Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 18 lipca 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.6.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego nr 3119
w sprawie pogarszających się warunków ekonomicznych w pasie północnej
i wschodniej Polski oraz nr 3118 w sprawie wyzwań związanych z sytuacją
regionów wschodniej Polski
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelacje Pana Posła Daniela Milewskiego, w których zostały
postawione pytania dotyczące warunków ekonomicznych w pasie północnej
i wschodniej Polski oraz wyzwań związanych z sytuację regionów wschodniej
Polski, przedstawiam następujące informacje.
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego wskazuje obszary strategicznej
interwencji państwa (OSI), które otrzymują szczególne wsparcie. Są to obszary
zagrożone trwałą marginalizacją, miasta średnie tracące funkcje społeczno-
gospodarcze, Śląsk i wschodnia Polska.
W ramach perspektywy finansowej 2021-2027 realizowana jest trzecia edycja
programu dla makroregionu Polski wschodniej, tj. program Fundusze Europejskie
dla Polski Wschodniej (FEPW). Budżet programu wynosi: 2,65 mld EUR (EFRR).
Z programu korzysta 5 województw: lubelskie, podlaskie, podkarpackie,
świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie oraz część województwa mazowieckiego

-- 1 of 14 --

2
(bez Warszawy i 9-ciu otaczających ją powiatów), tzw. region statystyczny
mazowiecki regionalny.
Głównym celem programu jest utrwalenie warunków sprzyjających
konkurencyjności makroregionu oraz wyższej jakości życia w Polsce wschodniej.
Natomiast cele szczegółowe to Wsparcie konkurencyjności i innowacyjności
przedsiębiorstw; Zwiększenie atrakcyjności miast i podniesienie jakości życia
mieszkańców w dobie zmian klimatu; Zwiększenie dostępności transportowej
Polski wschodniej; Rozwój społeczno-gospodarczy dzięki turystyce.
W programie FEPW przewidziano działania odnoszące się do wsparcia
przedsiębiorczości. Budżet zarezerwowany w programie na ten obszar to 500 mln
euro. Szczegółowe działania to:
- Platformy startowe dla nowych pomysłów: 100 mln euro
Wsparcie skierowane do osób z pomysłem na innowacyjny biznes, które chcą
założyć i prowadzić swoją firmę w makroregionie Polski wschodniej.
- Automatyzacja i robotyzacja w MŚP: 100 mln euro
Wsparcie pomoże firmom zmienić model prowadzenia działalności gospodarczej
w oparciu o rozwiązania Przemysłu 4.0. Kompleksowe wsparcie zostanie
przeznaczone na audyt technologiczny, a następnie wdrożenie wypracowanych
rozwiązań, w tym przeszkolenie pracowników.
- Gospodarka o obiegu zamkniętym w MŚP: 100 mln euro
Wsparcie pozwoli firmom przygotować nowy model biznesowy, który będzie
wykorzystywał założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Wprowadzone
zmiany przede wszystkim pomogą zmniejszyć koszty działalności poprzez bardziej
racjonalne zarządzanie zasobami, w tym odpadami, zmniejszenie emisji CO2,
oszczędności związane ze zużyciem energii i surowców.
- Wzornictwo w MŚP: 100 mln euro
Wsparcie skierowane do małych i średnich przedsiębiorstw będzie obejmować
przeprowadzenie audytu wzorniczego firmy, wypracowanie strategii zmian, a
następnie ich wdrożenie. Pomoże to podnieść innowacyjność i konkurencyjność
przedsiębiorstwa.
- Pożyczki na rozwój turystyki: 100 mln euro.
Przeznaczone na unowocześnienie mikro, małych i średnich przedsiębiorstw
działających w branży turystycznej. Firmy będą mogły wykorzystać pozyskane
środki na nowe inwestycje, m.in. doposażenie hoteli, restauracji, wypożyczalni
sprzętu turystycznego, rozwój przewozów turystycznych.
Ponadto województwa realizują swoje programy regionalne. We wszystkich
programach regionalnych województw wschodniej Polski przewidywane jest
wsparcie obejmujące działania zmierzające do poprawy wydajności pracy oraz
zwiększenia poziomu inwestycji prywatnych. Wsparcie to dotyczy głównie
następujących obszarów: B+R, wdrożenia i transfer technologii; cyfryzacja

