Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Paulina Hennig-Kloska
BM-WP.050.64.2024.KM
3235886.12940913.10560519
Warszawa, 16-08-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie rozwoju potencjału
środowiska naturalnego na rzecz obywateli i przedsiębiorców (znak: K10INT3048), poniżej
przekazuję informacje w zakresie posiadanych kompetencji.
1. Jakie konkretne działania podejmuje rząd w celu ochrony i zachowania środowiska
naturalnego, jednocześnie zapewniając korzyści zarówno dla obywateli, jak
i przedsiębiorstw?
W zakresie ochrony przyrody:
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wraz z Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska
procedują projekt „Strategia ochrony mokradeł w Polsce na lata 2024-2034” (dalej
„Strategia”).
Strategia jest dokumentem, który w kompleksowy sposób mierzy się z problemami ochrony
ekosystemów zależnych od wód, gospodarką wodną, działalnością człowieka na obszarach
mokradłowych i zmianami klimatu. Uwzględnia zarówno rezolucje Konwencji Ramsarskiej,
cele europejskich strategii, jak i założenia polskich dokumentów strategicznych i aktów
prawnych. Działania przedstawione w Strategii, w dużej mierze pozwolą na dostosowanie
najbardziej narażonych na zmiany klimatu sektorów gospodarki do wyzwań, z którymi
bezsprzecznie będzie się trzeba zmierzyć w krótszej lub dłuższej perspektywie czasu.
Tereny podmokłe kształtują rozwój cywilizacji i mają kluczowe znaczenie w podtrzymaniu
dobrostanu człowieka poprzez zapewnienie mu wody, pożywienia i innych dóbr
niezbędnych do życia, rozwój kultury, ochronę klimatu i różnorodności biologicznej.
Realizacja celów Strategii przyczyni się do zwiększenia retencji w Polsce i niwelowania
skutków powodzi i suszy. Dzięki wdrożeniu założeń projektu „Strategii ochrony mokradeł
w Polsce na lata 2024–2034” możliwe będzie zachowanie równowagi pomiędzy
dobrostanem człowieka i przyrody.
Strategia zakłada ponadto wiele działań pobudzających polską gospodarkę, w tym:
• wprowadzenie paludikultury, czyli rolnictwa bagiennego, którego produktem końcowym
jest biomasa. Materiał ten można wykorzystać jako zamiennik torfu w ogrodnictwie,
jako izolator w budownictwie albo jako materiał do produktów biodegradowalnych.

-- 1 of 36 --

2
Obecnie duże firmy ogrodnicze świadczące usługi obrotu torfem prowadzą badania
laboratoryjne nad nowymi rodzajami podłoży organicznych (mieszanki torfu z biomasą,
kompost, uprawa torfowców Sphagnum) stanowiące zamiennik dla torfowych podłoży
w uprawie pieczarek, warzyw i kwiatów. Rynek budownictwa naturalnego jest wciąż
słabo rozwinięty, jednak przepisy związane z emisją gazów cieplarnianych i świadome
wybory konsumentów wskazują na potencjał w tej gałęzi. Przepisy środowiskowe
wymuszają także standardy w zakresie produktów jednorazowych, które mogą być
produkowane z biomasy z mokradeł (pałka wodna, trzcina pospolita, turzyce, torfowce
Sphagnum);
• nawodnienie ok. 1500 tys. ha zdegradowanych mokradeł, co kreuje nowy rynek pracy
dla fachowców posiadających wiedzę na temat ponownego nawadniania. Projekt
nawadniania potrzebuje wykwalifikowanych hydrologów, gleboznawców, inżynierów,
rolników i przyrodników do podnoszenia bezpiecznego dla ludzi i korzystnego
dla przyrody poziomu wód gruntowych i przypowierzchniowych;
• włączenie firm prywatnych w realizację offsetu emisji gazów cieplarnianych. Mechanizm
offsetowania emisji gazów cieplarnianych przez firmy będzie polegał na wykupowaniu
gruntów i restytucji przyrody przez powtórne nawadnianie osuszonych torfowisk.
Jednym z działań podejmowanych przez państwa członkowskie jest realizacja „Unijnej
strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 - Przywracanie przyrody do naszego życia”.
Komisja Europejska przedstawiła wniosek dotyczy rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (Nature Restoration
Law), który maił na celu praktyczne wdrożenie najważniejszych założeń strategii na rzecz
bioróżnorodności 2030. Zawiera on wiążące cele odbudowy dla terenów zdegradowanych
i siedlisk morskich, owadów zapylających, ekosystemów rolnych, obszarów miejskich,
rzek i obszarów zalewowych i lasów.
W związku z pracami nad NRL, powstał międzyresortowy zespół pod przewodnictwem
Ministerstwa Klimatu i Środowiska, w którym uczestniczyli przedstawiciele wszystkich
zaangażowanych resortów. Celem działania zespołu była współpraca polegająca
na wypracowywaniu i zgłaszaniu na bieżąco uwag do treści rozporządzenia. W czerwcu
2023 roku Rada UE uzgodniła swoje stanowisko dotyczące powołanego projektu
rozporządzenia, natomiast w listopadzie tego samego roku wprowadzone zostało
porozumienie z Parlamentem Europejskim. Zakończenie prac w tzw. trilogach nastąpiło
pod koniec 2023 roku. Rząd RP wypracował liczne uwagi do wniosku KE, które często
dotyczyły dostosowania polskich realiów do założeń zawartych w projektowanym
rozporządzeniu. 27 lutego 2024 roku Parlament Europejski przyjął rozporządzenie
o odbudowie zasobów przyrodniczych. W dniu 17 czerwca 2024 r. Unijna Rada
ds. Środowiska przyjęła rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych. Zatem
Polska pomimo negatywnego stanowiska wyrażonego na posiedzeniu, będzie musiała
dołożyć wszelkich starań w celu zaplanowania sprawniej realizacji większości postulatów
znajdujących się w rozporządzeniu i usprawnieniu już istniejących mechanizmów krajowych
pozwalających na efektywną ochronę różnorodności biologicznej i odbudowę zasobów
przyrodniczych. Społeczeństwo polskie i sektor prywatny przedsiębiorstw poprzez
wdrożenie unijnego rozporządzenia może odnieść znaczne korzyści z odbudowy zasobów
przyrodniczych dzięki wdrażaniu narzędzi w zakresie łagodzenia zmian klimatu i rozwiązań
w przystosowaniu do zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi. Głównymi
założeniami projektowanego aktu jest odbudowa zasobów przyrodniczych, która ma
sprzyjać przemianom gospodarczym i społecznym, tworzeniu wysokiej jakości miejsc pracy
i zrównoważonemu wzrostowi. Może stworzyć w niedalekiej przyszłości możliwości
zatrudnienia i uzyskania dochodu oraz mieć pozytywny wpływ na zdrowie obywateli,
wzmacniać dziedzictwo naturalne, a także poprawiać jakość i bezpieczeństwo żywności
i wody.

-- 2 of 36 --

3
W resorcie trwają ponadto prace nad rewizją celów i opracowaniem programu ochrony
i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z planem działań na nowy
horyzont czasowy, tj. do roku 2030. Sporządzenie krajowego programu stanowi
wypełnienie zobowiązań Państw związanych Konwencją o różnorodności biologicznej
(Dz. U. 2002 poz. 1532). Podstawy prawne dla jego opracowania zawarto w art. 111 ustawy
z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Zaś aktualizacja krajowego programu
stanowi jedno z zobowiązań, jakie strony Konwencji podjęły w 2022 r. w Montrealu podczas
15. Posiedzenia Konferencji Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD COP15).
Podczas spotkania przyjęto Globalne Ramy dla różnorodności biologicznej (GBF),
określające globalne cele na rzecz zachowania różnorodności biologicznej na świecie. Strony
Konwencji zobowiązały się dostosować do GBF krajowe strategie różnorodności
biologicznej wraz z podaniem krajowych celów, zgodnych z postanowieniami GBF. Warto
zaznaczyć, że Program, mimo iż jest dokumentem opracowywanym przez Ministra Klimatu
i Środowiska, to wyznacza zadania innym resortom, a jego postanowienia będą wiążące
dla wszystkich członków Rady Ministrów.
Jednym z priorytetów, na których obecnie koncentruje się rząd, jest ochrona i odbudowa
ekosystemu rzeki Odry, szczególności w kontekście występowania „złotej algi”.
Podejmowane są działania doraźne (monitoring interwencyjny, poszerzenie monitoringu
automatycznego do 30 punktów w 2024 r., zarządzanie przepływami wody, ochrona ryb
w starorzeczach i zatokach). Przygotowywane są również rozwiązania systemowe, w tym
legislacyjne, mające na celu ograniczenie zasolenia wód Odry, renaturyzację rzeki
i odbudowę jej ekosystemów zniszczonych katastrofą z 2022r.
W zakresie odnawialnych źródeł energii
W pierwszej kolejności należy wskazać, że troska o ochronę i zachowanie środowiska
naturalnego przy jednoczesnej dbałości o społeczeństwo stanowi podstawę, priorytet
i misję resortu klimatu i środowiska.
Choć Polska stoi przed wyzwaniami w zakresie transformacji i dekarbonizacji sektora
energetycznego zgodnie z polityką klimatyczno-energetyczną Unii Europejskiej
i szczegółowymi regulacjami z niej wynikającymi, to nie ustaje w wysiłkach ich realizacji bez
uszczerbku dla potrzeb i możliwości polskiego społeczeństwa.
Zadanie to realizowane jest m.in. poprzez promocję odnawialnych źródeł energii (OZE),
które pozwalają oszczędzać zasoby kopalne oraz ograniczać wpływ ich wydobycia, a później
spalania, na środowisko naturalne, w tym jakość powietrza.
Rozwój OZE to jeden z niezbędnych warunków do realizacji procesów transformacji
energetycznej. Poziom inwestycji i odstawienie niektórych istniejących źródeł wytwórczych
powinno także uwzględniać ryzyko wystąpienia zjawiska ubóstwa energetycznego
i realizację idei działania dla obywateli.
Dodatkowo trzeba mieć na względzie realne możliwości techniczne. Stopień dokonywanych
zmian w ujęciu rocznym jest zależny od dostępności materiałów i usług oraz możliwości
włączania do systemu. Wycofaniu stabilnych źródeł węglowych musi towarzyszyć
zastępowalność źródłami i rozwiązaniami, które zagwarantują pewność dostaw energii
elektrycznej, możliwie niskie koszty dla odbiorcy końcowego jak i będą wspierane
odpowiednim poziomem rozwoju infrastruktury sieciowej.
W tym celu MKiŚ realizuje działania m.in. regulacyjne. W celu dynamizacji rozwoju
rozproszonych odnawialnych źródeł energii przygotowano szereg mechanizmów

