Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 20 lipca 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.9.2024.EO
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3117 Pana Posła Daniela Milewskiego
w sprawie problemów w polityce regionalnej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, w której zostały
postawione pytania dotyczące problemów w polityce regionalnej, przedstawiam
następujące informacje.
Pytanie nr 1. Jakie kroki podejmuje rząd, aby przeciwdziałać deprywacji
infrastruktury publicznej na obszarach wiejskich i w małych miastach?
Pytanie nr 2. Jakie programy wsparcia są dostępne dla samorządów lokalnych
w celu modernizacji infrastruktury publicznej i poprawy jakości życia
mieszkańców tych obszarów?
Wspieranie rozwoju infrastruktury publicznej należy do jednych z ważniejszych
działań podejmowanych w programach rządowych i prowadzone jest w celu
stymulowania rozwoju różnego typu obszarów (miejskich i wiejskich) i
podnoszenia ich konkurencyjności i atrakcyjności inwestycyjnej. Wysoki poziom
infrastruktury technicznej i społecznej wpływa na zwiększenie atrakcyjności
obszaru, jak również prowadzi do ożywienia otoczenia i wzrostu dobrobytu
społeczności lokalnych. Dostępne środki pozwoliły na rozwój szeroko rozumianej
infrastruktury oraz zmniejszenie zróżnicowania w relacjach Polska – inne kraje.
Pomimo widocznych efektów w zakresie nadrabiania zapóźnień rozwojowych

-- 1 of 12 --

2
i likwidowania luki infrastrukturalnej, nadal istnieje potrzeba interwencji w tej
sferze. Konieczne jest kontynuowanie działań na rzecz rozwoju infrastruktury,
w szczególności zmierzających do budowy sieci połączeń transportowych oraz
modernizacji infrastruktury ochrony środowiska, energetyki, a także
infrastruktury telekomunikacyjnej zapewniającej dostęp do usług cyfrowych.
Istotne znaczenie odgrywa również kontynuowanie działań zmierzających do
wyrównywania zróżnicowań między- i wewnątrzregionalnych w dostępie do
infrastruktury usług publicznych.
Rząd podejmuje inicjatywy i programy finansowane ze środków krajowych
i funduszy UE mające przeciwdziałać dalszej marginalizacji obszarów wiejskich
i małych miast. Przykładem są dedykowane działania w programach wieloletnich,
koordynowanych przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,
takie jak:
 program wieloletni pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-
wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024-2030”, przyjęty przez
Radę Ministrów uchwałą nr 19 w dniu 25 marca 2024 r.
 program wieloletni pod nazwą „Rządowy program na rzecz zwiększania szans
rozwojowych Ziemi Słupskiej na lata 2019-2026”, przyjęty przez Radę
Ministrów uchwałą nr 117/2019 w dniu 7 października 2019 r.
W ww. programach wieloletnich przewidziano działania służące poprawie stanu
infrastruktury edukacyjnej, zdrowotnej i społecznej w celu zwiększenia
dostępności lub jakości usług publicznych.
Natomiast, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności
(KPO) realizowanych jest 10 inwestycji, w których beneficjentem mogą być JST
lub ich jednostki organizacyjne. Alokacja przeznaczona w KPO na realizację
inwestycji dla JST to 12 225 mld euro, tj. ok. 54 mld zł, co stanowi ponad 20%
wartości całego KPO. W ramach tej alokacji 2,8 mld euro to środki dostępne
w formie grantów, natomiast pozostałe wsparcie przewidziane jest w formie
preferencyjnych pożyczek.
Środki z KPO na modernizację infrastruktury publicznej i poprawę jakości życia
mieszkańców można uzyskać w ramach następujących inwestycji:
 A1.3.1 Wdrożenie reformy planowania i zagospodarowania przestrzennego,
 A3.1.1 Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego,
szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie,
 A4.2.1 Wsparcie programów dofinansowania miejsc opieki nad dziećmi 0-3
lat (żłobki, kluby dziecięce),
 B1.1.4 Zwiększenie efektywności energetycznej obiektów lokalnej aktywności
społecznej,
 B3.1.1 Inwestycje w zrównoważoną gospodarkę wodno-ściekową na
terenach wiejskich,
 B3.3.1 Inwestycje w zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki
wodnej na obszarach wiejskich,

