Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 20 lipca 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.11.2024.RJ
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3099 w sprawie przeciwdziałania
niekontrolowanej suburbanizacji oraz wpływu zmian demograficznych na
strukturę gospodarki w kontekście polityki regionalnej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, odnosząc się do
pytań w niej zawartych, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Ad pyt. 1: Jakie konkretne działania podejmuje rząd w celu przeciwdziałania
niekontrolowanej suburbanizacji w obszarach miejskich i wiejskich?
Ad pyt. 4: Jakie inicjatywy są planowane w celu integracji planowania
przestrzennego w miastach i na obszarach wiejskich, aby zapobiec
niekontrolowanej suburbanizacji?
Kluczowym dokumentem warunkującym prowadzenie polityki rządu wobec
obszarów miejskich jest Krajowa Polityka Miejska 2030 (KPM 2030). Wdrażanie
i monitorowanie realizacji KPM 2030 i jej Planu Implementacji, czyli dokumentu
określającego szczegółowe zadania, podmioty za nie odpowiedzialne oraz ich
harmonogram, zapewnia Rada Wykonawcza ds. wdrażania KPM 2030. Rada
Wykonawcza koordynuje działania i realizację polityk sektorowych odnoszących
się do miast i ich obszarów funkcjonalnych. Jednym z głównych celów KPM 2030
jest Miasto kompaktowe – co oznacza dążenie do rozwoju obszarów miejskich
w sposób zrównoważony i odpowiedzialny oraz do racjonalnego wykorzystania

-- 1 of 11 --

2
przestrzeni i dostępnych zasobów. Wyzwania miast związane z suburbanizacją
oraz szerzej z brakiem ładu przestrzennego zostały wyróżnione w KPM 2030 jako
kluczowe problemy, dla których wskazane zostały priorytetowe kierunki
rozwiązań, są to:
1. Wyzwanie I: Dbałość o ład przestrzenny i estetyczny
2. Wyzwanie II: Niwelowanie procesów chaotycznej suburbanizacji
3. Wyzwanie III: Wzmocnienie współpracy samorządowej w ramach
miejskich obszarów funkcjonalnych
Jak zdiagnozowano w KPM 2030 dla rozwiązania problemów suburbanizacji
potrzebne są zmiany w planowaniu przestrzennym, lepsza integracja planowania
przestrzennego ze społeczno-gospodarczym oraz wzmacnianie form współpracy
jednostek samorządu terytorialnego.
Część postulatów KPM 2030 została spełniona w przyjętej przez Sejm RP 7 lipca
2023 r. ustawie o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym (Dz. U. poz. 1688). Ustawa ta, w której sprawie projekt wniesiony
został przez Radę Ministrów, stanowi pierwszy etap reformy systemu planowania
i zagospodarowania przestrzennego. Większość przepisów nowelizacji weszła
w życie 24 września 2023 r. Celem nowelizacji jest zapewnienie zrównoważonego
rozwoju kraju przy zachowaniu ładu przestrzennego i uwzględnieniu interesu
publicznego. Istotne jest uproszczenie procesu inwestycyjnego i zwiększenie
skuteczności planowania przestrzennego. Przyjęte przepisy mają zapobiegać
postępującej, chaotycznej suburbanizacji i dewastacji przestrzeni, przywracać
racjonalność procesów gospodarowania przestrzenią oraz ustanawiać silne
podstawy dla sprawnej realizacji procesów inwestycyjno-budowlanych
i zapewniać inwestorom stabilność warunków inwestowania. Uchwalone
regulacje mają na celu poprawę funkcjonowania planowania przestrzennego, by
w efekcie możliwa była racjonalizacja wydatków publicznych na rozwój
i późniejszą eksploatację infrastruktury. W Ministerstwie Rozwoju i Technologii
trwają prace nad drugą częścią nowelizacji, dotyczącą poziomu regionalnego
i krajowego.
Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
wprowadza wymóg:
 aby wszystkie gminy przygotowały i przyjęły strategię związaną
z zagospodarowaniem terenu na terenie gminy (strategia z modelem
struktury funkcjonalno-przestrzennej);
 aby wszystkie gminy przygotowywały i uchwalały Plany Ogólne
zagospodarowania przestrzennego, które mają stanowić prawo
miejscowe. Będą one określać ogólne zasady zabudowy na obszarze
gminy i opierać się na strategii gminy w zakresie zagospodarowania
przestrzennego. Plan ogólny gminy wskaże tereny uzupełnienia
zabudowy. Tereny zostaną wyznaczone na precyzyjnie ustalonych
zasadach wyznaczania w zbliżeniu do już istniejącej zabudowy. Ma to na
celu umożliwienie wypełnienia luk między istniejącymi zabudowaniami,