-- 3 of 36 --

4
wspierających rozwój i utrzymanie instalacji OZE, które sprawiły, że w ciągu ostatnich lat
Polska osiągnęła dynamiczny przyrost łącznej mocy zainstalowanej w OZE. Od 2007 r.
wzrosła ona z 1,3 GW do ponad 29,6 GW na koniec kwietnia 2024 r.
Według szacunków na podstawie instalacji zakontraktowanych w różnych systemach
wsparcia oraz wydanych warunkach przyłączeniowych i zawartych umów
przyłączeniowych w perspektywie 2030 r. łączna moc zainstalowana w OZE przekroczy
50 GW. Dla porównania cała moc zainstalowana wszystkich rodzajów źródeł wytwórczych
w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (w tym odnawialnych i konwencjonalnych)
wynosi aktualnie 67,5 GW.
Dostrzegając krajowy potencjał biogazowni Polska posiada doskonale znane już regulacje
prawne służące wsparciu operacyjnemu tych instalacji poprzez systemy FIT (feed in tarrifs)
i FIP (feed in premium) jak również system aukcyjny, których szczegóły zawarte są
w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1436 z późn. zm., dalej: uOZE).
Z systemu FIT mogą korzystać wytwórcy energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii
w małej instalacji lub w mikroinstalacji (czyli do 500 kW), którzy sprzedają lub będą
sprzedawać niewykorzystaną energię elektryczną do sprzedawcy zobowiązanego.
System FIP natomiast przeznaczony jest dla wytwórców energii elektrycznej
z odnawialnych źródeł energii w instalacji odnawialnego źródła energii, o łącznej mocy
zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 1 MW, którzy sprzedają lub będą sprzedawać
niewykorzystaną energię elektryczną, do wybranego podmiotu innego niż sprzedawca
zobowiązany.
Z kolei dzięki systemowi aukcyjnemu przeznaczonemu przede wszystkim dla instalacji OZE
o mocy większej niż 1 MW udało się w latach 2016-2023 zakontraktować 274,3 TWh
energii elektrycznej z instalacji o łącznej mocy 12,8 GW, z których do kwietnia 2024 r.
wybudowano prawie 3,6 GW. To przede wszystkim elektrownie wiatrowe na lądzie
(1 858 MW) oraz instalacje PV (1 703 MW).
W zakresie geologii:
W marcu 2022 roku została przyjęta Polityka Surowcowa Państwa (PSP 2050). Strategia ta
określa działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa surowcowego kraju.
Głównym celem Polityki Surowcowej Państwa jest zapewnienie dostępu do niezbędnych
surowców mineralnych dla polskiej gospodarki obecnie oraz w przyszłości. Ważnym
aspektem realizacji polityki jest wsparcie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym poprzez
odzysk surowców wtórnych pochodzących z działalności górniczej, wsparcie rozwoju
i wykorzystania geotermii jako odnawialnego źródła energii oraz ochrona złóż kopalin.
Działania podjęte podczas realizacji PSP2050 przyczyniają się do realizacji celów zawartych
w dokumentach takich jak: Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020
(z perspektywą do 2030 r.), Mapa drogowa transformacji w kierunku gospodarki o obiegu
zamkniętym, Polityka Energetyczna Polski 2040 oraz Polityka Ekologiczna Państwa 2030.
Aktualnie dokument ten jest modyfikowany m.in. w aspekcie wejścia w życie
Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady UE w sprawie ustanowienia ram
na potrzeby zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych
(tzw. rozporządzenie UE dot. surowców krytycznych – Critical Raw Material Act).

-- 4 of 36 --

5
Ministerstwo Klimatu i Środowiska podejmuje podane niżej działania:
1. Geotermia
Wsparcie finansowe przedsięwzięć geotermalnych (m.in. programy priorytetowe
NFOŚiGW) - od 2017 r. na wykonanie nowych otworów geotermalnych (26 szt.) przyznano
ze środków NFOŚiGW przeznaczonych na finansowanie potrzeb geologii już ponad 490 mln
zł, a w najbliższym czasie blisko 428 mln zł zostanie przeznaczone na wykonanie kolejnych
30 otworów geotermalnych (rekomendowanych do dofinansowania przez MKiŚ w grudniu
2023 r. w ramach programu priorytetowego NFOŚiGW pn. Udostępnianie wód termalnych
w Polsce, nabór II).
Programy dofinansowań ze środków NFOŚiGW:
 W latach 2016-2019:
- Geologia i górnictwo. Część 1) Poznanie budowy geologicznej kraju oraz
gospodarka zasobami złóż kopalin i wód podziemnych
- Poznanie budowy geologicznej na rzecz kraju,
 W 2020 - obecnie:
- Udostępnianie wód termalnych w Polsce.
Podsumowując, od 2016 r. MKiŚ wydało 56 pozytywnych opinii dotyczących
dofinansowania ze środków NFOŚiGW wykonania nowych otworów geotermalnych, co
stwarza szansę na udokumentowanie kolejnych złóż wód termalnych w Polsce, a w dalszej
perspektywie - na budowę kolejnych ciepłowni geotermalnych.
Mechanizm wsparcia samorządów - MKiŚ we współpracy z NFOŚiGW i Państwowym
Instytutem Geologicznym - Państwowym Instytutem Badawczym (PIG-PIB) uruchomiono
mechanizm wsparcia samorządów, umożliwiający uzyskanie bezpłatnych opinii na temat
występowania i możliwości zagospodarowania wód termalnych w danej lokalizacji.
Z takiego wsparcia skorzystało łącznie 219 gmin. Po udokumentowaniu złoża wód
termalnych kontynuacja przedsięwzięcia m.in. w zakresie wykonania otworu chłonnego czy
budowy ciepłowni geotermalnej może nastąpić również ze środków NFOŚiGW w ramach
programu priorytetowego Polska Geotermia Plus, którego celem jest zwiększenie
wykorzystania zasobów geotermalnych w Polsce (informacje o programie:
https://www.gov.pl/web/nfosigw/polska-geotermia-plus-czesc-1-geotermia-gleboka).
Udzielone beneficjentom ww. programów priorytetowych wsparcie finansowe
na wykonanie nowych otworów geotermalnych przyczyni się do uruchomienia do końca
2024 r. ciepłowni geotermalnych w Sieradzu i Kole. Ponadto, umowy na budowę kolejnych
ciepłowni geotermalnych - w Sochaczewie i Turku - zostały już podpisane.
Zadania Państwowej Służby Geologicznej w zakresie geotermii - Państwowa służba
geologiczna (psg) (dalej PIG-PIB) realizuje zadania państwa z zakresu geologii, w tym m.in.
inicjuje, koordynuje i wykonuje zadania zmierzające do rozpoznania budowy geologicznej
kraju, w tym prac o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, w szczególności
dla odnowienia bazy surowcowej kraju, ustalania zasobów złóż kopalin, a także dla ochrony
środowiska oraz koordynuje zadania z zakresu ochrony georóżnorodności oraz geologii
środowiskowej. Psg prowadzi również zadania edukacyjne. Przykładowe zadania psg
w zakresie geotermii to m.in.:
 Geośrodowiskowe uwarunkowania wykorzystania energii wód termalnych na
obszarze niecki mogileńsko-łódzkiej z uwzględnieniem oddziaływania
eksploatacji na użytkowe poziomy wodonośne;

-- 5 of 36 --

6
 Mapa potencjału geotermii niskotemperaturowej Polski (MPGN) w skali
1:50 000;
 Zasady dokumentowania geologiczno-inżynierskiego warunków posadowienia
obiektów budownictwa morskiego i zabezpieczeń brzegu morskiego. Część
druga: morskie farmy wiatrowe wraz z zespołem urządzeń służących do
wyprowadzenia mocy;
 Wstępna ocena możliwości magazynowania energii cieplnej w poziomach
wodonośnych na obszarze Polski (ATES);
 Ocena możliwości magazynowania energii cieplnej w górotworze za pomocą
systemów zamkniętych (BTES, PTES/TTES, EF) w wybranych lokalizacjach na
terenie Polski;
 Potencjał energetyczny, surowcowy i zagospodarowanie wód termalnych,
leczniczych i solanek w Polsce, w tym opracowanie Bilansu zagospodarowania
zasobów złóż wód oraz energii geotermalnej w Polsce wraz z Poradnikiem
racjonalnego gospodarowania zasobami geotermalnymi;
 Program oceny stanu jakości i zasobów wód podziemnych zaliczonych do
kopalin w celu ich ochrony i racjonalnego wykorzystania z uwzględnieniem
zasad dokumentowania;
 Program założenia monitoringu stanu ilościowego i chemicznego wód
termalnych niecki podhalańskiej z uwzględnieniem transgranicznego przepływu
między Polską i Słowacją – Etap I;
 Ocena potencjału energetycznego i uwarunkowań środowiskowych dla
wsparcia zrównoważonego rozwoju geotermii niskotemperaturowe;
 Ochrona georóżnorodności, geoedukacja i geoturystyka;
 Geologia Samorządowa serwis informacyjno-edukacyjny PIG-PIB w zakresie
geologii, górnictwa, ochrony środowiska, administracji i przepisów prawa.
Więcej informacji na temat zadań psg z dziedziny geotermii dostępnych jest pod adresem:
https://www.gov.pl/web/klimat/zadania-psg-z-dziedziny-geotermii
Mapa drogowa rozwoju geotermii w Polsce - kierunki działań w zakresie rozwoju geotermii
w Polsce przedstawiono w Wieloletnim Programie Rozwoju Wykorzystania Zasobów
Geotermalnych w Polsce do 2040 r., z perspektywą do 2050 r. (tzw. mapa drogowa rozwoju
geotermii w Polsce). Celem zaplanowanych w mapie drogowej działań jest zwiększenie
udziału energii geotermalnej w krajowym bilansie energetycznym, wsparcie inwestorów
i projektantów branży geotermalnej oraz wzrost poparcia społecznego dla wykorzystania
energii geotermalnej. Szczegółowe informacje dotyczące Programu dostępne są pod
adresem: https://www.gov.pl/web/klimat/mapa-drogowa-rozwoju-geotermii-w-polsce.
2. Wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym
W ramach działań podjętych w ramach Polityki Surowcowej Państwa jest także wsparcie
w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym. Państwowa Służba Geologiczna w tym
zakresie zrealizowała lub jest w trakcie realizacji:
 Inwentaryzacja składowisk odpadów pogórniczych w kraju.
Inwentaryzacja pozwoliła na rejestrację 1382 obiektów będących miejscem
składowania odpadów pokopalnianych. Efektem tej pracy jest aktualizacja
ogólnodostępnej geobazy Hałdy (https://cbdgportal.pgi.gov.pl/haldy/),
która zawiera informację o lokalizacji obiektów, charakterystykę
litologiczną i chemiczną odpadów, a także dane dotyczące
zagospodarowania terenu.