-- 2 of 12 --

3
 B3.4.1 Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast,
 D1.2.1 Rozwój opieki długoterminowej poprzez modernizację infrastruktury
podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym,
 E1.1.2 Zero i niskoemisyjny transport zbiorowy (autobusy),
 E1.2.1 Zeroemisyjny transport zbiorowy w miastach (tramwaje).
W ramach KPO Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiada za realizację
inwestycji B3.1.1, której celem jest wsparcie JST w zakresie budowy/
modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej na obszarach wiejskich. Budżet
tej inwestycji to ok. 204 mln euro.
Wiele inicjatyw finansowanych z funduszy UE zostało już zrealizowanych. Na
przykład, w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
(PROW 2014-2020), w ramach działania 7 „Podstawowe usługi i odnowa wsi na
obszarach wiejskich”, typ operacji: Inwestycje w obiekty pełniące funkcje
kulturalne lub kształtowanie przestrzeni publicznej, zrealizowano inwestycje
w obiekty pełniące funkcje kulturalne oraz zapewnienie odpowiednich warunków
do organizowania i animowania uczestnictwa społeczności wiejskiej w
wydarzeniach artystycznych, kulturalnych czy integracyjnych. W ramach
zakończonych operacji (do końca 2023 r.) wybudowano, przebudowano lub
wyposażono 682 świetlice i domy kultury oraz 16 bibliotek. Odnowiono też 180
centrów miejscowości.
Ponadto, w ramach PROW 2014-2020 wdrażano również operację typu
„Gospodarka wodno-ściekowa”, która dotyczyła wsparcia gmin w budowie lub
modernizacji obiektów budowlanych służących do zaopatrzenia w wodę lub
odprowadzania i oczyszczania ścieków, lub gromadzenia wód opadowych lub
roztopowych oraz na zakup i montaż urządzeń oraz instalacji kanalizacyjnych lub
wodociągowych. W ramach przeprowadzonych naborów (wg stanu na dzień
31 maja 2024 r.) złożono 4 423 wniosków na łączna kwotę prawie 10 mld zł.
Pomoc przyznano na realizację 2 462 operacji na łączną kwotę 5 mld zł. W
ramach zakończonych (do 2023 r.) 1 684 operacji związanych z gospodarką
wodno-ściekową wybudowano lub wyremontowano m.in.:
 18 339 przydomowych oczyszczalni ścieków,
 3 729 km systemów kanalizacji zbiorczej dla ścieków komunalnych,
 2 629 km zbiorowych systemów zaopatrzenia w wodę,
 422 stacje uzdatniania wody,
 232 oczyszczalnie ścieków,
 216 ujęć wody,
 31 instalacji do osadów ściekowych.
Pomoc została przekazana 1 267 jednostkom, w tym 1 068 gminom 1 099
spółkom oraz 5 związkom międzygminnym. Zrealizowane operacje umożliwiły
skorzystanie z ulepszonej infrastruktury ponad 2 163,2 tys. użytkownikom.

