Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 18 lipca 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.3.2024.EO
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3116 Pana Posła Daniela Milewskiego
w sprawie obszarów największej koncentracji problemów rozwojowych
i zagrożonych trwałą marginalizacją
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, w której zostały
postawione pytania dotyczące obszarów największej koncentracji problemów
rozwojowych i zagrożonych trwałą marginalizacją, których kumulacja występuje
głównie w pasie północnej i wschodniej części kraju, przedstawiam następujące
informacje.
Pytanie nr 1. Jakie działania podejmuje rząd, aby przeciwdziałać marginalizacji
gmin wiejskich i małych miast w północnej i wschodniej części kraju?
Prowadzona przez Rząd polityka rozwoju koncentruje się na rozwoju
zrównoważonym terytorialnie, który efektywnie wykorzystuje lokalne zasoby
i potencjały różnego typu terytoriów, zarówno metropolii, małych miast i
obszarów wiejskich, jak i obszarów peryferyjnych. W szczególności jednak
wspierany jest rozwój obszarów słabszych gospodarczo, które są mniej odporne
na zjawiska kryzysowe i nie potrafią samodzielnie zbudować swojego potencjału
rozwojowego, a więc gmin wiejskich i małych miast w północnej i wschodniej
części kraju. Krajowe dokumenty strategiczne, takie jak Średniookresowa
Strategia Rozwoju Kraju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) i Krajowa
Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 w ramach celu dotyczącego zwiększenia
spójności terytorialnej wskazały obszary strategicznej interwencji (OSI), jako te
które ze względu na koncentrację czynników społeczno-gospodarczych

-- 1 of 19 --

2
negatywnie wpływających na ich dynamikę rozwoju wymagają szczególnych
mechanizmów wsparcia. Są to: obszary zagrożone trwałą marginalizacją, miasta
średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze, wschodnia Polska i Śląsk.
Zgodnie z przyjętą polityką w swoich działaniach Rząd podejmuje różne
inicjatywy, zarówno ze środków krajowych jak i z funduszy Unii Europejskiej, aby
przeciwdziałać marginalizacji gmin wiejskich i małych miast, w tym dwóch typów
OSI, tj. miasta średnie trącące funkcje społeczno-gospodarcze i gminy
zagrożonych trwałą marginalizacją, które licznie występują w północnej
i wschodniej części kraju.
W ramach programów i instrumentów wsparcia perspektywy finansowej Unii
Europejskiej na lata 2021-2027 realizowana jest trzecia edycja programu dla
makroregionu Polski Wschodniej, tj. program Fundusze Europejskie dla Polski
Wschodniej 2021-2027 (dalej: FEPW). Zakres terytorialny programu obejmuje 5
województw Polski wschodniej (lubelskie, podkarpackie, podlaskie,
świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie) oraz region statystyczny mazowiecki
regionalny (część województwa mazowieckiego (bez Warszawy i 9-ciu
otaczających ją powiatów)). Celem programu FEPW jest wsparcie
konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw z makroregionu Polski
Wschodniej, zwiększenie atrakcyjności miast i podniesienie jakości życia
mieszkańców w dobie zmian klimatu, oraz zwiększenie dostępności
transportowej Polski Wschodniej oraz rozwój społeczno-gospodarczy dzięki
turystyce. Budżet programu wynosi 2,65 mld euro.
Kluczowe dla rozwoju samorządów lokalnych w północnej i wschodniej części
kraju są również interwencje w ramach celu Polityki Spójności UE nr 5 „Europa
bliższa obywatelom”, które są wdrażane w ramach 16 programów regionalnych.
Działania te mogą w szczególności mieć formę: instrumentów terytorialnych (ZIT,
IIT lub RLKS), dedykowanych naborów, lub preferencji, określonych w programie
regionalnym. Rząd zobowiązał w kontraktach programowych wszystkie zarządy
województw do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz powiązań miasto-wieś
i przeznaczenia w ramach programów regionalnych na te działania możliwie
wysokiej kwoty, średnio nie mniej niż 18,86% środków EFRR i EFS+ danego
programu regionalnego, co daje ok. 5,6 mld euro łącznie w ramach wszystkich
programów regionalnych. Dodatkowo, przeznaczono z budżetu państwa środki
w wysokości 1,6 mld euro na dofinansowanie wkładu krajowego projektów
realizowanych przez samorządy lokalne w ramach programów regionalnych. Jest
to odpowiedź na problemy wielu małych miast i obszarów wiejskich z
wygenerowaniem wkładu własnego w realizacji projektów rozwojowych, które są
finansowane z środków UE.
Pytanie nr 2. Jakie programy wsparcia finansowego są dostępne dla gmin
wiejskich i małych miast zagrożonych trwałą marginalizacją, aby poprawić ich
infrastrukturę transportową?
Wykluczenie komunikacyjne dotyczy wielu mieszkańców terenów wiejskich
i małych miast, w szczególności dzieci, młodzieży ze szkół ponadpodstawowych,

-- 2 of 19 --

3
niepełnosprawnych, a także seniorów. Wyzwania w organizacji transportu
publicznego na obszarach wiejskich i w małych miastach wynikają z niskiego
i rozproszonego popytu, większych odległości, a także wyższego kosztu.
Dostępność transportowa obejmuje zarówno kwestię transportu
indywidualnego, jak i zbiorowego. Sprawy lokalnego transportu drogowego są
zadaniem własnym gminy. Natomiast w myśl ustawy o publicznym transporcie
drogowym organizatorami publicznego transportu drogowego są jednostki
samorządu terytorialnego.
Rząd, dostrzegając potrzebę poprawy dostępności transportowej, w tym
infrastruktury drogowej oraz infrastruktury towarzyszącej, przyczyniających się
do wzrostu bezpieczeństwa ruchu drogowego, a także odpowiadając na
postulaty samorządów lokalnych w tym zakresie, realizuje programy wsparcia
finansowego dla gmin wiejskich i małych miast zagrożonych trwałą
marginalizacją.
Wdrażane są programy wieloletnie finansowane z budżetu państwa, które
koordynuje minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego. Są to:
1. program wieloletni pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-
wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024-2030”, przyjęty przez
Radę Ministrów uchwałą nr 19 w dniu 25 marca 2024 r.
Celem Programu jest poprawa jakości życia mieszkańców północno-wschodnich
obszarów przygranicznych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ograniczenie
negatywnych skutków inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz stworzenie
trwałych podstaw umożliwiających rozwój społeczno-gospodarczy z
poszanowaniem środowiska naturalnego. Beneficjentami Programu są JST
bezpośrednio przylegające do granicy północnowschodniej z województw:
warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, podkarpackiego i lubelskiego (powiaty:
bialski, włodawski, chełmski, hrubieszowski, tomaszowski, miasta: Biała Podlaska,
Chełm). Budżet Programu, to kwota 500 mln zł w latach 2024–2030.
Program realizowany jest poprzez działania:
Działanie 1: Poprawa infrastruktury drogowej praz infrastruktury towarzyszącej
i poprawa bezpieczeństwa drogowego;
Działanie 2: Zielona i niebieska infrastruktura dla ochrony środowiska
naturalnego;
Działanie 3: Stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki
w oparciu o endogeniczne potencjały;
Działanie 4: Działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej,
zdrowotnej i społecznej w celu zwiększenia dostępności lub jakości usług
publicznych.
2. program wieloletni pod nazwą „Rządowy program na rzecz zwiększania szans
rozwojowych Ziemi Słupskiej na lata 2019-2026”, przyjęty przez Radę
Ministrów uchwałą nr 117/2019 w dniu 7 października 2019 r.