-- 2 of 14 --

3
przedsiębiorstw; wsparcie inwestycji produkcyjnych oraz usługi na rzecz
przedsiębiorców.
W obszarze B+R, wdrożenia i transfer technologii dofinansowanie mogą uzyskać
przedsięwzięcia polegające m.in. na prowadzeniu działalności B+R przez
przedsiębiorstwa i konsorcja z ich udziałem, transferze technologii i wdrażaniu
wyników prac B+R oraz wsparciu infrastruktury B+R. W ramach drugiego
z wymienionych obszarów możliwe jest wsparcie projektów w zakresie
transformacji cyfrowej MŚP. Ponadto przedsiębiorcy mogą uzyskać środki na
inwestycje, w szczególności zwiększające ich zaawansowanie technologiczne,
poziom robotyzacji i zdolność do wdrażania innowacji. Dodatkowo w ramach
programów regionalnych przewidziane jest finansowanie usług dla
przedsiębiorstw (wynikających z analizy zapotrzebowania firm na konkretne
usługi w danym regionie), np. w zakresie cyfryzacji i rozwiązań w obszarze
Przemysłu 4.0 oraz innowacyjnych technologii środowiskowych. Istnieje także
możliwość wsparcia kompetencji pracowników MŚP, niezbędnych dla
nowoczesnej gospodarki, jako elementu sprzyjającego modernizacji
przedsiębiorstw, w szczególności na potrzeby transformacji przemysłowej,
zielonej i cyfrowej.
W celu poprawy sytuacji na lokalnych rynkach pracy dedykowane są środki z EFS+
w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027
(FERS). W programie FERS realizowane jest wsparcie na rzecz m.in. poprawy
sytuacji osób na rynku pracy oraz zwiększenia dostępności rynku pracy dla osób
ze szczególnymi potrzebami. Ponadto w ramach programu FERS realizowany jest
projekt dotyczący wypracowania rozwiązań służących przeciwdziałaniu migracji
osób młodych z terenów dotkniętych depopulacją. Za realizację tego projektu
będzie odpowiadało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Celem głównym projektu jest wypracowanie rozwiązań programowych
(systemowych) i legislacyjnych, w tym instrumentów rynku pracy, a także
stworzenie systemu zachęt skierowanego do osób młodych, do pozostawania na
terenach dotkniętych depopulacją. Wypracowanie rozwiązań odbędzie się na
podstawie wyników diagnozy przyczyn migracji osób młodych z tych terenów
uwzględniającej czynniki, które mogą wpłynąć na chęć pozostania, powrotu lub
napływu na te tereny. Wypracowane w projekcie rozwiązania mają stać się
podstawą do określenia kierunków działań dla przedstawicieli administracji
rządowej do przeprowadzenia zmian systemowych w politykach publicznych na
szczeblu centralnym, w celu zmniejszenia skali migracji osób młodych z terenów
dotkniętych depopulacją. Na realizację tego projektu przeznaczono 7 mln PLN ze
środków EFS+ i będzie on realizowany w latach 2024-2027.
Odnosząc się do środków i inwestycji przeznaczanych na rozwój infrastruktury
transportowej oraz IT– realizowane w ramach FEPW interwencje mają na celu
m.in. poprawę dostępności komunikacyjnej poprzez integrację krajowych
i regionalnych układów komunikacyjnych z siecią dróg ekspresowych. Wsparciem
zostanie objęta infrastruktura drogowa ułatwiająca dostęp do sieci TEN-T oraz

-- 3 of 14 --

4
usprawniająca powiązania pomiędzy regionalnymi i subregionalnymi ośrodkami
wzrostu Polski wschodniej. W programie FEPW zaplanowano następujące
działania:
- Infrastruktura drogowa - alokacja 430 mln EUR
W ramach tego działania wspierana jest przebudowa dróg wojewódzkich. Celem
realizowanych inwestycji będzie stworzenie niezbędnych połączeń do sieci TEN-T,
przejść granicznych oraz innych gałęzi zrównoważonego transportu (np. terminali
intermodalnych, węzłów kolejowych) oraz umożliwienie wykonywania
codziennych przewozów publicznego transportu zbiorowego o charakterze
użyteczności publicznej (dawny „PKS”). Ważnym elementem wsparcia będzie
budowa lub przebudowa obwodnic oraz punktowe inwestycje poprawiające
bezpieczeństwo ruchu.
- Ponadregionalna infrastruktura kolejowa - alokacja ok. 690 mln EUR
Wsparcie będzie dotyczyć przebudowy, modernizacji lub rewitalizacji linii
kolejowych oraz przystanków i dworców kolejowych. Inwestycje obejmą
wybrane odcinki linii kolejowych o dużym znaczeniu dla zwiększenia dostępności
makroregionu w ramach sieci TEN-T, w tym łączących obszar Polski wschodniej z
regionami ościennymi.
- Zrównoważona mobilność miejska - alokacja 420 mln EUR
Beneficjentami projektów będą miasta powyżej 50 tys. mieszkańców (ustawowo
zobligowani organizatorzy transportu miejskiego) czyli: miasta wojewódzkie
Polski wschodniej, miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze oraz
miasta subregionalne z podregionów z najwyższą kumulacją gmin
zmarginalizowanych.
Wsparcie obejmie zakup bezemisyjnego taboru, rozwój infrastruktury na
potrzeby transportu zbiorowego, ruchu pieszego i rowerowego oraz łączenie
różnych form transportu w postaci centrów przesiadkowych. Inwestycje obejmą
również digitalizację systemu mobilności miejskiej (np. zarządzanie ruchem,
wspólny bilet, informacja pasażerska).
Ponadto Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC) wspierają cyfryzację
w Polsce. Działania realizowane w ramach tego programu koncentrują się przede
wszystkim na: zwiększeniu dostępu do ultraszybkiego internetu
szerokopasmowego, udostępnieniu zaawansowanych e-usług pozwalających w
pełni na elektroniczne załatwienie spraw obywateli i przedsiębiorców,
zapewnieniu cyberbezpieczeństwa w ramach nowego dedykowanego obszaru
interwencji, rozwoju gospodarki opartej na danych, wykorzystującej najnowsze
technologie cyfrowe, rozwoju współpracy międzysektorowej na rzecz tworzenia
cyfrowych rozwiązań problemów społeczno-gospodarczych, wsparciu rozwoju
zaawansowanych kompetencji cyfrowych, w tym również w obszarze
cyberbezpieczeństwa dla jednostek samorządu terytorialnego (JST) i
przedsiębiorców.

