tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 24 lipca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3082 w sprawie poprawy warunków
rozwojowych polskich miast
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, w której zostały
postawione pytania dotyczące oprawy warunków rozwojowych polskich miast,
przedstawiam następujące informacje.
Pytanie 1: Jakie konkretne działania podejmuje rząd w celu poprawy warunków
rozwojowych polskich miast, zwłaszcza tych dotkniętych problemami
infrastrukturalnymi i społecznymi?
Kwestie poprawy warunków rozwojowych polskich miast, zwłaszcza tych
dotkniętych m.in. problemami infrastrukturalnymi i społecznymi są szeroko
podejmowane w Krajowej Polityce Miejskiej 2030 (KPM 2030), podstawowym
dokumencie wyrażającym politykę rządu wobec miast, którego realizację
koordynuje Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR). W równym
stopniu dotyczy ona ośrodków metropolitalnych, miast dużych i średnich jaki
i mniejszych. Wyzwania z jakimi mierzą się miasta dotyczą szerokiego spektrum
polityk publicznych, dlatego też KPM 2030 koordynuje polityki sektorowe
odnoszące się do obszarów zurbanizowanych, aby w jak najlepszy sposób
wspierały zrównoważony rozwój miast. Wdrażanie i monitorowanie realizacji
KPM 2030 i jej Planu Implementacji, czyli dokumentu określającego szczegółowe
zadania, podmioty za nie odpowiedzialne oraz ich harmonogram, zapewnia Rada
Wykonawcza ds. wdrażania KPM 2030. Rada Wykonawcza koordynuje działania
i realizację polityk sektorowych odnoszących się do miast i ich obszarów
funkcjonalnych. Efektem tych działań ma być m.in. ograniczanie wykluczenia
transportowego, rewitalizacja obszarów zdegradowanych oraz

-- 1 of 12 --

2
poprzemysłowych, czy odpowiedź na deficyty w infrastrukturze społecznej takiej
jak żłobki i przedszkola
Ze środków europejskich podejmowane są działania w zakresie wsparcia i
rozwoju systemu opieki nad dziećmi do lat 3. Przykładem takich działań jest
realizowany w perspektywie finansowej 2021-2027 program Aktywny Maluch
(wcześniej: Maluch+). Program łączy w sobie dofinansowanie krajowe ze
środkami z EFS+ w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego (FERS) oraz środkami z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO). Celem Programu jest stworzenie w skali kraju, zwłaszcza na
terenach gmin, gdzie nie funkcjonują żadne instytucje opieki, wysokiej jakości,
dostępnej terytorialnie i przystępnej cenowo opieki nad dziećmi w żłobkach,
klubach dziecięcych i dziennych opiekunów, w tym dla dzieci z
niepełnosprawnościami i wymagających szczególnej opieki. Na ten cel
przeznaczono środki w wysokości blisko 6,5 mld zł, co pozwoli na stworzenie
ponad 102 tys. nowych miejsc opieki nad najmłodszymi dziećmi. Realizacja
programu opiera się o wspólne zasady i uproszczoną formę aplikowania o środki.
Preferencje w pozyskaniu środków mają gminy,
w szczególności te, na terenie których nie funkcjonuje żadna instytucja opieki
nad dziećmi do lat 3 (tzw. białe plamy). Aby dodatkowo zachęcić samorządy do
udziału w tym programie, w FERS przy tej interwencji wykorzystuje się rozliczenie
oparte o finansowanie niepowiązane z kosztami (FNLC). Ze środków KPO
finansowane są działania inwestycyjne dot. tworzenia nowych miejsc opieki
(m.in. budowa lub remont budynków). Z EFS+ finansowane będą z kolei działania
dot. utworzenia i funkcjonowania miejsc opieki w początkowym okresie (tj. przez
pierwsze 36 miesięcy). Wdrożenie takiego rozwiązania umożliwi gminom,
organom prowadzącym opiekę nad dziećmi do lat 3, lepszą koordynację działań,
efektywniejsze gospodarowanie środkami, a także zapewni im liczne ułatwienia
administracyjne przy zachowaniu koncentracji na rezultatach, które zakłada się
osiągnąć w tym obszarze.
W zakresie infrastruktury technicznej kluczowe znaczenie mają drogowe
i kolejowe programy wieloletnie. Podstawowym celem programów budowy dróg
tj. Rządowego Programu Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do
2033 r.) oraz Programu Budowy 100 Obwodnic na lata 2020 – 2030 jest
wyprowadzenie ruchu tranzytowego z terenów o zwartej zabudowie
mieszkaniowej i przekierowanie go na nowe, wydzielone i bezpieczne trasy
spełniające najwyższe wymagania techniczne stawiane drogom krajowym.
Oznacza to, iż działania te pozwalają na zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza
w miastach poprzez ograniczenie kongestii oraz przeniesienie potoków pojazdów
poza tkankę miejską. Wyprowadzenie ruchu tranzytowego pozwala również na
zwiększenie swobody ruchu lokalnego, co może mieć pozytywny wpływ na
ograniczenie emisji pochodzącej z transportu. Odnosząc się do kwestii
zwiększenia efektywności kosztowej budowy infrastruktury drogowej na
obszarach miejskich uprzejmie informuję, iż budowane w nowym śladzie przez