-- 2 of 11 --

3
a jednocześnie ograniczenie rozlewania się zabudowy na inne tereny.
Plan ogólny będzie w takim samym stopniu wiążący dla ustaleń planów
miejscowych, jak i decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu, jednocześnie wyznaczając obszary, na których wydanie decyzji
o warunkach zabudowy jest dopuszczalne. Dzięki temu rozwiązaniu gminy
będą posiadały większy wpływ na to, gdzie może rozwijać się zabudowa
i jaki charakter ma ta zabudowa utrzymywać. Jest to niezbędne
rozwiązanie, aby można było przeciwdziałać niekontrolowanemu
rozlewaniu się zabudowy;
 który zobowiązuje inwestorów do realizacji dodatkowych przedsięwzięć
na rzecz gminy przy realizacji nowych przedsięwzięć deweloperskich,
mających na celu m.in. ograniczenie rozwoju budownictwa
mieszkaniowego bez wystarczającego świadczenia usług.
Ponadto ważnymi rozwiązaniami zawartymi w ustawie dotyczącymi zapobiegania
niekontrolowanej suburbanizacji są:
 zdefiniowanie procesu, w którym zainteresowane strony mogą
uczestniczyć w opracowywaniu strategii i planów ogólnych w gminach;
 zmiany w przepisach dotyczących procedury, które mają na celu
uproszczenie, ujednolicenie i przyspieszenie procesu sporządzania aktów
planowania przestrzennego poprzez wprowadzenie trybu uproszczonej
procedury planistycznej w konkretnych przypadkach. Ponadto
umożliwienie równoczesnego prowadzenia procedur dla różnych aktów
oraz ograniczenie konieczności powtarzania konsultacji społecznych;
 zmiany w wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy (decyzja WZ);
Dotychczasowy sposób wydawania warunków zabudowy powodował
niekontrolowane rozlewanie się zabudowy. Powiązanie decyzji WZ
z planem ogólnym gminy będzie przeciwdziałać lokalizowaniu zabudowy
poza obszarem zwartej zabudowy, co często wymusza na gminach
dodatkowe inwestycje związane z komunikacją czy infrastrukturą
techniczną i społeczną. Zgodnie z intencją ustawodawcy z 2003 roku
decyzje WZ miały być wykorzystywane sporadycznie, a stały się
zjawiskiem powszechnym, powodując chaos przestrzenny. Stąd
proponowany przepis o powiązaniu wydawania decyzji WZ z położeniem
na obszarze uzupełnienia zabudowy w planie ogólnym gminy oraz
wymogiem zgodności z planem ogólnym w zakresie funkcji zabudowy
oraz parametrów i wskaźników urbanistycznych. Dodatkowo nowe
decyzje WZ będą ważne przez 5 lat od dnia, w którym staną się
prawomocne. Tyle czasu inwestor będzie miał na uzyskanie np.
pozwolenia na budowę czy też rozpoczęcie realizacji inwestycji.
Na realizację zadań gmin wynikających z ww. ustawy przeznaczono niemal 200
mln euro z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (w inwestycji
A1.3.1 KPO). Nabór wniosków już się rozpoczął. Inwestycje związane z
wdrożeniem nowych przepisów w zakresie planowania przestrzennego będą