-- 4 of 14 --

5
Odnosząc się do działań na rzecz wzrostu innowacyjności w Polsce wschodniej
oraz wsparcia działań w zakresie innowacyjności dla przedsiębiorców w
regionach wschodniej Polski – należy wskazać, że w ramach FEPW kontynuowane
jest wsparcie na rzecz środowiska sprzyjającego tworzeniu i rozwojowi
innowacyjnych przedsiębiorstw (start-up’ów) opierających swój model
biznesowy na nowych technologiach. Dalsze zakorzenienie i rozwój
w makroregionie kultury sprzyjającej rozwojowi przedsiębiorczości startupowej i
ekosystemu jej wsparcia jest możliwe dzięki kontynuacji instrumentu Platformy
startowe dla nowych pomysłów. Wsparcie dostępne w ramach POPW 2014-2020
zapoczątkowało proces budowy ekosystemu startupowego w Polsce wschodniej,
który obecnie znajduje się we wczesnej fazie aktywizacji i ma wymierny potencjał
do dalszego rozwoju. W ramach Platform startowych zapewnione zostanie
indywidualne wsparcie dla innowacyjnych przedsiębiorstw obejmujące usługi
niezbędne do przeprowadzenia prac nad rozwojem pomysłu biznesowego,
w tym: testowanie i weryfikowanie pomysłów i koncepcji aż do momentu
przygotowania odpowiedniego modelu biznesowego. Wsparcie będzie
dostarczane przez wyspecjalizowane ośrodki innowacji, działające
w partnerstwie z innymi podmiotami wchodzącymi w skład ekosystemu wsparcia
przedsiębiorczości startupowej (m.in. uczelnie, fundusze VC, aniołowie biznesu,
przedsiębiorcy, akceleratory), które dysponują potencjałem i zasobami
niezbędnymi do wyświadczenia na rzecz startupów szerokiej gamy usług ściśle
dopasowanych do indywidualnych potrzeb związanych z rozwojem pomysłu. Tym
samym makroregion dysponować będzie ofertą dla przedsiębiorczych osób
z makroregionu, jak również spoza niego, która umożliwi rozwój pomysłów
biznesowych i zakładanie nowych firm typu startup w Polsce wschodniej.
Ponadto działania odnoszące się do zwiększenia potencjału w zakresie badań
i rozwoju oraz wykorzystywania zaawansowanych technologii realizowane są
w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG),
który wdrażany jest na obszarze całej Polski. Cele Programu to przede wszystkim
zwiększenie potencjału w zakresie badań i innowacji oraz wykorzystywania
zaawansowanych technologii, wzrost konkurencyjności MŚP, rozwinięcie
umiejętności na rzecz inteligentnych specjalizacji, transformacji przemysłowej
i przedsiębiorczości oraz transformacja gospodarki w kierunku Przemysłu 4.0
oraz zielonych technologii.
Program w ramach priorytetu Wsparcie dla przedsiębiorców oferuje
dofinansowanie w obszarach B+R, wdrożeń nowych rozwiązań, infrastruktury
B+R, internacjonalizacji, rozwoju kompetencji, cyfryzacji, zielonej gospodarki.
Natomiast w ramach priorytetu Środowisko przyjazne innowacjom, wspierane są
projekty o strategicznym znaczeniu dla polskiej gospodarki, w tym m.in.
rozbudowy publicznej infrastruktury badawczej, transferu i komercjalizacji
technologii powstających na uczelniach i w instytutach, wzmacnianie potencjału
instytucji otoczenia biznesu takich jak akceleratory, klastry, instytucje
badawcze, szerokie wsparcie start-upów oraz rozwój przedsiębiorstw
rozpoczynających działalność innowacyjną - Innovation Coach.