-- 6 of 36 --

7
 Ocena środowiskowa składowisk mineralnych surowców odpadowych dla
terenu całej Polski wraz ze wskazaniem możliwości ich wykorzystania.
Celem zadania było uzupełnienie geobazy Hałdy o określenie
rzeczywistego lub potencjalnego oddziaływania zinwentaryzowanych
w geobazie obiektów na poszczególne komponenty środowiska
przyrodniczego oraz wyodrębnienie hałd możliwych do eksploatacji
w przyszłości.
 Bilans Zasobów Antropogenicznych etap I - celem zadania jest rozpoczęcie
bilansowania zasobów antropogenicznych zdeponowanych na hałdach
i zwałowiskach pogórniczych dla potrzeb Gospodarki Obiegu Zamkniętego,
poprzez przeprowadzenie badań pilotażowych w województwie śląskim.
3. Wsparcie realizacji transformacji energetycznej – poszukiwanie, rozpoznanie oraz
dokumentowanie złóż
Surowce są istotnym elementem potrzebnym do produkcji wielu technologii niezbędnych
do przemian energetycznych. W świetle realizacji założeń Europejskiego Zielonego Ładu
wzrasta rola surowców nieenergetycznych. Przejście na czystą energię przyniesie nowe
wyzwania związane z zabezpieczeniem dostaw surowców koniecznych do transformacji
energetycznej. Budowa odnawialnych źródeł energii od paneli słonecznych po turbiny
wiatrowe, produkcja samochodów elektrycznych oraz nowych sieci energetycznych
wymaga dostaw większej ilości surowców niż na potrzeby energetyki konwencjonalnej.
Realizacja Polityki Surowcowej Państwa przyczynia się do wsparcia i realizacji transformacji
energetycznej, poprzez poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin
do produkcji surowców, które potrzebne są do skutecznej realizacji tej transformacji.
W ramach tego tematu można przywołać przykłady zadań państwowej służby geologicznej
takie jak:
 Wstępna ocena możliwości pozyskania metali i pierwiastków z wód
podziemnych;
 Ocena potencjału złożowego REE w Polsce;
 Ocena zawartości niektórych pierwiastków śladowych w solach K-Mg;
 Ocena możliwości pozyskiwania surowców rzadkich (w szczególności
niektórych metali) z obszarów i złóż do tej pory nie rozpoznawanych pod tym
kątem;
 Weryfikacja próbek geologicznych pod kątem zawartości LREE i HREE
i niektórych pierwiastków promieniotwórczych oraz niektórych innych
pierwiastków”;
 Ocena zawartości metali krytycznych w sferosyderytach w wybranych
regionach Polski;
 Ocena możliwości udokumentowania zasobów REE w wybranych
perspektywicznych utworach osadowych obrzeżenia Gór Świętokrzyskich;
 Surowce krytyczne: grafit – perspektywy złożowe;
 Analiza złóż niezagospodarowanych i ocena możliwości reeksploatacji
zaniechanych złóż surowców.
4. Współpraca Międzynarodowa
Biorąc pod uwagę fakt, że zdecydowana większość surowców kluczowych dla polskiej
gospodarki pochodzi w całości lub w większości z importu, niezwykle istotne jest dążenie
do tworzenia właściwych ram współpracy oraz partnerstwa surowcowego przede
wszystkim z krajami będącymi w posiadaniu tych surowców. Jednym z ważnych elementów

-- 7 of 36 --

8
realizacji Polityki Surowcowej Państwa jest współpraca międzynarodowa, w ramach której
podpisano już porozumienia o współpracy (Memorandum of Understanding - MoU)
z krajami takimi jak:
 Demokratyczna Republika Konga
 Mongolia
 Uzbekistan
 Ukraina
 Słowacja
 Dominikana
 Kazachstan
 Argentyna
 Wietnam
Dla przykładu podpisanie MoU z Mongolią umożliwiło rozpoczęcie planowanego zadania
państwa wykonywanego przez państwową służbę geologiczną - Poszukiwania surowców
krytycznych w Azji (Mongolia). Zadanie ma na celu rozpoznanie i ocenę geologiczną danych
z różnych regionów Mongolii w aspekcie wydobycia surowców krytycznych oraz analizę
i interpretację wyników badań. Raport ma zawierać ocenę geologiczną surowców
krytycznych, szacowane zasoby oraz wartość gospodarczą w aspekcie zaspokojenia potrzeb
polskiego przemysłu.
5. Ochrona złóż kopalin
Ministerstwo Klimatu i Środowiska realizuje również działanie polegające na zabezpieczeniu
złóż kopalin poprzez wykorzystanie terenu leżącego nad nimi dla celów OZE, rolnictwa,
leśnictwa, terenów zielonych (w tym ogrodów działkowych), zbiorników wód, oraz turystyki
sportu i rekreacji.
Departament Geologii Ministerstwa Klimatu i Środowiska wytypował również 35 złóż
kopalin, których tereny nad złożem można zalesić poprzez przystąpienie do programu
Lasów Państwowych, polegającego na dobrowolnym wykupie ziemi, należącej do obywateli
pod zalesienie.
Po wprowadzeniu ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy Prawo geologiczne
i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 2029)
w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz.
54) w art. 125 dodano ust. 3 w brzmieniu:
3. Nie narusza ochrony złóż kopalin lokalizowanie na obszarach występowania
udokumentowanych złóż kopalin morskich farm wiatrowych w rozumieniu ustawy z dnia 17
grudnia 2020 r. o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1385, 1681 i 1762) oraz instalacji odnawialnych źródeł energii
w rozumieniu ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1436, 1597, 1681 i 1762), jeżeli te instalacje nie są trwale związane z gruntem w sposób
uniemożliwiający eksploatację złoża w przyszłości.
W zakresie leśnictwa:
Nadrzędnym celem Kierownictwa Ministerstwa Klimatu i Środowiska jest zapewnienie
trwałej ochrony najcenniejszych ekosystemów leśnych, wzmocnienie pełnionych przez nie
funkcji oraz świadczonych usług ekosystemowych. Cel ten zostanie zrealizowany poprzez
reformę modelu gospodarki leśnej. Gospodarka leśna na tych terenach zostanie
ukierunkowana na pełnienie funkcji ochronnych i społecznych.

-- 8 of 36 --

9
Dlatego też już 8 stycznia br. wydałam polecenie o wyłączeniu na części obszarów, a na
części ograniczeniu gospodarki leśnej. Polecenie z dnia 8 stycznia br. dotyczy wstrzymania
lub ograniczenia możliwości pozyskania drewna na obszarze ok. 94 tys. ha. Zgodnie
z aktualnymi danymi GUS powierzchnia lasów zarządzanych przez PGL LP wynosi 7 134,4
tys. ha. Oznacza to, że poleceniem objęto 1,31% powierzchni lasów.
W dniach 22-23 kwietnia br. odbyło się spotkanie w ramach Ogólnopolskiej Narady
o Lasach. Jest to odpowiedź na potrzebę dialogu ze społeczeństwem na temat sposobu
prowadzenia gospodarki leśnej. Kontynuacją Narady są spotkania, których celem jest
wypracowanie kierunkowych wytycznych oraz rekomendacji dla transformacji modelu
gospodarki leśnej. Inicjatywa ta opiera się na otwartym dialogu oraz dyskusji opartej na
merytorycznych argumentach. Jest ona realizowana w ścisłej współpracy ze wszystkimi
podmiotami zainteresowanymi transformacją gospodarki leśnej, w szczególności Lasami
Państwowymi, przedstawicielami strony społecznej, przedstawicielami biznesu oraz innymi
interesariuszami. Zgodnie z ustalonym harmonogramem zakończony został etap dyskusji
„stolików” w sześciu grupach tematycznych. Wypracowany materiał zostanie poddany
dyskusji na posiedzeniu Zespołu ds. wzmocnienia ochrony lasów cennych przyrodniczo
i ważnych społecznie.
26 kwietnia br. wydałam polecenie Dyrektorowi Generalnemu Lasów Państwowych,
w którym zobowiązałam Dyrektora Generalnego LP do wzmocnienia ochrony lasów
o wiodącej funkcji społecznej wokół miast: Warszawa, Kraków, Gdańsk-Sopot-Gdynia,
Wrocław, Łódź, Poznań, Katowice, Bydgoszcz-Toruń, Szczecin. Ponadto Dyrektor
Generalny LP został zobowiązany do opracowania szczegółowych propozycji obszarów
lasów o wiodącej funkcji społecznej, w terminie 2 miesięcy od dnia wydania niniejszego
polecenia, w ramach lokalnych zespołów ds. lasów społecznych, których członkami mają
być m.in. przedstawiciele: NGOs, samorządu, ministerstwa klimatu i środowiska, RDOŚ,
zakładów usług leśnych, IBL, BULiGL, branży drzewnej, leśników.
26 kwietnia br. wydałam również polecenie Dyrektorowi Generalnemu Lasów
Państwowych, w którym zobowiązałam Dyrektora Generalnego LP, aby w sporządzanych
i przedkładanych do zatwierdzenia Ministrowi Klimatu i Środowiska planach urządzenia
lasów preferować rębnie złożone oraz cięcia inne niż zupełne. Ponadto zobowiązałam
Dyrektora Generalnego LP, aby przygotował we współpracy z Instytutem Badawczym
Leśnictwa analizę i propozycje rozwiązań:
a) zastąpienia rębniami złożonymi zaplanowanych w planach urządzenia lasu rębni
zupełnych,
b) zastąpienia cięć zupełnych innymi sposobami wykonywania cięć.
W realizacji ww. polecenia Dyrektor Generalny Lasów Państwowych wydał w dniu 12 lipca
2024 r. zarządzenie nr 87 w sprawie wprowadzenia wytycznych dotyczących ograniczenia
stosowania rębni i cięć zupełnych w lasach gospodarowanych przez Lasy Państwowe.
Jednocześnie, Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozumie potrzeby sektora drzewnego,
dlatego już 23 stycznia br. spotkałam się z przedstawicielami przemysłu drzewnego.
W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju i Technologii,
z wiceministrem Waldemarem Sługockim oraz członkowie stowarzyszeń Papierników
Polskich, Producentów Płyt Drewnopochodnych, Przemysłu Tartacznego, Polskiej Izby
Gospodarczej Przemysłu Drzewnego, Związku Polskie Okna i Drzwi, Ogólnopolskiego
Związku Pracodawców Przemysłu Drzewnego, Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej
Producentów Mebli, Polskiego Komitetu Narodowego EPAL, firmy Stelmet, a także
zastępca Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych. Było to pierwsze spotkanie, na
którym goście zakomunikowali potrzeby przemysłu drzewnego.

-- 9 of 36 --

10
Ponadto, ogłoszony został przez MKiŚ pakiet dla przemysłu, którego celem jest stworzenie
warunków dla stabilnego rozwoju firm w tym sektorze, w obecnej sytuacji rynkowej. Pakiet
dla przemysłu drzewnego obejmuje:
• zwiększenie procenta puli drewna przeznaczonej dla stałych, sprawdzonych klientów;
• większe premiowanie przy sprzedaży intensywności przerobu drewna – im bardziej
korzystne dla gospodarki, zaawansowane (głębsze) wykorzystanie drewna, tym
większa premia;
• oferowanie produktu drzewnego dostosowanego do potrzeb polskich nabywców, a nie
zagranicznych np. z dalekiego wschodu;
• proklimatyczną lokalność – premię dla kupców przerabiających drewno bliżej miejsca
pozyskania, aby uniknąć zbędnie generującego CO2 nieracjonalnego transportu
drewna;
• eliminację nieuczciwych kupujących przez efektywną kontrolę rzeczywistego sposobu
i miejsca przerobu drewna. Przedsiębiorcy unikający kontroli nie otrzymają punktów;
• eliminację zjawiska sztucznego popytu na drewno;
• większą stabilność i pewniejszą przyszłość, łatwiejsze planowanie – wprowadzenie
opcji półrocznej umowy na zakup drewna;
• transparentność sprzedaży drewna – pełną jawność nabywców i wartości umów,
w tym deklaracji przerobu;
• uwolnienie dla przemysłu drewna pełnowartościowego, grubego, które dziś jest
używane w energetyce. Zdefiniowanie kategorii drewna energetycznego.
Pakiet ten został stworzony na bazie licznych postulatów stowarzyszeń i organizacji
zrzeszających przedsiębiorców branży drzewnej. Przed 2024 r. nie było takiej otwartości
MKiŚ na dialog z przemysłem drzewnym, co przyznają sami przedsiębiorcy np. na komisji
sejmowej. Przedstawiony pakiet wyznacza kierunek zmian, który obecnie
przeformułowywany jest na konkretne wdrożenia. Szczegółowe rozwiązania zostaną
wypracowane na dedykowanych temu tematowi spotkaniach z przedstawicielami
przemysłu drzewnego, Lasów Państwowych oraz strony społecznej. Przeprowadzona
została przez Lasy Państwowe we współpracy z MKiŚ ankieta wśród nabywców drewna,
właśnie po to, aby ostateczne rozwiązania wypracowane w dialogu precyzyjnie i konkretnie
odpowiadały na ich potrzeby.
Przedstawiciele branży drzewnej są aktywnie włączani do różnych inicjatyw MKiŚ, w tym
są członkami ministerialnego zespołu do spraw wzmocnienia ochrony lasów cennych
przyrodniczo i ważnych społecznie i byli zaproszeni do udziału w Ogólnopolskiej Naradzie
o Lasach.
2. Czy istnieją programy inwestycyjne lub inicjatywy mające na celu ochronę
i rewitalizację obszarów przyrodniczych, takich jak parki narodowe, obszary chronione
czy obszary Natura 2000?
W zakresie ochrony przyrody:
Zgodnie z ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 224, poz. 1337), parki narodowe z dniem 1 stycznia
2012 r. zostały przekształcone w państwowe osoby prawne w rozumieniu art. 9 pkt. 14
ustawy o finansach publicznych. Parki narodowe jako państwowe osoby prawne prowadzą
samodzielną gospodarkę finansową, pokrywając z uzyskiwanych przychodów wydatki
na finansowanie zadań określonych w ustawie o ochronie przyrody. Środki na bieżącą