-- 3 of 11 --

4
obejmowały dwa rodzaje działań: współfinansowanie przygotowania
dokumentów strategicznych JST oraz system szkoleń dla planistów
uczestniczących w zintegrowanym procesie planowania rozwoju gminy.
Inwestycja polega na udzieleniu wsparcia dla gmin poprzez współfinansowanie
sporządzenia strategii rozwoju, zgodnie z przepisami ustawy o samorządzie
gminnym oraz gminnych programów rewitalizacji; planów ogólnych oraz
przekształcenia planów miejscowych.
Zgodnie z KPM 2030, sposobem na przeciwdziałanie niekontrolowanej
suburbanizacji jest także zacieśnianie współpracy pomiędzy jednostkami
samorządu terytorialnego, tworzącymi obszar funkcjonalny, np. miejski obszar
funkcjonalny lub obszar metropolitalny. Dzięki temu koordynacja procesów
planowania przestrzennego w poszczególnych gminach staje się łatwiejsza, co
pozwala ograniczać negatywne skutki niekontrolowanego rozwoju miast. Na
konieczność wspólnego działania samorządów w różnych obszarach wskazuje
również raport OECD pt. „Urban-rural linkages in Poland”, przygotowany we
współpracy z MFiPR.
Realizując krajową politykę miejską, MFiPR rozpoczęło prace nad propozycjami
rozwiązań, które mogłyby ułatwić współpracę jednostek samorządu
terytorialnego. W tym obszarze MFiPR współpracuje również z Ministerstwem
Spraw Wewnętrznych i Administracji. Oba resorty, angażując również
przedstawicieli samorządów terytorialnych czy korporacji samorządowych,
przygotowują koncepcję uelastycznienia zasad współpracy i poprawy jej
efektywności, również w obszarze planowania przestrzennego i ograniczania
niekontrolowanej suburbanizacji.
W kontekście suburbanizacji, która ma często podłoże ekonomiczne, w projekcie
KPM 2030 wskazuje się także na potrzebę wsparcia i rozwoju różnych form
wspomaganego budownictwa mieszkaniowego. Rozwiązania takie będą mogły
przyczynić się do racjonalizacji kosztów po stronie samorządów i jednocześnie
ograniczać występowanie niekorzystnych zjawisk na terenach podmiejskich jak
i na terenie samych miast.
Ponadto MFiPR realizuje projekt Partnerska Inicjatywa Miast będący projektem
strategicznym KPM 2030. Projekt PIM polega na wspieraniu procesu wymiany
wiedzy oraz wzajemnego uczenia się miast w wybranych obszarach
tematycznych powiązanych bezpośrednio z celami KPM 2030 oraz na budowaniu
sieci współpracy między miastami. PIM kończy się konkretnymi produktami.
Miasta poza nabyciem nowych umiejętności, tworzą tzw. Miejskie Inicjatywy
Działania będące mapą drogową do sprostania danemu wyzwaniu lokalnemu.
Natomiast na poziomie każdej sieci powstają również tzw. Plany Ulepszeń. Plany
Ulepszeń (PU) to rekomendacje wynikające z prac sieci dla usprawnienia danych
obszarów legislacji, organizacji czy finansów z poziomu centralnego. Za
pośrednictwem PU przekazywana jest wiedza, obserwacje i doświadczenia
z poziomu lokalnego dla krajowej polityki miejskiej oraz dla innych polityk
sektorowych.