-- 2 of 12 --

3
GDDKiA drogi krajowe są realizowane możliwie z pominięciem obszarów
miejskich. Jednakże każdorazowo przy podejmowaniu decyzji o realizacji projektu
jest przygotowywane Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowe,
w którym podejmowane analizy pozwalają m.in. na określenie zakresu
rzeczowego i finansowego przedsięwzięcia oraz ustaleniu jego efektywności
ekonomicznej. Należy jednak pamiętać, iż w pracach brane są pod uwagę
również niemniej ważne kwestie społeczne oraz środowiskowe. Oznacza to, że
kwestie ekonomiczne nie są jedynym kryterium warunkującym decyzję o
podjęciu inwestycji w danym kształcie.
W ramach poprawy standardu i dostępności przewozów kolejowych, a także
poprawy skomunikowania mniejszych ośrodków, na rzecz przeciwdziałania
wykluczeniu komunikacyjnemu poszczególnych regionów Polski podejmowane są
działania m.in. w ramach realizacji Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej
Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2029 roku (dalej: Program Kolej +).
Podstawowym celem Programu Kolej + jest uzyskanie/usprawnienie połączenia
kolejowego miejscowości o populacji powyżej 10 tys. mieszkańców z miastami
wojewódzkimi, co przyczyni się do eliminowania wykluczenia komunikacyjnego,
dzięki możliwości uzupełniania sieci kolejowej o nowe połączenia. Do końca
2023 r. jednostki samorządu terytorialnego, których projekty uzyskały pozytywną
ocenę formalną i zakwalifikowały się Programu Kolej +, podpisały umowy
realizacyjne z PKP PLK S.A. Obecnie realizowane są umowy na dokumentacje
projektowe, prowadzone są postępowania przetargowe lub przygotowywana jest
dokumentacja przetargowa. Należy podkreślić, że działania związane z realizacją
inwestycji kolejowych powinny uwzględniać jak najlepsze dopasowanie środka
transportu do potrzeb danego regionu, połączeń komunikacyjnych i potoków
pasażerskich, przy racjonalnym wydatkowaniu środków publicznych. Mając
powyższe na uwadze, rozwiązaniem wykluczenia transportowego dla małych
i średnich miejscowości (dla których połączenia kolejowe są ekonomicznie
nieuzasadnione) jest uruchomienie z dużą częstotliwością komunikacji
autobusowej.
Z informacji Ministerstwa Infrastruktury wynika, że resort przewiduje potrzebę
przeanalizowania całej infrastruktury kolejowej zarządzanej przez PKP PLK S.A.
w kontekście m.in. efektywności ponoszonych nakładów na inwestycje oraz
zwiększenia przepustowości na poszczególnych liniach kolejowych. Wobec
powyższego, Spółka podjęła działania dotyczące przeglądu zakresów rzeczowych
planowanych do realizacji projektów inwestycyjnych, jak również inwestycji już
rozpoczętych. Działania zarządcy infrastruktury kolejowej powinny być
ukierunkowane tak, aby parametry modernizowanej i budowanej infrastruktury
na poszczególnych liniach kolejowych zostały w sposób optymalny osiągnięte,
przy racjonalnym wydatkowaniu środków publicznych.
Celem powyższych działań jest efektywne gospodarowanie środkami publicznymi
poprzez jak najlepsze dopasowanie środka transportu do potrzeb danego
regionu, połączeń komunikacyjnych i potoków pasażerskich.