-- 10 of 36 --

11
działalność oraz na współfinansowanie realizacji projektów z udziałem środków
zagranicznych, parki narodowe otrzymują m.in. z dotacji celowych z budżetu państwa,
przychodów z prowadzonej działalności, środków od innych jednostek sektora finansów
publicznych (np. NFOŚiGW, WFOŚiGW, ARiMR) oraz pozostałych przychodów
uzyskiwanych od jednostek spoza sektora finansów publicznych, darowizn lub odsetek
od depozytów.
Dotacja celowa, w zakresie działalności bieżącej, przeznaczona jest na realizację przez
23 parki narodowe następujących zadań:
• prowadzenie działań ochronnych w ekosystemach parku narodowego;
• udostępnianie obszaru parku narodowego na zasadach określonych w planie ochrony
lub zadaniach ochronnych i zarządzeniach dyrektora parku narodowego;
• prowadzenie działań związanych z edukacją przyrodniczą.
W roku 2024 istotnie zwiększono dotację celową dla parków narodowych do kwoty
152 802 tys. zł, z czego na wydatki bieżące przeznaczono 148 302 tys. zł oraz na wydatki
majątkowe 4.500 tys. zł.
Podstawowym dokumentem planistycznym z zakresu realizacji zadań w obszarze ochrony
przyrody w parkach narodowych jest plan ochrony. Zgodnie z przepisami Ustawy
(art. 20 ust. 1 i 2) plan ten sporządzany jest na okres 20 lat i stanowi podstawę do działań
z zakresu ochrony dziedzictwa przyrodniczego na obszarze parku narodowego. Plany
ustanawiane są rozporządzeniem ministra właściwego do spraw środowiska. Do czasu
ustanowienia planu ochrony parki realizują zadania na podstawie zadań ochronnych
stanowionych zarządzeniami ministra właściwego do spraw środowiska, zgodnie z art. 22
Ustawy. Zadania ochronne są ustanawiane na okres jednego roku lub na kolejne lata, nie
dłużej jednak niż na 5 lat. Zadania ochronne uwzględniają, między innymi, szczegółową
specyfikę merytoryczną wszelkich działań ochronnych realizowanych w ekosystemach
Parku, określają kompleksowe podejście do ochrony zasobów przyrodniczych oraz
zawierają opis sposobów czynnej ochrony ekosystemów Parku z podziałem na ekosystemy
znajdujące się w ochronie ścisłej, czynnej i krajobrazowej.
Zadania w zakresie ochrony przyrody w parkach narodowych wykonuje Służba Parku
Narodowego, na podstawie planu ochrony lub zadań ochronnych parku, jak również
w oparciu o przepisy ustawy o ochronie przyrody, wraz z jej aktami wykonawczymi,
w szczególności rozporządzeniami Ministra Środowiska o ochronie gatunkowej roślin
i grzybów oraz o ochronie gatunkowej zwierząt.
Rolnicy gospodarujący na obszarach Natura 2000 mają możliwość wsparcia finansowego
do gospodarowania na wybranych siedliskach przyrodniczych i siedliskach ptaków wodno-
błotnych w ramach Interwencji 1. „Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków
na obszarach Natura 2000” Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej.
W ramach interwencji beneficjenci realizują zobowiązania polegające na wykonywaniu
szczegółowych wymogów sprzyjających różnym elementom środowiska naturalnego
obszarów wiejskich. Wymogi te, w większości przypadków, prowadzą do bardziej
ekstensywnego użytkowania, tj. stosowania praktyk rolniczych, które są przyjazne dla
środowiska, co w efekcie wiąże się z poniesieniem kosztów gospodarowania i utratą części
zysków. Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne stanowią rekompensatę utraconych
dochodów i dodatkowo poniesionych kosztów, stanowiąc tym samym zachętę dla rolników
do podejmowania dobrowolnego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Uczestnictwo w dobrowolnym pięcioletnim zobowiązaniu jest wynagradzane od 912 zł/ha
(torfowiska – wymogi kluczowe) do 1 612 zł/ha (murawy).

-- 11 of 36 --

12
W kontekście NRL, należy wskazać że przepisy przyjętego rozporządzenia w sprawie
odbudowy zasobów przyrodniczych wskazują na potrzebę przywracania osuszonych
torfowisk, co wiąże się z wprowadzeniem działań odtworzeniowych na powierzchni
co najmniej 30% osuszonych torfowiskach do 2030 r., z czego co najmniej 1/4 powierzchni
musi zostać ponownie nawodniona. W świetle powyższego zauważyć należy, że Polska
wypracowała mechanizmy sprzyjające nawadnianiu torfowisk i innych siedlisk zależnych
od wód znajdujących się na obszarach rolnych i leśnych. Działania podejmowane
w perspektywie do roku 2030 będą obejmowały kontynuowanie, promocję i rozwój tych
mechanizmów i inicjatyw. Jeden z nich to tzw. ekoschematy, które są nowym elementem
płatności bezpośrednich, dotyczy retencjonowania wody na trwałych użytkach zielonych.
Warunkiem, aby rolnik mógł otrzymać dopłatę za retencjonowanie wody, jest wystąpienie
na trwałych użytkach zielonych zalania lub podtopienia w okresie między 1 maja
a 30 września, przez okres co najmniej 12 następujących po sobie dni. Ten mechanizm może
być wykorzystany jako efektywne narzędzie zachęcające rolników do powstrzymania
odpływu wód z siedlisk zależnych od wód, co będzie przeciwdziałało ich degradacji.
Z działań podejmowanych przez jednostkę podległą, tj. Generalną Dyrekcję Ochrony
Środowiska (dalej „GDOŚ”) należy wskazać, że w perspektywie 2014-2020, GDOŚ
realizował z POIiŚ 2014-2020 kompleksowy projekt pn.: “Ochrona siedlisk i gatunków
terenów nieleśnych zależnych od wód”. Jednym z celów szczegółowych projektu była m.in.:
poprawa stanu zachowania siedlisk przyrodniczych oraz populacji gatunków poprzez
zrealizowanie działań związanych z powstrzymaniem sukcesji naturalnej na terenie
ich występowania oraz zmianą stosunków wodnych (budowa zastawek, zasypywanie
rowów melioracyjnych itp.). Działania na rzecz ochrony i odbudowy siedlisk leśnych realizują
również Lasy Państwowe. Przedsięwzięcia te będą kontynuowane w perspektywie 2021-
2027.
W dniu 1 grudnia 2022 oficjalnie rozpoczął się natomiast projekt odtwarzania, ochrony
i przywracania kluczowych dla klimatu i bioróżnorodności funkcji terenów podmokłych,
torfowisk i bagien na terenach sieci Natura 2000 i Zielonej Infrastruktury. Wetlands Green
Life to strategiczna inicjatywa finansowana ze środków programu LIFE oraz Narodowego
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, mająca na celu odtworzenie oraz
zachowanie obszarów bagiennych, torfowisk i terenów podmokłych na obszarach Natura
2000 i Zielonej Infrastruktury. Program będzie realizowany przez Biuro Urządzania Lasu
i Geodezji Leśnej we współpracy z GDOŚ oraz Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie.
W zakresie usuwania barier na rzekach zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną (dalej
„RDW”), uznaje się potrzebę utrzymania tych barier, które służą konkretnym celom
tj. ochronie przeciwpowodziowej, zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego czy
rolnictwu. Utrzymanie funkcjonowania infrastruktury powinno wiązać się z wprowadzeniem
działań ukierunkowanych na łagodzenie wpływu na środowisko poprzez zastosowanie
odpowiednich rozwiązań tj. np. przepławki dla ryb. Podkreślić należy, że RDW wymaga
zachowania ciągłości dla wszystkich jednolitych części wód na rzekach w UE i wspieranie
osiągnięcia ich dobrego stanu ekologicznego. Utrzymanie infrastruktury hydrotechnicznej
umożliwiającej gospodarcze wykorzystanie rzek jest istotne w świetle obecnej sytuacji na
rynku surowców energetycznych. Rzeki stanowią niezbędny element sieci transportowej
pozwalającej na transport surowców m.in. paliw kopalnianych (historycznie ten typ
ładunków jest największą grupą ładunkową transportowaną rzekami zarówno w kraju jaki
i w UE).
Jednocześnie dostrzega potrzebę realizacji kolejnego etapu zobowiązań rozporządzenia.
Jednym z kluczowych zobowiązań będzie odpowiednie przygotowanie Krajowego Planu
Odbudowy Zasobów Przyrodniczych (KPO ZP), wymagające stałej współpracy resortów
odpowiedzialnych za poszczególne elementy rozporządzenia.

-- 12 of 36 --

13
W zakresie funduszy europejskich:
Wsparcie ochrony i rewitalizacji obszarów przyrodniczych, takich jak: parki narodowe,
obszary chronione i obszary Natura 2000 jest jednym z priorytetów zarówno w programach
finansowanych ze środków zagranicznych, jak i krajowych. Do najważniejszych źródeł
finansowania tego obszaru należą: programy finansowane ze środków polityki spójności UE,
programy zarządzane centralnie przez KE, programy finansowane z funduszy norweskich
czy też programy finansowane przez NFOŚiGW i wfośigw.
I. Programy finansowane z polityki spójności UE
1. Program FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021-
2027) to program finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR)
i Funduszu Spójności (FS).
W ramach programu realizowane jest m.in. działanie FENX.01.05 Ochrona przyrody
i rozwój zielonej infrastruktury, którego jednym z głównych celów jest ochrona, regeneracja
i zrównoważone wykorzystanie obszarów chronionych. Zakres działania to m.in. wsparcie
realizacji projektów/działań z obszarów:
 Ochrona in-situ lub ex-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych
– kompleksowa ochrona czynna gatunków roślin, zwierząt, grzybów i siedlisk
przyrodniczych w oparciu o zatwierdzone dokumenty planistyczne dla obszarów
Natura 2000, parków narodowych i rezerwatów przyrody. Kompleksowa,
ponadregionalna ochrona gatunkowa (populacji zasiedlających obszary Natura
2000 i siedliska poza nimi);
 Opracowanie dokumentów planistycznych dla obszarów chronionych -
przygotowanie lub aktualizacja dokumentów planistycznych parków narodowych,
obszarów Natura 2000 i rezerwatów przyrody i wymagane działania towarzyszące;
 Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych – kompleksowe zarządzania IGO, w tym
aktualizacja wiedzy o tych gatunkach i sposobach ich eliminacji, kontroli lub izolacji,
w szczególności gatunków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub
Polski i przedsięwzięcia wdrażające „Plan działań dotyczący priorytetowych dróg
przenoszenia IGO stwarzających zagrożenie dla UE lub Polski”;
 Rozwój zdolności i usprawnienie zarządzania obszarami chronionymi - poprawa
zdolności parków narodowych i podmiotów zarządzających obszarami Natura 2000
do zarządzania tymi obszarami m.in. w zakresie: rozwoju infrastruktury
geoinformacyjnej, ochrony terenów cennych przyrodniczo poprzez ukierunkowanie
ruchu turystycznego, rozwój infrastruktury parków narodowych bezpośrednio
służącej edukacji;
 Edukacja w zakresie ochrony przyrody – poprawa wiedzy i świadomości
społeczeństwa na temat celów i zasad ochrony przyrody oraz wpływu
zanieczyszczeń na stan środowiska i zdrowie ludzi, z wykorzystaniem różnorodnych
form i środków przekazu, nowoczesnych narzędzi informacyjno - komunikacyjnych
i materiałów edukacyjnych.
Ponadto, w ramach powyższego działania realizowane będą również typy projektów
w sposób pośredni wpływające na ochronę przyrody, chociażby takie jak: monitoring
przyrody, zielona i niebieska infrastruktura - poprawa systemów przyrodniczych, również
na terenach zurbanizowanych, rekultywacja i remediacja terenów zdegradowanych oraz
usuwanie niewłaściwie składowanych lub magazynowanych odpadów oraz wywołanego
przez nie zagrożenia dla ludzi lub środowiska.
Działanie FENX.01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury odgrywa kluczową
rolę w dążeniu do ochrony przyrody w Polsce, poprzez finasowanie różnych typów działań