-- 4 of 11 --

5
W obecnie realizowanej edycji tego projektu, w ramach trzech nowo powołanych
sieci, stworzono Sieć Miasto kompaktowe. Kształtowanie miast kompaktowych
jest istotnym narzędziem do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju obszarów
miejskich. Forma miast (zwartość, rozlanie, wewnętrzne zaplanowanie) przekłada
się na każdy aspekt funkcjonowania miasta i jego mieszkańców. W tej sieci 10
miast (Dąbrowa Górnicza, Gdynia, Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM),
Leszno; Łomianki; Stowarzyszenie Metropolia Krakowska, Płock; Włocławek;
Zduńska Wola oraz Zielona Góra) będzie pracować nad wprowadzaniem w życie
postulatów miasta kompaktowego, co wiąże się ściśle z przeciwdziałaniem
rozlewaniu się miast. Zapisy Planu Ulepszeń tej sieci będą zawierać propozycje
i rozwiązania, które mogłyby zostać wprowadzone na poziomie krajowym.
Ad pyt. 2: Jakie programy są planowane w ramach polityki regionalnej, aby
wspierać zrównoważony rozwój miast i obszarów wiejskich?
Rząd realizuje i planuje szeroką gamę inicjatyw wspierających zrównoważony
rozwój miast i obszarów wiejskich w ramach polityki regionalnej. Kluczowym
elementem strategii jest wspieranie rozwoju obszarów strategicznej interwencji
(OSI), którymi są Polska wschodnia oraz Śląsk, a także miasta średnie tracące
funkcje społeczno-gospodarcze oraz obszary zagrożone trwałą marginalizacją,
w tym obszary wiejskie, poprzez kompleksowy pakiet działań na rzecz rozwoju
przedsiębiorczości, aktywizacji społecznej oraz poprawy dostępu do
podstawowych usług publicznych. Identyfikowanie potencjałów i barier
rozwojowych poszczególnych obszarów metodą przeprowadzanie diagnozy
terytorialnej pozwala na lepsze zrozumienie lokalnych kontekstów i wyzwań,
z jakimi mierzą się poszczególne OSI. Precyzyjne wyznaczenie OSI oraz ich
potrzeb wpływa na tworzenie instrumentów terytorialnych, które są
dostosowane do specyficznych potrzeb rozwojowych tych obszarów. Preferencje
w programach wsparcia oraz integracja działań w ramach różnorodnych polityk
publicznych mają na celu lepsze ukierunkowanie terytorialne interwencji.
Istotnym aspektem udzielanego wsparcia jest także inwestowanie w
infrastrukturę i usługi publiczne, aby zapewnić mieszkańcom dostęp do
podstawowych usług i dóbr, co ma na celu ich włączenie w procesy rozwojowe.
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 (KSRR 2030) przewiduje tworzenie
mechanizmów wsparcia dla miast średnich tracących funkcje społeczno-
gospodarcze. Katalog skierowanych do nich działań pomocowych zawiera m.in.
nadanie nowych funkcji zdegradowanym obszarom miejskim, a także włączanie
społeczności lokalnych w planowanie i realizację procesu rewitalizacji;
budowanie spójnej wizji rozwoju obszaru w oparciu o potrzeby mieszkańców
i kapitał przestrzenny; wsparcie rozwoju przedsiębiorczości, kształcenia
i szkolenia zawodowego oraz podnoszenie kompetencji i umiejętności
mieszkańców; wsparcie dla tworzenia i rozwoju oferty placówek edukacyjnych
oraz wykorzystanie potencjału lokalnych szkół wyższych; pobudzanie aktywności
inwestycyjnej; podejmowanie inicjatyw na rzecz ochrony i poprawy stanu
środowiska oraz dostosowania obszarów zurbanizowanych do zmian klimatu;

