ustalenie potencjalnych możliwości
współpracy z innymi przedsiębiorstwami w nurcie GOZ (m.in. tworzenie i udział
w łańcuchach dostaw, tworzenie platform współdzielenia, symbioza

-- 5 of 15 --

6
przemysłowa). W działaniu 1.4 Wzornictwo w MSP wsparcie będzie obejmować
przeprowadzenie audytu wzorniczego firmy, wypracowanie strategii zmian,
a następnie ich wdrożenie w działalności firmy. Natomiast działanie 1.5. Pożyczki
na rozwój turystyki oferuje wsparcie pożyczkowe na unowocześnienie
(innowacje, rozszerzenie oferty, doposażenie) przedsiębiorstw z Polski
Wschodniej działających w branży turystycznej i pokrewnych.
Lokalne Grupy Działania (LGD) są kluczowym elementem podejścia LEADER, które
wspiera rozwój obszarów wiejskich poprzez realizację lokalnych strategii
rozwoju. LGD udzielają wsparcia finansowego na projekty lokalnych
przedsiębiorców, organizują szkolenia i doradztwo, oraz promują współpracę
między różnymi podmiotami w regionie. W ramach programów regionalnych
możliwe jest wsparcie przedsiębiorców i firm z obszarów wiejskich w zakresie
pozarolniczej działalności gospodarczej.
Specyficznym instrumentem, dedykowanym wsparciu inicjatyw lokalnych, także
w zakresie przedsiębiorczości, jest instrument Rozwój Lokalny Kierowany przez
Społeczność, wdrażany w programach regionalnych 10 województw. O ile w
lokalnych strategiach rozwoju, będących podstawą realizacji tego instrumentu,
przewidziano taką możliwość, dopuszczalne jest wsparcie rozwoju
przedsiębiorczości w zakresie podejmowania pozarolniczej działalności
gospodarczej, np. w obszarze rozwoju bio gospodarki lub zielonej gospodarki.
Dodatkowo, w programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-
2027 (FERS) współfinansowanym ze środków EFS+ studenci ostatniego roku
studiów, absolwenci szkół wyższych poszukujący pracy, osoby bezrobotne i osoby
o niskich dochodach mogą ubiegać się o pożyczki na podjęcie działalności
gospodarczej. Projekt jest wdrażany w formie instrumentu finansowego przez
Bank Gospodarstwa Krajowego (fundusz powierniczy) oraz wybrane przez niego
w zamówieniu publicznym instytucje finansowe (podmioty wdrażające fundusze
szczegółowe – zgodnie z rozporządzeniem ogólnym). Łączna wartość tego
projektu to 674 mln zł. Zakłada się, że z pożyczek skorzysta 6900 osób.
Natomiast, w programach regionalnych ze środków EFS+ w ramach projektów
powiatowych urzędów pracy udzielane jest wsparcie w postaci bezzwrotnych
dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Wsparcie udzielane jest
osobom zarejestrowanym jako bezrobotne, w tym osobom młodym, na zasadach
określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Pytanie nr 5. Jakie kroki podejmuje rząd w celu zwiększenia dostępu do usług
edukacyjnych, zdrowotnych, kulturalnych oraz transportowych na obszarach
zdegradowanych?
Jedną z kluczowych inicjatyw, która jest realizowana w programie FERS, są Kluby
Rozwoju Cyfrowego. Mają to być ośrodki aktywizacji cyfrowej lokalnej
społeczności (w szczególności osób dorosłych), tworzone przez gminy również na
obszarach peryferyjnych i zdegradowanych. Celem funkcjonowania Klubów
będzie rozwijanie świadomości i chęci wejścia w „świat cyfrowy”, korzystania