-- 13 of 36 --

14
przyczyniających się do poprawy stanu terenów cennych przyrodniczo i przedmiotów
ochrony.
Finansowanie w ramach programu może być dostępne dla różnorodnych podmiotów,
w tym: parków narodowych, państwowych jednostek budżetowych (m.in. GDOŚ, rdoś),
jednostek samorządu terytorialnego, instytucji naukowych, organizacji pozarządowych, PGL
LP.
Alokacja na działania dotyczące ochrony przyrody i różnorodności biologicznej oraz zielonej
i niebieskiej infrastruktury to 240 mln EUR. Aktualne informacje nt. naborów wniosków
znajdują się na stronie internetowej Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej.
2. Kolejnym programem finansowanym z funduszy Unii Europejskiej i mającym na celu
ochronę obszarów chronionych jest Program FEPW (Fundusze Europejskie dla Polski
Wschodniej 2021-2027), dedykowany wspieraniu rozwoju gospodarczego i społecznego
wschodnich regionów Polski. W ramach FEPW realizowane jest działanie FEPW.02.03
Bioróżnorodność, którego zakres wsparcia obejmuje m.in. działania czynnej ochrony
przyrody w myśl Priorytetowych Ram Działań (PAF) dla sieci Natura 2000 w Polsce na lata
2021–2027. Można wymienić takie typy projektów jak:
 udrażnianie i przywracanie ciągłości korytarzy ekologicznych o znaczeniu
ponadregionalnym,
 ukierunkowanie ruchu turystycznego w celu zmniejszenia antropopresji na obszary
chronione,
 budowa lub rozbudowa bazy edukacyjnej w parkach narodowych;
 podnoszenie świadomości ekologicznej i promowanie postaw proekologicznych
lokalnych społeczności.
Beneficjentami w zakresie przedsięwzięć programu FEPW są: jednostki samorządu
terytorialnego z Polski Wschodniej, zarządzający gospodarką leśną, zarządzający
gospodarką wodną, organy ochrony przyrody, instytucje edukacji i nauki oraz organizacje
pozarządowe. We wszystkich ww. obszarach ogłoszono już nabory wniosków.
Uruchomienie kolejnych naborów będzie uzależnione od wyników oceny złożonych
wniosków o dofinansowanie.
Alokacja działania 55 mln EUR.
Poprzez inwestycje w kluczowe obszary środowiskowe zarówno program FEnIKS jak
i FEPW mają na celu poprawę stanu siedlisk przyrodniczych terenów objętych różnymi
formami ochrony, co w sposób pośredni wpłynie także na poprawę jakości życia
społeczeństwa.
Zgodnie z Umową Partnerstwa wsparcie ochrony przyrody jest przewidziane również
ze środków UE w ramach programów regionalnych, programów Wspólnej Polityki Rolnej
czy programów Interreg.
II. Programy zarządzane centralnie przez KE
Instrumentem finansowym dedykowanym wyłącznie kwestiom ochrony środowiska
i klimatu jest zarządzany centralnie przez Komisję Europejską Program LIFE. W ramach
Programu LIFE 2021-2027 funkcjonuje podprogram Przyroda i różnorodność biologiczna
o alokacji 2,1 mld EUR. Projekty przyrodnicze mogą mieć charakter projektów działań
standardowych lub projektów strategicznych. Projekty działań standardowych można
realizować w ramach dwóch podstawowych obszarów interwencji w ramach tematu
Przyroda i różnorodność biologiczna:

-- 14 of 36 --

15
1. „Przestrzeń dla natury” – wsparcie projektów ukierunkowanych na poprawę stanu
gatunków lub siedlisk za pomocą obszarowych środków ochrony lub odtworzenia. Do tej
kategorii mogą należeć na przykład projekty odtworzenia lub poprawy stanu naturalnych
lub półnaturalnych siedlisk, lub siedlisk gatunków, zarówno wewnątrz istniejących obszarów
chronionych, jak i poza nimi. Mogą to być również projekty dotyczące utworzenia
dodatkowych obszarów chronionych (lub zwiększenia nacisku na różnorodność biologiczną
i atuty istniejącego obszaru chronionego), korytarzy ekologicznych lub innych elementów
zielonej infrastruktury, projekty, których celem jest przetestowanie lub zademonstrowanie
nowej strategii zagospodarowania terenu, projekty złagodzenia presji na środowisko
naturalne itd.
2. „Ochrona naszych gatunków” – wsparcie projektów, których celem jest poprawa stanu
gatunku (lub, w przypadku inwazyjnych gatunków obcych, ograniczenie jego wpływu),
poprzez użycie dowolnych metod z wyjątkiem obszarowych środków ochrony lub
odtworzenia. Biorąc pod uwagę szerokie spektrum zagrożeń, jakie mogą dotyczyć gatunku
i tak już dotkniętego degradacją naturalnego siedliska w którym żyje, projekty dotyczące
tego obszaru mogą przybrać różnorodne formy - od twardych projektów infrastrukturalnych
po edukację i zwiększanie świadomości otoczenia.
W zakresie tematu Zarządzanie przyrodą wnioski muszą przyczyniać się do wdrażania
aspektów zarządzania (tzn. zapewnienia zgodności, uczestnictwa publicznego, dostępu do
wymiaru sprawiedliwości) Strategii różnorodności biologicznej UE na okres do 2030 r.,
ze szczególnym naciskiem na prawodawstwo UE w zakresie przyrody i różnorodności
biologicznej.
Natomiast projekty strategiczne SNaP mają na celu wdrożenie planów, strategii lub planów
działania wymaganych na mocy konkretnego prawodawstwa lub polityki UE w zakresie
ochrony środowiska tj.:
− Priorytetowe Ramy Działań dla sieci Natura 2000 (PAF) zgodnie z art. 8 Dyrektywy
Siedliskowej 92/43 oraz
− inne plany lub strategie przyjęte na poziomie międzynarodowym, krajowym, regionalnym
lub wieloregionalnym przez organy odpowiedzialne za ochronę przyrody, które wdrażają
politykę lub ustawodawstwo dotyczące przyrody i/lub różnorodności biologicznej oraz
obejmują konkretne i wymierne działania lub cele, z jasnym harmonogramem i budżetem.
Nabory w ramach LIFE zostały ogłoszone w kwietniu i aplikować można do września 2024r.
Materiały informacyjne i szczegółowe warunki aplikowania są dostępne na stronie agencji
CINEA.
III. Fundusze norweskie
W ramach trzeciej edycji Funduszy Norweskich i EOG (2014-2021) jednym z obszarów
programowych jest Środowisko naturalne i ekosystemy, gdzie przeprowadzono 3 otwarte
nabory wniosków o dofinansowanie, a łącznie realizowanych jest 29 projektów (obecnie
trwa proces zamykania projektów). Beneficjentami są między innymi Parki Narodowe,
Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych oraz nadleśnictwa, a także jst. Alokacja wyniosła
prawie 15 mln EUR. Poniżej przedstawiono zakres przedmiotowy:
1. Nabór Wdrażanie planów zarządzania ekosystemami: zwiększenie odporności
ekosystemów na negatywne zjawiska wynikające ze zmian klimatu oraz adaptację do nich
poprzez aktywną ochronę zagrożonych gatunków oraz siedlisk. Realizacja projektów
przyczynia się do wzmocnienia odporności ekosystemów na negatywne skutki zmian
klimatu, a także pośrednio do ograniczenia emisji CO2 poprzez ochronę naturalnych oraz

-- 15 of 36 --

16
przywracanie zdegradowanych mokradeł oraz podniesienia świadomości społecznej
w zakresie zmian klimatu i ich wpływu na ekosystemy.
2. Nabór Zwiększenie ochrony ekosystemów przed inwazyjnymi gatunkami obcymi:
zwiększenie odporności ekosystemów na negatywne zjawiska wynikające ze zmian klimatu
poprzez aktywną ochronę ekosystemów przed inwazyjnymi gatunkami obcymi. Realizacja
projektów przyczynia się do wzmocnienia odporności ekosystemów na negatywne skutki
zmian klimatu oraz podniesienia świadomości społecznej w zakresie zmian klimatu i ich
wpływu na ekosystemy.
3. Nabór Działania związane z ochroną ekosystemów prowadzone przez organizacje
pozarządowe (Fundusz Małych Grantów): zwiększenie odporności ekosystemów
na negatywne zjawiska wynikające ze zmian klimatu oraz adaptację do tych zmian poprzez
zaangażowanie organizacji pozarządowych w aktywną ochronę ekosystemów, mapowanie
i ocenę usług ekosystemów oraz podnoszenie świadomości społecznej w zakresie zmian
klimatu i ich wpływu na ekosystemy. Realizacja projektów przyczynia się do zaangażowania
społeczności lokalnych w ochronę środowiska naturalnego, a także pośrednio
do ograniczenia emisji CO2 poprzez przywracanie prawidłowego stanu mokradeł.
IV. Środki krajowe NFOŚiGW i wfośigw
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz
wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (wfośigw) odgrywają
kluczowa rolę w ochronie i rewitalizacji obszarów przyrodniczych w Polsce. Instytucje
te poprzez finansowanie inwestycji związanych z ochroną cennych przyrodniczo obszarów,
siedlisk oraz gatunków zagrożonych, a także wsparcie parków narodowych i obszarów
Natura 2000 przyczyniają się do poprawy środowiska naturalnego.
NFOŚiGW jako źródło finasowania wielu projektów środowiskowych wspiera działania na
rzecz ochrony przyrody. Priorytetowym programem na rzecz ochrony obszarów
chronionych jest program Różnorodność biologiczna, edukacja i monitoring środowiska.
Wfośigw oferują dofinasowanie na projekty lokalne również wspierające ochronę
i rewitalizację obszarów przyrodniczych. Projekty finansowane przez NFOŚiGW oraz
wfośigw wymienione zostały w załączniku nr 1.
Dzięki współpracy NFOŚiGW i wfośigw realizowane są kompleksowe działania
przyczyniajcie się do poprawy stanu zachowania obszarów parków narodowych i obszarów
Natura 2000.
3. Jakie są główne wyzwania związane z ochroną i rozwojem potencjału środowiska
naturalnego w Polsce, a także jakie działania podejmuje rząd w celu ich rozwiązania?
W zakresie ochrony przyrody:
Samo przygotowanie Krajowego Planu Odbudowy i Zasobów Przyrodniczych wymaga
bardzo dużych nakładów pracy i środków finansowych (m.in. ze względu na potrzebę
przeprowadzenia szerokich badań przygotowawczych), kosztowne będzie też zarządzanie
i monitorowanie jego realizacji. Projekt rozporządzenia nakłada na kraje członkowskie
dodatkowe obowiązki wymagające znacznego zwiększenia dotychczas dostępnych
środków finansowych zarówno na realizację ochrony czynnej, monitoringu ale także
wzmocnienia kadrowego instytucji zarządzających ochroną przyrody.

