tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 2 lipca 2024 r.
znak sprawy: DPT-VIII.054.2.2024.AK
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3121 Pana Posła Daniela Milewskiego
w sprawie obszarów zdegradowanych
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację przedstawiam następujące informacje.
1) W jaki sposób rząd planuje wspierać gminy w realizacji kompleksowych
działań rewitalizacyjnych na obszarach zdegradowanych?
W pierwszym półroczu 2024 roku ruszyły 3 inicjatywy dotyczące wsparcia gmin
w prowadzeniu działań rewitalizacyjnych:
a) projekt „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0”,
b) projekt „Centra Kompetencji ds. Rewitalizacji w Narodowym Instytucie
Dziedzictwa”,
c) nabór wniosków na działania w zakresie wdrożenia reformy planowania
i zagospodarowania przestrzennego w gminie, w tym na opracowanie
gminnego programu rewitalizacji.
Projekt „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0” to trzecia edycja współpracy
Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej z Zespołami ds. rewitalizacji
w urzędach marszałkowskich. Projekt ma na celu wzmocnienie zdolności gmin
do programowania i wdrażania działań rewitalizacyjnych poprzez:
- wsparcie doradcze i szkoleniowe,
- monitorowanie rewitalizacji,
- promocję dobrych praktyk rewitalizacyjnych,
- wsparcie w realizacji gminnych programów rewitalizacji m.in. poprzez
Regionalne Granty na Rewitalizację.

-- 1 of 8 --

2
W ramach projektu przez cztery lata Ministerstwo będzie współpracować
z 16 Zespołami ds. rewitalizacji w Urzędach Marszałkowskich ze wszystkich
województw, które wdrażać będą wojewódzkie inicjatywy rewitalizacyjne.
Całkowity budżet projektu „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0” wynosi blisko 80
mln złotych w ramach Pomocy Technicznej dla Funduszy Europejskich 2021-
2027.
Projektem komplementarnym do powyższego jest projekt „Centra Kompetencji
ds. Rewitalizacji w Narodowym Instytucie Dziedzictwa” realizowany przez
Narodowy Instytut Dziedzictwa. Projekt uzyskał wsparcie finansowe w wysokości
5 mln zł z programu Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027
w ramach umowy dotacji z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej.
Celami głównymi projektu są:
- wsparcie gmin w programowaniu i wdrażaniu rewitalizacji
z uwzględnieniem materialnego i niematerialnego dziedzictwa
kulturowego w kontekście zmian klimatu i tzw. zielonej rewitalizacji
- wsparcie służb konserwatorskich w rozwinięciu i wzmocnieniu
kompetencji związanych z ochroną zabytków i wykorzystaniem potencjału
dziedzictwa kulturowego w tym procesie.
Projekt realizowany będzie poprzez rozwój Centrów Kompetencji ds. Rewitalizacji
w Narodowym Instytucie Dziedzictwa.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi nabór wniosków na działania
w zakresie wdrożenia reformy planowania i zagospodarowania przestrzennego
w gminie poprzez przygotowanie i uchwalenie planu ogólnego gminy, gminnego
programu rewitalizacji oraz miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego. Nabór realizowany jest w ramach Krajowego Plan Odbudowy
i Zwiększania Odporności (tj. KPO) i trwa od 21.05.2024 r. w trybie ciągłym
do 30.06.2026 r. O dofinansowanie, czyli bezzwrotną refundację poniesionych
wydatków, mogą ubiegać się urzędy gmin.
Szczegółowe informacje o wszystkich inicjatywach dostępne są na stronie
Krajowego Centrum Wiedzy o Rewitalizacji: www.rewitalizacja.gov.pl
2) Czy istnieje konkretny program wsparcia finansowego dla gmin w ramach
procesów rewitalizacji, mający na celu poprawę warunków życia i rozwoju
gospodarczego na tych obszarach?
Tak – system wsparcia dla gmin oprócz wsparcia z poziomu krajowego
przewiduje wsparcie z poziomu regionalnego. Inicjatywy wymienione powyżej
dotyczące wsparcia gmin w prowadzeniu działań rewitalizacyjnych mają tym
samym charakter komplementarny wobec wsparcia finansowego
na przedsięwzięcia rewitalizacyjne zaplanowanego w programach regionalnych
w ramach środków unijnych.
Zasady wsparcia działań rewitalizacyjnych ze środków unijnych zostały określone
w „Umowie Partnerstwa dla realizacji polityki spójności 2021-2027 w Polsce”.

