Odpowiedź na interpelację w sprawie kształcenia kadr dla polskiego przemysłu w kontekście szkolnictwa zawodowego Odpowiedź na interpelację nr 3062 w sprawie kształcenia kadr dla polskiego przemysłu w kontekście szkolnictwa zawodowego Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska Warszawa, 27-06-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Daniela Milewskiego w sprawie kształcenia kadr dla polskiego przemysłu w kontekście szkolnictwa zawodowego. Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na postawione w interpelacji pytania pragnę podkreślić, że współpraca między przedsiębiorcami a uczelniami jest kluczowym elementem zwiększania skuteczności edukacji zawodowej i lepszego dostosowania kształcenia do realnych potrzeb rynku pracy. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego kładzie szczególny nacisk na stwarzanie jak najlepszych warunków wspomagających współpracę obu środowisk, która w sferze dydaktyki przynosi korzyści zarówno uczelniom, jak i przedsiębiorstwom, ale także studentom i absolwentom. W odniesieniu do podniesionej w interpelacji kwestii szkolnictwa zawodowego, należy wskazać, że zarówno ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej „ustawa PSWN”, jak i akty wykonawcze wydane na jej podstawie, nie posługują się pojęciem „szkolnictwa zawodowego”. Pojęcie to jest właściwe systemowi oświaty (nad którym nadzór sprawuje minister właściwy do spraw oświaty i wychowania – Minister Edukacji), w ramach którego realizowane jest kształcenie zawodowe. Odnosząc się do systemu szkolnictwa wyższego i nauki, pragnę podkreślić, że uczelnie korzystają z przewidzianych w ustawie PSWN rozwiązań mających na celu zapewnienie wysokiej jakości kształcenia przy jednoczesnym umożliwieniu właściwego reagowania na zmiany zachodzące w otoczeniu społeczno-gospodarczym. Natomiast minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma kompetencji do wprowadzania konkretnych treści czy przedmiotów do programów studiów na kierunkach realizowanych przez uczelnie, jak również nie może nakazać uczelniom tworzenia określonych studiów. Uczelnie samodzielnie realizują bowiem swoje zadania w zakresie działalności dydaktycznej oraz naukowej, uczestniczą w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, zgodnie z przyznaną im konstytucyjną zasadą autonomii. Samodzielnie kreują kierunki studiów, określają ich nazwy, dokonują doboru kadry oraz podejmują współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Są jednocześnie odpowiedzialne za jakość prowadzonych studiów, która podlega cyklicznej ocenie Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Uczelnie mają również obowiązek doskonalenia programów studiów; uwzględniają przy tym wnioski z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy oraz wnioski z analizy wyników monitoringu karier absolwentów studiów, a także mogą dokonywać w nim zmian, m.in. w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe lub związane z działalnością zawodową. Uczelnie akademickie w sposób zrównoważony traktują misję dydaktyczną i badawczą, ich rolą jest m.in. kształcenie wykwalifikowanych kadr niezbędnych dla funkcjonowania i rozwoju społeczeństwa, gospodarki oraz administracji publicznej. Wsparcie dla tych uczelni jest zapewnione m.in. przez realizację programu „Regionalna inicjatywa doskonałości (RID)”. Uczelnie zawodowe skupiają się na kształceniu prowadzonym na studiach o profilu praktycznym. Rolą tych uczelni jest dostarczanie przede wszystkim lokalnemu i regionalnemu rynkowi pracy specjalistów, zwłaszcza w deficytowych obszarach. Realizacja misji i celów strategicznych poszczególnych uczelni zakłada szeroki zakres autonomii, mogą one samodzielnie kształtować własne struktury organizacyjne i reguły zarządzania. Pozwala to władzom uczelni skutecznie zarządzać jednostką jako całością, zwiększać otwartość uczelni na otoczenie społeczno-gospodarcze, w tym na lokalnych i regionalnych interesariuszy. Odnosząc się do pytania o inicjatywy mające na celu promowanie kształcenia połączonego z praktyką zawodową u pracodawcy (przygotowanie programów studiów), należy podkreślić, że w ustawie PSWN przyjęto szereg rozwiązań, które kładą duży nacisk na promowanie współpracy uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym, szczególnie w zakresie kształcenia na tych kierunkach studiów, na które istnieje realne zapotrzebowanie na lokalnych rynkach pracy. Szczególne zadanie zostało powierzone uczelniom zawodowym, które kształcą na kierunkach o profilu praktycznym, co stanowi istotny składnik dostosowywania kształcenia do potrzeb określonych przez rynek pracy. Uczelnie te prowadzą studia pierwszego stopnia oraz mogą prowadzić studia drugiego stopnia i jednolite studia magisterskie oraz kształcenie specjalistyczne. Uczelnie zawodowe mają możliwość