-- 3 of 12 --

4
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR) przewidziano wdrażanie interwencji I.10.10 Infrastruktura na obszarach
wiejskich oraz wdrożenie koncepcji inteligentnych wsi, gdzie również
przewidziano komponent związany ze wsparciem gospodarki ściekowej –
w zakresie przydomowych oczyszczalni ścieków. Pomoc będzie skierowana do
gmin oraz związków międzygminnych, a operacje będą mogły być realizowane
poza aglomeracjami zdefiniowanymi w Krajowym Programie Oczyszczania
Ścieków Komunalnych. Wysokość pomocy nie może przekroczyć 1,5 mln zł na
obszar gminy w okresie realizacji Programu. Pierwsze nabory wniosków
o przyznanie pomocy planowane są na przełomie 2024 i 2025 roku.
W ramach PROW 2014-2020, pomoc w zakresie modernizacji infrastruktury
publicznej na obszarach wiejskich udzielana jest również poprzez podejście
LEADER wdrażane przez lokalne grupy działania (LGD) - poddziałanie 19.2.
Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego
kierowanego przez społeczność. Wsparcie obejmuje m.in. zachowanie
dziedzictwa lokalnego, rozwój ogólnodostępnej i niekomercyjnej infrastruktury
turystycznej lub rekreacyjnej, lub kulturalnej, budowę lub przebudowę
publicznych dróg gminnych lub powiatowych, które umożliwiają połączenie
obiektów użyteczności publicznej, w których są świadczone usługi społeczne,
zdrowotne, opiekuńczo-wychowawcze lub edukacyjne dla ludności lokalnej,
z siecią dróg publicznych albo skracają dystans lub czas dojazdu do tych
obiektów.
Poza podejściem LEADER w ramach PROW 2014-2020 w celu modernizacji
infrastruktury publicznej i poprawy jakości życia mieszkańców na obszarach
wiejskich realizowane są ponadto operacje w zakresie:
 inwestycji w obiekty pełniące funkcje kulturalne,
 kształtowania przestrzeni publicznej,
 ochrony zabytków i budownictwa kulturalnego,
 inwestycji w targowiska lub obiekty budowlane przeznaczone na cele
promocji lokalnych produktów.
Dodatkowo, wsparcie finansowe zarówno w ramach Programu Operacyjnego
„Rybactwo i Morze” na lata 2014-2020, jak i w ramach programu Fundusze
Europejskie dla Rybactwa na lata 2021-2027 – przewiduje możliwość realizacji
operacji przez podmioty funkcjonujące na obszarach wiejskich i służących
rozwojowi tych obszarów. Całkowita alokacja programu „Rybactwo i Morze” to
ponad 710 mln euro, natomiast programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa na
lata 2021-2027 - to blisko 732 mln euro.
Pomoc udzielana w ramach ww. programów ma charakter sektorowy i kierowana
jest do podmiotów szeroko rozumianego sektora rybackiego i branż z nim
powiązanych. Jednocześnie z uwagi na określony rodzaj terenów, na których te
podmioty funkcjonują (obszary zależne od rybactwa, czyli głównie tereny
nadmorskie, obszary akwakultury czy śródlądowej gospodarki rybackiej) pomoc

-- 4 of 12 --

5
ta obejmuje również obszary powiązane funkcjonalnie z gospodarką rybacką,
które często są również obszarami wiejskimi i w tym znaczeniu może odpowiadać
na szczególne potrzeby tych obszarów.
Innych charakter wsparcia oferuje program krajowy Polityki Spójności UE
perspektywy 2021-2027 pn. Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego
(FERS), w ramach którego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
realizuje projekt "Dostępny samorząd 2.0", który zakłada wsparcie 240 jednostek
samorządu terytorialnego (dalej: JST) w zakresie zwiększenia dostępności usług
publicznych dla osób ze szczególnymi potrzebami. Projekt zakłada udzielenie
1500 pracownikom JST wsparcia o charakterze szkoleniowo-doradczym;
w zakresie wdrożenia Standardów Dostępności w Samorządzie oraz udzielenie
grantów na dostosowania w zakresie dostępności w łącznej wysokości 72 mln zł.
Przedmiotem grantu będzie dofinansowanie dostosowania, w wymiarze
architektonicznym, informacyjno-komunikacyjnym oraz cyfrowym, do potrzeb
osób ze szczególnymi potrzebami wybranego:
a) budynku bądź jego części lub
b) przestrzeni / fragmentu przestrzeni pozostającej w gestii JST lub
c) sposobu organizacji usługi publicznej świadczonej przez JST.
Łączna wartość tego projektu wynosi ponad 100,8 mln zł.
Pytanie nr 3. Jakie działania podejmuje rząd, aby zatrzymać odpływ młodych
i lepiej wykształconych osób z obszarów wiejskich i małych miast?
Jedną z inicjatyw realizowanych w ramach programu krajowego Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) jest projekt dotyczący
wypracowania rozwiązań służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych
z terenów dotkniętych depopulacją, czyli obszarów wiejskich i małych miast. Za
realizację tego projektu będzie odpowiadało Ministerstwo Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej.
Celem głównym projektu jest wypracowanie rozwiązań programowych
(systemowych) i legislacyjnych, w tym instrumentów rynku pracy, a także
stworzenie systemu zachęt skierowanego do osób młodych, do pozostawania na
terenach dotkniętych depopulacją. Wypracowanie rozwiązań odbędzie się na
podstawie wyników diagnozy przyczyn migracji osób młodych z tych terenów
uwzględniającej czynniki, które mogą wpłynąć na chęć pozostania, powrotu lub
napływu na te tereny. Wypracowane w projekcie rozwiązania mają stać się
podstawą do określenia kierunków działań dla przedstawicieli administracji
rządowej do przeprowadzenia zmian systemowych w politykach publicznych na
szczeblu centralnym, w celu zmniejszenia skali migracji osób młodych z terenów
dotkniętych depopulacją. Na realizację projektu przeznaczono 7 mln zł ze
środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) i będzie on
realizowany w latach 2024-2027.
Działaniami podjętymi między innymi na rzecz małych miast był pilotażowy
konkurs zrealizowany w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej pn. Human