-- 5 of 14 --

6
W odniesieniu do zwiększania atrakcyjności inwestycyjnej regionów wschodniej
Polski należy zauważyć, że analiza wsparcia w województwach wschodniej Polski
pokazuje wyraźne efekty rozwojowe dotychczas prowadzonych działań, m.in.
wzrost gospodarczy we wszystkich regionach, wyrównywanie poziomu
wyposażenia infrastrukturalnego, poprawę jakości zasobów ludzkich,
wzmocnienie procesów zmian struktury gospodarczej. Inwestycje te nie
doprowadziły jednak do znaczącego wzrostu poziomu inwestycji prywatnych
i zahamowania odpływu osób, zwłaszcza młodszych i lepiej wykształconych.
Poziom przedsiębiorczości, innowacyjności i inwestycji prywatnych w Polsce
wschodniej nadal znacząco odbiega od średniej w kraju. Zróżnicowanie rozwoju
jest tu szczególnie widoczne na poziomie podregionów (korzystniejsza sytuacja
dotyczy terenów położonych w otoczeniu stolic pięciu województw). Ponadto
w wyniku wojny na Ukrainie część polskich województw wschodniej Polski
utraciło korzyści płynące z możliwości współpracy ze swoimi wschodnimi
sąsiadami, jak również na skutek agresji rosyjskiej na Ukrainę oraz wojny
hybrydowej na granicy polsko-białoruskiej regiony te stały się mniej atrakcyjne
dla potencjalnych inwestorów. Konsekwencje obecnej sytuacji geopolitycznej
w szczególności dotyczą gmin przygranicznych, co niewątpliwie wpływa na ich
sytuację społeczno-gospodarczą, a także zmusza do przedefiniowania
priorytetów rozwoju i szukania nowych ścieżek wzrostu.
W związku z tym działania rozwojowe podejmowane na rzecz wschodniej Polski
obejmują przedsięwzięcia w zakresie stałego podnoszenia jej atrakcyjności
inwestycyjnej, wzmacniania konkurencyjności regionalnych gospodarek
i długofalowego pobudzenia aktywności ekonomicznej w wymiarze
ponadregionalnym, szczególnie na tych obszarach, gdzie procesy rozwojowe
zachodzą wolniej.
Kluczowe znaczenie mają działania na rzecz rozwoju przedsiębiorczości i promocji
postaw przedsiębiorczych, szczególnie wśród młodych mieszkańców województw
wschodniej Polski. Z drugiej strony, ważne pozostają działania na rzecz poprawy
dostępności tego obszaru, uzupełnienia brakującej infrastruktury jako bazy dla
prowadzenia działalności gospodarczej i tworzenia dobrych miejsc pracy, a także
poprawy stanu środowiska naturalnego, ochrony różnorodności biologicznej jako
bazy dla rozwoju sektorów opartych na usługach ekosystemowych, jak również
działania na rzecz poprawy jakości życia, które w dłuższej perspektywie mogą
wpłynąć na zahamowanie depopulacji. Istotne znaczenie dla dalszego rozwoju
wschodniej Polski będzie miało wsparcie zdolności instytucjonalnej podmiotów
odpowiedzialnych za działania prorozwojowe, w tym również tworzenie zachęt
i wzmacnianie procesu sieciowania i tworzenia partnerstw (porozumień)
podmiotów administracji, biznesu, nauki i społeczeństwa w szczególności
w ramach kluczowych branż/specjalizacji oraz dalsze wzmacnianie powiazań,
sieciowanie i tworzenie obszarów do współpracy ośrodków miejskich różnej
wielkości (największych aglomeracji, średnich i małych miast).

-- 6 of 14 --

7
Atrakcyjność inwestycyjna regionów Polski wschodniej jest wspierana w ramach
programów krajowych takich jak FEPW. Polska wschodnia otrzymuje wsparcie
finansowe na projekty infrastrukturalne, edukacyjne, zdrowotne oraz rozwój
przedsiębiorczości. Fundusze te pomagają poprawić warunki życia i pracy, co jest
kluczowe dla przyciągania inwestycji.
Ponadto w Polsce wschodniej funkcjonują Specjalne Strefy Ekonomiczne, które
oferują ulgi podatkowe oraz inne zachęty dla inwestorów np. Suwalska Specjalna
Strefa ekonomiczna, Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna. W Polsce
wschodniej działają również parki technologiczne, inkubatory przedsiębiorczości
oraz klastry przemysłowe, które wspierają innowacyjne projekty i rozwój małych
i średnich przedsiębiorstw. Przykładem jest Wschodni Akcelerator Biznesu.
Wsparcie inwestycyjności Polski wschodniej to kompleksowe działania
obejmujące zarówno inwestycje infrastrukturalne, jak i programy wsparcia dla
przedsiębiorców oraz działania promocyjne. Dzięki tym inicjatywom, Polska
wschodnia staje się coraz bardziej atrakcyjnym miejscem do inwestycji.
Przechodząc do kwestii rozwoju infrastruktury elektorenergetycznej należy
podkreślić, że rozwój infrastruktury elektroenergetycznej stanowi w dużej mierze
domenę programów polityki spójności zarządzanych z poziomu krajowego.
Jednym z programów finansujących tego typu działania jest Program Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS). W ramach
działania Infrastruktura energetyczna wspierana jest budowa, rozbudowa lub
modernizacja linii elektroenergetycznych na wszystkich poziomach napięć, stacji
elektroenergetycznych, jak i projektów zawierających oba ww. komponenty.
Wspierane projekty muszą służyć integracji OZE z siecią. Dodatkowymi
korzyściami realizacji projektu mogą być podniesienie efektywności
energetycznej przesyłu/dystrybucji energii elektrycznej, stworzenie lepszych
warunków rozwoju elektromobilności i zwiększenie poziomu niezawodności
dostaw energii do odbiorców. Wsparcie mogą uzyskać inwestycje wdrażające
minimum trzy inteligentne funkcjonalności przyczyniające się do rozwoju OZE.
Ponadto wspierany jest również rozwój zdolności magazynowania energii, w
szczególności magazynowanie energii przyczyniające się do integracji energii
z OZE.
W obszarze energetyki większe projekty finansowane są z programu FEnIKS
natomiast mniejsze można realizować w ramach programów regionalnych, które
skupiają się głównie na inwestycjach OZE. W ramach swoich programów
regionalnych na lata 2021-2027 województwo lubelskie przeznaczy na
wspieranie OZE 152 mln EUR, podkarpackie 145 mln EUR, podlaskie 103 mln
EUR, świętokrzyskie 56 mln EUR, zaś warmińsko-mazurskie 50 mln EUR.
Województwa lubelskie oraz podkarpackie są regionami, które w kwotach
bezwzględnych przeznaczą najwięcej środków na rozwój OZE spośród wszystkich
16 województw. Powyższe kwoty dot. alokacji przeznaczanej w ramach celu
szczegółowego 2.2. Wspieranie OZE (CS 2.2)