-- 3 of 12 --

4
Pytanie 2: Jakie są główne wyzwania związane z poprawą warunków
rozwojowych miast, a także jakie strategie są opracowywane, aby im sprostać?
Główne wyzwania, z którymi mierzą się polskie miasta, zostały zdiagnozowane
w Krajowej Polityce Miejskiej 2030. Jest to dokument ukierunkowany na
zrównoważony rozwój miast i miejskich obszarów funkcjonalnych. Wskazano
w nim 11 wyzwań obejmujących szerokie spectrum problemów – od kwestii
związanych z zarządzaniem przestrzenią miejską, poprawą jakości miejskiego
środowiska przyrodniczego i adaptacją do zmian klimatu, po zapewnienie
zrównoważonego i zintegrowanego systemu mobilności czy poprawę
konieczność zapewnienia tempa transformacji cyfrowej miast. Dla każdego
z wyzwań zaproponowano możliwe rozwiązania, które następnie zostały
przełożone na konkretne zadania do realizacji na poziomie administracji
rządowej. Tak skonstruowanemu Planowi Implementacji towarzyszy mechanizm
wdrożeniowy oparty na Radzie Wykonawczej ds. wdrażania KPM, a także system
monitowania postępów w realizacji poszczególnych zadań z Planu Implementacji.
Poprawa warunków rozwojowych miasta nie jest możliwa bez aktywnej polityki
inwestycyjnej władz samorządowych, mającej kluczowe znaczenie dla
podnoszenia konkurencyjności miasta, przyciągania nowych mieszkańców i
inwestorów. Zapewnienie dobrych warunków bytowych mieszkańcom niesie
jednak ze sobą coraz wyższe koszty. Wobec malejącej przewagi dochodów
bieżących nad wydatkami konieczne jest wprowadzenie odpowiedniego wsparcia
dla samorządów, szczególnie że obecnie borykają się one ze znacząco
uszczuplonymi dochodami, co jest konsekwencją m.in. zmian w systemie
podatkowym, wprowadzonych w ramach programu Polski Ład. Konieczne jest
zatem wzmocnienie i ustabilizowanie finansów jst poprzez zwiększenie
dochodów własnych i temu celowi służy reforma przygotowana i procedowana
przez Ministerstwo Finansów.
Pytanie 3: Czy istnieją plany inwestycyjne skierowane specjalnie na poprawę
infrastruktury w miastach, takie jak transport publiczny, drogi czy sieci
energetyczne?
Jednym z głównych instrumentów, jakie polskie miasta mogą wykorzystać na
realizację działań związanych z poprawą infrastruktury (w tym transportu
publicznego, dróg czy sieci energetycznych) jest Krajowy Plan Odbudowy i
Zwiększania Odporności. Dzięki odblokowaniu środków z KPO w grudniu 2023 r.
możliwa stała się realizacja szeregu inwestycji adresowanych do samorządów,
w tym do miast. Kluczowe znaczenie ma inwestycja B3.4.1 pt. Zielona
transformacja miast i ich obszarów funkcjonalnych z alokacją w wysokości 8,9
mld euro. Miasta mogą uzyskać środki na m.in.: poprawę jakości powietrza
w miastach, w tym rozwój energetyki rozproszonej i obywatelskiej; tworzenie
stref niskoemisyjnych, wprowadzanie zrównoważonej multimodalnej mobilności
miejskiej, realizację planów efektywnej mobilności, ustanowienie zielonych stref