-- 3 of 19 --

4
Za realizację Programu odpowiada wojewoda pomorski, natomiast Ministerstwo
Funduszy i Polityki Regionalnej odpowiada za jego koordynację. Budżet Programu
na lata 2020-2026 wynosi 335 mln zł. Program realizuje trzy cele szczegółowe:
 poprawę dostępności transportowej Ziemi Słupskiej oraz zwiększenie
mobilności i wzrost bezpieczeństwa ruchu drogowego;
 podniesienie jakości życia mieszkańców Ziemi Słupskiej;
 wzrost atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej Ziemi Słupskiej.
W latach 2020-2024 ze środków pochodzących z tego Programu finansowe
wsparcie otrzymało 60 zadań. Na ich realizację przeznaczono z dotacji celowej
budżetu państwa w sumie ponad 225 mln zł. Inwestycje realizowane w ramach
36 z tych zadań zostały już oddane do użytku mieszkańców. Zakończono m.in.:
 budowę oraz wyposażenie przedszkola z oddziałami wczesnoszkolnymi
w miejskości Włynkówko na terenie Gminy Słupsk,
 zwiększenie dostępności węzła transportowego w Słupsku o znaczeniu
krajowym poprzez przebudowę ul. Zygmunta Augusta,
 rozwój infrastruktury drogowej Miasta Ustka poprzez budowę ul. Pogodnej
w Ustce od ul. Wyszyńskiego do pl. Wolności,
 budowę dróg – ul. Kasztanowej i Świerkowej wraz z kanalizacją deszczową
i oświetleniem na Osiedlu Północ w Dębnicy Kaszubskiej.
W ramach perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-2027
realizowanych jest wiele programów, które są skierowane na rozwój
infrastruktury transportowej w gminach wiejskich i małych miastach zagrożonych
trwałą marginalizacją. Kluczowe programy, to Fundusze Europejskie dla Polski
Wschodniej 2021-2027 (FEPW), Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata
2014-2020 (PROW) i Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-
2027 (PS WPR).
Program FEPW, jako dodatkowy instrument Polityki Spójności UE, wzmacnia
interwencję innych programów krajowych i regionalnych, w celu przyspieszenia
tempa rozwoju obszaru strategicznej interwencji - Polski Wschodniej. Wsparcie
programu skierowane jest między innymi do miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze, innych miast subregionalnych z podregionów z
najwyższą kumulacją gmin zmarginalizowanych oraz obszarów zagrożonych
trwałą marginalizacją. W ramach programu realizowane są następujące działania
poprawiające dostępność transportową miast i obszarów wiejskich:
1. Zrównoważona mobilność miejska
Beneficjentami projektów będą miasta powyżej 50 tys. mieszkańców (ustawowo
zobligowani organizatorzy transportu miejskiego) czyli: miasta wojewódzkie
Polski Wschodniej, miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze oraz
miasta subregionalne z podregionów z najwyższą kumulacją gmin
zmarginalizowanych.

-- 4 of 19 --

5
Wsparcie obejmie zakup bezemisyjnego taboru, rozwój infrastruktury na
potrzeby transportu zbiorowego, ruchu pieszego i rowerowego oraz łączenie
różnych form transportu w postaci centrów przesiadkowych. Inwestycje obejmą
również digitalizację systemu mobilności miejskiej (np. zarządzanie ruchem,
wspólny bilet, informacja pasażerska).
2. Infrastruktura drogowa
Działanie dotyczy budowy i przebudowy dróg wojewódzkich. Celem
realizowanych inwestycji będzie stworzenie niezbędnych połączeń do sieci TEN-T,
przejść granicznych oraz innych gałęzi zrównoważonego transportu (np. terminali
intermodalnych, węzłów kolejowych) oraz umożliwienie wykonywania
codziennych przewozów publicznego transportu zbiorowego o charakterze
użyteczności publicznej (dawny „PKS”). Ważnym elementem wsparcia będzie
budowa lub przebudowa obwodnic oraz punktowe inwestycje poprawiające
bezpieczeństwo ruchu. Ze względu na liniowy charakter inwestycji mają one
potencjalne pozytywne oddziaływanie na obszary wiejskie i obszary zagrożone
marginalizacją.
3. Ponadregionalna infrastruktura kolejowa
Wsparcie dotyczy przebudowy, modernizacji lub rewitalizacji linii kolejowych
oraz przystanków i dworców kolejowych. Inwestycje obejmą wybrane odcinki
linii kolejowych o dużym znaczeniu dla zwiększenia dostępności makroregionu
w ramach sieci TEN-T, w tym łączących obszar Polski Wschodniej z regionami
ościennymi.
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (PROW 2014-2020),
w ramach którego są wdrażane (w terminie do 30 czerwca 2025 r.) operacje typu
„Budowa lub modernizacja dróg lokalnych”, skierowany jest do gmin, powiatów
lub ich związków. Pomoc na operacje była przyznawana w formie refundacji
kosztów kwalifikowalnych w wysokości maksymalnie 63,63%, przy czym nie
więcej niż 5 mln zł na beneficjenta. Operacje mogły być realizowane na obszarze
należącym do gminy wiejskiej lub gminy miejsko-wiejskiej, z wyłączeniem miast
liczących powyżej 5000 mieszkańców, lub gminy miejskiej, z wyłączeniem
miejscowości liczących powyżej 5000 mieszkańców.
Postępowanie w sprawie przyznania pomocy prowadził samorząd województwa,
a wybór operacji do realizacji dokonywany był na podstawie kryteriów krajowych
(opracowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi) oraz kryteriów
dotyczących specyfiki regionu (opracowanych przez samorządy województw).
W ramach przeprowadzonych naborów wniosków o przyzywanie pomocy (wg
stanu na dzień 31 marca 2024 r.) złożono 6 638 wniosków na łączna kwotę ponad
10 mld zł. Pomoc przyznano na realizację 3 021 operacji na łączną kwotę ponad
4 mld zł. W ramach zakończonych (do 2023 r.) 2 338 operacji zmodernizowano
drogi lokalne o długości 3 398,2 km oraz wybudowano drogi lokalne - o długości
261,3 km.