-- 6 of 15 --

7
z komputera i internetu, a także pomoc w nabywaniu umiejętności, aby robić to
w sposób bezpieczny. Edukatorzy, zatrudnieni w Klubach, będą udzielali
doraźnych porad, dotyczących zgłaszanych problemów i potrzeb (np. jak wysłać
pismo do urzędu przez ePUAP czy skorzystać z e-recepty), a także będą
prowadzili szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności cyfrowych.
Szczególny nacisk edukatorzy będą kładli na wsparcie osób zagrożonych
wykluczeniem cyfrowym, czyli m.in. mieszkańców obszarów wiejskich, osób
starszych czy osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi potrzebami.
Podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych w społeczeństwie będzie
skutkować m.in. lepszym dostępem do różnego rodzaju e-usług (np. możliwość
załatwienia sprawy urzędowej przez internet, bez konieczności dotarcia do
urzędu), dalszego kształcenia (dzięki możliwości skorzystania z dostępnych na
rynku szkoleń on-line), a także otworzy lepsze możliwości zatrudnienia
(kompetencje cyfrowe w wielu zawodach są niezbędne).
Dodatkowo, w ramach programów regionalnych Polityki Spójności UE wdrażana
jest inicjatywa Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji. Ma ona na celu:
a) aktywizację edukacyjną osób dorosłych, w szczególności z utrudnionym
dostępem do odpowiadających na ich potrzeby ofert edukacyjnych,
w otoczeniu szkół i placówek systemu oświaty do rozwijania swoich
umiejętności i włączania się w życie społeczności lokalnej;
b) utrzymanie zaangażowania edukacyjnego osób dorosłych przez dobór
odpowiednich form i zakresu oferty edukacyjnej, dostosowanej do
indywidualnych potrzeb i oczekiwań;
c) aktywizowanie instytucji i organizacji z otoczenia szkół i placówek na rzecz
rozwoju umiejętności dorosłych w społeczności lokalnej.
Wsparcie kierowane jest przede wszystkim do placówek na obszarach wiejskich
oraz w małych ośrodkach miejskich oddalonych od metropolii.
Ze środków EFS+ w programach regionalnych zarządzanych przez poszczególne
urzędy marszałkowskie, istnieje możliwość uzyskania dofinansowania wsparcia
szkoleniowego pracowników, zgodnie w potrzebami pracodawców. W tym
zakresie obowiązuje system popytowy, a więc zgodny z potrzebami pracodawcy.
Oznacza to, że co do zasady tematy szkoleń nie są definiowane z góry.
Dofinansowanie szkoleń odbywa się przez Bazę Usług Rozwojowych -
pracodawca wybiera z dostępnej w Bazie oferty szkolenie, które najbardziej
odpowiada potrzebom jego pracowników, a następnie dostaje dofinansowanie.
Wykonawcami szkoleń mogą być wyłącznie podmioty zarejestrowane w Bazie.
W ramach interwencji EFS+ w obszarze zdrowia, projekty wybierane są w
pierwszej kolejności z uwzględnieniem danych zawartych w mapie potrzeb
zdrowotnych, a także muszą być spójne z krajowymi i regionalnymi Planami
Transformacji. Dokumenty te określają kluczowe potrzeby zdrowotne na
poziomie poszczególnych regionów oraz całego kraju, w tym wpływ procesów
demograficznych na stan zdrowia populacji i potrzeby zdrowotne ludności.