-- 2 of 8 --

3
Działania rewitalizacyjne to przedsięwzięcia na rzecz lokalnej społeczności
i gospodarki, ładu przestrzennego i zrównoważonego gospodarowania
przestrzenią, które będą wynikać z gminnych programów rewitalizacji.
Jednocześnie działania rewitalizacyjne finansowane ze środków polityki spójności
będą realizowane poprzez „inny instrument terytorialny” (IIT). Oznacza to, że
gminny program rewitalizacji pełnić będzie obligatoryjnie funkcję strategii
terytorialnej (zwanej „strategią IIT”).
Urzędy Marszałkowskie, które pełnią funkcje Instytucji Zarządzających
programami regionalnymi, są odpowiedzialne za opiniowanie gminnych
programów rewitalizacji w zakresie możliwości ich finansowania w ramach
programu w trybie ustawy wdrożeniowej. Pozytywnie zweryfikowane gminne
programy rewitalizacji są wpisywane do wykazu programów rewitalizacji danego
województwa. Szczegółowe zasady realizacji dotyczące przygotowania gminnego
programu rewitalizacji jako strategii IIT, w tym zasady opiniowania i wpisywania
do wykazów programów rewitalizacji, zostały wskazane w przygotowanym przez
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej dokumencie „Zasady realizacji
instrumentów terytorialnych w Polsce w perspektywie finansowej UE na lata
2021-2027”.
Z dokumentów programowych regionów, wynika że łącznie na wsparcie IIT,
w tym na rewitalizację, regiony przeznaczą ponad 2 mld euro, z czego szacowana
kwota na rewitalizację wynosi ok. 917 mln euro (w 13 programach regionalnych).
Tylko w trzech regionach: dolnośląskim, podkarpackim i zachodniopomorskim
nie przewidziano bezpośredniego wsparcia dla projektów wynikających
z gminnego programu rewitalizacji. Dodatkowo obok finansowania
bezpośredniego w programach regionalnych planowane są także preferencje dla
projektów rewitalizacyjnych realizowanych na obszarach rewitalizacji – w tym
także w województwach podkarpackim i zachodniopomorskim.
3) Jak rząd zamierza skutecznie monitorować postęp działań rewitalizacyjnych
podejmowanych przez gminy, aby zapewnić szybkie i skuteczne niwelowanie
sytuacji kryzysowych?
Monitorowanie działań rewitalizacyjnych prowadzonych przez gminy jest
elementem statystyki publicznej prowadzonej przez Główny Urząd Statystyczny.
Badania gmin w zakresie rewitalizacji GUS prowadzi od roku 2015, a od roku
2021 jest to badanie coroczne, obligatoryjne dla gmin. Wszystkie raporty GUS
dostępne są na stronie Krajowego Centrum Wiedzy o Rewitalizacji.
Elementem uzupełniającym działania GUS są także moduły dot. rewitalizacji
w systemach informacji przestrzennej prowadzonych przez województwa tzw.
geoportale. Moduły te powstały w ramach drugiej edycji projektu Regiony
Rewitalizacji czyli współpracy Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej
z urzędami marszałkowskimi w zakresie rewitalizacji w latach 2019-2022. Moduł
„Rewitalizacja” ułatwia identyfikacje gmin prowadzących działania
rewitalizacyjne w Polsce. W ramach modułu można znaleźć mapę województwa
przedstawiającą gminy, które posiadają programy rewitalizacji. Wykaz wszystkich