-- 7 of 14 --

8
Ponadto w ramach FEPW zaprogramowano wsparcie na rzecz rozwoju
inteligentnych sieci elektroenergetycznych (smart grids). Zakończenie oceny
naboru zaplanowane zostało na III kw. br. Beneficjentami są operatorzy sieci
dystrybucyjnych. Alokacja wynosi 120 mln EUR (EFRR).
Jednocześnie źródłem finansowania inwestycji na rozwój infrastruktury
elektroenergetycznej są środki z Instrumentu na Rzecz Odbudowy i Zwiększania
Odporności. Budżet Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej
KPO) to prawie 60 mld euro, w tym 25,3 mld euro dotacji i 34,5 mld pożyczki.
Środki grantowe i pożyczkowe (ok. 46,6% alokacji KPO, czyli prawie 28 mld EUR)
skierowane są na zieloną transformację i wsparcie sektora energetyki, związane
z dekarbonizacją. Najważniejsze kierunki interwencji to zmiana bilansu
energetycznego: zapewnienie wzrostu udziału OZE, co wynika z potrzeby zielonej
transformacji energetycznej i redukcji emisyjności gospodarki. Odnosząc się do
konkretnych projektów w tym obszarze należy wskazać wsparcie krajowego
systemu energetycznego (ok. 17 mld EUR), inwestycje na rzecz zielonej
transformacji miast (blisko 9 mld EUR), wsparcie budowy morskich farm
wiatrowych (blisko 4,78 mld EUR), wymianę źródeł ciepła i poprawę efektywności
energetycznej w budynkach mieszkalnych jedno i wielorodzinnych ponad 3,2 mld
EUR), budowę lub modernizację sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej na
obszarach wiejskich w celu przyłączenia nowych źródeł OZE (ok. 970 mln EUR),
inwestycje w technologie wodorowe, wytwarzanie, magazynowanie i transport
wodoru (ok. 800 mln EUR), budowę infrastruktury terminali serwisowych dla
morskich farm wiatrowych (ok. 365 mln EUR), inwestycje w źródła ciepła
w systemach ciepłowniczych (ok. 300 mln EUR), poprawę efektywności
energetycznej w przedsiębiorstwach (300 mln EUR), rozbudowę systemów
magazynowania energii (ok. 235 mln EUR).
Wsparcie przedsiębiorczości wśród lokalnych mieszkańców, zwłaszcza na
obszarach wiejskich, jest możliwe w ramach różnych programów finansowanych
z funduszy unijnych. W obecnej perspektywie finansowej na lata 2021-27 na
wsparcie obszarów wiejskich w ramach polityki spójności w programach
krajowych i regionalnych przewidziano 10 mld euro. Wsparcie to będzie
komplementarne do działań adresowanych do rolników, zawodów rolniczych,
produkcji rolnej i infrastruktury gospodarstw rolnych przewidzianych w Planie
Strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027.
Ponadto w programie FEPW przewidziano wsparcie konkurencyjności
i innowacyjności firm. Budżet zarezerwowany na ten cel to 500 mln EUR.
Zaplanowano m.in. wsparcie inkubacji i rozwoju nowych firm technologicznych
typu startup. Przedsiębiorcy (w działaniu 1.1 Platformy startowe dla nowych
pomysłów) mogą otrzymać wsparcie doradcze oraz środki finansowe na rozwój
działalności w początkowej fazie wprowadzania produktów lub usług na rynek.
Dodatkowo, środki z działania 1.2 Automatyzacja i robotyzacja są przeznaczone
na przeprowadzenie procesu transformacji przedsiębiorstwa w kierunku