-- 7 of 15 --

8
Ponadto, w ramach programów regionalnych wdrażane są programy zdrowotne
dotyczące profilaktyki chorób będących istotnym problemem zdrowotnym
regionu. Programy te są ukierunkowane w pierwszej kolejności na grupy
szczególnie wrażliwe, które mogą mieć problem z uczestnictwem w tym
programie i skorzystaniem m.in. z badań przesiewowych. Dotyczy to
w szczególności obszarów, na których dostęp do opieki zdrowotnej jest
ograniczony, w tym ze względów geograficznych lub demograficznych.
Podejmowane są również działania mające na celu pomoc tym grupom
w skorzystaniu ze wsparcia, w zakresie ukierunkowanych informacji dotyczących:
transportu, reorganizacji godzin pracy, mobilnych usług w zakresie badań
przesiewowych, itp.
W ramach perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-2027
realizowanych jest wiele programów, które są skierowane na poprawę dostępu
do usług transportowych na obszarach peryferyjnych i zdegradowanych.
Kluczowe programy, to Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027
(FEPW) i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (PROW).
W ramach FEPW realizowane są 3 działania ukierunkowane na poprawę jakości
usług transportowych w Polsce Wschodniej: działanie 3.1 Zrównoważona
mobilność miejska, działanie 4.1 Infrastruktura drogowa oraz działanie 4.2
Ponadregionalna infrastruktura kolejowa.
W ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (PROW
2014-2020) wdrażane są (w terminie do 30 czerwca 2025 r.) operacje typu
„Budowa lub modernizacja dróg lokalnych” skierowane do gmin, powiatów lub
ich związków. W ramach przeprowadzonych naborów (wg stanu na dzień 31
marca 2024 r.) złożono 6 638 wniosków na łączną kwotę ponad 10 mld zł. Pomoc
przyznano na realizację 3 021 operacji, na łączną kwotę ponad 4 mld zł.
W ramach zakończonych (do 2023 r.) 2 338 operacji w ramach PROW 2014-2020,
zmodernizowano drogi lokalne o długości 3 398,2 km oraz wybudowano drogi
lokalne o długości 261,3 km. Pomoc na operacje związane z budową lub
modernizacją dróg lokalnych została przekazana 1 256 jednostkom
samorządowym, w tym 1 068 gminom i 188 powiatom. Zrealizowane operacje
umożliwiły skorzystanie z ulepszonej infrastruktury ponad 2,75 mln
użytkownikom.
Ponadto, gminy wiejskie i małe miasta mogą skorzystać ze środków na poprawę
dostępu do usług publicznych w ramach następujących inwestycji Krajowego
Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO):
 A3.1.1 Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego,
szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie - wartość alokacji: ok.
400 mln euro,
 A4.2.1 Wsparcie programów dofinansowania miejsc opieki nad dziećmi 0-3
lat (żłobki, kluby dziecięce) - wartość alokacji: ok. 610 mln euro,

-- 8 of 15 --

9
 D1.2.1 Rozwój opieki długoterminowej poprzez modernizację infrastruktury
podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym – wartość alokacji: 300 mln
euro.
Pytanie nr 6. Czy rząd planuje wspierać społeczności lokalne i sektor ekonomii
społecznej na obszarach peryferyjnych? Jeśli tak, jakie będą to formy wsparcia?
Europejski Fundusz Społeczny + wspiera rozwój ekonomii społecznej i dostarcza
środków rozwojowych dla podmiotów ekonomii społecznej, w tym
przedsiębiorstw społecznych. W programie krajowym FERS finansowany jest
rozwój systemu wsparcia ekonomii społecznej oraz wdrażanie rozwiązań
wprowadzonych nową ustawą o ekonomii społecznej. Zaplanowano także
wsparcie bezpośrednie dla podmiotów ekonomii społecznej w postaci
instrumentów zwrotnych, środków na wsparcie sieciowania biznesowego
podmiotów ekonomii społecznej, wsparcie samoorganizacji przedsiębiorstw
społecznych oraz budowania kompetencji menadżerów przedsiębiorstw
społecznych.
Innowacyjnym narzędziem wsparcia wprowadzonym w programie FERS jest tzw.
„premia społeczna” dla JST – czyli częściowa dopłata do kosztów realizacji usług
społecznych, które samorządy zdecydują się zlecić podmiotom ekonomii
społecznej. Celem projektu jest pomoc samorządom w nawiązywaniu współpracy
z podmiotami ekonomii społecznej oraz wsparcie tworzenia rynku dla tych
podmiotów w sektorze ekonomii społecznej. Na te działania przeznaczone
zostanie w ramach FERS 300 mln zł. Szczegóły na temat projektu dostępne są na
stronie: https://premiaspoleczna.pl/premia-spoleczna/
Pytanie nr 7. Jakie konkretne mechanizmy rząd zamierza wdrożyć w celu
usprawnienia współpracy partnerów krajowych i regionalnych w obszarze
rozwoju obszarów peryferyjnych?
Pytanie nr 8. Czy istnieją plany rządu dotyczące ulepszenia współpracy i
koordynacji instytucji i podmiotów niepublicznych działających na rzecz
rozwoju obszarów peryferyjnych?
Ułatwienie współpracy pomiędzy instytucjami centralnymi, a regionalnymi
odgrywa istotną rolę w prowadzeniu polityki rozwoju. Wzmacnianie systemu
wielopoziomowego zarządzania (kraj-region-poziom lokalny) w zakresie
programowania, wdrażania i monitorowania polityk na każdym poziomie ich
realizacji umożliwia efektywne koordynowanie działań na różnych szczeblach
administracji oraz angażowanie lokalnych społeczności w procesy decyzyjne.
Ważnym elementem tego systemu jest Komitet Koordynacyjny ds. Polityki
Rozwoju (KKPR) oraz Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego.
Komitet Koordynacyjny do spraw Polityki Rozwoju to organ opiniodawczo-
doradczy Prezesa Rady Ministrów. W jego skład wchodzą ministrowie,
Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Prezes Głównego
Urzędu Statystycznego, a pracom przewodniczy Minister Funduszy i Polityki
Regionalnej. Komitet rozpatruje, omawia i opiniuje najważniejsze dokumenty