-- 5 of 12 --

6
Smart Cities, Inteligentne miasta współtworzone przez mieszkańców. Dzięki tej
inicjatywie tematyka miasta inteligentnego i potrzeby realizacji usług przez
samorządy na rzecz mieszkańców w tym zakresie, została dostrzeżona nie tylko
przez duże ośrodki miejskie, ale również miasta średnie i małe. Konkurs Human
Smart Cities, w ramach którego zrealizowano 24 projekty (w tym 22 przez miasta
małe i średnie) dofinansowano kwotą ponad 38 mln zł ze środków Programu
Operacyjnego Pomocy Technicznej 2014-2020. Dzięki temu konkursowi miasta
zyskały przede wszystkim możliwość przygotowania dokumentacji i strategii
w zakresie rozwoju inteligentnego. Więcej informacji o konkursie, w tym o
projektach zrealizowanych w jego ramach (efektach i dobrych praktykach)
znajduje się na stronie https://www.popt.gov.pl/strony/o-
programie/projekty/projekty-human-smart-cities/
Pytanie nr 4. Jakie inicjatywy są realizowane w celu przeciwdziałania
wyludnieniu oraz starzeniu się społeczeństwa na tych obszarach?
Działania dotyczące przeciwdziałaniu wyludnieniu oraz starzeniu się
społeczeństwa realizowane są w ramach Polityki Spójności UE. Przykładem takich
działań jest realizowany w perspektywie finansowej 2021-2027 program Aktywny
Maluch (wcześniej: Maluch+), który dotyczy wsparcia i rozwoju systemu opieki
nad dziećmi do lat 3. Program łączy w sobie dofinansowanie krajowe ze środkami
z EFS+ w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego
(FERS) oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności
(KPO). Na ten cel przeznaczono środki w wysokości blisko 6,5 mld zł, co pozwoli
na stworzenie ponad 102 tys. nowych miejsc opieki nad najmłodszymi dziećmi.
Realizacja programu opiera się o wspólne zasady i uproszczoną formę
aplikowania o środki. Preferencje w pozyskaniu środków mają gminy,
w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna instytucja opieki
nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Ze środków KPO finansowane są działania
inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki (m.in. budowa lub remont
budynków). Z EFS+ finansowane będą z kolei działania dot. utworzenia
i funkcjonowania miejsc opieki w początkowym okresie (tj. przez pierwsze 36
miesięcy).
Ze środków EFS+ w programach regionalnych Polityki Spójności UE realizowane
są ponadto działania zapewniające osobom potrzebującym wsparcia
w codziennym funkcjonowaniu, w tym w szczególności osobom starszym, usługi
społeczne. Jest to przede wszystkim szereg usług świadczonych w domach lub
w niewielkich, wyspecjalizowanych placówkach (zgodnie z ideą
deinstytucjonalizacji). Zapewnia im to niezbędną opiekę i wsparcie, przy
jednoczesnym odciążeniu rodziny. Katalog form wsparcia różni się nieznacznie
w zależności od zapisów programowych danego regionu i obejmuje między
innymi usługi opiekuńcze, usługi asystenckie dla osób z niepełnosprawnościami,
usługi w ośrodkach wsparcia, usługi w rodzinnych domach pomocy, kluby
seniora, czy usługi świadczone w mieszkaniach wspomaganych.