-- 5 of 19 --

6
Pomoc na operacje związane z budową lub modernizacją dróg lokalnych została
przekazana 1 256 jednostkom samorządowym, w tym 1 068 gminom
i 188 powiatom. Zrealizowane operacje umożliwiły skorzystanie z ulepszonej
infrastruktury ponad 2,75 mln użytkownikom.
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR) trwają prace nad regulacjami krajowymi dotyczącymi wdrożenia
interwencji I.10.10 Infrastruktura na obszarach wiejskich oraz koncepcji
inteligentnych wsi obejmujących inwestycje infrastrukturalne, w tym
transportowe, które w sposób oddolny, kompleksowy i innowacyjny pozwolą na
rozwiązanie konkretnego problemu społeczności lokalnych. Np. problemu
dotyczącego poprawy jakości życia ludności, ograniczenia niekorzystnych
trendów demograficznych, podniesienia jakości usług publicznych, poszanowania
środowiska przyrodniczego, zwiększenia zatrudnienia oraz włączenia cyfrowego.
W ramach przedmiotowej interwencji wysokość pomocy udzielonej na realizację
operacji nie będzie mogła przekroczyć 10 mln zł a pomoc przyznaje się na
operację o planowanej wysokości kosztów kwalifikujących się do wsparcia
powyżej 1,5 mln zł.
Ponadto, nadzorowany przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Krajowy Ośrodek
Wsparcia Rolnictwa w ramach stosowania przepisów ustawy z dnia 19
października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu
Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 589) może, w drodze umowy, nieodpłatnie
przekazać na własność jednostce samorządu terytorialnego nieruchomości
wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zajęte pod drogi
gminne, powiatowe i wojewódzkie oraz grunty faktycznie wykorzystywane jako
drogi. KOWR może przekazać również inne grunty z przeznaczeniem na te cele,
pod warunkiem że jest to zgodne z ustaleniami miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego, miejscowego planu rewitalizacji,
miejscowego planu odbudowy lub ostateczną decyzją o warunkach zabudowy
i zagospodarowania terenu, a w przypadku braku miejscowego planu lub
ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu -
z ustaleniami planu ogólnego gminy.
Ponadto, środki finansowe uzyskane z gospodarowania mieniem Zasobu
Własności Rolnej Skarbu Państwa, KOWR może przeznaczać na wsparcie
przedsięwzięć mających na celu m.in. rozwój obszarów wiejskich. Wsparcia,
udziela się w formie pożyczek, poręczeń, gwarancji kredytowych lub bezzwrotnej
pomocy finansowej. Bezzwrotna pomoc finansowa, jest udzielana na podstawie
umowy i może dotyczyć m.in. budowy, remontu oraz przebudowy dróg na
nieruchomościach przekazanych przez KOWR na rzecz jednostek samorządu
terytorialnego, bez uprzedniego doprowadzenia ich do należytego stanu
technicznego.

-- 6 of 19 --

7
Pytanie nr 3. Jakie konkretne kroki są podejmowane w celu rozwiązania
problemów strukturalnych w rolnictwie w tych regionach?
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR) przewidziano wdrażanie interwencji I.11 Premie dla młodych rolników,
której celem jest przyciąganie i wspieranie młodych rolników oraz ułatwienie
zrównoważonego rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich.
Interwencja „Premie dla młodych rolników” jest elementem realizacji strategii
wymiany pokoleniowej w rolnictwie, wspiera rozpoczynanie i rozwój działalności
rolniczej w gospodarstwie rolnym w zakresie wytwarzania nieprzetworzonych
produktów rolnych, a także przygotowania do sprzedaży nieprzetworzonych
produktów rolnych wytwarzanych w gospodarstwie przez młodych rolników,
zapewniając dostęp do kapitału niezbędnego w początkowej fazie prowadzenia
gospodarstwa. Wsparcie w ramach tej interwencji może zostać przyznane osobie,
która po raz pierwszy rozpoczyna prowadzenie działalności rolniczej
w gospodarstwie rolnym jako jedyny kierujący.
Pomoc w ramach interwencji ma ułatwić przekazywanie gospodarstw
następcom, którzy dzięki premii mogą rozwinąć, zmodernizować lub
zrestrukturyzować produkcję prowadzoną przez rodziców lub rolnika
sprzedającego gospodarstwo, a co za tym idzie mają większe możliwości
podejmowania decyzji co do rozwoju przejmowanego gospodarstwa. Ta forma
także ma wpływ na utrzymanie potencjału produkcyjnego w rolnictwie poprzez
efektywne wzmocnienie procesu wymiany pokoleniowej i zapewnienie kapitału
początkowego na rozwój gospodarstwa. Wsparcie ma charakter premii w
wysokości 200 tys. zł.
Interwencja stanowi także kontynuację, wdrażanego w PROW 2014-2020,
poddziałania „Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych
rolników”, typ operacji „Premie dla młodych rolników”. Wsparcie miało formę
premii w wysokości 150 tys. zł. W ramach wsparcia dla młodych rolników
w PROW 2014-2020 dotychczas wydano 26 378 decyzji przyznających pomoc na
kwotę 3 mld 369 mln zł, a płatności w wysokości 3 mld 208 mln zł trafiły
dotychczas do 27 019 młodych rolników, w ramach których do końca 2023 r.
zakupiono m.in. 32,8 tys. sztuk sprzętu ruchomego. Ponadto, beneficjenci
wybudowali 364 i zmodernizowali 556 budynków produkcyjnych, zakupili 20,3
tys. ha użytków rolnych, 3,3 tys. sztuk zwierząt gospodarskich oraz założyli lub
zmodernizowali 1 114 ha sadów lub plantacji wieloletnich. Zdecydowana
większość wspartych gospodarstw zwiększyła skalę produkcji (14,9 tys.
przypadków). W 7,1 tys. przypadków operacje doprowadziły do poprawy
warunków higieny i bezpieczeństwa pracy.
W ramach PROW 2014-2020 wdrażano również operacje typu „Scalanie
gruntów”. Celem scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków
gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej
gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie
rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń

-- 7 of 19 --

8
melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu. W ramach przedmiotowego typu
operacji o uzyskanie wsparcia na realizację scalenia gruntów wraz
z zagospodarowaniem poscaleniowym mógł ubiegać się starosta. Pomoc na
operacje była przyznawana w formie refundacji kosztów kwalifikowalnych
w wysokości maksymalnie 100%, przy czym nie wyższej niż równowartość:
 800 euro na 1 ha gruntów objętych postępowaniem scaleniowym w
województwach dolnośląskim, lubelskim, małopolskim, podkarpackim,
śląskim i świętokrzyskim, poniesionych na wykonanie prac scaleniowych;
 650 euro na 1 ha gruntów objętych postępowaniem scaleniowym w
pozostałych województwach, poniesionych na wykonanie prac
scaleniowych;
 2000 euro na 1 ha scalanych gruntów w województwach dolnośląskim,
lubelskim, małopolskim, podkarpackim, śląskim i świętokrzyskim,
poniesionych na wykonanie zagospodarowania poscaleniowego;
 1900 euro na 1 ha scalanych gruntów w pozostałych województwach,
poniesionych na wykonanie zagospodarowania poscaleniowego.
W ramach przeprowadzonych naborów wniosków (wg stanu na dzień 31 maja
2024 r.) pomoc przyznano na realizację 185 operacji na łączną kwotę prawie
2 mld zł.
Również w ramach PS WPR przewidziano wdrażanie interwencji w zakresie
scaleń, tj. I.10.8 - Scalanie gruntów wraz z zagospodarowaniem poscaleniowym.
O pomoc będzie mógł ubiegać się powiat w wysokości do 100% kosztów
kwalifikowalnych, przy czym nie więcej niż:
 3 600 zł na 1 ha gruntów objętych postępowaniem scaleniowym w
województwach dolnośląskim, lubelskim, małopolskim, podkarpackim,
śląskim i świętokrzyskim, poniesionych na wykonanie prac scaleniowych;
 2 925 zł na 1 ha gruntów objętych postępowaniem scaleniowym w
pozostałych województwach, poniesionych na wykonanie prac
scaleniowych;
 9 000 zł na 1 ha scalanych gruntów w województwach dolnośląskim,
lubelskim, małopolskim, podkarpackim, śląskim i świętokrzyskim,
poniesionych na wykonanie zagospodarowania poscaleniowego;
 8 550 zł na 1 ha scalanych gruntów w pozostałych województwach,
poniesionych na wykonanie zagospodarowania poscaleniowego.
Pierwsze nabory wniosków o przyznanie pomocy planowane są w III kwartale
2024 r.
Ponadto, zgodnie z art. 24 ust. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2024 r.
poz. 589), w 2023 roku KOWR kontynuował udzielanie pożyczek (tzw. pożyczek
innowacyjnych) ze środków uzyskanych z gospodarowania mieniem Zasobu

-- 8 of 19 --

9
WRSP z przeznaczeniem środków na finansowanie działań dotyczących skupu,
przechowywania lub przetwarzania produktów rolnych, a także działań
innowacyjnych i rozwojowych związanych z rozwojem w zakresie produkcji
roślinnej, zwierzęcej, przetwórstwa rolno-spożywczego lub modernizacji
i powiększenia gospodarstw rolnych. Beneficjentami pożyczek mogli być:
 rolnicy indywidualni w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r.
o kształtowaniu ustroju rolnego, prowadzący gospodarstwa rodzinne
w rozumieniu ww. ustawy,
 osoby fizyczne lub osoby prawne mające miejsce zamieszkania/siedzibę na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które, od co najmniej 5 lat prowadzą
działalność gospodarczą w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej,
zwierzęcej, skupu, przechowywania lub przetwórstwa rolno-spożywczego.
Maksymalna kwota pożyczki wynosiła 500 tys. zł, a w przypadku zadań
związanych z zakupem nieruchomości – 3,5 mln zł. Oprocentowanie pożyczek
innowacyjnych jest zmienne i w stosunku rocznym stanowiła równowartość
stopy bazowej ogłaszanej w komunikacie Komisji Europejskiej powiększonej, co
najmniej o 1 punkt procentowy. W latach 2018–2023 do KOWR wpłynęło łącznie
90 wniosków o udzielenie pożyczki tzw. innowacyjnej, podpisano z
beneficjentami 21 umów o udzielenie pożyczek i wypłacono ogółem 5,2 mln zł.
Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa realizuje również zadania wynikające z
ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U .2024
poz. 423 t.j.). Ustawa ta reguluje obrót nieruchomościami rolnymi na rynku
prywatnym oraz nakłada na ich nabywców określone obowiązki oraz
ograniczenia.
Uregulowania wynikające z tej ustawy stanowią jeden z elementów polityki
rolnej państwa prowadzonej m.in. w trosce o zapewnienie bezpieczeństwa
żywnościowego obywateli oraz sprzyjanie rozwojowi obszarów wiejskich. Celem
ustawy jest wzmocnienie ochrony i rozwoju gospodarstw rodzinnych,
zapewnienie właściwego zagospodarowania ziemi rolnej w Rzeczypospolitej
Polskiej oraz wspieranie zrównoważonego rolnictwa prowadzonego w zgodzie
z wymogami dobrej praktyki rolniczej i ochrony środowiska.
Pytanie nr 4. Jakie inicjatywy są realizowane, aby przyspieszyć proces
dezagraryzacji lokalnych gospodarek na obszarach wiejskich?
Pytanie nr 5. Jakie programy rządowe wspierają rozwój przedsiębiorczości i
tworzenie pozarolniczych miejsc pracy w gminach wiejskich i małych miastach?
Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) przetwórstwa rolno-
spożywczego jest ważnym źródłem zatrudnienia dla mieszkańców obszarów
wiejskich i małych miast. Okres pandemii zwiększył bezrobocie i w wielu
przypadkach uniemożliwił utrzymanie i tworzenie nowych miejsc pracy. Należy
wskazać, że ważne jest również tworzenie nowych zakładów przetwórczych.
W efekcie generuje to nowe miejsca pracy zarówno we wspieranych

-- 9 of 19 --

10
przedsiębiorstwach, jak i w ich otoczeniu gospodarczym, w tym w sektorze
rolnym.
W odpowiedzi na ww. problemy, w ramach inwestycji A1.4.1 Krajowego Planu
Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), Agencja Restrukturyzacji i
Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) uruchomiła nabór wniosków na:
 wsparcie MŚP prowadzące działalność w zakresie przetwórstwa lub
wprowadzania do obrotu produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury,
(17.10-18.11.2022) - w naborze złożono ponad 2 tys. wniosków na łączną
kwotę ponad 6 mld zł.
 tworzenie lub modernizację centrów przechowalniczo-dystrybucyjnych lub
rolno-spożywczych rynków hurtowych (1-30.06.2023 r.), gdzie oprócz MŚP
o wsparcie mogły ubiegać się duże przedsiębiorstwa – w naborze złożono
blisko 900 wniosków na łączną ponad 4,5 mld zł.
Ponadto, w ramach inwestycji A1.4.1 KPO ARiMR uruchomiła 2 nabory wniosków
na tzw. „małe przetwórstwo”, w ramach których rolnicy lub rybacy mogli ubiegać
się o wsparcie na przetwarzanie lub wprowadzanie do obrotu produktów
rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, w tym na rozpoczęcie
działalności w tym zakresie. Wspierane mogły być m.in. przedsięwzięcia związane
z rolniczym handlem detalicznym (RHD), działalnością marginalną, lokalną
i ograniczoną (MOL), sprzedażą bezpośrednią. Dzięki tym przedsięwzięciom
zakłada się, że zostaną utworzone dodatkowe miejsca pracy na obszarach
wiejskich, nie tylko w sektorze drobnego przetwórstwa, ale także w otoczeniu
biznesowym, co pozytywnie wpłynie na wielofunkcyjny rozwój obszarów
wiejskich.
Dodatkowo, w procesie II rewizji KPO zaproponowano zwiększenie o 600 mln
EUR budżet inwestycji A1.4.1 KPO. Środki te planuje się przeznaczyć m.in. na:
wsparcie dla rolników i rybaków na rozpoczęcie lub rozwój działalności z zakresu
przetwórstwa (na tzw. „małe przetwórstwo”); zwiększenie środków na
przedsięwzięcia zgłoszone do objęcia wsparciem przez MŚP przetwórstwa rolno-
spożywczego oraz zwiększenie środków w naborze na tworzenie lub
modernizację centrów przechowalniczo-dystrybucyjnych i rolno-spożywczych
rynków hurtowych.
Należy również wskazać, że propagowanie lokalnych, tradycyjnych czy
sezonowych produktów pogłębia spójność społeczną (konsumentów,
producentów i sprzedawców), a także przyczynia się do poprawy stanu
środowiska naturalnego. Im krótszy jest łańcuch dostaw, tym łatwiej jest
zachować i przekazać autentyczność i oryginalność żywności, jeśli chodzi o jej
przynależność kulturową, tradycyjne metody produkcji i pochodzenie
składników.
Ważnym sposobem poprawy pozycji producenta rolnego w łańcuchach jest
przede wszystkim rolniczy handel detaliczny (RHD). Działalność ta polega na
produkcji żywności pochodzącej w części z własnej uprawy, hodowli lub chowu