-- 9 of 15 --

10
strategiczne i programowe przyjmowane przez Radę Ministrów oraz monitoruje
ich realizację. Do jego zadań należy także rozpatrywanie i opiniowanie raportów,
analiz i prognoz dotyczących sytuacji społeczno-gospodarczej oraz przestrzennej
kraju i regionów. Na forum komitetu omawiane są kwestie do rozstrzygnięcia,
wymagające współdziałania podmiotów odpowiedzialnych za realizację
określonych zadań czy projektów wynikających ze strategii.
Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego został powołany w ramach Komitetu
Koordynacyjnego ds. Polityki Rozwoju i służy realizacji Krajowej Strategii Rozwoju
Regionalnego 2030 (KSRR 2030). W skład Podkomitetu wchodzą zarówno
przedstawiciele samorządów regionalnych, jak i resortów. Do głównych zadań
Podkomitetu należą m.in. koordynacja polityk sektorowych i instrumentów
finansowanych z różnych źródeł, realizujących cele polityki regionalnej;
formułowanie rekomendacji dla polityk sektorowych i polityki regionalnej (w tym
dla poszczególnych regionów) dotyczących skuteczności, efektywności i
użyteczności wdrażanej interwencji i stosowanych instrumentów; koordynacja
i formułowanie rekomendacji dotyczących projektów strategicznych mających
wpływ na realizację celów polityki regionalnej, wymienionych w KSRR 2030 oraz
realizowanych na podstawie innych strategii na poziomie krajowym, o istotnym
oddziaływaniu terytorialnym. Dzięki podkomitetowi możliwe jest lepsze
dostosowanie strategii i działań do specyficznych potrzeb i uwarunkowań
poszczególnych obszarów, co przyczynia się do bardziej zrównoważonego i
skutecznego rozwoju regionalnego. Zapewnia on forum dyskusji i współpracy dla
wypracowywania kluczowych decyzji dotyczących polityk sektorowych i polityki
regionalnej.
Kwestia współpracy pomiędzy instytucjami centralnymi, a regionalnymi została
dostrzeżona w Rekomendacjach dot. wzmocnienia wymiaru terytorialnego
polityk publicznych, które zostały przyjęte 27 czerwca br. przez Podkomitet ds.
wymiaru terytorialnego. Rekomendacje dotyczą kluczowych zagadnień, które
mają wpływ na programowanie i realizację polityk z uwzględnieniem
zróżnicowań terytorialnych. Należą do nich m.in. kwestie związane z
koncentracją terytorialną wsparcia (ze szczególnym uwzględnieniem obszarów
strategicznej interwencji), zarządzaniem wielopoziomowym,
komplementarnością i koordynacją wsparcia, budowaniem potencjału
instytucjonalnego podmiotów odpowiedzialnych za realizację polityk publicznych
ukierunkowanych terytorialnie, czy upowszechnianiem podejścia terytorialnego
w prowadzeniu polityk publicznych.
Rekomendacje posłużą zwiększeniu efektywności realizacji polityk publicznych
poprzez dostosowanie interwencji publicznej do potrzeb i wyzwań różnego typu
obszarów, w tym obszarów peryferyjnych i zdegradowanych. Zostaną one
wykorzystane w ramach prac nad przygotowaniem średniookresowej strategii
rozwoju kraju, innych strategii rozwoju (strategii sektorowych i krajowej strategii
rozwoju regionalnego) oraz strategii rozwoju województw.