-- 8 of 14 --

9
Przemysłu 4.0. Wsparciem zostaną objęte kompleksowe projekty MŚP na rzecz
automatyzacji i robotyzacji.
Ponadto w działaniu 1.3. Gospodarka o obiegu zamkniętych w MŚP wsparcie
obejmie m.in. opracowanie modelu biznesowego funkcjonowania
przedsiębiorstwa w oparciu o założenia GOZ, którego jednym z elementów może
być ustalenie potencjalnych możliwości współpracy z innymi przedsiębiorstwami
w nurcie GOZ (m.in. tworzenie i udział w łańcuchach dostaw, tworzenie platform
współdzielenia, symbioza przemysłowa).
W działaniu 1.4 Wzornictwo w MŚP wsparcie będzie obejmować
przeprowadzenie audytu wzorniczego firmy, wypracowanie strategii zmian,
a następnie ich wdrożenie w działalności firmy.
Natomiast działanie 1.5. Pożyczki na rozwój turystyki oferuje wsparcie
pożyczkowe na unowocześnienie (innowacje, rozszerzenie oferty, doposażenie)
przedsiębiorstw z Polski wschodniej działających w branży turystycznej
i pokrewnych.
Lokalne Grupy Działania (LGD) są kluczowym elementem podejścia LEADER, które
wspiera rozwój obszarów wiejskich poprzez realizację lokalnych strategii
rozwoju. LGD udzielają wsparcia finansowego na projekty lokalnych
przedsiębiorców, organizują szkolenia i doradztwo, oraz promują współpracę
między różnymi podmiotami w regionie.
W ramach programów regionalnych możliwe jest wsparcie przedsiębiorców i firm
z obszarów wiejskich w zakresie pozarolniczej działalności gospodarczej.
O zakresie takiego wsparcia decydują zapisy poszczególnych programów.
Specyficznym instrumentem, dedykowanym wsparciu inicjatyw lokalnych, także
w zakresie przedsiębiorczości, jest instrument Rozwój Lokalny Kierowany przez
Społeczność, wdrażany w programach regionalnych 10 województw. O ile
w lokalnych strategiach rozwoju, będących podstawą realizacji tego instrumentu,
przewidziano taką możliwość, dopuszczalne jest wsparcie rozwoju
przedsiębiorczości w zakresie podejmowania pozarolniczej działalności
gospodarczej, np. w obszarze rozwoju biogospodarki lub zielonej gospodarki.
Odnosząc się do kwestii wprowadzenia nowych specjalnych stref ekonomicznych
lub innych zachęt podatkowych w regionach wschodniej Polski, aby przyciągnąć
inwestorów. Instytucje tworzące system instytucji rozwoju w Polsce na bieżąco
działają w celu poprawy dostępności terenów inwestycyjnych w naszym kraju.
Spółki zarządzające Specjalnymi Strefami Ekonomicznymi pozostają w ciągłym
kontakcie z przedstawicielami jednostek samorządów terytorialnych oraz innymi
podmiotami, które dysponują terenami umożliwiającymi na nich lokalizację
inwestycji.
W procesie optymalizacji dostępności terenów inwestycyjnych w Polsce
niezwykle ważną rolę odgrywa również Polska Agencja Inwestycji i Handlu (PAIH).
PAIH prowadzi bezpłatną bazę ofert inwestycyjnych obejmującą tereny
niezabudowane (greenfield), tereny zabudowane (brownfield), powierzchnie

-- 9 of 14 --

10
biurowe oraz tereny turystyczne (działki, zabudowania lub działki
z zabudowaniami) zlokalizowane na terenie Polski.
Potencjalni inwestorzy w przystępny sposób mogą znaleźć odpowiadające im
lokalizacje inwestycyjne. Baza daje możliwość porównania do sześciu wybranych
ofert tego samego typu o parametrach spełniających standardy PAIH.
Polska Strefa Inwestycji (PSI), czyli podstawowy instrument wsparcia inwestycji
dostępny dla przedsiębiorców w Polsce, premiuje inwestycje na terenach Polski
wschodniej oraz w miastach średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze.
PSI przyczynia się do wzrostu poziomu inwestycji i rozwoju gospodarczego
regionów, które borykają się z problemami społecznymi i gospodarczymi.
W 2023 roku w miastach tracących funkcje społeczno-gospodarcze ulokowano
101 inwestycje z decyzją o wsparciu (PSI) (19% wszystkich z 2023 r.) o wartości
3,6 mld zł (19%) i z deklaracją utworzenia 859 nowych miejsc pracy (12%
wszystkich). W 2024 r. (do końca maja) w tych miastach ulokowano 38 inwestycji
z decyzją o wsparciu (23%) o łącznej wartości 1,6 mld zł (35%) wraz z deklaracją
utworzenia 765 nowych miejsc pracy (52% nowych miejsc pracy z 2024 roku).
W 2023 r. województwa Polski wschodniej przyciągnęły razem 119 inwestycji
(22% wszystkich) o wartości 3,3 mld zł (18%) i z deklarowanymi 1 639 nowymi
miejscami pracy (23%). W 2024 r. do końca maja było to 25 inwestycji (15%
wszystkich) o łącznej wartości 521 mln zł (12%) oraz z deklaracją utworzenia 99
nowych miejsc pracy (7% wszystkich z 2024 r.).
Ponadto zauważyć należy, że Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi
inwestycje A1.3.1 „Wdrożenie reformy planowania i zagospodarowania
przestrzennego” w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności. Inwestycja polega m.in. na wsparciu jednostek samorządu
terytorialnego w przygotowaniu planu ogólnego gminy, miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego i gminnego programu rewitalizacji. Wsparcie
będzie udzielane na zasadzie refundacji a nabór został uruchomiony w dniu 21
maja 2024 r. Grupa docelowa naboru to wszystkie gminy w Polsce.
Kolejnym działaniem w ramach inwestycji A1.3.1 jest przeszkolenie pracowników
jednostek samorządu terytorialnego oraz planistów i urbanistów
zaangażowanych w opracowywanie dokumentów planowania przestrzennego
w zakresie reformy planowania i zagospodarowania przestrzennego. W konkursie
zostaną wyłonieni realizatorzy szkoleń w każdym województwie w Polsce, którzy
będą mieć za zadanie przeprowadzenie szkoleń dla grupy docelowej, którą
stanowią pracownicy JST oraz planiści i urbaniści zaangażowani
w opracowywanie dokumentów planowania przestrzennego.
Należy przy tym zaznaczyć, że inwestycja A1.3.1 KPO jest dedykowana do
wszystkich gmin w Polsce, nie tylko tych położonych we wschodnim obszarze
kraju. Jednocześnie wspomniana reforma planowania przestrzennego została
wprowadzona ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r.