-- 5 of 11 --

6
tworzenie i poprawę powiązań funkcjonalnych w miastach i ich otoczeniu czy
zapewnienie infrastruktury transportowej łączącej ośrodki miejskie z
subregionalnymi i regionalnymi ośrodkami rozwoju. Tworzone są także warunki
do dalszego rozwoju konkurencyjnej gospodarki we wschodniej Polsce, poprzez
realizację inwestycji strategicznych, takich jak budowa korytarza transportowego
Via Carpatia.
Ponadto wśród celów KSRR 2030 stawiamy na zwiększenie efektywności
zarządzania rozwojem oraz współpracy między samorządami. Wzmocnienie
potencjału administracji na rzecz zarządzania rozwojem, zwłaszcza na terenach
o nierealizowanym potencjale rozwojowym oraz promowanie współpracy między
rządem, samorządem wojewódzkim i lokalnym, a także podmiotami
niepublicznymi, jest kluczowe na drodze do zrównoważonego rozwoju. W tym
obszarze w latach 2020-2023 realizowany był przez MFiPR projekt pn. Centrum
Wsparcia Doradczego (CWD). CWD to nowatorski projekt doradczy o ogromnej
skali (ponad 700 JST), którego głównym celem było wspieranie partnerstw gmin
i powiatów w skutecznym kreowaniu zrównoważonej polityki rozwoju
odpowiadającej na lokalne potrzeby mieszkańców. Poprzez wspieranie idei
zintegrowanego planowania strategicznego, CWD realizowało m.in. założenia
celu 5 polityki spójności UE w perspektywie 2021-2027 – Europa bliżej obywateli.
Od czerwca 2024 do lutego 2025 prowadzona jest zewnętrzna ewaluacja
projektu CWD. Jej celem jest uzyskanie obiektywnej oceny efektywności
i skuteczności wsparcia doradczego oraz działań na rzecz wzmacniania
kompetencji samorządów lokalnych w ramach projektu, a także ocena ogólnego
podejścia do wzmacniania modelu współpracy partnerstw JST. Planowane jest
wypracowanie systemowego modelu wsparcia współpracy partnerstw JST, który
będzie realizowany jako kilkuletni projekt, bazując na rekomendacjach
wynikających z tej ewaluacji.
Realizacja zintegrowanych interwencji wykorzystujących miejscowe zasoby
i potencjały poszczególnych terytoriów ma na celu dostarczanie odpowiednich
impulsów dla zainicjowania trwałego wzrostu i tworzenia miejsc pracy.
Podejmowane działania mają na celu zmniejszenie dysproporcji w poziomie
rozwoju społeczno-gospodarczego różnych terytoriów w Polsce, zarówno
miejskich, jak i wiejskich, poprzez wsparcie obszarów o mniej korzystnych
uwarunkowaniach rozwojowych, zmagających się z trudnościami adaptacyjnymi
i restrukturyzacyjnymi, zarówno na poziomie lokalnym, jak i ponadlokalnym.
Strategia rządu zakłada większe niż dotychczas wykorzystywanie potencjału sieci
osadniczej, która obejmuje ośrodki różnej wielkości, znaczenia i pełnionych
funkcji, łącznie z regularną strukturą polskich miast, sprzyjającą procesom
społeczno-gospodarczej konwergencji w całym kraju.
W ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata
2021-2027 (FERS) rząd realizuje jedną z kluczowych inicjatyw, jaką są Kluby
Rozwoju Cyfrowego. Mają to być ośrodki aktywizacji cyfrowej lokalnej
społeczności (w szczególności osób dorosłych), tworzone przez gminy. Celem