-- 10 of 15 --

11
Ponadto, rekomendacje stanowić mają ramy dla prowadzenia polityk publicznych
uwzględniających wymiar terytorialny, czyli dostrzegających zróżnicowane
potencjały i bariery rozwojowe poszczególnych terytoriów i obok działań
prowadzonych horyzontalnie, mają na uwadze zróżnicowania terytorialne kraju.
Celem rekomendacji jest również zapewnienie lepszej koordynacji
międzysektorowej w odniesieniu do wspierania różnych obszarów (w tym
obszarów strategicznej interwencji) oraz upowszechnienie podejścia do rozwoju
terytoriów przez pryzmat pełnionych przez nie funkcji (a nie wyłącznie granic
administracyjnych).
Jednym z kluczowych mechanizmów wspierania współpracy na linii rząd-
samorząd regionalny, której celem jest rozwój regionów, w tym obszarów
peryferyjnych, jest decentralizacja zarządzania środkami unijnymi. Przekazanie
środków UE w zarządzanie Marszałków Województw, pozwala na lepsze
dopasowanie działań rozwojowych do problemów danego terytorium, jak
również pozwala na efektywne wspieranie potencjałów występujących
w poszczególnych województwach.
Środki dla Polski z budżetu UE na lata 2021-2027 na finansowanie Polityki
Spójności to łącznie ok. 75,5 mld euro, czyli ok. 350 mld zł. W ramach tej kwoty
blisko 42 mld euro przeznaczone jest na realizację programów krajowych,
natomiast ponad 33,5 mld euro (czyli ok. 44% wszystkich środków) jest
zarządzane bezpośrednio przez samorządy wojewódzkie w ramach programów
regionalnych. Obecna perspektywa jest tą, w której udział środków zarządzanych
regionalnie w ogólnym budżecie środków UE dla Polski jest najwyższy od
momentu naszego wejścia w struktury UE.
W ramach programów regionalnych wspierane są działania, skierowane do
różnych obszarów, m.in. miast, wsi czy obszarów peryferyjnych. W sposób
szczególny w programach regionalnych traktowane są także Obszary
Strategicznej Interwencji (OSI) – obszary zagrożone trwałą marginalizacją
i miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze. Instytucje Zarządzające
decydują się na skierowanie wsparcia inwestycji w obszarach, w których sytuacja
społeczno-gospodarcza wymaga większego zainteresowania, np. poprzez
wprowadzanie preferencji w naborach czy naborów dedykowanych tylko dla
wybranego typu obszaru.
Innym mechanizmem koordynacji współpracy poziomu krajowego z regionalnym
w obszarze rozwoju regionu, w tym obszarów peryferyjnych, jest Kontrakt
Programowy. W ramach Kontraktu Programowego MFiPR przekazuje
samorządom wojewódzkim określoną pulę środków z budżetu państwa, które
można wykorzystać na obniżenie wymaganego wkładu własnego samorządów
starających się o dofinansowanie inwestycji w ramach danego programu
regionalnego. Głównym założeniem tego działania jest pomoc samorządom
o najmniejszych zdolnościach finansowych w aplikowaniu o środki UE. W obecnej
perspektywie w ramach Kontraktu przekazano województwom na ten cel 1,6
miliarda euro.