-- 10 of 19 --

11
podmiotu działającego na rynku spożywczym i zbywaniu takiej żywności
konsumentowi końcowemu lub do zakładów prowadzących handel detaliczny
z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.
W ramach tzw. „programów premiowych” finansowanych przy pomocy środków
UE, na rozwój przedsiębiorczości i tworzenie pozarolniczych miejsc pracy w
gminach wiejskich, była udzielana pomoc w ramach poddziałania 6.2 „Pomoc na
rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich"
objętego PROW. Pomoc była przyznawana w formie premii w wysokości
wskazanej przez wnioskodawcę i uzależnionej od liczby planowanych do
utworzenia miejsc pracy, odpowiednio:
 150 000 zł, jeżeli operacja przewiduje utworzenie co najmniej 1 miejsca
pracy;
 200 000 zł, jeżeli operacja przewiduje utworzenie co najmniej 2 miejsc pracy;
 250 000 zł, jeżeli operacja przewiduje utworzenie co najmniej 3 miejsc pracy.
Pomoc była przyznawana na operację związaną z:
 podejmowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej po raz pierwszy;
 podejmowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej ponownie po
upływie co najmniej 24 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub
zakończenia, poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy;
 rozszerzeniem przedmiotu prowadzonej działalności pozarolniczej o rodzaj
działalności określonej kodem Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na
poziomie podklasy podejmowany po raz pierwszy albo ponownie po upływie
co najmniej 24 miesięcy od dnia wykreślenia kodu Polskiej Klasyfikacji
Działalności (PKD) na poziomie podklasy określającego dany rodzaj
działalności z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,
poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy.
Miejsce wykonywania działalności pozarolniczej zostało ograniczone do
miejscowości należącej do: gminy wiejskiej lub gminy miejsko-wiejskiej,
z wyłączeniem miast liczących powyżej 5 tysięcy mieszkańców, lub gminy
miejskiej, z wyłączeniem miejscowości liczących powyżej 5 tysięcy mieszkańców.
Za koszty, które mogły zostać objęte premią były uznawane te, które zostały
poniesione w związku z realizacją inwestycji w środki trwałe i inne związane
z działalnością pozarolniczą opisaną kodem PKD, na realizację, których
wystąpiono o pomoc w jednym wniosku o przyznanie pomocy. Pomoc
przyznawano, jeżeli biznesplan zapewniał zgodność szacunkowych wartości
planowanych inwestycji w środki trwałe z cenami rynkowymi oraz przewidywał:
 wydatki w kwocie stanowiącej co najmniej 100% kwoty pomocy, w tym
inwestycje w środki trwałe o szacunkowej wartości równej co najmniej
kwocie stanowiącej 70% kwoty pomocy, które zapewnią uzyskanie
najlepszych efektów z danych nakładów;

-- 11 of 19 --

12
 zakup wyłącznie nowych maszyn, urządzeń, środków transportu oraz
wyposażenia, przy czym planowane wydatki na zakup samochodu
osobowego nie mogą stanowić więcej niż 50% kwoty pomocy;
 utworzenie co najmniej jednego miejsca pracy, związanego bezpośrednio
z podejmowaną działalnością pozarolniczą objętą pomocą;
 że działalność jest dochodowa.
Podobnie, w ramach PS WPR 2023-2027, interwencja LEADER/RLKS
ukierunkowana jest na budowanie lokalnej tożsamości bazującej na aktywizacji
społecznej i przy wykorzystaniu miejscowych zasobów w sposób zapewniający
najlepsze zaspokojenie potrzeb społeczności wiejskich, w tym poprzez
wykorzystanie wiedzy, innowacji i rozwiązań cyfrowych.
Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS) jest obecnie narzędziem,
które umożliwia zastosowanie inicjatywy Leader także w ramach pozostałych
funduszy UE, w oparciu o wspólną podstawę prawną (wielofunduszowość).
Rozwiązanie to po raz pierwszy wprowadzono w perspektywie 2014-2020.
Wielofunduszowość, w pełnej formule w perspektywie 2014–2020, wdrażały dwa
województwa: kujawsko-pomorskie i podlaskie. W obecnej perspektywie (2021-
2027) wielofunduszowość wdraża 10 województw: kujawsko- pomorskie,
lubuskie, małopolskie, podkarpackie, podlaskie, pomorskie, śląskie,
świętokrzyskie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie.
W PS WPR 2023-2027 wsparcie w ramach interwencji LEADER/RLKS udzielane
będzie na operacje mające na celu:
1. rozwój przedsiębiorczości, w tym rozwój biogospodarki lub zielonej
gospodarki poprzez: podejmowanie pozarolniczej działalności gospodarczej
przez osoby fizyczne; rozwijanie pozarolniczej działalności gospodarczej;
2. rozwój pozarolniczych funkcji małych gospodarstw rolnych w zakresie
tworzenia lub rozwijania: gospodarstw agroturystycznych; zagród
edukacyjnych; gospodarstw opiekuńczych;
3. rozwój współpracy poprzez tworzenie lub rozwijanie krótkich łańcuchów
żywnościowych;
4. poprawę dostępu do usług dla lokalnych społeczności, z wyłączeniem
inwestycji infrastrukturalnych oraz operacji w zakresach wymienionych
punktach 1-3;
5. przygotowanie koncepcji inteligentnej wsi;
6. poprawę dostępu do małej infrastruktury publicznej;
7. kształtowanie świadomości obywatelskiej o znaczeniu zrównoważonego
rolnictwa, gospodarki rolno-spożywczej, zielonej gospodarki,
biogospodarki, wsparcie rozwoju wiedzy i umiejętności w zakresie
innowacyjności, cyfryzacji lub przedsiębiorczości, a także wzmacnianie