-- 6 of 11 --

7
funkcjonowania Klubów będzie rozwijanie świadomości i chęci wejścia w „świat
cyfrowy”, korzystania z komputera i Internetu, a także pomoc w nabywaniu
umiejętności, aby robić to w sposób bezpieczny. Edukatorzy, zatrudnieni
w Klubach, będą udzielali doraźnych porad, dotyczących zgłaszanych problemów
i potrzeb (np. jak wysłać pismo do urzędu przez ePUAP czy skorzystać
z e-recepty), a także będą prowadzili szkolenia w zakresie podstawowych
umiejętności cyfrowych. Szczególny nacisk edukatorzy będą kładli na wsparcie
osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym – czyli m.in. mieszkańców obszarów
wiejskich, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami lub szczególnymi
potrzebami. Podniesienie poziomu kompetencji cyfrowych w społeczeństwie
będzie skutkować m.in. lepszym dostępem do różnego rodzaju e-usług (np.
możliwość załatwienia sprawy urzędowej przez Internet, bez konieczności
dotarcia do urzędu), dalszego kształcenia (dzięki możliwości skorzystania
z dostępnych na rynku szkoleń on-line), a także otworzy lepsze możliwości
zatrudnienia (kompetencje cyfrowe w wielu zawodach są niezbędne).
Ad pyt. 3: Jakie środki zostaną przeznaczone na przeciwdziałanie "wymywaniu"
zasobów kapitału ludzkiego z regionów dotkniętych tym zjawiskiem?
Ad pyt. 6: Jakie programy są planowane w celu wspierania lokalnych
gospodarek w regionach dotkniętych negatywnymi zmianami
demograficznymi?
Ad pyt. 7: Jakie działania są podejmowane w celu zwiększenia atrakcyjności
zamieszkiwania w regionach dotkniętych suburbanizacją i depopulacją?
W celu przeciwdziałania "wymywaniu" zasobów kapitału ludzkiego z regionów
dotkniętych tym zjawiskiem polityka regionalna rządu wspiera przedsięwzięcia
mające na celu zatrzymanie procesów migracyjnych wykształconych
i przedsiębiorczych osób z lokalnych rynków pracy oraz zachęcanie do powrotu
wykształconych mieszkańców, którzy wyemigrowali. Wsparcie obejmuje rozwój
instrumentów integracyjnych, takich jak zakładanie działalności gospodarczej,
uznawanie kwalifikacji oraz doradztwo zawodowe. Przedmiotowe działania
pomocowe realizowane będą ze szczególnym uwzględnieniem osób
powracających do kraju z zagranicy.
Konkretne działania mające przeciwdziałać przedmiotowemu zjawisku są
realizowane m.in. w ramach Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR). PFR to grupa
instytucji finansowych i doradczych dla przedsiębiorców, samorządów i osób
prywatnych. Jego oferta obejmuje pakiety usług finansowych i pozafinansowych,
umożliwiających tworzenie kompletnego rynku pozyskiwania kapitału i
instrumentów wzrostu na każdym etapie rozwoju wspieranego przedsięwzięcia.
Fundusz oferuje różnorodne instrumenty wsparcia finansowego i doradczego dla
przedsiębiorców, samorządów oraz osób prywatnych. W ramach tego funduszu
realizowane są inicjatywy takie jak gwarancje de minimis dla małych i średnich
przedsiębiorstw czy program Start in Poland, wspierający młode, innowacyjne
firmy, lokalizujące swój biznes w Polsce na różnych etapach ich rozwoju, podczas
gdy w ofercie dla samorządów i sektora publicznego znajdują się m.in.

-- 7 of 11 --

8
finansowanie infrastruktury i finansowanie mieszkalnictwa oraz obsługa
inwestorów celem napędzania rozwoju lokalnej przedsiębiorczości i poprawy
atrakcyjności inwestycyjnej regionów.
Warto wspomnieć również o programie Mieszkanie na Start, który stanowi
pomoc finansową w utrzymaniu wynajmowanych mieszkań przez długi czas
w połączeniu z szeroką oferta dostępnych mieszkań na wynajem na rynku
komercyjnym dla osób o umiarkowanych i niższych dochodach, w tym dla ludzi
młodych celem przyciągania ich z powrotem do kraju i zapobiegania ich dalszej
emigracji.
Co więcej, jedną z realizowanych w ramach programu krajowego Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) inicjatyw będzie projekt dotyczący
wypracowania rozwiązań służących przeciwdziałaniu migracji osób młodych
z terenów dotkniętych depopulacją. Za realizację tego projektu będzie
odpowiadało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Celem głównym
projektu jest wypracowanie rozwiązań programowych (systemowych)
i legislacyjnych, w tym instrumentów rynku pracy, a także stworzenie systemu
zachęt skierowanego do osób młodych, do pozostawania na terenach
dotkniętych depopulacją. Wypracowanie rozwiązań odbędzie się na podstawie
wyników diagnozy przyczyn migracji osób młodych z tych terenów
uwzględniającej czynniki, które mogą wpłynąć na chęć pozostania, powrotu lub
napływu na te tereny. Wypracowane w projekcie rozwiązania mają stać się
podstawą do określenia kierunków działań dla przedstawicieli administracji
rządowej do przeprowadzenia zmian systemowych w politykach publicznych na
szczeblu centralnym, w celu zmniejszenia skali migracji osób młodych z terenów
dotkniętych depopulacją. Na realizację tego projektu przeznaczono 7 mln PLN ze
środków EFS+ i będzie on realizowany w latach 2024-2027.
Z perspektywy polityki rozwojowej rządu kluczowe dla łagodzenia skutków
negatywnych zmian demograficznych w regionach jest wsparcie obszarów
objętych OSI. W ramach ich wsparcia przewidziano szereg działań, które mają
poprawić warunki życia i gospodarki w tych regionach. Programy wsparcia
obejmują zarówno inwestycje infrastrukturalne, jak i działania zmierzające do
poprawy dostępności usług publicznych, edukacji oraz rynku pracy. Podkreślić
należy konieczność skoncentrowania zasobów i działań na najbardziej
potrzebujących obszarach, co ma umożliwić skuteczne rozwiązywanie
problemów rozwojowych oraz wykorzystywanie lokalnych potencjałów.
Działania ukierunkowane na OSI są integralną częścią polityki regionalnej, której
celem jest zrównoważony rozwój terytorialny kraju. Wsparcie dla OSI obejmuje
także współpracę międzyregionalną oraz wsparcie doradcze dla samorządów
lokalnych w zakresie organizacji procesów współpracy i strategicznego
planowania. Dzięki temu możliwe będzie bardziej efektywne wykorzystanie
zasobów oraz zwiększenie konkurencyjności lokalnych gospodarek.
Ponadto, ze środków europejskich podejmowane są działania w zakresie
wsparcia i rozwoju systemu opieki nad dziećmi do lat 3. Przykładem takich