-- 11 of 15 --

12
Przykładem inicjatywy realizowanej w ramach FERS, której celem jest
usprawnienie współpracy różnego typu partnerów, jest 16 projektów
koordynacyjnych Regionalnych Ośrodków Polityki Społecznej służących lepszej
realizacji polityki społecznej (włączenia społecznego) na poziomie lokalnym i
regionalnym.
Celem tych projektów jest zapewnienie lepszego przepływu informacji
i koordynacji działań między podmiotami zaangażowanymi w realizacje wsparcia
z zakresu włączenia społecznego (usług społecznych, ekonomii społecznej,
integracji społecznej, w tym integracji cudzoziemców). Realizacja projektów
stworzy platformę działań ROPS, która przyczyni się do większej standaryzacji
wsparcia między regionami, wzmocnienia mniej aktywnych ROPS, a także
zwiększenia wpływu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako
gestora polityki włączenia społecznego (oraz MFiPR jako koordynatora wdrażania
EFS+), na kształt i realizację poszczególnych działań (w tym projektów
finansowanych z Funduszy Europejskich). Wzmocni to pozycję ROPS, umożliwi
lepszy przepływ informacji między poziomem krajowym i regionalnym,
a w konsekwencji sprawi, że wsparcie będzie lepiej dopasowane zarówno do
założeń polityki krajowej, jak i potrzeb regionalnych.
Działania zaplanowane w projektach obejmą m.in. diagnozowanie i
monitorowanie sytuacji regionalnej, planowanie interwencji, analizę potrzeb
szkoleniowych kadr, wsparcie gmin w tworzeniu Centrów Usług Społecznych,
wdrażaniu deinstytucjonalizacji, czy działania na rzecz rozwoju zaangażowania
JST w obszarze ekonomii społecznej. Każdy ROPS będzie miał również możliwość
wdrażania własnych koncepcji lub rozłożenia akcentów w sposób odpowiadający
na potrzeby regionalne w zakresie włączenia społecznego.
Rozwój współpracy i koordynacji instytucji i podmiotów działających na rzecz
rozwoju obszarów peryferyjnych, jest wspierany również w ramach II celu
Polityki Spójności UE, czyli w ramach Europejskiej Współpracy
Terytorialnej/programów Interreg, która finansują międzynarodowe projekty
partnerskie.
Interreg to unijne programy, które wspierają rozwój, współpracę oraz integrację
europejskich regionów. Ich zadaniem jest rozwiązywanie problemów, które
wykraczają poza granice państw i które wymagają podjęcia wspólnych działań.
Sprzyja to poprawie jakości życia lokalnych społeczności. Każdy projekt Interreg
jest realizowany w międzynarodowych partnerstwach. Interreg umożliwia rozwój
zróżnicowanych społeczno-ekonomicznie obszarów, w tym obszarów
peryferyjnych.
W ramach Interreg wdrażane są trzy typy programów, z których mogą korzystać
JST, jednostki podległe JST, małe i średnie przedsiębiorstwa, organizacje
pozarządowe, instytucje badawcze oraz uniwersytety. Są to:
 programy współpracy transgranicznej – realizowane na obszarach
przygranicznych państw ze sobą sąsiadujących. Te programy wspierają