-- 4 of 12 --

5
na obszarach miejskich; rozwój klastrów energii i spółdzielni energetycznych;
zwiększenie wykorzystania OZE jako źródła energii w mieście; rozwój
infrastruktury transportu zeroemisyjnego (pieszego, rowerowego)
zintegrowanego z transportem zbiorowym; wdrażanie energooszczędnych
technologii oświetlenia dróg i przestrzeni publicznych; czy rewitalizację
budynków i przestrzeni miejskich.
Wspomniana inwestycja nie jest jedyną w ramach Krajowego Planu Odbudowy
i Zwiększania Odporności nakierowaną na poprawę infrastruktury w miastach.
Szereg inwestycji ujętych w komponencie B: Zielona energia i zmniejszenie
energochłonności, znacząco wpłynie na poprawę efektywności energetycznej
budynków mieszkalnych (inwestycja B1.1.2 Wymiana źródeł ciepła i poprawa
efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych),
budynków będących siedzibą instytucji edukacyjnych (inwestycja B1.1.3
Termomodernizacja instytucji edukacyjnych) czy obiektów lokalnej aktywności
społecznej, np. domów kultury (inwestycja B1.1.4 Wzmocnienie efektywności
energetycznej obiektów lokalnej aktywności społecznej). Z kolei inwestycje ujęte
w komponencie E: Zielona, inteligentna mobilność, mają na celu m.in.
zwiększenie udziału pojazdów zeroemisyjnych w transporcie publicznym
(inwestycja E1.1.2 Zeroemisyjny i niskoemisyjny transport zbiorowy (autobusy)),
zwiększenie bezpieczeństwa transportu oraz jego cyfryzacja, np. w formie
wprowadzenia systemu dynamicznej informacji pasażerskiej (inwestycje E2.2.1
Inwestycje w zakresie bezpieczeństwa transportu oraz E2.2.2 Cyfryzacja
transportu).
Dla zwiększenia skali inwestycji związanych z transformacją energetyczną,
zwłaszcza z rozwojem i modernizacją sieci energetycznych, kluczowe znaczenia
ma rozdział REPowerEU, dodany do Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności w ramach jego pierwszej rewizji, przeprowadzonej w 2023 r. Ze
środków przyznanych Polsce w ramach planu REPowerEU finansowane są
działania związane z rozwojem sieci przesyłowych oraz inteligentnej
infrastruktury elektroenergetycznej, kluczowe dla zwiększenia możliwości udziału
energii z OZE w tzw. miksie energetycznym (inwestycja G1.2.3. Rozwój sieci
przesyłowych, inteligentna infrastruktura elektroenergetyczna). Wsparcie
uzyskują także społeczności energetyczne (inwestycja G1.1.2 Instalacje
odnawialnych źródeł energii realizowane przez społeczności energetyczne).
Jednak kluczowym instrumentem finansowym służącym finansowaniu działań
związanych z infrastrukturą energetyczną jest Fundusz Wsparcia Energetyki,
o wartości blisko 16,3 mld euro. Z funduszu będą mogły skorzystać zarówno
podmioty sektora prywatnego, gospodarstwa domowe oraz podmioty sektora
publicznego, żeby sfinansować działania związane z rozwojem i modernizacją
sieci elektroenergetycznych, rozwojem OZE i magazynów energii, rozwojem
technologii produkcji paliw alternatywnych, cyfryzacją i automatyzacją sektora
elektroenergetycznego.

-- 5 of 12 --

6
Miasta korzystają także ze środków dostępnych w ramach programu Fundusze
Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-2027. Stanowi on
kontynuację dwóch wcześniejszych programów Infrastruktura i Środowisko 2007-
2013 oraz 2014-2020. Wsparcie w ramach programu służy m.in. obniżeniu
emisyjności gospodarki transformację w kierunku gospodarki przyjaznej
środowisku i o obiegu zamkniętym oraz budowie efektywnego i odpornego
systemu transportowego o jak najniższym negatywnym wpływie na środowisko
naturalne. Miasta mogą pozyskać środki m.in. na: adaptację terenów
zurbanizowanych do zmian klimatu (działania 1.2); gospodarkę wodno-ściekową
(działanie 1.3); gospodarkę odpadami (działanie 1.4); infrastrukturę ciepłowniczą
(2.1); transport miejski (działania w ramach priorytetu 3); czy kolej, kolej miejską
i bezpieczeństwo na kolei (działanie 5.4).
Dla miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz wsparcie miast
subregionalnych z podregionów z najwyższą kumulacją gmin zagrożonych trwałą
marginalizacją szczególnie istotne jest wsparcie w ramach programu Fundusze
Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027. Miasta te mogą uzyskać środki
m.in. na adaptację do zmian klimatu (działania 2.2) oraz zrównoważoną
mobilność miejską (działanie 3.1). Wsparcie w tym zakresie stwarza miastom
możliwość kompleksowego rozwoju w zakresie organizacji transportu
zbiorowego oraz dostosowania infrastruktury miejskiej do zmian klimatu.
Pytanie 4: W jaki sposób rząd zachęca do zrównoważonego rozwoju miast,
uwzględniając aspekty ekologiczne, społeczne i gospodarcze?
Wspomniana wcześniej Krajowa Polityka Miejska 2030 jest dokumentem
ukierunkowanym na zrównoważony rozwój miast i miejskich obszarów
funkcjonalnych. Koncentruje się ona na działaniach i instrumentach
zorientowanych terytorialnie, które odpowiadają wyzwaniom stojącym przed
miastami. KPM wskazuje także zasady prowadzenia polityki rozwoju miast, które
mają wyznaczać standardy w działaniach miejskich. Do zasad tych należy:
 Kompleksowość i zintegrowanie przy realizacji działań miejskich,
 Dbałość o zazielenianie obszarów miejskich,
 Zapewnienie dostępności nowych i modernizowanych inwestycji,
 Upowszechnianie partycypacji społecznej,
 Zasada współdziałania i partnerstwa,
 Zasada obiegu zamkniętego.
Zasady służą realizacji i wizji KPM w sposób horyzontalny. Mają one wpływ na
sprawność i jakość działań rozwojowych w obszarach miejskich.
Jednym z projektów strategicznych KPM 2030 w zakresie zachęt ekologicznych,
jest opisana powyżej inwestycja B3.4.1 Zielona transformacja miast, która
zawiera dwa uzupełniające się aspekty. Pierwszy związany jest z wprowadzeniem