-- 10 of 14 --

11
poz. 1688), która weszła w życie 24 września 2023 r. Jednym z istotnych celów
nowelizacji jest uproszczenie procesu inwestycyjnego i zwiększenie skuteczności
planowania przestrzennego. Wprowadzone zmiany w procedurze usprawniające
opracowanie planów miejscowych oraz zintegrowany plan inwestycyjny – nowa
szczególna forma planu miejscowego, pozwalają na szybkie i transparentne
przygotowanie terenów pod inwestycje. To wszystko stwarza również szanse na
poprawę stopnia pokrycia miejscowymi planami zagospodarowania
przestrzennego.
W kontekście zwiększenia dostępności do wysokiej jakości usług publicznych,
takich jak edukacja i ochrona zdrowia, w regionach wschodniej Polski należy
wskazać, że konieczne jest kontynuowanie działań na rzecz rozwoju dostępności
do wysokiej jakości usług publicznych, takich jak edukacja i ochrona zdrowia,
a także infrastruktury telekomunikacyjnej zapewniającej dostęp do usług
cyfrowych.
Jedną z kluczowych inicjatyw, która jest realizowana w programie Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021-2027 (FERS), są Kluby
Rozwoju Cyfrowego. Mają to być ośrodki aktywizacji cyfrowej lokalnej
społeczności (w szczególności osób dorosłych), tworzone przez gminy. Celem
funkcjonowania Klubów będzie rozwijanie świadomości i chęci wejścia w „świat
cyfrowy”, korzystania z komputera i internetu, a także pomoc w nabywaniu
umiejętności, aby robić to w sposób bezpieczny. Edukatorzy, zatrudnieni
w Klubach, będą udzielali doraźnych porad, dotyczących zgłaszanych problemów
i potrzeb (np. jak wysłać pismo do urzędu przez ePUAP czy skorzystać
z e-recepty), a także będą prowadzili szkolenia w zakresie podstawowych
umiejętności cyfrowych. Szczególny nacisk edukatorzy będą kładli na wsparcie
osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym – czyli m.in. mieszkańców obszarów
wiejskich, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi
potrzebami. Podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych w społeczeństwie
będzie skutkować m.in. lepszym dostępem do różnego rodzaju e-usług (np.
możliwość załatwienia sprawy urzędowej przez internet, bez konieczności
dotarcia do urzędu), dalszego kształcenia (dzięki możliwości skorzystania
z dostępnych na rynku szkoleń on-line), a także otworzy lepsze możliwości
zatrudnienia (kompetencje cyfrowe w wielu zawodach są niezbędne). Inicjatywa
jest skierowana do wszystkich gmin w Polsce. Na ten cel przewidzieliśmy
w programie FERS łącznie ok. 1 mld zł. Średnie wsparcie dla jednej gminy wynosi
480 tys. zł.
W obszarze ochrony zdrowia w ramach interwencji EFS+ w programach
regionalnych przewidziano realizację programów zdrowotnych dotyczących
profilaktyki chorób będących istotnym problemem zdrowotnym regionu. Są one
ukierunkowane w pierwszej kolejności na grupy szczególnie wrażliwe, które
mogą mieć problem z uczestnictwem w tym programie i skorzystaniem m.in.
z badań przesiewowych – a takimi są mieszkańcy małych miast i obszarów
wiejskich. Podejmowane są również działania mające na celu pomoc tym grupom

-- 11 of 14 --

12
w skorzystaniu ze wsparcia, m.in. obejmujące ukierunkowane informacje,
transport, reorganizację godzin pracy, mobilne usługi w zakresie badań
przesiewowych itp. Dodatkowo, obecnie na poziomie ogólnopolskim realizowany
jest projekt Ministerstwa Zdrowia dotyczący określenia podstawowych regionów
zabezpieczenia. Celem głównym tego projektu jest wypracowanie,
przetestowanie i ostateczne określenie podstawowych regionów zabezpieczenia,
tworzących warunki umożliwiające zwiększenie dostępności do świadczeń
zdrowotnych przy uwzględnieniu m.in. zmian epidemiologicznych
i demograficznych zachodzących na danym obszarze. Jego wartość to ponad 51,5
mln zł. Innowacyjnym narzędziem wsparcia wprowadzonym w programie FERS
jest tzw. „premia społeczna” dla JST – czyli częściowa dopłata do kosztów
realizacji usług społecznych, które samorządy zdecydują się zlecić podmiotom
ekonomii społecznej. Chcemy by pomógł on samorządom nawiązywać
współpracę z podmiotami ekonomii społecznej oraz wspierał tworzenie rynku dla
tych podmiotów w sektorze ekonomii społecznej. Na te działania przeznaczamy
w ramach FERS 300 mln zł. W najbliższym czasie zostanie ogłoszony przez
Fundację Fundusz Współpracy pierwszy nabór dla JST, w którym zaplanowano
specjalne preferencje dla małych JST oraz miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze lub na obszarów zagrożonym trwałą marginalizacją
W odniesieniu do szybszego rozwoju gospodarczego Polski wschodniej oraz
zwiększenia udziału w wytwarzaniu krajowego PKB należy podkreślić, że
realizacja działań w ramach funduszy europejskich przyczynia się do zmniejszenia
dystansu rozwojowego Polski względem krajów UE-27. Wzrost PKB Polski
w latach jej członkostwa w UE był jednym z najszybszych we Wspólnocie. Od
momentu przystąpienia do UE gospodarka naszego kraju „urosła” realnie
o ponad 100% (tj. niemal się podwoiła), podczas gdy w UE-27 średnia
skumulowana wartość PKB zwiększyła się ok. 27%. Środki dostępne w ramach
funduszy europejskich pozwalają zmniejszać poziom zróżnicowania regionalnego
w Polsce. Fundusze, obok środków budżetu państwa, budżetów samorządów,
organizacji pozarządowych i firm, stanowią istotny impuls dla rozwoju społeczno-
gospodarczego Polski.
Fundusze polityki spójności pozytywnie wpływają nie tylko na zmniejszanie
dystansu Polski względem średniego poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego
krajów UE-27, ale również ograniczają dysproporcje rozwojowe w ujęciu
regionalnym. Dystans w poziomie rozwoju gospodarczego dzielącego polskie
regiony od średniej UE-27 stopniowo się zmniejsza, a wykorzystanie funduszy
unijnych pomaga wszystkim polskim regionom zbliżyć się do średniego poziomu
rozwoju UE-27. W okresie 2004-2021 relacja PKB per capita (w PPS) w Polsce do
średniego poziomu PKB per capita w UE-27 wzrosła z 51,5% do 77,2%, tj. o 25,7
pp. Szacuje się, że 15,6% osiągniętej konwergencji (a więc blisko 1/6) było
efektem realizacji polityki spójności. W 2021 r. relacja ta była wyższa dzięki
środkom polityki spójności o 4,0 pp., co oznacza, że bez implementacji tej polityki
PKB na mieszkańca (w PPS) wynosiłoby 73,2% średniej unijnej.