-- 16 of 36 --

17
Na realizację zaplanowanych działań nie są przewidziane odrębne środki finansowe; projekt
wskazuje na możliwość wykorzystania pieniędzy unijnych (np. polityka spójności, Wspólna
Polityka Rolna, EFMRA, LIFE), publicznych środków krajowych i finansowania prywatnego.
Oznacza to bardzo duży wysiłek finansowy i konieczność znacznych zmian w strukturze
finansowania polityk rozwoju już w najbliższych latach, gdyż pierwszym horyzontem
„rozliczania” realizacji celów jest rok 2030. Co istotne, okres programowania środków
na lata 2021–2023 jest już na ukończeniu, w związku z czym wprowadzenie nowych
tematów/celów, które mają być w nich ujęte jest raczej niewykonalne. Np. jednym
z głównych funduszy, z których korzysta Polska na realizację celów ochrony sieci Natura
2000 w tym okresie będzie Feniks, w którym obecnie nie przewiduje się finansowania
działań innych niż tych wynikających z dokumentów planistycznych dla obszarów N2000.
Nie ma więc zapewnionych środków na odtwarzanie siedlisk przyrodniczych na terenach
poza N2000. W związku z powyższym, nałożenie nowych obowiązków wymaga
zwiększenia środków na ich realizację zarówno w ramach tej perspektywy finansowej,
jak i kolejnych.
W zakresie przeciwdziałania zmianom klimatu:
Celem działań podejmowanych w ramach przeciwdziałania zmianom klimatu jest
m.in.: obniżenie emisji CO2 o 55% do roku 2030 (w porównaniu do roku 1990) i budowa
gospodarki zeroemisyjnej (netto) do roku 2050, zgodnie z celami przyjętymi w prawie
klimatycznym Unii Europejskiej. Ponadto ochrona środowiska naturalnego, zrównoważony
rozwój, ograniczenie występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych i adaptacja
do zmian klimatu. Podejmowane są także działania związane z transformacją energetyczną
wszystkich sektorów gospodarki. Koncentrują się one na zmianach strukturalnych
w gospodarce i energetyce. W ramach przeciwdziałania zmianom klimatu w 2024 r.
przygotowywana jest m.in. aktualizacja Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu 2030
oraz Polityki Energetycznej Polski 2040. Dodatkowo, w opracowaniu jest wymagana
rozporządzeniem europejskim (od stycznia 2020 r.) Długoterminowa strategia
niskoemisyjna do roku 2050. W przygotowaniu jest również pierwsza polska Strategia
ciepłownictwa, mająca na celu przyspieszenie transformacji tego istotnego sektora.
W ramach przyspieszenia transformacji i przeciwdziałania zmianom klimatu w grudniu
2023 r. Rząd RP odblokował dla Polski fundusze europejskie z Krajowego Planu Odbudowy.
Z tych funduszy finansowanie są m.in. projekty związane z transformacją energetyczną
i odbudową zasobów przyrodniczych w Polsce.
W zakresie leśnictwa:
Najważniejsze wyzwania i kierunki działania w leśnictwie
Obserwowane na przestrzeni dłuższego okresu efekty zmian klimatu, zwłaszcza wzrost średnich
temperatur, coraz częstsze okresy suszy i gwałtowne zjawiska pogodowe, w bardzo istotny sposób
wpływają na lasy, w tym zarządzane przez Lasy Państwowe. Wpływają one np. na wydłużenie
okresu wegetacyjnego, zmiany zachodzące w zakresie naturalnego zasięgu występowania różnych
gatunków flory i fauny, zwiększony przyrost drzew na grubość i wysokość. Wiele następstw zmian
klimatu ma skutki wyraźnie negatywne.
a) Pożary lasów
Dla polskich lasów, m.in. ze względu na dominację w nich gatunków iglastych, ogień jest
potencjalnie dużym zagrożeniem. Coraz cieplejsze i suche lata powodują, że to potencjalne
niebezpieczeństwo coraz bardziej przekłada się na realne. W 2022 roku, w lasach wszystkich form

-- 17 of 36 --

18
własności powstało 6710 pożarów o łącznej powierzchni 2690 ha, z tego na terenach zarządzanych
przez jednostki Lasów Państwowych 2402 pożary. Objęły one 698,33 ha powierzchni leśnej. W
stosunku do 2021 roku liczba pożarów lasu oraz spalona powierzchnia wzrosła odpowiednio o 1371
pożarów (tj. 133%) i 500,73 ha (tj. 253%). W roku 2020 zarejestrowano 6627 pożarów lasu, a
spaleniu uległo 8417 ha lasów wszystkich form własności (w tym jeden pożar o powierzchni 5526
ha na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego). W przypadku Lasów Państwowych, nawet
pomimo coraz trudniejszych warunków, to wielkie niebezpieczeństwo jest pod kontrolą. Mimo,
że Lasy Państwowe zarządzają 3/4 powierzchni polskich lasów, na gruntach w ich zarządzie
wybucha tylko 1/3 wszystkich pożarów lasów w kraju (pozostałe w lasach innej własności, głównie
prywatnych). Co ważne, co roku w Lasach Państwowych utrzymuje się przeciętną powierzchnię
pożaru lasu w granicach 0,2-0,3 ha, co oznacza, że są one szybko wykrywane i gaszone zanim zdążą
się rozprzestrzenić i wyrządzić większe szkody. Pożarów w Lasach Państwowych jest relatywnie
mało, a ich powierzchnia jest niewielka, dzięki sprawnemu i stale doskonalonemu systemowi
przeciwpożarowemu.
Lasy Państwowe na ochronę lasów przed pożarami przeznaczają rocznie ponad 100 mln zł. System
tworzy m.in. 684 dostrzegalni (wieże obserwacyjne), pokrywając swoim zasięgiem niemal
wszystkie lasy w zarządzie i wiele lasów innych własności, 447 punktów alarmowo-dyspozycyjnych
(zwanych dalej „PAD”), blisko 350 lekkich samochodów patrolowo-gaśniczych (co roku kilka
procent pożarów leśnicy gaszą własnymi siłami, bez angażowania strażaków), około 11000 punktów
czerpania wody oraz 15570 kilometrów utrzymywanych w lasach pasów przeciwpożarowych.
Lasy Państwowe, jako jedyna służba leśna w Unii Europejskiej i jedyna służba w ogóle w Polsce,
czarterują flotę samolotów patrolowych i gaśniczych oraz śmigłowców. Co roku w sezonie
pożarowym (marzec-wrzesień) do dyspozycji Lasów Państwowych jest 40-50 maszyn, których
wynajem i praca pochłania ok. 25 mln zł. Wspomagają one strażaków w gaszeniu pożarów lasów
na gruntach Lasów Państwowych oraz innej własności.
Połowa z około 110 tys. km dróg leśnych w Lasach Państwowych to jednocześnie drogi i dojazdy
pożarowe. Ich utrzymanie i konsekwentne modernizowanie (do standardów stale rosnących w
związku z wymogami nowoczesnych wozów i sprzętu strażackiego) kosztuje dziesiątki milionów
złotych rocznie.
Oprócz stałych, corocznych wydatków na system przeciwpożarowy (zwany dalej „ppoż.”), w
odpowiedzi na rosnące zagrożenia, Lasy Państwowe dodatkowo doposażają system w ramach
„Kompleksowego projektu adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – zapobieganie,
przeciwdziałanie oraz ograniczanie skutków zagrożeń związanych z pożarami lasów” (2016-2021).
Kwotą ponad 79 mln zł dofinansowano budowę i modernizację ponad 120 dostrzegalni pożarowych,
zakupiono nowoczesny sprzęt umożliwiający lokalizację i wykrywanie pożarów, zmodernizowano
37 PADów, zakupiono 67 nowoczesnych samochodów patrolowo-gaśniczych oraz zbudowano 12
własnych stacji meteorologicznych wykorzystywanych do prognozowania zagrożenia pożarowego
w lasach.
Ponadto rozpoczęto prace nad modernizacją i cyfryzacją sieci łączności radiowej
na potrzeby ochrony ppoż., by ułatwić współdziałanie leśników ze strażakami.
Bardzo wysoka skuteczność systemu ppoż. Lasów Państwowych to także rezultat dobrej współpracy
z Państwową Strażą Pożarną i Ochotniczymi Strażami Pożarnymi (zwanymi dalej odpowiednio
„PSP” i „OSP”). W każdym regionie prowadzone są regularnie ćwiczenia leśników wraz z
jednostkami Straży. Lasy Państwowe wspierają też strażaków finansowo.
Największym w tej sferze wyzwaniem w nadchodzących latach będzie zabezpieczenie
odpowiednich środków na utrzymanie i rozwój systemu ppoż. w Lasach Państwowych
(ze względu na rosnące zagrożenie, a także np. wzrost kosztów czarterowania floty powietrznej,
coroczne koszty ochrony ppoż. na przestrzeni ostatnich lat wzrosły o blisko 25%). W bliskiej
przyszłości problemem będzie również starzenie się dostępnego na rynku usług ppoż. sprzętu
lotniczego i brak nowej oferty w tym zakresie, a także coraz bardziej widoczny brak pilotów i
techników obsługujących te maszyny.