-- 3 of 8 --

4
adresów geoportali dostępny jest na stronie Krajowego Centrum Wiedzy o
Rewitalizacji.
4) Czy istnieją konkretne kryteria oceny i priorytetyzacji obszarów rewitalizacji,
którymi rząd się kieruje przy alokacji środków i wsparcia dla gmin?
Rewitalizacja zgodnie z ustawą z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji to
działanie własne nieobligatoryjne gmin. To gminy odpowiedzialne są za
delimitacje obszarów zdegradowanych i obszarów rewitalizacji na swoim
terytorium, a następnie przygotowują dla obszaru rewitalizacji gminny program
rewitalizacji.
System rewitalizacji został stworzony w ten sposób, aby wspierać (zarówno
doradczo, jak i finansowo) każdą gminę, która prowadzi działania rewitalizacyjne,
nie dyskryminując tym samym żadnej z gmin podejmującej się tego wyzwania.
W województwach, w których przewidziano dofinansowanie dla projektów
wynikających z gminnych programów rewitalizacji lub preferencje dla tego typu
projektów, przyjmowane są kryteria oceny – analogicznie, jak ma to miejsce
w przypadku wszystkich działań objętych programami regionalnymi
dofinansowanymi ze środków Unii Europejskiej. Kryteria oceny są opracowywane
przez właściwą regionalną Instytucję Zarządzającą i zatwierdzane przez Komitet
Monitorujący dany program. Różnią się zatem w zależności od województwa.
5) Jak rząd zamierza zachęcać lokalne społeczności do aktywnego uczestnictwa
w procesach rewitalizacji i współpracy przy podejmowaniu decyzji
dotyczących rozwoju obszarów zdegradowanych?
Jednym z elementów projektu „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0” są Regionalne
Granty na Rewitalizację, które będą wdrażane w każdym z 16 województw.
Sposób realizacji grantów został określony przez Ministerstwo w zapisach umowy
dotacji, jednakże każdy region może dostosować zapisy regulaminu na granty
mając na uwadze zróżnicowania regionalne i lokalne potrzeby gmin
prowadzących procesy rewitalizacyjne.
Cele główne przyświecające grantom to wsparcie potencjału partnerów spoza
administracji w celu zwiększenia ich udziału w realizacji polityk rozwoju na
poziomie regionalnym i lokalnym oraz wsparcie gmin w realizacji działań
związanych z zaangażowaniem społeczności lokalnej, interesariuszy rewitalizacji,
partnerów społeczno-gospodarczych na etapie wdrażania gminnego programu
rewitalizacji.
Cele szczegółowe jakie określono dla grantów to:
 wyposażenie mieszkańców w narzędzia umożliwiające wdrażanie
długotrwałych i pozytywnych zmian w miejscu, w którym żyją (na
obszarze rewitalizacji objętym GPR),
 poszukiwanie i rozwijanie innowacyjnych rozwiązań problemów
społecznych,

-- 4 of 8 --

5
 pobudzenie zaangażowania mieszkańców obszaru rewitalizacji objętego
GPR w sprawy lokalne,
 zachęcenie mieszkańców obszaru rewitalizacji objętego GPR do
podejmowania oddolnych działań na rzecz dobra wspólnego,
 zwiększenie aktywizacji społeczności sąsiedzkich i budowanie relacji
sąsiedzkich,
 wspieranie integracji społeczności na poziomie lokalnym,
 wykorzystywanie lokalnej infrastruktury i zasobów, w tym dziedzictwo
kulturowe,
 wsparcie rozwoju wspólnej przestrzeni publicznej, które będą służyły
budowaniu relacji pomiędzy członkami danej społeczności.
Grantobiorcami mogą być:
 gminy,
 jednostki organizacyjne gminy, w szczególności: publiczne placówki
oświatowe: przedszkola, szkoły podstawowe, licea, technika, szkoły
zawodowe, ośrodki pomocy społecznej, ośrodki kultury, sportu i rekreacji,
biblioteki i inne,
 zarejestrowane na terenie Rzeczypospolitej Polskiej fundacje,
stowarzyszenia, spółdzielnie socjalne, organizacje pozarządowe,
bez względu na to, czy posiadają status organizacji pożytku publicznego.
Dopuszczalne są dwa typu interwencji w ramach grantów
 mini-projekt społeczny o max. wartości 150 tys. zł;
 mini-projekt zintegrowany czyli projekt obejmujący działania
miękkie/społeczne i drobne inwestycje – projekt o max. wartości 300 tys.
zł.
6) Czy istnieją plany rządu dotyczące zapewnienia długofalowej trwałości
działań rewitalizacyjnych, aby uniknąć powrotu obszarów do stanu
kryzysowego po zakończeniu procesów rewitalizacji?
Z mocy obowiązującego prawa, polityka rozwoju gminy w tym prowadzenie
procesu rewitalizacji jest kompetencją jego samorządu. Obejmuje ona zarówno
sferę programowania polityki, jej realizację jak i odpowiedzialność za efekty.
Natomiast samorządy województwa we współpracy z Ministerstwem podejmują
działania na rzecz wspierania procesów rewitalizacyjnych w gminach, w tym
poprzez udzielanie wsparcia merytorycznego i finansowego realizującym
je podmiotom.
Kolejnym mechanizmem wsparcia gmin w realizacji procesu rewitalizacji
jest stworzenie ram prawnych tego procesu. W 2023 roku w ramach reformy
systemu planowania przestrzennego, znowelizowano ustawę z dnia
9 października 2015 r. o rewitalizacji określając relację zależności gminnego
programu rewitalizacji od dokumentów strategicznych gminy, w tym
obligatoryjnej strategii rozwoju gminy oraz strategii rozwiązywania problemów