-- 12 of 15 --

13
zatrudnienie, mobilność pracowników, włączenie społeczne, integrację
społeczności ponad granicami, rozwój wspólnych systemów kształcenia
i szkolenia zawodowego (Południowy Bałtyk, Polska-Słowacja, Polska-
Saksonia, Polska-Ukraina, Litwa – Polska, Meklemburgia-Pomorze
Przednie/Brandenburgia-Polska, Brandenburgia-Polska, Czechy-Polska),
 programy współpracy transnarodowej – dotyczą większej części terytorium
UE, a także państw spoza Unii. Umożliwiają współpracę wielostronną w
dziedzinach ważnych dla danego obszaru geograficznego. Wspierają także
realizację strategii makroregionalnych i morskich (Region Morza Bałtyckiego,
Europa Środkowa),
 programy współpracy międzyregionalnej - mają na celu wzmocnienie rozwoju
regionalnego UE poprzez rozpowszechnianie dobrych praktyk i wiedzy
eksperckiej, a także promowanie wymiany doświadczeń (Interreg Europa).
Łączny budżet programów Interreg 2021-2027 z udziałem Polski to 1,8 mld euro
ze środków unijnych (w ramach tej kwoty 1 mld to budżet programów
współpracy transgranicznej). Więcej informacji na temat programów Interreg jest
na stronie: https://www.ewt.gov.pl/
Pytanie nr 9. Jakie środki są przewidziane na rzecz przeciwdziałania migracji
młodych i wykształconych mieszkańców z obszarów peryferyjnych do dużych
ośrodków miejskich?
Pomiar i monitoring migracji młodzieży jest problematyczny ze względu na brak
wiarygodnych, publicznych źródeł wiedzy o skali, strukturze, trwałości,
kierunkach, determinantach i skutkach tego zjawiska. Powoduje to problem
z niedoszacowaniem rozmiaru zjawiska wyludnienia się obszarów.
Rząd ma świadomość tego problemu, dlatego zaplanowano do realizacji
w ramach krajowego Programu FERS projekt dotyczący wypracowania rozwiązań
służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych z terenów dotkniętych
depopulacją. Za realizację tego projektu będzie odpowiadało Ministerstwo
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Celem głównym projektu jest wypracowanie rozwiązań programowych i
legislacyjnych, w tym instrumentów rynku pracy, a także stworzenie systemu
zachęt skierowanego do osób młodych, do pozostawania na terenach
dotkniętych depopulacją. Prace będą prowadzone na podstawie wyników
diagnozy przyczyn migracji osób młodych z tych terenów uwzględniającej
czynniki, które mogą wpłynąć na chęć pozostania, powrotu lub napływu na te
tereny. Wypracowane rozwiązania mają stać się podstawą do określenia
kierunków działań dla przedstawicieli administracji rządowej do przeprowadzenia
zmian systemowych w politykach publicznych na szczeblu centralnym, w celu
zmniejszenia skali migracji osób młodych z terenów dotkniętych depopulacją. Na
realizację tego projektu przeznaczono 7 mln zł ze środków EFS+ i będzie on
realizowany w latach 2024-2027.

-- 13 of 15 --

14
Ponadto, ze środków UE podejmowane są działania w zakresie wsparcia i
rozwoju systemu opieki nad dziećmi do lat 3. Przykładem takich działań jest
realizowany w perspektywie finansowej 2021-2027 program Aktywny Maluch
(wcześniej: Maluch+). Program łączy w sobie dofinansowanie krajowe ze
środkami z EFS+ w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego (FERS) oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO). Na ten cel przeznaczono środki w wysokości blisko 6,5 mld zł,
co pozwoli na stworzenie ponad 102 tys. nowych miejsc opieki nad najmłodszymi
dziećmi. Realizacja programu opiera się o wspólne zasady i uproszczoną formę
aplikowania o środki. Preferencje w pozyskaniu dofinansowania mają gminy,
w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna instytucja opieki
nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Celem jest zapewnienie jak najbardziej
powszechnego dostępu do opieki nad najmłodszymi dziećmi – zarówno pod
względem terytorialnym, jak i cenowym. Ze środków KPO finansowane są
działania inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki (m.in. budowa lub
remont budynków). Z EFS+ finansowane będą z kolei działania dot. utworzenia
i funkcjonowania miejsc opieki w początkowym okresie (tj. przez pierwsze 36
miesięcy).
Pytanie nr 10. Czy rząd posiada konkretne wskaźniki sukcesu dla planowanych
działań mających na celu redukcję dysproporcji rozwojowych i poprawę
warunków życia na obszarach peryferyjnych?
KSRR 2030 koncentruje się na rozwoju zrównoważonym terytorialnie, który
efektywnie wykorzystuje lokalne zasoby i potencjały różnego typu terytoriów,
zarówno metropolii jak i obszarów peryferyjnych. W szczególności jednak
wspierany jest rozwój obszarów słabszych gospodarczo, które są mniej odporne
na zjawiska kryzysowe i nie potrafią samodzielnie zbudować swojego potencjału
rozwojowego. Podejmowane są więc działania mające na celu zmniejszenie
dysproporcji w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego w naszym kraju,
w tym wsparcie obszarów o różnych funkcjach – zarówno miejskich, jak i
wiejskich. Wsparcie to obejmuje m.in. działania służące aktywizacji gospodarczej,
rozwojowi lokalnych rynków pracy i mobilizacji zawodowej mieszkańców oraz
poprawie dostępu do usług publicznych. Dla samorządów terytorialnych
przewidziane jest wsparcie służące wzmocnieniu ich potencjału
administracyjnego i zarządczego. Są to także działania, których celem jest
poprawa systemu finansowania, zarządzania, programowania i koordynowania
działań społeczno-gospodarczych na wszystkich poziomach terytorialnej
organizacji kraju.
Kluczowe dla realizacji celów KSRR 2030 są OSI, tj. obszary wiejskie zagrożone
trwałą marginalizacją i średnie miasta tracące funkcje społeczno-gospodarcze,
które wytypowano na postawie analizy zestawu wskaźników statystycznych
obrazujących ich problemy rozwojowe, społeczne i ekonomiczne. Monitorowanie
realizacji celów KSRR 2030 jest ściśle powiązane z monitorowaniem polityk
publicznych w krajowym systemie zarządzania rozwojem. Podstawą