-- 6 of 12 --

7
ramowych warunków dla inwestycji w zieloną transformację na obszarach
miejskich, czyli uwzględnienie efektów środowiskowych w zarządzaniu i
planowaniu oraz podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa. I drugi
polegający na udostępnieniu miastom środków na finansowanie kompleksowych
inwestycji, w ramach Instrumentu Zielonej Transformacji Miast wpływających na
„zazielenienie” terenów miejskich, efektywniejsze wykorzystanie zasobów,
zmniejszenie poziomu zanieczyszczeń czy przeciwdziałanie utracie różnorodności
biologicznej. Oba te aspekty mają przyczynić się do zmiany modelu rozwojowego
polskich miast poprzez nadanie priorytetu działaniom mitygującym i
adaptacyjnym do zmian klimatu oraz — szerzej — proekologicznym. Dodatkowo,
realizowane są liczne programy ze środków krajowych wspierających ten cel, jak
na przykład: Moja Woda, Czyste Powietrze czy Mój Prąd.
W zakresie aspektów społecznych i zachęt do zrównoważonego rozwoju miast
warto wspomnieć o mechanizmach partycypacji społecznej/obywatelskiej, która
w ostatnich latach zyskuje na ogromnym znaczeniu w Polsce. Kwestie
partycypacji społecznej zostały wzmocnione przez Ustawę z dnia 7 lipca 2023 r.,
nowelizującą ustawę z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym. Reforma ta wprowadziła nowe standardy, rozszerzając
możliwości obywateli do aktywnego uczestnictwa w procesie tworzenia aktów
planowania przestrzennego oraz definiując szczegółowe zasady konsultacji
społecznych. Znowelizowana ustawa ma również duże konsekwencje dla
lokalnych społeczności i działań inwestycyjnych, w kontekście rozwoju
zrównoważonej i dostosowanej do potrzeb przestrzeni miejskiej i wiejskiej,
a także z perspektywy budowania aktywnego obywatelstwa i zaangażowania
społecznego.
Kolejnym projektem strategicznym KPM, który spotkał się z dużym uznaniem
samorządów jest projekt Partnerska Inicjatywa Miast (PIM) - projekt strategiczny
MFiPR. PIM proponuje atrakcyjną formę wsparcia potrzeb rozwojowych miast
oraz miejskich obszarów funkcjonalnych. Jego celem jest wzmacnianie
kompetencji miast i administracji centralnej w wybranych obszarach
tematycznych (tzw. sieciach tematycznych) związanych ze zrównoważonym
rozwojem oraz tworzeniem sieci kontaktów między miastami nastawionymi na
współpracę i wymianę wiedzy. W latach 2019-2021 realizowana była pierwsza,
pilotażowa edycja PIM, w której 30 miast, wyłonionych w otwartym naborze
uczestniczyło w jednej z trzech sieci tematycznych: zrównoważona mobilność,
jakość powietrza oraz rewitalizacja. Druga edycja realizowana w latach 2021-
2023 również obejmowała trzy sieci tematyczne, tym razem, były to obszary
tematyczne związane bezpośrednio lub pośrednio z celami KPM 2030, tj. Miasto
Zielone, Miasto Cyfrowe oraz Miast inicjatyw PPP. W trzeciej, najnowszej edycji
PIM na lata 2024-2026, 30 polskich miast każdej wielkości oraz miejskich
obszarów funkcjonalnych grupuje się w sieciach związanych dostępnym
mieszkalnictwem, efektywnością energetyczną oraz zagospodarowaniem
przestrzennym w miastach.