-- 18 of 36 --

19
b) Zamieranie lasów
Zmiany klimatu coraz bardziej wpływają również na pogorszenie się stanu sanitarnego lasów.
Obserwowany w ostatnich latach wzrost temperatur, spadek poziomu wód gruntowych i mała ilość
opadów powodują osłabienie wielu gatunków drzew. PGL Lasy Państwowe – mimo
podejmowanych działań – w ostatnich latach nie zadbały dostatecznie, aby przeciwdziałać
niekorzystnym zjawiskom związanym z brakiem wody, wciąż
na terenach leśnych funkcjonują liczne rowy odwadniające. W obecnej, drugiej edycji programu
małej retencji wodnej w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (2016-2022)
za ponad 440 mln zł (około 270 mln z funduszy unijnych, reszta ze środków własnych) w ponad
200 nadleśnictwach nizinnych i górskich Lasy Państwowe zbudowały, zmodernizowały lub
udrożniły około 1300 małych obiektów hydrologicznych, przez co zgromadzono dodatkowe ok. 2,5
mln m3 wody. Postępujące osłabienie przez suszę drzew wskazuje, że wciąż nie były to działania
wystarczające.
Osłabione suszą drzewa stają się bardziej podatne na choroby oraz atak patogenów grzybowych,
pasożytów i szkodników owadzich, które w końcu prowadzą do ich obumarcia. Dziś o takim
wieloczynnikowym zamieraniu lasów możemy mówić jako o zjawisku masowym. Dotyczy to w
szczególności świerków zabijanych przez kornika drukarza,
ale także sosny opanowywanej na dużą skalę przez jemiołę i atakowanej przez kornika
ostrozębnego. Jest to o tyle niepokojące, że sosna dominuje w lasach w zarządzie Lasów
Państwowych, zajmując ok. 60% ich powierzchni. Zamiera też coraz więcej dębów, brzóz, buków,
wiązów i jesionów. Proces szybkiego pogarszania się kondycji drzewostanów i ich zamierania w
wyniku działania różnych czynników może objąć nawet obszar 1 mln ha
(z 7,6 mln ha w zarządzie Lasów Państwowych).
Skala cięć sanitarnych niepokojąco wzrosła w ostatnich latach. W 2018 roku w Lasach
Państwowych usunięto łącznie 3,1 mln m3 posuszu (bez wywrotów i złomów), natomiast w 2019
roku łącznie 4,5 mln m3 posuszu (bez wywrotów i złomów). W okresie 2010-2018 roczne
pozyskanie w Lasach Państwowych posuszu świerkowego (czyli usuwanie drzew zasiedlonych
przez kornika lub już martwych) wzrosło prawie dwukrotnie, a posuszu sosnowego – prawie
trzykrotnie.
Analiza rozmiaru pozyskania samego drewna posuszowego (bez wywrotów i złomów) wskazuje na
utrzymujący się trend spadkowy w stosunku do lat ubiegłych. W 2022 roku pozyskano 2,1 mln m3
drewna posuszowego, w tym w drzewostanach
iglastych – 1,7 mln m3 i w liściastych – 0,4 mln m3 (spadek o 28% w porównaniu do roku 2021).
Rozmiar pozyskania samego posuszu (bez wywrotów i złomów) w 2020 roku wyniósł 4,33 mln m3
(w tym w drzewostanach iglastych – 3,71 mln m3 i w liściastych – 0,62 mln m3) i utrzymywał się
na poziomie zbliżonym do roku 2019. Wysoki rozmiar cięć posuszowych jest bezpośrednim
następstwem wystąpienia suszy na znacznych obszarach kraju w roku 2015, 2018 i 2019.
Cięcia sanitarne przyspieszają proces, który naturalnie potrwałby znacznie dłużej (zamieranie
drzewostanów i powolne ich odnawianie się, przemiany sukcesyjne).
Cięcia sanitarne rodzą nierzadko protesty ze strony lokalnych mieszkańców, turystów, samorządów,
ponieważ oznaczają często usuwanie zamarłych drzew ze znacznych powierzchni, nierzadko w
regionach popularnych turystycznie (jak Sudety, Beskidy, Roztocze).
c) Klęski żywiołowe
Zmiany klimatu to również coraz częstsze gwałtowne zjawiska pogodowe, przede wszystkim silne
wichury i nawałnice. Są one podwójnym zagrożeniem dla drzew
już osłabionych przez czynniki wskazane wcześniej.
W sierpniu 2017 r. nawałnica, określana „huraganem 100-lecia”, spustoszyła ok. 80 tysięcy
hektarów lasów na Kujawach i Kaszubach, wywracając i łamiąc ponad 20 mln drzew. Powstałe w
ciągu 1 nocy szkody gospodarcze w 25 najmocniej dotkniętych nadleśnictwach LP były równe
niemal 1/4 całej sprzedaży drewna w Lasach Państwowych w ciągu roku. Był to największy

-- 19 of 36 --

20
kataklizm w historii istnienia Lasów Państwowych. Mniejsze zdarzenia
(okiść, lokalne trąby powietrzne, nawałnice) zdarzają się nawet kilka razy w roku.
d) Woda w lesie
Do kluczowych działań zaliczyć należy zadania realizowane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne
Lasy Państwowe mające na celu koncentrację retencji wodnej i regulację zasobów wodnych w
ekosystemie.
Do działań długoterminowych zaliczamy, m.in. następujące zadania:
 „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz
przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych”;
 „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz
przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach górskich”
Powyższe projekty obejmują, m.in.:
a) budowę małych śródleśnych zbiorników wodnych,
b) budowę urządzeń piętrzących m.in. na wcześniej wykonanych rowach odwadniających,
ciekach naturalnych, potokach,
c) renaturyzację siedlisk hydrogenicznych,
d) ograniczanie destrukcyjnego wpływu wód płynących m.in. poprzez:
 zabudowę szlaków zrywkowych,
 umocnienia brzegów potoków i cieków górskich,
 budowę przepustów o odpowiednim świetle w przekroju cieku.
W ogólnym ujęciu należy zaznaczyć, iż w ramach projektów realizuje się m.in. inwestycje związane
z budową, przebudową, odbudową i poprawą funkcjonowania zbiorników wodnych, zbiorników
suchych i urządzeń piętrzących, adaptacją systemów melioracyjnych do pełnienia funkcji
retencyjnych, przywracaniem funkcji obszarom mokradłowym i odtwarzaniem terenów
zalewowych, zabudową przeciwerozyjną dróg, szlaków zrywkowych oraz zabezpieczeniem
obiektów infrastruktury leśnej przed skutkami nadmiernej erozji wodnej.
Projekty realizowane są ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko dla
perspektywy 2014-2020 oraz środków własnych Lasów Państwowych. Łączna wartość projektów
szacowana jest na kwotę ok. 499 mln PLN. Do końca 2022 roku w Lasach Państwowych
zrealizowano ok. 2,2 tys. obiektów piętrzących wodę lub spowalniających jej odpływ, dzięki czemu
uzyskano przyrost retencji na poziomie 2,5 mln m3 (tereny nizinne
ok. 2,1 mln m3 oraz tereny górskie ok. 0,4 mln m3) oraz wskaźnik rezultatu retencyjnego
4,2 mln m3.
W powyższym programie retencji nizinnej wzięło udział 113 nadleśnictw z 17 regionalnych dyrekcji
Lasów Państwowych. Natomiast w programie retencji górskiej wzięło
udział 47 nadleśnictw z 4 regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych (RDLP w Katowicach, RDLP
w Krakowie, RDLP w Krośnie oraz RDLP we Wrocławiu).
Mimo tych działań, postępujące zjawisko zamierania lasów wskutek suszy świadczy,
że nie były one dostateczne.
Obecnie na etapie przygotowania jest kolejny projekt w perspektywie długoterminowej,
pn. „Kompleksowy program przeciwdziałania procesom zamierania lasów w Polsce oraz działania
mitygacyjne w perspektywie do 2030 r.”.
Projekt będzie obejmował szereg działań w zakresie gospodarki wodnej w lasach Skarbu Państwa
(zarządzanych przez PGL LP) koncentrując się na ograniczeniu negatywnego wpływu skrajnych
zjawisk hydrologicznych (tj. suszy, podtopień, powodzi).
Wśród zaplanowanych działań wyróżnić należy:

-- 20 of 36 --

21
1) działania krótkoterminowe – odznaczające się możliwością szybkiego zastosowania, bez
konieczności uzyskiwania poszczególnych decyzji administracyjnych. Są to zadania
umożliwiające zatrzymanie wody w rowach poprzez zastosowanie przetamowań
z wykorzystaniem materiałów naturalnych i dostępnych w miejscu np. worki z piaskiem,
narzut kamienny, ziemne przetamowiania, płotek faszynowy.
2) działania długoterminowe obejmujące:
a) budowę, przebudowę i remonty infrastruktury wodno-melioracyjne,
b) budowę obiektów infrastruktury wodnej punktowej, czyli zbiorników o powierzchni do
500 m2 i głębokości 3,0 m,
c) konserwację i odtwarzanie w powiązaniu z przebudową istniejących systemów melioracji
wodnych,
d) współpracę z podmiotami prowadzącymi odwadnianie oraz odprowadzającymi
oczyszczone wody technologiczne/opadowe w celu ich przerzutu i wykorzystania na tereny
leśne, utrzymywanie tam bobrowych w miejscach niepowodujących szkód gospodarczych.
Na szczególną uwagę zasługuje dotychczasowa działalność Lasów Państwowych w ramach
zakończonych programów retencji nizinnej i górskiej. Owe działania przyczyniły
się do powstania blisko 3644 obiektów na nizinach i 3553 obiektów w górach, służących
magazynowaniu wody na terenach ekosystemów leśnych w postaci, np. zbiorników retencyjnych,
budowli piętrzących, zastawek, jazów powodujących opóźnienie odpływu.
4. Czy rząd rozważa wprowadzenie nowych regulacji lub zachęt dla sektora
przedsiębiorstw w celu promowania działań proekologicznych, takich jak stosowanie
energii odnawialnej, redukcja emisji CO2 czy ograniczenie zużycia surowców
naturalnych?
W zakresie ochrony przyrody:
Wskazać należy, że Strategia ochrony mokradeł w Polsce na lata 2024-2034 wpisuje
się w zawartą w przedmiotowym pytaniu „zachętę dla sektora przedsiębiorstw” poprzez
wprowadzenie regulacji stymulujących sektor przedsiębiorstw do innowacji w wyniku:
 ograniczenia wydobycia torfu;
 wprowadzenia systemu dobrowolnego certyfikowania wprowadzanych na rynek
produktów i usług, które zostały wytworzone z użyciem podłoży ogrodniczych
(np. warzywa, grzyby, rośliny doniczkowe, sadzonki drzew, usługi ogrodnicze) pod kątem
zawartości torfu w tych podłożach;
 zobowiązania do podawania pełnego składu podłoży ogrodniczych przy ich sprzedaży;
 stworzenia systemu certyfikacji offsetu emisji gazów cieplarnianych poprzez
nawadnianie torfowisk;
 stworzenia instrumentów finansowych i fiskalnych umożliwiających wykupy gruntów
i restytucję torfowisk jako mechanizmu offsetowania emisji gazów cieplarnianych
przez firmy;
 rozszerzenia zakresu przedmiotowego wdrażania ekoschematu WPR „Retencjonowanie
wody na trwałych użytkach zielonych”;
 wprowadzenia w WPR ekoschematu „Paludikultura”.
W zakresie odnawialnych źródeł energii:
Rząd na bieżąco analizuje stan wykorzystania m.in. OZE oraz pracuje nad dostosowaniem
projektowanych i wdrażanych działań do panujących warunków geopolitycznych,
ekonomicznych oraz społecznych.