-- 12 of 19 --

13
programów edukacji liderów życia publicznego i społecznego,
z wyłączeniem inwestycji infrastrukturalnych;
8. włączenie społeczne seniorów, ludzi młodych lub osób w niekorzystnej
sytuacji;
9. ochronę dziedzictwa kulturowego lub przyrodniczego polskiej wsi.
W zależności od zakresu operacji, wsparcie będą mogły otrzymać: osoby
fizyczne, w tym wykonujące działalność gospodarczą; osoby prawne, w tym
organizacje pozarządowe, jednostki sektora finansów publicznych, mikro-
i małe przedsiębiorstwa lub LGD w ramach projektów grantowych lub
operacji własnych oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości
prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.
Wsparcie udzielane będzie w formie dotacji w postaci ryczałtu w zakresie:
1. podejmowania pozarolniczej działalności gospodarczej przez osoby
fizyczne, tworzenia gospodarstw agroturystycznych, zagród edukacyjnych
oraz gospodarstw opiekuńczych – do wysokości 150 tys. zł,
2. tworzenia krótkich łańcuchów żywnościowych – do wysokości 350 tys. zł,
3. projektów grantowych do wysokości 500 tys. zł, przy czym wysokość
pojedynczego grantu:
• na sfinansowanie przygotowania jednej koncepcji inteligentnej wsi,
indykatywna kwota jednostkowa wynosi 4 tys. zł,
• na przygotowanie projektu partnerskiego wynosi:
 do 50 tys. w przypadku projektu partnerskiego z podmiotem z obszaru
innej LSR z Polski,
 do 150 tys. zł – w przypadku międzynarodowego projektu partnerskiego
(z podmiotem z obszaru innej LSR z innego kraju),
 w pozostałych zakresach zadań objętych grantami - ustalana będzie na
bazie projektu budżetu (art. 83 ust. 1 lit. c oraz ust. 2 lit. b); maksymalna
kwota zostanie określona w oparciu o dane historyczne.
W pozostałych przypadkach (w tym na operacji własne) wsparcie będzie miało
formę dotacji w postaci refundacji kosztów kwalifikowalnych do wysokości 500
tys. zł. Intensywność wsparcia będzie wynosiła do:
 do 65% kosztów kwalifikowalnych, z wyłączeniem operacji realizowanych
w ramach rozwoju pozarolniczych funkcji małych gospodarstw rolnych,
 do 85% kosztów kwalifikowalnych w przypadku operacji realizowanych
w ramach rozwoju pozarolniczych funkcji małych gospodarstw rolnych,
 do 100% kosztów kwalifikowalnych na operacje obejmujące inwestycje
nieprodukcyjne w przypadku podmiotów innych niż jednostki sektora
finansów publicznych,

-- 13 of 19 --

14
 do 75% kosztów kwalifikowalnych na operacje obejmujące inwestycje
nieprodukcyjne w przypadku jednostek sektora finansów publicznych,
z czego pomoc finansowa z EFRROW wynosi maksymalnie 55% kosztów
kwalifikowalnych, a pozostałe 20% kosztów kwalifikowalnych ze środków
budżetu państwa.
Od 2016 r. MRiRW realizuje projekt „Odpoczywaj na wsi”, który finansowany jest
z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Głównym celem
projektu jest kreowanie wizerunku obszarów wiejskich, jako turystycznego rynku
oferującego zróżnicowane i całoroczne atrakcje oraz podnoszenie rangi turystyki
wiejskiej, w tym agroturystyki, w środowisku sektora turystycznego. Efektem
działań informacyjnych, edukacyjnych i promocyjnych w ramach projektu jest
wymiana wiedzy pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w rozwoju obszarów
wiejskich oraz wzrost zainteresowania turystyką wiejską wśród konsumentów, co
wpływa bezpośrednio na wspieranie włączenia społecznego, ograniczenie
ubóstwa i rozwój gospodarczy na obszarach wiejskich. Projekt „Odpoczywaj na
wsi” jest istotnym przejawem wsparcia przedsiębiorczości na wsi. Zakłada się
kontynuację projektu w kolejnych latach.
W zakresie wspierania przedsiębiorczości na terenach wiejskich od 2018 roku
funkcjonuje ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich
(Dz.U. z 2018 r., poz. 2212, z późn. zm.). Ustawa określa formy i zasady
dobrowolnego zrzeszania się w kołach gospodyń wiejskich, tryb ich zakładania
oraz organizację kół gospodyń wiejskich działających na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa dała kołom możliwości takie jak:
 uzyskanie osobowości prawnej,
 możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów
(UEPiK),
 możliwość prowadzenia działalności gospodarczej,
 możliwość ubiegania się o środki finansowe w ramach konkursów i dotacji,
 brak konieczności posiadania kasy fiskalnej,
 opieka Pełnomocnika ARiMR do spraw kół gospodyń wiejskich w biurach
powiatowych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
 możliwość otrzymania pomocy finansowej raz w roku kalendarzowym.
Na podstawie ustawy realizowana jest także pomoc finansowa z budżetu
państwa dla kół gospodyń wiejskich na realizację celów statutowych. Pomoc
finansowa udzielana jest kołom gospodyń wiejskich wpisanym do Krajowego
Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonego przez ARMiR. 25 marca br.
uruchomiony został nabór wniosków o przyznanie pomocy finansowej na rok
2024.
KGW otrzymane wsparcie mogą przeznaczyć na realizację celów statutowych,
związanych w szczególności z:

-- 14 of 19 --

15
 prowadzeniem działalności społeczno-wychowawczej i oświatowo-kulturalnej
w środowiskach wiejskich;
 prowadzeniem działalności na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów
wiejskich;
 wsparciem rozwoju przedsiębiorczości kobiet;
 inicjowaniem i prowadzeniem działań na rzecz poprawy warunków życia
i pracy kobiet na wsi; upowszechnianiem i rozwijaniem form współdziałania,
gospodarowania i racjonalnych metod prowadzenia gospodarstw domowych;
 reprezentowaniem interesów środowiska kobiet wiejskich wobec organów
administracji publicznej;
 rozwijaniem kultury ludowej, w tym w szczególności kultury lokalnej i
regionalnej.
Rolnicy, którzy chcą wesprzeć budżet domowy dodatkowymi środkami mają
możliwość jednoczesnego prowadzenia działalności rolniczej i pozarolniczej
działalności gospodarczej bez utraty statusu ubezpieczeniowego w KRUS. Z uwagi
jednak, że taka możliwość stanowi wyjątek od generalnych zasad
ubezpieczeniowych, rozwiązanie to zostało obwarowane dodatkowymi
wymaganiami, takimi jak m.in.: kwota graniczna (tj. kwota należnego podatku
dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej
działalności gospodarczej, przekroczenie której skutkuje wyłączeniem rolników
lub domowników, prowadzących dodatkowo pozarolniczą działalność
gospodarczą lub współpracujących przy prowadzeniu tej działalności, z
ubezpieczenia społecznego rolników i objęcie ich ubezpieczeniem społecznym
w systemie powszechnym), czy też wymagany okres podlegania ubezpieczeniu
społecznemu rolników przed rozpoczęciem prowadzenia oprócz działalności
rolniczej dodatkowo działalności pozarolniczej. W ten sposób ograniczana jest
możliwość nabywania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych rolniczych
przez osoby, które stać na opłacanie składek w powszechnym systemie
ubezpieczeniowym, gdzie świadczenia są pochodną opłacanych składek bez
udziału budżetu państwa w ich finansowaniu.
W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi trwają obecnie prace nad
rozwiązaniami prawnymi w zakresie prowadzenia gospodarstw opiekuńczych.
Gospodarstwa opiekuńcze, to forma rolnictwa społecznego, łącząca czynne
gospodarstwo rolne z profesjonalnymi usługami społecznymi w zakresie opieki.
Ich prowadzeniem zajmują się rolnicy lub domownicy gospodarstw rolnych.
Klientami tego typu gospodarstw są osoby potrzebujące wsparcia, głównie
seniorzy. W ramach gospodarstw opiekuńczych podopieczni korzystają z rożnego
rodzaju form wsparcia oraz terapii z udziałem zwierząt. Gospodarstwa
opiekuńcze są odpowiedzią na wyzwania związane ze starzejącym się
społeczeństwem na obszarach wiejskich i mogą być źródłem dodatkowych
dochodów dla rolników. Więcej informacji o gospodarstwach opiekuńczych na
obszarach wiejskich znajduje się na stronie: https://growid.pl