-- 7 of 12 --

8
Pytanie 5: Jakie działania podejmuje się w celu walki z problemami
mieszkaniowymi w dużych miastach, takimi jak wysokie ceny nieruchomości i
niedobór mieszkań?
Krajowa Polityka Miejska 2030 wskazuje wprost kwestie związane z poprawą
dostępności mieszkaniowej dostrzegając ten problem jako pierwszy dokument
adresowany do miast. Mimo, że w Polsce intensywnie rozwija się rynek nowego
budownictwa deweloperskiego oraz rynek kredytów hipotecznych, to wciąż ok.
60% mieszkańców Polski nie stać na zakup mieszkania na własność. Poprawa
dostępności mieszkań w miastach powinna być osiągnięta poprzez stymulowanie
strony podażowej rynku mieszkaniowego i tempa rozwoju mieszkalnictwa
społecznego w miastach, między innymi poprzez uwalnianie pustostanów,
promowanie Społecznych Agencji Najmu, stabilne finansowanie i dalszy rozwój
towarzystw budownictwa społecznego (TBS)/społecznych inicjatyw
mieszkaniowych (SIM).
KPM 2030 proponuje w tym zakresie szereg rozwiązań o charakterze
legislacyjnym takich jak wdrożenie prowizji społecznych w ramach dużych
inwestycji mieszkaniowych, wdrożenie podatku od wartości dla trzeciej i kolejnej
nieruchomości czy też wzmacnianie stosunkowo nowych instrumentów polityki
mieszkaniowej gmin, które służą poszerzeniu puli mieszkań o funkcjach
komunalnych: społeczne agencje najmu (SAN), kooperatywy mieszkaniowe,
możliwość przekazywania lokali mieszkalnych gminom lub ich spółkom zależnym
w ramach programów „Lokal za grunt” czy umów urbanistycznych w specjalnych
strefach rewitalizacji.
Problemy mieszkaniowe, które w sposób szczególny dotykają mieszkańców
dużych miast są adresowane z poziomu rządowego również przez inne
strategiczne dokumentu jak np. Narodowy Program Mieszkaniowy (NPM). Został
on przyjęty 27 września 2016 r. uchwałą nr 115/2016 Rady Ministrów. Głównymi
celami NPM jest 1) zwiększenie dostępu do mieszkań dla osób o dochodach
uniemożliwiający nabycie lub wynajęcie mieszkania na zasadach komercyjnych,
2) zwiększenie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych
osób zagrożonych wykluczeniem społecznym ze względu na niskie dochody lub
szczególnie trudną sytuację życiową, 3) poprawa warunków mieszkaniowych
społeczeństwa, stanu technicznego zasobów mieszkaniowych oraz zwiększenie
efektywności energetycznej.
NPM identyfikuje szereg wzajemnie uzupełniających się działań prawnych,
finansowych i organizacyjnych, które stanowią główne narzędzia programu i
realizacji polityki mieszkaniowej państwa. Do głównych narzędzi należą:
a. Usprawnienie procesu inwestycyjno-budowlanego,
b. Racjonalizacja zasad funkcjonowania rynku najmu,
c. Rozwój spółdzielczości mieszkaniowej,