-- 12 of 14 --

13
Odnosząc się do planowanych dodatkowych środków lub programów wsparcia
dedykowanych dla regionów wschodniej Polski należy wskazać, że jednym
z ostatnio uruchomionym programów dedykowanych regionom wschodniej
Polski jest Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów
przygranicznych na lata 2024 -2030. Program jest finansowany ze środków
krajowych. Jego celem strategicznym jest poprawa jakości życia mieszkańców
północno-wschodnich obszarów przygranicznych poprzez ograniczenie
negatywnych skutków ataku Rosji na Ukrainę oraz stworzenie trwałych podstaw
umożliwiających rozwój społeczno-gospodarczy z poszanowaniem środowiska
naturalnego. Beneficjentami Programu są JST bezpośrednio przylegające do
granicy północnowschodniej z województwa: warmińsko-mazurskiego,
podlaskiego, podkarpackiego i lubelskiego.
Zakres Programu obejmuje m.in.:
 Poprawę transportowej infrastruktury drogowej oraz infrastruktury
towarzyszącej i poprawa bezpieczeństwa drogowego (remont odcinków
dróg powiatowych i gminnych, budowa nowych odcinków dróg
powiatowych i gminnych, remont lub budowa ścieżek rowerowych oraz
ciągów pieszych i chodników zlokalizowanych wzdłuż dróg gminnych
i powiatowych, budowa ogólnodostępnych parkingów naziemnych dla
pojazdów osobowych, zlokalizowanych przy remontowanych lub
budowanych drogach powiatowych i gminnych lub służących ogólnym
potrzebom mieszkańców, tworzenie miejsc postojowych dla rowerów)
 Zieloną i niebieską infrastrukturę dla ochrony środowiska
naturalnego (projektowanie, budowa lub modernizacja instalacji
wodnokanalizacyjnych na rzecz ochrony walorów środowiskowych JST
z obszaru wskazanego w Programie, zazielenianie obszarów i zwiększanie
powierzchni biologicznie czynnych w miastach)
 Stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki w oparciu
o endogeniczne potencjały (remont, budowa nowych lub rozbudowa
istniejących turystycznych szlaków rowerowych i pieszych wraz z ich
infrastrukturą towarzyszącą, ogólnodostępne punkty widokowe,
tworzenie zielonych parkingów przy obiektach zabytkowych
udostępnionych do zwiedzania lub stanowiących lokalną atrakcję
turystyczną, tworzenie punktów informacji turystycznej)
 Działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej, zdrowotnej
i społecznej (wsparcie dla oddziałów przedszkolnych, szkolnych w zakresie
remontu obiektów i pomieszczeń, a także dostosowania ich do potrzeb
osób z niepełnosprawnościami, współfinansowanie zatrudnienia
asystenta ukraińskiego lub białoruskiego dla uczniów ze specjalnymi
potrzebami edukacyjnymi lub nieposługujących się językiem polskim,
współfinansowanie zapewnienia pomocy psychologicznej w szkole dla
uczniów ukraińskich i białoruskich nieposługujących się językiem polskim,
wsparcie dla podmiotów leczniczych oferujących świadczenia POZ

-- 13 of 14 --

14
w zakresie usług objętych kontraktami z Narodowym Funduszem Zdrowia
w zakresie remontu lub przebudowy obiektów i pomieszczeń oraz
dostosowania ich do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, wsparcie
Domów Pomocy Społecznej w zakresie remontu obiektów i pomieszczeń
oraz dostosowania ich do potrzeb osób z niepełnosprawnościami).
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 14 of 14 --