-- 6 of 12 --

7
W programach regionalnych realizowane są również projekty mające na celu
rozwój Centrów Usług Społecznych (CUS) oraz świadczonych przez nie usług.
Placówki te zapewniają integrację i koordynację usług umożliwiając połączenie
informacji o usługach i dostępnym wsparciu w tak zwanym jednym okienku.
Dzięki rozwojowi CUS, w gminach, które zdecydują się na ich utworzenie,
mieszkańcy, a przede wszystkim seniorzy będący jedną z grup najczęściej
korzystających z usług, uzyskają lepszy dostęp do wsparcia.
Pytanie nr 5. Jakie konkretne środki są przewidziane na poprawę dostępu do
podstawowych usług publicznych (np. edukacji, ochrony zdrowia) na terenach
wiejskich i w małych miastach?
Jedną z kluczowych inicjatyw, która jest skierowana na poprawę dostępu do
podstawowych usług publicznych, są Kluby Rozwoju Cyfrowego realizowane
w ramach Polityki Spójności UE w programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego na lata 2021-2027 (FERS). Mają to być ośrodki aktywizacji cyfrowej
lokalnej społeczności (w szczególności osób dorosłych), tworzone przez gminy.
Celem funkcjonowania Klubów będzie rozwijanie świadomości i chęci wejścia
w „świat cyfrowy”, korzystania z komputera i internetu, a także pomoc
w nabywaniu umiejętności, aby robić to w sposób bezpieczny. Edukatorzy,
zatrudnieni w Klubach, będą udzielali doraźnych porad, dotyczących zgłaszanych
problemów i potrzeb (np. jak wysłać pismo do urzędu przez ePUAP czy skorzystać
z e-recepty), a także będą prowadzili szkolenia w zakresie podstawowych
umiejętności cyfrowych. Szczególny nacisk edukatorzy będą kładli na wsparcie
osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym – czyli m.in. mieszkańców obszarów
wiejskich, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi
potrzebami.
Podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych w społeczeństwie będzie
skutkować m.in. lepszym dostępem do różnego rodzaju e-usług (np. możliwość
załatwienia sprawy urzędowej przez internet, bez konieczności dotarcia do
urzędu), dalszego kształcenia (dzięki możliwości skorzystania z dostępnych na
rynku szkoleń on-line), a także otworzy lepsze możliwości zatrudnienia
(kompetencje cyfrowe w wielu zawodach są niezbędne). Inicjatywa jest
skierowana do wszystkich gmin w Polsce. Na ten cel przewidziano w programie
FERS łącznie ok. 1 mld zł. Średnie wsparcie dla jednej gminy wynosi 480 tys. zł.
W obszarze ochrony zdrowia w ramach interwencji EFS+ w programach
regionalnych Polityki Spójności UE 2021-2027 przewidziano realizację
programów zdrowotnych dotyczących profilaktyki chorób będących istotnym
problemem zdrowotnym regionu. Są one ukierunkowane w pierwszej kolejności
na grupy szczególnie wrażliwe, które mogą mieć problem z uczestnictwem w tym
programie i skorzystaniem m.in. z badań – a takimi są mieszkańcy małych miast
i obszarów wiejskich. Podejmowane są również działania mające na celu pomoc
tym grupom w skorzystaniu ze wsparcia, m.in. obejmujące ukierunkowane
informacje, transport, reorganizację godzin pracy, mobilne usługi w zakresie
badań przesiewowych, itp.

-- 7 of 12 --

8
Dodatkowo, obecnie na poziomie ogólnopolskim realizowany jest projekt
Ministerstwa Zdrowia dotyczący określenia podstawowych regionów
zabezpieczenia. Celem głównym tego projektu jest wypracowanie,
przetestowanie i ostateczne określenie podstawowych regionów zabezpieczenia,
tworzących warunki umożliwiające zwiększenie dostępności do świadczeń
zdrowotnych przy uwzględnieniu m.in. zmian epidemiologicznych
i demograficznych zachodzących na danym obszarze. Jego wartość to ponad 51,5
mln zł.
Innowacyjnym narzędziem wsparcia wprowadzonym w programie FERS jest tzw.
„premia społeczna” dla JST – czyli częściowa dopłata do kosztów realizacji usług
społecznych, które samorządy zdecydują się zlecić podmiotom ekonomii
społecznej. Celem projektu jest pomoc samorządom w nawiązywaniu współpracy
z podmiotami ekonomii społecznej oraz wsparcie tworzenia rynku dla tych
podmiotów w sektorze ekonomii społecznej. Na te działania przeznaczone
zostanie w ramach FERS 300 mln zł. Szczegóły na temat projektu dostępne są na
stronie: https://premiaspoleczna.pl/premia-spoleczna/
Ponadto, gminy wiejskie i małe miasta mogą skorzystać ze środków na poprawę
dostępu do usług publicznych w ramach następujących inwestycji KPO:
 A3.1.1 Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego,
szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie - wartość alokacji: ok
400 mln euro,
 A4.2.1 Wsparcie programów dofinansowania miejsc opieki nad dziećmi 0-3
lat (żłobki, kluby dziecięce) - wartość alokacji: ok. 610 mln euro,
 D1.2.1 Rozwój opieki długoterminowej poprzez modernizację infrastruktury
podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym – wartość alokacji: 300 mln
euro.
Pytanie nr 6. Jakie programy pomocy społecznej są dostępne na obszarach
o dużym zapotrzebowaniu na te świadczenia?
Oprócz standardowych działań instytucji pomocy społecznej wynikających
z ustawy o pomocy społecznej i lokalnych strategii i programów, zarówno
jednostki samorządu terytorialnego, jak i organizacje pozarządowe mogą ubiegać
się o środki z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+), w ramach
programów regionalnych Polityki Spójności UE perspektywy 2021-2027, na
realizację projektów skierowanych na aktywną integrację osób biernych
zawodowo i zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.
Aktywna integracja ma na celu nabycie, odbudowę lub podtrzymanie
umiejętności dotyczących uczestniczenia w życiu społecznym, miejscu pracy,
zapobiegające ubóstwu oraz procesom marginalizacji. Wśród osób objętych
wsparciem mogą być m.in. osoby bierne zawodowo, korzystające ze świadczeń
pomocy społecznej, opuszczające pieczę zastępczą, osoby z
niepełnosprawnościami, osoby w kryzysie bezdomności, opuszczające placówki