-- 8 of 12 --

9
d. Mieszkanie+: komponent Dostępne mieszkania na wynajem,
e. Mieszkanie+: komponent Społeczne budownictwo czynszowe,
f. Program dopłat do czynszu Mieszkanie na Start,
g. Pomoc w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych,
h. Poprawa warunków zamieszkiwania,
i. Mieszkanie dla Seniora.
Co wymaga podkreślenia, NPM nie koncentruje się wyłącznie na zachętach w
postaci publicznego finansowania inicjatyw promieszkaniowych. Z uwagi na
różnorodne wyzwania stojące przed władzami publicznymi i innymi podmiotami
działającymi na rzecz rozwoju zasobów mieszkaniowych, NPM przewiduje
rozwiązania umożliwiające angażowanie w cel poprawy dostępności mieszkań
i warunków zamieszkiwania potencjału całego rynku mieszkaniowego, zarówno
inwestorów publicznych jak i prywatnych.
Działania wspierające mieszkańców miast w zaspokojeniu ich potrzeb
mieszkaniowych, zgodnie z kierunkami polityki mieszkaniowej państwa
wskazanymi w NPM oraz kierunkami polityki miejskiej, powinny koncentrować
się na zwiększaniu atrakcyjności mieszkalnictwa społecznego tj. mieszkań
gminnych oraz mieszkań w zasobach towarzystw budownictwa społecznego (TBS
czy społecznych inicjatyw mieszkaniowych (SIM). Na koniec 2020 r. komunalne
zasoby mieszkaniowe liczyły 806,7 tys mieszkań, tj. 5,4% ogółu zasobów, a zasoby
TBSów 106,7 tys. tj. 0,7% ogółu1. Mieszkania komunalne, gminne są we
wszystkich miastach Polski, natomiast mieszkania w formule TBS stają się coraz
bardziej atrakcyjne zarówno dla gmin jak i dla mieszkańców i znajdują się w ok.
25% miast i kilkunastu gminach wiejskich. Co istotne, społeczne budownictwo
czynszowe w 2016 r. było obecne we wszystkich miastach liczących powyżej 200
tys. mieszkańców.
Wsparciem tego sektora mieszkaniowego zajmuje się program społecznego
budownictwa czynszowego (program SBC), który został uruchomiony w 2015 r.
Program SBC pozwala spółkom TBS/SIM, spółdzielniom mieszkaniowym i
spółkom gminnym na zaciągnięcie w Banku Gospodarstwa Krajowego
preferencyjnego kredytu (z dopłatą do oprocentowania ze środków budżetu
państwa), w wysokości do 80% kosztów budowy lokali mieszkalnych na wynajem
o ograniczonym czynszu (4% i 5% wartości odtworzeniowej lokalu). Zgodnie
z obowiązującym modelem finansowania, BGK udziela z własnych środków
kredytów oferowanych na preferencyjnych warunkach (kwota udzielonego
finansowania zwrotnego ma wynieść 4,5 mld zł w okresie 10 edycji programu., tj.
450 mln rocznie).
W czerwcu br. Ministerstwo Rozwoju i Technologii przedstawiło projekt ustawy
o zmianie ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa oraz niektórych
innych ustaw (UA7), w którym proponuje zmiany w programie SBC mające na
1 Dane ministerstwa Rozwoju i Technologii.

-- 9 of 12 --

10
celu przywrócenie społecznego charakteru finansowanych z budżetu państwa
inwestycji mieszkaniowych oraz umożliwienie znacznego wzrostu skali tego typu
inwestycji w najbliższych latach, odpowiadającej zapotrzebowaniu zgłaszanemu
przez samorządy i inwestorów. Projektowana ustawa umożliwi znaczny wzrost
potencjału tego sektora mieszkaniowego w krótkim okresie. Będzie to miało
stabilizujący wpływ na rynek mieszkaniowy, bowiem wsparcie tego sektora
opiera się przede wszystkim na instrumentach podażowych.
Projektowane rozwiązania umożliwią ponadto budowę i remonty powierzchni
zaspokajających potrzeby mieszkaniowe studentów, które to rozwiązanie wpisuje
się w szeroko rozumianą politykę mieszkaniową i społeczną, dając dodatkowy
bodziec do rozwoju lokalnego potencjału, zwłaszcza większych miast.
Pytanie 6: Czy istnieją programy wsparcia dla lokalnych przedsiębiorstw i
inicjatyw społecznych w miastach, które mają na celu pobudzenie rozwoju
gospodarczego i społecznego?
Programy wsparcia dla przedsiębiorców i dla inicjatyw społecznych nie mają
charakteru terytorialnego, tzn. ich działanie nie jest ukierunkowane jedynie na
mieszkańców miast. Jednakże ze względu na charakter sieci osadniczej w Polsce,
ostatecznie znaczna część tych środków trafia do mieszkańców miast.
W ramach Umowy Partnerstwa dla realizacji polityki spójności w Polsce na lata
2021-2027, która jest dokumentem strategicznym stanowiącym podstawę do
rozdysponowania środków z polityki spójności, powołano do realizacji 8
krajowych programów. Jednym z nich jest program Fundusze Europejskie dla
Nowoczesnej Gospodarki (FENG) z alokacją 8 mld euro. Program składa się z
czterech priorytetów: 1) wsparcie dla przedsiębiorców, 2) środowisko przyjazne
innowacjom, 3) zazielenianie przedsiębiorstw oraz ) pomoc techniczna.
W zakresie priorytetu nr 1 FENG wspiera wzrost konkurencyjności MŚP oraz
zapewnia dofinasowanie w ramach B+R. W ramach wsparcia przedsiębiorcy
mogą liczyć na dotacje, instrumenty finansowe, wsparcie kapitałowe oraz
gwarancyjne.
Wsparcie potencjału społecznego w miastach opiera się głownie na programie
Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) z alokacją 4
mld euro, który stanowi kolejny etap do dalszego rozwoju społecznego i
gospodarczego kraju. W programie FERS realizowane jest wsparcie na rzecz m.in.
poprawy sytuacji osób na rynku pracy, zwiększenia dostępności dla osób ze
szczególnymi potrzebami, zapewnienia opieki nad dziećmi, podnoszenia jakości
edukacji i rozwoju kompetencji, integracji społecznej, rozwoju usług społecznych
i ekonomii społecznej oraz ochrony zdrowia. Program jest adresowany przede
wszystkim do JST, osób indywidualnych (np. osób z niepełnosprawnościami,
rodziców dzieci do lat 3), organizacji pozarządowych, przedsiębiorców czy