-- 5 of 8 --

6
społecznych. Uporządkowanie tych kwestii służy zwiększeniu skuteczności
prowadzenia przez gminy zintegrowanej polityki rozwoju lokalnego.
7) Jak rząd zamierza uwzględnić specyficzne potrzeby różnych obszarów
zdegradowanych i zróżnicowane warunki lokalne przy projektowaniu
strategii rewitalizacji?
Z mocy obowiązującego prawa, polityka rozwoju gminy w tym prowadzenie
procesu rewitalizacji jest kompetencją jego samorządu. Obejmuje ona zarówno
sferę programowania polityki, jej realizację jak i odpowiedzialność za efekty.
Natomiast samorządy województwa we współpracy z Ministerstwem podejmują
działania na rzecz wspierania procesów rewitalizacyjnych w gminach,
w tym poprzez udzielanie wsparcia merytorycznego i finansowego realizującym
je podmiotom.
Gmina podejmując się przeprowadzenia procesów rewitalizacji i przygotowując
gminny program rewitalizacji zobowiązana jest do zidentyfikowania
i optymalnego wykorzystania lokalnych potencjałów, inicjatyw społecznych
i partnerów gospodarczych. To właśnie połączenie wysiłków różnych podmiotów,
w tym różnych źródeł finansowania (publicznych i prywatnych) ma większe
szanse na spowodowanie trwałego ożywienia społeczno-gospodarczego obszaru
rewitalizacji, zwiększenie jego atrakcyjności dla mieszkańców poprzez poprawę
jakości życia.
8) Czy istnieją narzędzia polityki publicznej, które mają na celu aktywne
zaangażowanie sektora prywatnego w procesy rewitalizacji obszarów
kryzysowych?
Tak – rozwiązania takie są zawarte m.in. bezpośrednio w ustawie z dnia
9 października 2015 r. o rewitalizacji – są to Specjalna Strefa Rewitalizacji czy
miejscowy plan rewitalizacji. W ramach Specjalnej Strefy Rewitalizacji m.in.
właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości położonych w Strefie mogą
dostać od gminy dotację na roboty budowlane polegające na remoncie lub
przebudowie, na prace konserwatorskie lub restauratorskie. Kolejnym
instrumentem jest miejscowy plan rewitalizacji czyli specjalna forma
miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W jego ramach można
wskazać wymagania dotyczące umowy urbanistycznej. Oznacza to, że miejscowy
plan rewitalizacji może zezwalać na realizację inwestycji komercyjnej "w zamian"
za zrealizowanie innej inwestycji korzystnej dla gminy z perspektywy celów
rewitalizacji (zabudowy mieszkaniowej, infrastruktury technicznej,
czy społecznej).
Kolejnym narzędziami są lokalna polityka podatkowa na obszarach rewitalizacji
czy uchwała krajobrazowa w powiazaniu ze wsparciem przedsiębiorców
w wypracowaniu skutecznej i estetycznej reklamy w przestrzeni publicznej.
9) W jaki sposób rząd planuje wykorzystać doświadczenia i najlepsze praktyki
z dotychczasowych procesów rewitalizacji w dalszym wspieraniu gmin
w walce z degradacją obszarów?