-- 8 of 12 --

9
opieki instytucjonalnej, należące do społeczności marginalizowanych (tj.
Romowie).
Wsparcie może mieć charakter społeczny (wzmocnienie zaradności,
samodzielności, aktywności społecznej), edukacyjny (nabycie lub potwierdzenie
kompetencji ogólnych lub zawodowych dostosowanych do potrzeb rynku pracy),
zdrowotnych (łagodzenie barier zdrowotnych utrudniających funkcjonowanie
w społeczeństwie i na rynku pracy o charakterze diagnostycznym lub
profilaktycznym) i zawodowym (wyposażenie w kompetencje i kwalifikacje
zawodowe pożądane na rynku pracy, pomoc w znalezieniu i utrzymaniu
zatrudnienia). EFS+ może przyczynić się też do tworzenia nowych miejsc
reintegracji w nowych i istniejących podmiotach reintegracyjnych, takich jak
warsztaty terapii zajęciowej, zakłady aktywności zawodowej, centra integracji
społecznej, kluby integracji społecznej i środowiskowe domy samopomocy.
Pytanie nr 7. Jakie działania są podejmowane w celu wzmocnienia zdolności
instytucjonalnej jednostek samorządu terytorialnego do efektywnego
zarządzania procesami rozwojowymi?
Z punktu widzenia wzmocnienia zdolności instytucjonalnej samorządów
lokalnych do efektywnego zarządzania procesami rozwojowymi MFiPR prowadzi
szerokie działania doradcze wspierające kompetencje administracji
samorządowej, w szczególności w zakresie zarządzania strategicznego,
przygotowania i realizacji kompleksowych przedsięwzięć rozwojowych, jak
i umiejętności pozyskiwania źródeł finansowania.
Jedną z takich inicjatyw jest wdrożony w latach 2020-2023 projekt doradczy
finansowany z Polityki Spójności UE pn. Centrum Wsparcia Doradczego, w
ramach którego ponad 700 samorządów lokalnych z 76 partnerstw JST z całej
Polski, w tym z obszarów wiejskich i małych i średnich miast uzyskało
profesjonalne doradztwo. Wspierano dwa kluczowe obszary kompetencji
samorządów. Pierwszy obszar dotyczył umiejętności w zakresie projektowania
i przyjęcia strategii terytorialnych partnerstw JST. Drugi obszar, to wzmocnienie
potencjału administracji lokalnej w zakresie kluczowych kompetencji zarządczych
i specjalistycznych. Ważnym aspektem projektu była także promocja korzyści ze
współpracy i angażowanie partnerów społeczno-gospodarczych i organizacji
pozarządowych do wspólnej pracy nad kreowaniem rozwoju partnerstwa.
Szczegółowe informacje o projekcie są dostępne na stronie: https://cwd.info.pl/
Kolejną inicjatywą jest program „Rozwój Lokalny”, który był finansowany z
Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-
2021 również ukierunkowany na rozwój kompetencji JST. Budżet Programu
wynosił 117,6 mln euro. W ramach Programu „Rozwój Lokalny” 29 miast
średnich i małych otrzymało kompleksowe wsparcie rozwojowe ukierunkowane
na wzmocnienie spójności społecznej i gospodarczej poprzez realizację
kompleksowych projektów rozwojowych (infrastrukturalnych i miękkich)
dotyczących m.in. jakości środowiska, przedsiębiorczości, jak też doradztwa o
w zakresie wzmocnienia zdolności administracji lokalnej, służącej realizacji