-- 10 of 12 --

11
podmiotów ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych. W ramach
wsparcia podmioty mogą liczyć na dotacje i instrumenty finansowe.
Odblokowanie środków z Krajowego Planu Odbudowy znacznie rozszerzyło gamę
instrumentów wspierających przedsiębiorstwa i rozwój gospodarczy w miastach.
Jedną z ważnych inwestycji jest A1.2.1, która wspiera przedsiębiorstwa z branż:
HoReCa, turystyka oraz kultura, które ucierpiały podczas pandemii COVID-19,
w celu zbudowania ich odporności na przyszłe wstrząsy gospodarcze poprzez
rozszerzenie lub dywersyfikację prowadzonej przez te przedsiębiorstwa
działalności gospodarczej. W ramach tej inwestycji, mikro, małe i średnie
przedsiębiorstwa mogą ubiegać się o wsparcie nawet do 600 tys. zł.
Kolejną przykładową inwestycją skierowaną do wsparcia małych przedsiębiorstw
stanowi A2.2.1 Inwestycje we wdrażanie technologii i innowacji środowiskowych,
w tym związanych z GOZ, której celem jest ułatwienie transformacji
przedsiębiorstw w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) poprzez
wsparcie projektów wpisujących się w regulacje unijne i krajowe. Zachęcamy do
zapoznania się ze wszystkimi inwestycjami przewidzianymi w ramach programu
KPO na stronie https://kpo.parp.gov.pl/ .
Warto także wspomnieć o ofercie krajowych pożyczek regionalnych dla
przedsiębiorców. Ta oferta jest rozwijana przez podległe organom samorządu
wojewódzkiego regionalne fundusze rozwoju. Fundusze te zrzeszone są w
ramach Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Regionalnych Funduszy Rozwoju. Na
stronie internetowej OSRFR, tj. www.osrfr.org, znajdują się linki do
poszczególnych funduszy rozwoju. Natomiast na stronie każdego z tych funduszy
zamieszczone są informacje o produktach finansowych oferowanych przez
poszczególne RFR.
W zakresie wsparcia dla lokalnych przedsiębiorców należy wspomnieć o
działalności Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). Celem działania
Agencji jest realizacja programów rozwoju gospodarki, wspierających działalność
innowacyjną i badawczą małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), rozwój
regionalny, wzrost eksportu, rozwój zasobów ludzkich oraz wykorzystywanie
nowych technologii w działalności gospodarczej.
PARP jest zaangażowana w realizację krajowych i międzynarodowych
przedsięwzięć, finansowanych ze środków funduszy strukturalnych, budżetu
państwa oraz programów wieloletnich Komisji Europejskiej. Bierze aktywny
udział w tworzeniu i efektywnym wdrażaniu polityki państwa w zakresie
przedsiębiorczości, innowacyjności i adaptacyjności kadr, dążąc do
przekształcenia się w kluczową instytucję odpowiedzialną za tworzenie otoczenia
wspierającego przedsiębiorców. Wszystkie działania Agencji są realizowane ze
szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora MŚP.

-- 11 of 12 --

12
Z poważaniem
wz. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 12 of 12 --