-- 8 of 11 --

9
działań jest realizowany w perspektywie finansowej 2021-2027 program Aktywny
Maluch (wcześniej: Maluch+). Program łączy w sobie dofinansowanie krajowe ze
środkami z EFS+ w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego (FERS) oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO). Na ten cel przeznaczono środki w wysokości blisko 6,5 mld zł,
co pozwoli na stworzenie ponad 102 tys. nowych miejsc opieki nad najmłodszymi
dziećmi. Realizacja programu opiera się o wspólne zasady i uproszczoną formę
aplikowania o środki. Preferencje w pozyskaniu środków mają gminy,
w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna instytucja opieki
nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Aby dodatkowo zachęcić samorządy do
udziału w tym programie, w FERS przy tej interwencji wykorzystuje się rozliczenie
oparte o finansowanie niepowiązane z kosztami (FNLC). Ze środków KPO
finansowane są działania inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki
(m.in. budowa lub remont budynków). Z EFS+ finansowane będą z kolei działania
dot. utworzenia i funkcjonowania miejsc opieki w początkowym okresie (tj. przez
pierwsze 36 miesięcy).
Ad pyt. 5: Jakie działania podejmuje rząd w celu poprawy dostępności usług
publicznych na obszarach wiejskich, które są dotknięte zmianami
demograficznymi?
Ze środków EFS+ w programach regionalnych realizowane są działania
zapewniające osobom potrzebującym wsparcie w codziennym funkcjonowaniu,
w tym w szczególności osobom starszym, usługi społeczne. Jest to przede
wszystkim szereg usług świadczonych w domach lub w niewielkich,
wyspecjalizowanych placówkach (zgodnie z ideą deinstytucjonalizacji). Zapewnia
im to niezbędną opiekę i wsparcie, przy jednoczesnym odciążeniu rodziny.
Katalog form wsparcia różni się nieznacznie w zależności od zapisów
programowych danego regionu i obejmuje między innymi usługi opiekuńcze,
usługi asystenckie dla osób z niepełnosprawnościami, usługi w ośrodkach
wsparcia, usługi w rodzinnych domach pomocy, kluby seniora czy usługi
świadczone w mieszkaniach wspomaganych. W programach regionalnych
realizowane są również projekty mające na celu rozwój Centrów Usług
Społecznych (CUS) oraz świadczonych przez nie usług. Placówki te zapewniają
integrację i koordynację usług umożliwiając połączenie informacji o usługach
i dostępnym wsparciu w tak zwanym jednym okienku. Dzięki rozwojowi CUS,
w gminach, które zdecydują się na ich utworzenie, mieszkańcy, a przede
wszystkim seniorzy będący jedną z grup najczęściej korzystających z usług,
uzyskają lepszy dostęp do wsparcia. Dodatkowo, na obszarach wiejskich
realizowane mogą być także usługi w ramach gospodarstw opiekuńczych. Ideą
tych gospodarstw jest stworzenie na terenach wiejskich miejsc, w których m.in
osoby starsze mają zapewnione usługi opiekuńcze, aktywnie spędzą czas wolny i
w którym otrzymają wsparcie umożliwiające integrację społeczną.
W obszarze ochrony zdrowia w ramach interwencji EFS+ w programach
regionalnych przewidziano realizację programów zdrowotnych dotyczących