-- 9 of 12 --

10
długookresowych, zintegrowanych celów rozwojowych miast. Zebrane w ramach
Programu doświadczenia beneficjentów, pozyskana wiedza i praktyki będą
szeroko rozpowszechniane wśród pozostałych samorządów. Z działaniami
i efektami poszczególnych projektów można zapoznać się na stronie
www.eog.gov.pl oraz na dedykowanym projektom stronach miast -
beneficjentów.
Dodatkowo, miasta – beneficjenci Programu „Rozwój Lokalny” otrzymały
w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014-2020 (POPT)
dodatkowe wsparcie w łącznej wysokości niemal 60 mln zł, m.in. na działania
związane z przygotowaniem dokumentacji dla inwestycji uzupełniających
względem działań podstawowych finansowanych w przedmiotowym Programie.
W ten sposób będą one gotowe do aplikowania o środki, gdy uruchomione
zostaną konkursy w ramach perspektywy funduszy UE na lata 2021-2027.
Ponadto, w I kwartale 2024 r. ogłoszono nabór na projekty w ramach nowego
instrumentu finansowego: Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast.
Program jest skierowany do 139 miast średnich tracących funkcje społeczno-
gospodarcze wskazanych w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030, jako
obszar strategicznej interwencji. Celem Programu jest zmniejszanie różnic
społeczno-gospodarczych w średnich miastach i pomiędzy nimi. Wnioskodawcy
mogą ubiegać się o realizację kompleksowych projektów ukierunkowanych na
podnoszenie jakości życia. Na nabór jest przeznaczonych łącznie 1 424 mln zł.
Częścią Programu jest komponent ekspercko-doradczy w postaci szkoleń
i doradztwa ze strony ekspertów Związku Miast Polskich. Więcej informacji
o Programie dostępnych jest na stronie www.programszwajcarski.gov.pl.
Wzmocnienie instytucjonalne samorządów lokalnych to także wzmocnienie
procesów rewitalizacyjnych w miastach. W ramach konkursu dotacji MFiPR pn.
Modelowa Rewitalizacja Miast dzięki współpracy z Urzędami Marszałkowskimi
gminy otrzymały wsparcie w prowadzeniu działań rewitalizacyjnych, w
szczególności przygotowanie programów rewitalizacji, dokumentacji
inwestycyjnej (w każdym regionie utworzono Zespół ds. rewitalizacji). W ramach
Polityki Spójności UE ze środków Programu Operacyjnego Pomocy Technicznej na
lata 2014-2020 na rewitalizację przeznaczono ponad 66 mln zł. Wypracowane
przez miasta i regiony modelowe i pilotażowe dobre praktyki są udostępniane
poprzez Krajowe Centrum Wiedzy o Rewitalizacji (www.rewitalizacja.gov.pl),
które jest serwisem informacyjno-edukacyjnym, zajmującym się promocją
i upowszechnianiem wiedzy na temat kompleksowego podejścia do rewitalizacji.
W ramach Polityki Spójności UE w perspektywie 2021-2027 trwają obecnie
przygotowania do uruchomienia dwóch inicjatyw dotyczących wsparcia
samorządów w programowaniu i realizacji rewitalizacji:
1) trzecia edycja współpracy z Zespołami ds. Rewitalizacji funkcjonującymi w
Urzędach Marszałkowskich – projekt pn. Regiony Rewitalizacji. Edycja 3.0
zaplanowany na lata 2024-2027. Projekt obejmować będzie:

-- 10 of 12 --

11
 wsparcie funkcjonowania Zespołów ds. Rewitalizacji w Urzędach
Marszałkowskich,
 wsparcie edukacyjne dla gmin w zakresie rewitalizacji,
 wsparcie doradcze,
 wymianę doświadczeń,
 monitorowanie rewitalizacji,
 promocję dobrych praktyk rewitalizacyjnych,
 Regionalne Granty na Rewitalizację – realizację grantów dla gmin
i NGO na działania związane z angażowaniem społeczności lokalnych
na etapie wdrażania gminnych programów rewitalizacji.
Na realizację projektu zaplanowano 80 mln zł dotacji z programu Pomoc
Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027 (PTFE), Priorytet 2: Skuteczni
beneficjenci.
2) projekt Narodowego Instytutu Dziedzictwa pn. Centra Kompetencji ds.
Rewitalizacji w Narodowym Instytucie Dziedzictwa. Projekt ten obejmuje
wsparcie funkcjonowania 8 Centrów Kompetencji ds. Rewitalizacji, które
zapewniać będą wsparcie doradcze z zakresu dziedzictwa kulturowego i jego
znaczenia w procesie rewitalizacji, w tym specjalistyczne wsparcie w zakresie
ochrony i wykorzystania obiektów zabytkowych znajdujących się na
obszarach rewitalizacji.
Na realizację projektu w latach 2024-2027 przeznaczono dotację celową
w wysokości około 4 mln zł z programu Pomoc Techniczna dla Funduszy
Europejskich 2021-2027, Priorytet 2: Skuteczni beneficjenci.
Pytanie nr 8. Jakie strategie są planowane w celu poprawy konkurencyjności
obszarów wiejskich i małych miast oraz zwiększenia ich udziału w procesach
rozwojowych?
Nowelizacja ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju stworzyła
odpowiednie warunki formalno-prawne dla współpracy partnerskiej samorządów
lokalnych, dzięki możliwości przygotowania przez dowolną grupę JST wspólnej
strategii rozwoju – strategii rozwoju ponadlokalnego. Strategia ta powstała
z myślą o gminach sąsiadujących, powiązanych ze sobą funkcjonalnie, które
posiadają wspólne, uzupełniające się lub współzależne cele rozwojowe i chcą
razem kreować politykę rozwoju w granicach swoich terytoriów1.
Wiele jednostek samorządu terytorialnego z obszarów wiejskich i małych miast
jest zainteresowanych zawarciem współpracy i uchwaleniem strategii rozwoju
ponadlokalnego (wśród partnerstw JST uczestniczących w projekcie doradczym
CWD przygotowano 11 strategii rozwoju ponadlokalnego). Ponadto, istotną
zachętą do podejmowania przez samorządy lokalne prac nad tego rodzaju
1 Zgodnie z art. 9 pkt. 6) ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju;
Dz.U. z 2024 r., poz. 862.

-- 11 of 12 --

12
strategią są zapisy w tzw. ustawie wdrożeniowej2, która wprowadza zasadę, że
strategia rozwoju ponadlokalnego, jeśli taka obowiązuje dla danego miejskiego
obszaru funkcjonalnego (MOF), może pełnić funkcję strategii terytorialnej ZIT,
finansowanej z Polityki Spójności UE w perspektywie 2021-2027.
Zgodnie z Umową Partnerstwa 2021-2027 w ramach celu polityki 5 „Europa
bliższa obywatelom” realizowane będą działania przede wszystkim na rzecz OSI
wskazanych w KSRR 2030 (tj. miasta średnie tracące funkcje społeczno-
gospodarcze oraz obszary zagrożone trwałą marginalizacją, które obejmują
obszary wiejskie i małe miasta). Służyć temu będą m.in. instrumenty ZIT, IIT
i RLKS. W ramach Polityki Spójności perspektywy 2021-2027 objęte interwencją
ZIT zostanie ponad 95 miejskich obszarów funkcjonalnych, w tym miasta średnie
tracące funkcje społeczno-gospodarcze. Istotne będzie również wsparcie
w ramach IIT (16) i RLKS (190).
Ponadto, podejście LEADER, funkcjonujące już od kilku okresów programowania
funduszy UE, realizowane w ramach wielofunduszowego instrumentu Rozwój
Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS), daje szansę rozwoju lokalnym
społecznościom, działającym głównie na obszarach wiejskich i w małych
miastach, na tworzenie i realizację lokalnych strategii rozwoju (LSR), i przez to
zwiększa ich udziału w procesach rozwojowych. Podejście LEADER obejmuje
wiele elementów służących rozwojowi społeczności lokalnej obszarów wiejskich
i małych miast oraz zwiększeniu ich udziału w procesach rozwojowych, m.in.
poprzez wspieranie włączenia społeczności lokalnej w rozwój obszarów
wiejskich; przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu; wykorzystywanie zasobów
lokalnych w ramach realizacji LSR, takich jak surowce, miejscową infrastrukturę,
lokalizację, dziedzictwo, potencjał mieszkańców, a także poprzez zwiększenie
dostępności technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich,
podnoszenie poziomu korzystania z nich i poprawianie ich jakości.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/
2 Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków
europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (Dz.U. poz. 1079) – zw. ustawą
wdrożeniową.

-- 12 of 12 --