wykorzystywania swojego położenia i bliskich kontaktów z otoczeniem społeczno gospodarczym w celu aktywnego uczestniczenia w rozwoju gospodarczym regionu i kraju. Poprzez odpowiednie kształtowanie oferty dydaktycznej mogą szybko i elastycznie reagować na potrzeby rozwoju gospodarczego i rynku pracy, przy uwzględnieniu założeń strategii rozwoju regionu. W programie studiów o profilu praktycznym ponad połowa punktów ECTS jest przypisana zajęciom kształtującym umiejętności praktyczne. Zajęcia te mają być prowadzone w sposób umożliwiający wykonywanie czynności praktycznych przez studentów, w warunkach właściwych dla danego zakresu działalności zawodowej. W celu wzmocnienia kształcenia praktycznego umożliwiającego skuteczny rozwój umiejętności studentów na kierunkach studiów o profilu praktycznym istnieje obowiązek organizowania praktyk zawodowych w wymiarze co najmniej 6 miesięcy – na studiach pierwszego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia – w wymiarze co najmniej 3 miesięcy. Celem praktyk jest uzupełnienie wiedzy zdobywanej na studiach i przygotowanie do przyszłej pracy zawodowej. Studenci w trakcie studiów zdobywają wiedzę, a także kształcą umiejętności i kompetencje, które ułatwią im późniejsze uzyskanie zatrudnienia oraz zdobędą wiedzę na temat wymagań stawianych absolwentom przez pracodawców. Ponadto ustawa PSWN dopuszcza możliwość prowadzenia zajęć nie tylko przez nauczycieli akademickich, ale również przez inne osoby posiadające kompetencje i doświadczenie pozwalające na prawidłową realizację zajęć. Udział praktyków w procesie kształcenia na studiach o profilu praktycznym jest bardzo ważny zwłaszcza przy realizacji zajęć kształtujących umiejętności praktyczne. Uczelnie mają także możliwość prowadzenia studiów z udziałem pracodawców tj. studiów dualnych oraz studiów we współpracy z organem nadającym uprawnienie do wykonywania określonego zawodu, organem przeprowadzającym postępowanie egzaminacyjne w ramach uzyskiwania uprawnień do wykonywania zawodu, organem samorządu zawodowego, organizacją gospodarczą lub organem rejestrowym. Współpraca uczelni z podmiotami otoczenia społeczno- gospodarczego jest pożądana szczególnie przy opracowywaniu programów studiów (uwzględnienie potrzeb pracodawców), a następnie przy realizacji tych programów (prowadzenie zajęć przez praktyków, odbywanie praktyk zawodowych u przedsiębiorców lub w innych instytucjach). Jednocześnie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje działania zachęcające uczelnie do podnoszenia jakości kształcenia poprzez konkursy np. „Doskonałość dydaktyczna uczelni”. Realizowane jest również co roku przedsięwzięcie pn. „Dydaktyczna inicjatywa doskonałości”, którego celem jest wsparcie publicznych uczelni zawodowych w doskonaleniu jakości kształcenia na kierunkach studiów o profilu praktycznym. Dynamiczny rozwój gospodarki opartej na wiedzy i zmieniające się potrzeby rynku pracy wymagają stałego podnoszenia kompetencji i kwalifikacji pracowników. W takie zapotrzebowanie wpisują się m.in. prowadzone przez uczelnie studia podyplomowe i inne formy kształcenia (np. kursy, szkolenia, warsztaty; szczególnie we współpracy z pracodawcami, czy na zamówienie pracodawców). Kształcenie specjalistyczne, które mogą prowadzić uczelnie zawodowe, stanowi pomost pomiędzy edukacją prowadzoną w systemie oświaty a edukacją w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. Umożliwia ono przygotowanie (w krótkim czasie) wyspecjalizowanych pracowników w różnych dziedzinach. Prowadzone przez uczelnie konsultacje z otoczeniem społeczno-gospodarczym wykazały duże zainteresowanie pozyskaniem przez pracodawców specjalistów, którzy ukończyliby taką formę kształcenia. Tym samym jest to etap kształcenia, który przyczynia się do zmniejszenia niedopasowania kompetencyjnego, a jednocześnie w krótkim czasie pozwala przygotować wyspecjalizowanych pracowników do podjęcia nowych wyzwań zawodowych. Polityka naukowa państwa określa priorytety funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Określa także najważniejsze wyzwania rozwojowe dla polskiej gospodarki i społeczeństwa, na które odpowiedzią powinny być badania naukowe prowadzone na najwyższym poziomie oraz kształcenie wysokiej klasy specjalistów na studiach (wyższych) i w szkołach doktorskich. Wspierane są instytucjonalne zmiany w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki, którego podmioty w różnym stopniu realizują misje prowadzenia badań naukowych, kształcenia studentów oraz współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Przyjęte kierunki rozwoju szkolnictwa wyższego i nauki podlegają ciągłym zmianom i aktualizacjom przyjętych rozwiązań w związku z wyzwaniami, jakie stawia współczesny rynek pracy. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maria Mrówczyńska Podsekretarz Stanu