-- 14 of 15 --

15
monitorowania realizacji KSRR 2030 jest zestaw wskaźników obrazujących
oczekiwane rezultaty realizacji strategii na poziomie celu głównego i celów
szczegółowych. Źródłem danych dla wskaźników wybranych do monitorowania
jest statystyka publiczna. Za organizację procesu monitorowania KSRR 2030 i
czuwanie nad jego prawidłowym przebiegiem odpowiada minister właściwy do
spraw rozwoju regionalnego. W tym celu przygotowuje we współpracy z GUS
raport nt. rozwoju regionalnego Polski, które analizuje zmiany w sytuacji
społeczno-gospodarczej kraju i regionów w różnych przekrojach terytorialnych na
tle lat poprzednich. Pozwala to na podsumowanie procesów społeczno-
gospodarczych i przestrzennych zachodzących na różnych poziomach zarządzania
krajem oraz prezentację kluczowych wyzwań rozwojowych, przed jakimi stoją
poszczególne regiony i różne typy obszarów wskazane w KSRR 2030, w tym
obszary peryferyjne.
Ponadto, w celu wsparcia procesu monitorowania polityki regionalnej powstała
sieć jednostek analitycznych, koordynowana przez zlokalizowane w MFiPR
Krajowe Obserwatorium Terytorialne. Jednostka ta współpracuje z 16
obserwatoriami utworzonymi w regionach (ROT-ami), prowadząc działania na
rzecz monitoringu i analizy rozwoju kraju i regionów.
Dzięki wsparciu z funduszy UE został zbudowany dobrze funkcjonujący system
ewaluacji Polityki Spójności, obejmujący ponad 20 jednostek ewaluacyjnych
funkcjonujących na poziomie centralnym i wojewódzkim. Jednostką
koordynującą cały system ewaluacji jest powołana w MFiPR Krajowa Jednostka
Ewaluacji (KJE). Ważnym aspektem systemu ewaluacji jest gromadzenie
w publicznie dostępnych bazach wszystkich wykonanych raportów, w tym
wniosków i rekomendacji. Większość badań realizowanych jest przy
zastosowaniu zaawansowanych rygorystycznych metod badawczych co sprawia,
że ich wyniki mogą być z wykorzystywane w debatach krajowych i zagranicznych
dot. efektów realizowanych programów czy też wyzwań stojących przed
politykami rozwoju.
Ważną rolę w procesie monitorowania i ewaluacji pełnią fora dyskusyjne
gromadzące przedstawicieli administracji krajowej i administracji regionalnej, jak
też środowiska eksperckie i korporacje samorządów lokalnych. Przestrzeń taką
tworzy Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego, który powstał, m.in. jako forum,
gdzie organizowana jest dyskusja nad wnioskami wynikającymi z raportu nt.
rozwoju regionalnego Polski, jak i rekomendacjami z przeprowadzonych badań
i analiz w zakresie terytorialnego oddziaływania polityk publicznych i oceny
skutecznych instrumentów wsparcia.
Z poważaniem
wz. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 15 of 15 --