-- 15 of 19 --

16
Ponadto, w programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-
2027 współfinansowanym ze środków EFS+ studenci ostatniego roku studiów,
absolwenci szkół wyższych poszukujący pracy, osoby bezrobotne i osoby
o niskich dochodach mogą ubiegać się o pożyczki na podjęcie działalności
gospodarczej. Projekt jest wdrażany w formie instrumentu finansowego przez
Bank Gospodarstwa Krajowego (fundusz powierniczy) oraz wybrane przez niego
w zamówieniu publicznym instytucje finansowe (podmioty wdrażające fundusze
szczegółowe – zgodnie z rozporządzeniem ogólnym). Łączna wartość tego
projektu to 674 mln zł. Zakłada się, że z pożyczek skorzysta 6900 osób.
Dodatkowo, w programach regionalnych ze środków EFS+ w ramach projektów
powiatowych urzędów pracy udzielane jest wsparcie w postaci bezzwrotnych
dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Wsparcie udzielane jest
osobom zarejestrowanym jako bezrobotne, w tym osobom młodym, na zasadach
określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Pytanie nr. 6. Jakie działania podejmuje rząd, aby zwiększyć poziom
wykształcenia i kwalifikacji zawodowych mieszkańców tych regionów?
Jedną z kluczowych inicjatyw, którą realizuje Rząd w ramach funduszy UE są
Kluby Rozwoju Cyfrowego finansowane z programu Fundusze Europejskie dla
Rozwoju Społecznego na lata 2021-2027 (FERS). Mają to być ośrodki aktywizacji
cyfrowej lokalnej społeczności (w szczególności osób dorosłych), tworzone przez
gminy. Celem funkcjonowania Klubów będzie rozwijanie świadomości i chęci
wejścia w „świat cyfrowy”, korzystania z komputera i internetu, a także pomoc
w nabywaniu umiejętności, aby robić to w sposób bezpieczny. Edukatorzy,
zatrudnieni w Klubach, będą udzielali doraźnych porad, dotyczących zgłaszanych
problemów i potrzeb (np. jak wysłać pismo do urzędu przez ePUAP czy skorzystać
z e-recepty), a także będą prowadzili szkolenia w zakresie podstawowych
umiejętności cyfrowych. Szczególny nacisk edukatorzy będą kładli na wsparcie
osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym – czyli m.in. mieszkańców obszarów
wiejskich, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi
potrzebami.
Podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych w społeczeństwie będzie
skutkować m.in. lepszym dostępem do różnego rodzaju e-usług (np. możliwość
załatwienia sprawy urzędowej przez internet, bez konieczności dotarcia do
urzędu), dalszego kształcenia (dzięki możliwości skorzystania z dostępnych na
rynku szkoleń on-line), a także otworzy lepsze możliwości zatrudnienia
(kompetencje cyfrowe w wielu zawodach są niezbędne).
Ze środków EFS+ w programach regionalnych zarządzanych przez poszczególne
urzędy marszałkowskie, istnieje możliwość uzyskania dofinansowania wsparcia
szkoleniowego pracowników zgodnie w potrzebami pracodawców. W tym
zakresie obowiązuje system popytowy, a więc zgodny z potrzebami pracodawcy.
Oznacza to, że co do zasady tematy szkoleń nie są definiowane z góry.
Dofinansowanie szkoleń odbywa się przez Bazę Usług Rozwojowych -
pracodawca wybiera z dostępnej w Bazie oferty szkolenie, które najbardziej

-- 16 of 19 --

17
odpowiada potrzebom jego pracowników, a następnie dostaje dofinansowanie.
Wykonawcami szkoleń mogą być wyłącznie podmioty zarejestrowane w Bazie.
Na tych samych zasadach, a więc w ramach systemu popytowego, ze szkoleń
dostępnych w Bazie Usług Rozwojowych mogą korzystać osoby indywidualne
zainteresowane podnoszeniem kompetencji lub uzyskiwaniem kwalifikacji z
własnej inicjatywy. Wsparcie EFS+ w tym zakresie zaplanowane jest we
wszystkich regionach.
Pytanie nr 7. Jakie środki są przewidziane na zwiększenie mobilności
zawodowej mieszkańców obszarów wiejskich i małych miast?
Osoby bierne zawodowo i z grup zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem
społecznym, takie jak np. korzystające ze świadczeń pomocy społecznej,
opuszczające pieczę zastępczą, osoby z niepełnosprawnościami, osoby w kryzysie
bezdomności, opuszczające placówki opieki instytucjonalnej, należące do
społeczności marginalizowanych (tj. Romowie) mogą być wspierane przez
jednostki pomocy społecznej lub inne podmioty, takie jak organizacje
pozarządowe w projektach finansowanych z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus (EFS +) w ramach programów regionalnych Polityki Spójności
UE w zakresie aktywizacji zawodowej i społecznej. Działania te mają na celu
nabycie, odbudowę lub podtrzymanie umiejętności dotyczących uczestniczenia
w życiu społecznym, funkcjonowania w miejscu pracy, zapobiegające ubóstwu
oraz procesom marginalizacji.
Przykładem działania Rządu, które jest kierowane do słabszych samorządów
i sprzyja zwiększeniu mobilności zawodowej mieszkańców obszarów wiejskich
i małych miast, jest również program Aktywny Maluch (wcześniejsza nazwa:
Maluch+), w ramach którego podejmowane są działania w zakresie wsparcia
i rozwoju systemu opieki nad dziećmi do lat 3. Program łączy w sobie różne
źródła finasowania, czyli dofinansowanie krajowe ze środkami z Europejskiego
Funduszu Społecznego Plus (EFS+) w ramach programu Fundusze Europejskie dla
Rozwoju Społecznego (FERS) oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy
i Zwiększania Odporności (KPO). Na ten cel przeznaczono środki w wysokości
blisko 6,5 mld zł, co pozwoli na stworzenie ponad 102 tys. nowych miejsc opieki
nad najmłodszymi dziećmi. Realizacja programu opiera się o wspólne zasady
i uproszczoną formę aplikowania o środki. Preferencje w pozyskaniu środków
mają gminy, w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna
instytucja opieki nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Ze środków KPO
finansowane są działania inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki
(m.in. budowa lub remont budynków), natomiast z EFS+ wspierane będą z kolei
działania dot. utworzenia i funkcjonowania miejsc opieki w początkowym okresie
(tj. przez pierwsze 36 miesięcy).
Pytanie nr 8. Jakie są plany rządu dotyczące zwiększenia atrakcyjności
inwestycyjnej regionów zagrożonych trwałą marginalizacją?
Działania rozwojowe podejmowane na rzecz regionów zagrożonych trwałą
marginalizacją, które są położone głównie w pasie północnej i wschodniej Polski,