-- 6 of 8 --

7
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wspiera gminy w prowadzeniu
działań rewitalizacyjnych także poprzez działania promocyjne i upowszechniające
dobre praktyki rewitalizacyjne.
Podstawowym narzędziem w tym zakresie jest Krajowe Centrum Wiedzy
o Rewitalizacji (www.rewitalizacja.gov.pl). Jest to serwis informacyjno-
edukacyjny, zajmujący się dostarczaniem informacji na temat procesu
programowania rewitalizacji. Celem portalu jest promocja i upowszechnianie
wiedzy na temat kompleksowego podejścia do rewitalizacji wśród interesariuszy.
Portal powstał po to, by dzielić się wiedzą, doświadczeniem i z zaangażowaniem
wesprzeć interesariuszy w działaniach związanych z przygotowaniem,
wdrażaniem i monitorowaniem rewitalizacji. To tutaj znajdują się materiały
wypracowane przez miasta modelowe i pilotażowe, regiony oraz informacje
o działaniach związanych z rewitalizacją koordynowanych przez Ministerstwo.
Bazując na polskich doświadczeniach rewitalizacyjnych Ministerstwo Funduszy
i Polityki Regionalnej od lat wspiera w ramach programu Polska Pomoc, rozwój
instytucjonalny w krajach państw Partnerstwa Wschodniego. W latach 2017-
2019 Polska pomogła stworzyć system rewitalizacji w Republice Mołdawii.
Od 3 lat Polska pomaga także rządowi Ukrainy w stworzeniu systemu odbudowy,
rewitalizacji i zrównoważonej polityki miejskiej.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej organizuje także cyklicznie
spotkania dotyczące rewitalizacji. Kolejne wydarzenie o zasięgu krajowym
planowane jest w dniach 7-8 października w Krakowie – jest to IV Kongres
Polityki Miejskiej i Regionalnej. Podczas Kongresu zaplanowano w ramach dwóch
dni siedem paneli dotyczących rewitalizacji, w szczególności odnoszących się do
takich kwestii jak: partycypacja społeczna, ożywienie gospodarcze, dziedzictwo
kulturowe i wyzwania klimatyczne, zmiany w przestrzeni miejskiej oraz
przedstawienie doświadczeń mołdawskich i ukraińskich. Do rozmów zaproszeni
zostali przedstawiciele miast, organizacji pozarządowych, ministerstw,
instytutów, firm doradczych.
10) Jakie działania podejmowane są w celu promowania integracji społecznej,
poprawy infrastruktury oraz ochrony środowiska naturalnego w ramach
procesów rewitalizacji?
Służy temu m.in. projekt „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0”. W jego ramach
prowadzone będą w całym kraju spotkania edukacyjne dla przedstawicieli gmin
i interesariuszy rewitalizacji. Rekomendowane tematy spotkań edukacyjnych
to zaangażowanie społeczności lokalnej (interesariuszy rewitalizacji/partnerów
społeczno-gospodarczych), dostępność, błękitno-zielona infrastruktura,
adaptacja do zmian klimatu.
W ramach swoich założeń projektowych regiony uwzględniły także konieczność
promocji i szkoleń z zakresu Nowego Europejskiego Bauhausu opartego na trzech
wartościach: pięknie, zrównoważeniu i wspólnocie. W ramach prowadzonych
działań edukacyjnych gminy będą zainspirowane do podejmowania

-- 7 of 8 --

8
zróżnicowanych działań na obszarach zdegradowanych. Nie tylko tych, które
poprawią klimat w mieście w sensie środowiskowych, ale również tych które
poprawią jakość życia i stosunki międzyludzkie sprawiając, że obszary
zdegradowane staną się miejscami atrakcyjnymi do mieszkania i prowadzenia
na ich obszarze działalności gospodarczej. Tym samym rewitalizacja stanie
się receptą na lepszy klimat do życia, inwestowania, odpoczywania.
Wypracowane w poszczególnych regionach dobre praktyki i opracowania zostaną
zamieszczone na stronie Krajowego Centrum Wiedzy o Rewitalizacji:
www.rewitalizacja.gov.pl.
Z poważaniem
z up. Ministra
Konrad Wojnarowski
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 8 of 8 --