-- 9 of 11 --

10
profilaktyki chorób będących istotnym problemem zdrowotnym regionu. Są one
ukierunkowane w pierwszej kolejności na grupy szczególnie wrażliwe, które
mogą mieć problem z uczestnictwem w tym programie i skorzystaniem m.in.
z badań przesiewowych – a takimi są mieszkańcy obszarów wiejskich.
Podejmowane są również działania mające na celu pomoc tym grupom
w skorzystaniu ze wsparcia, m.in. obejmujące ukierunkowane informacje,
transport, reorganizację godzin pracy, mobilne usługi w zakresie badań
przesiewowych i im podobnych.
Dodatkowo, obecnie na poziomie ogólnopolskim realizowany jest projekt
Ministerstwa Zdrowia dotyczący określenia podstawowych regionów
zabezpieczenia. Celem głównym tego projektu jest wypracowanie,
przetestowanie i ostateczne określenie podstawowych regionów zabezpieczenia,
tworzących warunki umożliwiające zwiększenie dostępności do świadczeń
zdrowotnych przy uwzględnieniu m.in. zmian epidemiologicznych i
demograficznych zachodzących na danym obszarze.
Innowacyjnym narzędziem wsparcia wprowadzonym w programie FERS jest tzw.
„premia społeczna” dla JST – czyli częściowa dopłata do kosztów realizacji usług
społecznych, które samorządy zdecydują się zlecić podmiotom ekonomii
społecznej. Chcemy by pomógł on samorządom nawiązywać współpracę
z podmiotami ekonomii społecznej oraz wspierał tworzenie rynku dla tych
podmiotów w sektorze ekonomii społecznej. Na te działania przeznaczamy
w ramach FERS 300 mln zł. W najbliższym czasie zostanie ogłoszony przez
Fundację Fundusz Współpracy pierwszy nabór dla JST, w którym zaplanowano
specjalne preferencje dla małych JST oraz miast średnich tracących funkcje
społeczno-gospodarcze lub na obszarów zagrożonym trwałą marginalizacją
Ad pyt. 8: Jak rząd planuje monitorować i oceniać skuteczność wdrażanych
działań przeciwdziałających niekontrolowanej suburbanizacji i negatywnym
skutkom demograficznym na strukturę gospodarki?
Podejmowane działania w obszarze przeciwdziałania niekontrolowanej
suburbanizacji i negatywnym skutkom demograficznym na strukturę gospodarki
monitorowane są w ramach szerszego systemu monitorowania polityk
publicznych, w tym polityki rozwoju w Polsce. Szczególnie istotne w tym
względzie jest monitorowanie realizacji KSRR, za które odpowiada MFiPR.
Co roku w ramach monitorowania KSRR przygotowywane są raporty dotyczące
rozwoju regionalnego Polski. Koordynację nad ich sporządzaniem prowadzi
Krajowe Obserwatorium Terytorialne działające w MFiPR. Raporty te zawierają
analizy zmian w sytuacji społeczno-gospodarczej kraju i regionów, oceny
wdrażania strategii oraz wnioski i rekomendacje, dostarczając informacji
o kluczowych wyzwaniach rozwojowych regionów. Część raportu o charakterze
analityczno-diagnostycznym, w której analizowane są istotne zmiany w sytuacji
społeczno-gospodarczej kraju, regionów, miast oraz strategicznych obszarów
interwencji wskazanych w KSRR w porównaniu do lat poprzednich, przygotowuje
Główny Urząd Statystyczny.

-- 10 of 11 --

11
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 11 of 11 --