-- 17 of 19 --

18
będą obejmowały przedsięwzięcia w zakresie stałego podnoszenia atrakcyjności
inwestycyjnej, wzmacniania konkurencyjności regionalnych gospodarek
i długofalowego pobudzenia aktywności ekonomicznej w wymiarze
ponadregionalnym. W tym zakresie wspierane są m.in. następujące działania:
 współpraca ponadregionalna między uczelniami w zakresie badań naukowych
i tworzenia oferty edukacyjnej komplementarnej do działań uczelni spoza
regionu (krajowych i zagranicznych), w celu podniesienia jakości kształcenia i
prowadzonych badań, lepszego dostosowania profilu kształcenia do potrzeb
rynku pracy oraz współpraca między sektorem nauki i przedsiębiorstw,
 rozwój innowacji gospodarczych i technologii informacyjno-komunikacyjnych,
 uzupełnienie braków w wyposażeniu infrastrukturalnym, w tym
infrastruktury dostępu do szerokopasmowego Internetu, m.in. w celu
zwiększenia poziomu wykorzystania technologii
informacyjno-komunikacyjnych,
 poprawa dostępności transportowej zewnętrznej i wewnętrznej poprzez
rozbudowę połączeń do granic kraju, makroregionu, jak również w granicach
makroregionu, jak i pomiędzy mniejszymi miejscowościami a ośrodkami
regionalnymi oraz rozwijanie i integrowanie systemów transportu
zbiorowego, w tym miejskiego,
 tworzenie wspólnej, komplementarnej oferty gospodarczej, opartej
o endogeniczne potencjały makroregionu, w tym inteligentne specjalizacje
oraz promocję gospodarczą regionów z Polski wschodniej,
 działania na rzecz obszarów o wysokich walorach przyrodniczych
i krajobrazowych, jak też opartych o potencjał uzdrowiskowy i walory
kulturowe stanowiące o ich wysokiej atrakcyjności turystycznej, m.in. na
potrzeby srebrnej turystki oraz tworzenie oferty turystycznej, kulturalnej
bazującej na walorach regionu,
 podejmowanie działań na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska (w tym
dostosowanie/adaptacja do zmian klimatu),
 rozwój przedsiębiorczości, w tym start-upowej,
 wzmacnianie kapitału społecznego oraz tworzenie zachęt i wzmacnianie
procesu sieciowania i tworzenia partnerstw międzysektorowych i
terytorialnych (w ramach MOF, miejsko-miejskich i miejsko-wiejskich), w tym
wspieranie inicjatyw na rzecz poprawy jakości życia,
 wzrost aktywności zawodowej mieszkańców.
Ponadto, ważnym aspektem działań dotyczących zwiększenia atrakcyjności
inwestycyjnej regionów zagrożonych trwałą marginalizacją jest fakt, że w wyniku
wojny na Ukrainie część województw wschodniej Polski utraciło korzyści płynące
z możliwości współpracy ze swoimi wschodnimi sąsiadami, jak również na skutek
agresji rosyjskiej na Ukrainę oraz wojny hybrydowej na granicy polsko-

-- 18 of 19 --

19
białoruskiej - regiony te stały się mniej atrakcyjne dla potencjalnych inwestorów.
Konsekwencje obecnej sytuacji geopolitycznej, w szczególności dotyczą gmin
przygranicznych, co niewątpliwie wpływa na ich sytuację społeczno-gospodarczą,
a także zmusza do przedefiniowania priorytetów rozwoju i szukania nowych
ścieżek wzrostu. Dlatego też, atrakcyjność inwestycyjna regionów zagrożonych
trwałą marginalizacją jest wspierana w ramach programów krajowych, takich jak
FEPW, gdzie Polska wschodnia otrzymuje środki finansowe na projekty
infrastrukturalne, edukacyjne, zdrowotne oraz rozwój przedsiębiorczości.
Fundusze te pomagają poprawić warunki życia i pracy, co jest kluczowe dla
przyciągania inwestycji. Zwiększeniu atrakcyjności inwestycyjnej regionów
sprzyjają także działania realizowane zarówno w ramach programów
regionalnych Polityki Spójności 2021-2027, programów Wspólnej Polityki Rolnej,
jak i ww. programów wieloletnich i inicjatyw finansowanych ze środków budżetu
państwa.
Ponadto, w Polsce wschodniej funkcjonują Specjalne Strefy Ekonomiczne, które
oferują ulgi podatkowe oraz inne zachęty dla inwestorów, np. Suwalska Specjalna
Strefa Ekonomiczna, Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna. W Polsce
Wschodniej działają również parki technologiczne, inkubatory przedsiębiorczości
oraz klastry przemysłowe, które wspierają innowacyjne projekty i rozwój małych
i średnich przedsiębiorstw. Przykładem jest Wschodni Akcelerator Biznesu.
Obok działań inwestycyjnych, podejmowane są również inicjatywy, których
celem jest rozwój kompetencji i umiejętności samorządów lokalnych m.in.
z obszarów wiejskich i małych miast do współpracy w partnerstwach JST,
planowania strategicznego i realizacji projektów rozwojowych. W latach 2020-
2023 wdrożono 3-letni projekt doradczy finansowany z Polityki Spójności pod
nazwą Centrum Wsparcia Doradczego, w ramach którego ponad 700
samorządów lokalnych z 76 partnerstw z całej Polski, w tym z regionów Polski
północnej i wschodniej uzyskało profesjonalne doradztwo rozwojowe.
Wspierano dwa kluczowe obszary kompetencji samorządów. Pierwszy obszar
dotyczył umiejętności w zakresie projektowania i przyjęcia strategii
terytorialnych partnerstw JST. Drugi obszar, to wzmocnienie potencjału
administracji lokalnej w zakresie kluczowych kompetencji zarządczych i
specjalistycznych. Ważnym aspektem projektu była także promocja korzyści ze
współpracy i angażowanie partnerów społeczno-gospodarczych i organizacji
pozarządowych do wspólnej pracy nad kreowaniem rozwoju partnerstwa.
Szczegółowe informacje o projekcie są dostępne na stronie: https://cwd.info.pl/
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 19 of 19 --