-- 21 of 36 --

22
Należy podkreślić, że w końcowym zużyciu energii brutto Polska deklaruje w Krajowym
Planie dla Energii i Klimatu (KPEiK) osiągnięcie 29,8% udziału OZE w 2030 r., co stanowi
wzrost ambicji w porównaniu do KPEiK z 2019 r.
W elektroenergetyce bieżące prognozy wskazują na wzrost udziału OZE do ok. 50%.
W największym stopniu przyczyniać się do tego będą elektrownie wiatrowe na lądzie
(o mocy zainstalowanej ok. 15,8 GW) oraz elektrownie słoneczne (ok. 29,3 GW) i wiatrowe
na morzu (ok. 5,9 GW), które funkcjonować będą w KSE od ok. 2026 r. Aktualne prognozy
wskazują, że w 2030 r. moce w OZE będą stanowić 57% mocy zainstalowanych w KSE.
Ważne będzie zapewnienie warunków funkcjonowania stabilnych OZE tj. elektrownie
wodne, czy biomasowe.
W sektorze ciepłownictwa i chłodnictwa udział OZE ma wynieść ok. 32%. Kluczową rolę
w zazielenia ciepłownictwa systemowego odegra popularyzacja wykorzystania biomasy
w instalacjach kogeneracyjnych, ciepła odpadowego, kotłów elektrodowych zasilanych
energią elektryczną z OZE, geotermii, wielkoskalowych pomp ciepła, a także instalacji
termicznego przekształcania odpadów (również z wychwytem CO2). Natomiast
w gospodarstwach domowych pompy ciepła (sprzężone z PV) oraz kotły biomasowe.
W sektorze transportu udział OZE wzrośnie do ok. 17,7%, choć obarczone to będzie
ogromnym wysiłkiem. Cel będzie realizowany w szczególności przez przyrost wykorzystania
biopaliw II generacji (niespożywczych), jak również elektromobilności.
Powyższe nie byłoby możliwe bez odpowiednich zachęt i działań regulacyjnych, zawartych
m.in. w uOZE.
W ramach nowelizacji uOZE z 17 sierpnia 2023 r. wprowadzono wsparcie stricte operacyjne
(bez uwzględnienia w cenie referencyjnej zamortyzowanych nakładów inwestycyjnych)
dla instalacji OZE, które mają wysokie koszty eksploatacji, mimo zakończenia 15-letniego
okresu wsparcia (tj. biomasa, biogaz lub hydroenergetyka), a także wsparcie dla instalacji
zmodernizowanych.
Dla instalacji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 1 MW, wykorzystujących
różne rodzaje biogazu, hydroenergię czy też biomasę zaprojektowano system dopłat
do ceny rynkowej (FIP). Wsparcie operacyjne w tym systemie jest przewidziane
na maksymalnie 10 lat od daty pierwszego dnia sprzedaży energii elektrycznej w tym
systemie wsparcia, ale nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2034 r.
Z kolei dla instalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1 MW
przewidziano możliwość przystąpienia do aukcji na wsparcie operacyjne. Wygrana aukcja
zapewni zwycięzcy wsparcie przez rok, po czym będzie on uprawniony do udziału
w kolejnej. Maksymalny okres wsparcia również potrwa nie dłużej niż do dnia 31 grudnia
2034 r.
Systemy nie wymagają od wytwórców konieczności składania oświadczeń odnośnie
do pomocy publicznej, a przepisy ich dotyczące wejdą w życie w dniu 1 lipca 2025 r.
Ponadto zaprojektowano także wsparcie dla instalacji zmodernizowanych. Zakłada on,
że takie instalacje będą wchodzić do istniejących systemów wsparcia (tj. FIT/FIP
i aukcyjnego systemu wsparcia), ale wysokość przyznanej pomocy będzie zależna od stopnia
poniesionych nakładów. Ten mechanizm, podobnie jak wprowadzone nowe wsparcie
operacyjne, podlega notyfikacji i obecnie jest w fazie rozmów roboczych z Komisją
Europejską.
Dodatkowo informuję, że w Ministerstwie Klimatu i Środowiska przygotowany został
projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych
ustaw (numer z wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD41), który
obecnie znajduje się na etapie konsultacji publicznych. W projekcie tym przewidziano

-- 22 of 36 --

23
premiowanie działań proekologicznych podejmowanych przez przedsiębiorstwa poprzez
przyznanie im ulg w opłatach związanych z zakupem energii elektrycznej. Ze szczegółami
projektowanych rozwiązań można zapoznać się na stronach Rządowego Centrum Legislacji
po linkiem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12385801.
Celem ww. rozwiązań jest zapewnienie zgodności prawodawstwa krajowego z unijnym
w zakresie udzielanej pomocy publicznej w systemach wsparcia OZE, tj. z komunikatem
Komisji – Wytyczne w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele
związane z energią z 2022 r. (Dz.U. C 80 z 18.2.2022, str. 1–89), zwanym dalej „Wytyczne
CEEAG” lub „CEEAG”, które uzależniają uzyskanie pomocy publicznej od podjęcia działań
proekologicznych. Wytyczne CEEAG zastępują poprzednie wytyczne w sprawie pomocy
państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią w latach 2014-2020
(2014/C 200/01), które zostały zaimplementowane do polskich ustaw: ustawy o OZE oraz
ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej
kogeneracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 553).
Projekt ustawy, dostosowując pomoc dla odbiorców energochłonnych do wytycznych
CEEAG, uzależnienia przyznanie pomocy od przeprowadzenia przez te przedsiębiorstwa
działań proekologicznych. Uprawnienie do ulgi powiązane zostało ze spełnieniem jednego
z następujących warunków:
wdrożenie zaleceń zawartych w sprawozdaniu z audytu w zakresie, w jakim okres
zwrotu odpowiednich inwestycji nie przekracza 3 lat, a koszty tych inwestycji
są proporcjonalne;
ograniczenie śladu węglowego zużycia energii elektrycznej, tak aby co najmniej
30% zużywanej przez nich energii elektrycznej pochodziło ze źródeł
bezemisyjnych;
inwestycja co najmniej 50% wartości pomocy w projekty prowadzące do znacznej
redukcji emisji gazów cieplarnianych z zakładu. W stosownych przypadkach
inwestycje powinny prowadzić do redukcji znacznie poniżej odpowiedniego
poziomu odniesienia stosowanego do celów bezpłatnego przydziału w ramach
unijnego systemu handlu emisjami.
MKiŚ prowadzi także zaawansowane prace nad projektem nowelizacji ustawy
o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, którego celem jest ułatwienie
i przyspieszenie inwestycji w lądowe farmy wiatrowe oraz m.in. przyspieszenie rozwoju
sektora OZE ze szczególnym uwzględnieniem biometanu. Projekt zakłada
m.in. wprowadzenie minimalnej odległość elektrowni wiatrowych od zabudowań
na poziomie 500 m, a także implementację aukcji dla instalacji biometanowych o mocy
powyżej 1 MW. W trzecim kwartale 2024 r. projekt zostanie skierowany do konsultacji
publicznych. Zmiany prawa w tym zakresie będą procedowane w procesie, który
zagwarantuje pełną transparentność oraz możliwość wypowiedzi najbardziej
zainteresowanym, czyli organom gminy, branży oraz społecznościom lokalnym.
Wypracowanie konsensusu w powyższym zakresie ze społecznościami lokalnymi będzie
warunkiem koniecznym do przyjęcia nowelizacji omawianej ustawy.
Ponadto, w Ministerstwie prowadzone są prace analityczne i koncepcyjne związane
z implementacją RED III, która wprowadza wymagające regulacje z obszaru OZE, które mają
na celu wskazać legislacyjny drogowskaz Państwom Członkowskim do realizacji wiążącego
celu UE w zakresie OZE w 2030 r. na poziomie co najmniej 42,5%. Zdecydowanym
priorytetem implementacyjnym jest obszar przepisów dot. uproszczeń w procesie
inwestycyjnym w celu przyspieszenia rozwoju OZE.
W obliczu konieczności implementacji dyrektywy RED III, obecne działania resortu klimatu
i środowiska skupiają się przede wszystkim na zmapowaniu terenów o największym
potencjale pod budowę instalacji OZE (art. 15b dyrektywy RED III) oraz wyznaczeniu na ich

-- 23 of 36 --

24
podstawie obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych
(art. 15c dyrektywy RED III) i określeniu procedury wydawania zezwoleń na tych obszarach
(art. 16a dyrektywy RED III).
W kontekście środowiskowym kluczowe jest, aby projekty planów wyznaczania obszarów
przyspieszonego rozwoju OZE (RAA) były poddane strategicznej ocenie oddziaływania
na środowisko zgodnie z dyrektywą w sprawie strategicznej oceny oddziaływania
na środowisko. Jeżeli plan może znacząco oddziaływać na obszary Natura 2000, konieczne
jest także przeprowadzenie odpowiedniej oceny na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy
siedliskowej. Państwa członkowskie powinny upewnić się, że plan RAA nie będzie miał
znaczącego wpływu na środowisko. Ten sposób identyfikowania wpływów i uwzględnienia
ich na poziomie strategicznym pozwoli korzystać na obszarach RAA z prostszych i szybszych
procedur, w tym zwolnień z ocen środowiskowych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło prace koncepcyjne, aby zaimplementować
unijne przepisy w taki sposób, aby zapewnić ich pełną transpozycję przy jednoczesnym
nie pogarszaniu warunków do realizacji inwestycji w OZE.
Istotnym instrumentem finansowym wspierających przedsiębiorstwa jak również osoby
fizyczne w realizacji działań i inwestycji służących wzrostowi produkcji energii odnawialnej
oraz jej wykorzystania, jak również redukcji emisji CO2 jest działający od 2020 r. Fundusz
Modernizacyjny (FM). Polska jest głównym z 13 krajów – Beneficjentem FM. Łączna
alokacja dla Polski środków przy obecnych cenach EUA (EUA - European Union Allowance)
wynosi ponad 50 mld zł. Należy jednak podkreślić, że ceny EUA podlegają znacznym
wahaniom, co przełoży się na końcowy budżet FM.
W ramach FM realizowane są programy priorytetowe (PP) służące finansowaniu inwestycji
mających na celu modernizację krajowego systemu energetycznego oraz poprawę
efektywności energetycznej. Do chwili obecnej zatwierdzone przez Europejski Bank
Inwestycyjny (EBI) zostało 19 programów priorytetowych, uruchomiono 18 z nich
(za wyjątkiem PP Wsparcie budowy lub rozbudowy ogólnodostępnej stacji ładowania
dla transportu ciężkiego), a kolejne są w opracowaniu przez Operatora FM – Narodowy
Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w porozumieniu z MKiŚ. Następne
propozycje PP zostaną przedłożone do EBI już we wrześniu br.
Zestawienie zatwierdzonych programów priorytetowych:
Obszary priorytetowe (łączna kwota wsparcia ze środków FM 23 054 mln zł):
• Renowacja z gwarancją oszczędności EPC (Energy Performance Contract) Plus –
112,5 mln zł;
• Elektroenergetyka - Inteligentna infrastruktura energetyczna – 1000 mln zł;
• Rozwój infrastruktury elektroenergetycznej na potrzeby rozwoju stacji ładowania
pojazdów elektrycznych – 1000 mln zł;
• Kogeneracja dla Energetyki i Przemysłu – 2000 mln zł;
• Kogeneracja dla Energetyki i Przemysłu – sektory transformacji energetycznej –
1503 mln zł;
• Kogeneracja dla Ciepłownictwa – 300 mln zł
• Kogeneracja dla Ciepłownictwa – część II – 100 mln zł
• Digitalizacja sieci ciepłowniczych – 500 mln zł
• Wykorzystanie paliw alternatywnych na cele energetyczne – 5994 mln zł;

-- 24 of 36 --

25
• Wsparcie wykorzystania magazynów oraz innych urządzeń do stabilizacji sieci –
program dla OSD – 1000 mln zł;
• Przemysł energochłonny – OZE – 650 mln zł;
• Przemysł energochłonny- poprawa efektywności energetycznej – 350 mln zł;
• Energia dla wsi – 944,5 mln zł;
• Kogeneracja powiatowa – 1000 mln zł;
• Rozwój kogeneracji w oparciu o biogaz komunalny
• Moja elektrownia wiatrowa
• Wsparcie budowy lub rozbudowy ogólnodostępnej stacji ładowania dla transportu
ciężkiego
Obszary niepriorytetowe (łączna kwota wsparcia ze środków FM - 2 600 mln zł):
• Moje Ciepło - 600 mln zł;
• OZE - źródło ciepła dla ciepłownictwa – 2000 mln zł.
W zakresie leśnictwa:
W MKiŚ trwają pracę nad rozporządzeniem dotyczącym drewna energetycznego. Celem
rozporządzenia będzie ograniczenie możliwości wykorzystania drewna w energetyce zawodowej
wyłącznie do drewna, którego nie można wykorzystać w bardziej korzystny gospodarczo sposób.
5. Jakie są perspektywy długoterminowe dla rozwoju potencjału środowiska naturalnego
w Polsce, a także jakie cele strategiczne rząd wyznacza w tej dziedzinie?
W zakresie ochrony przyrody
Resort dokonał rewizji i aktualizacji celów ujętych w dotychczasowym programie ochrony
i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej. Cele te podlegają w tej chwili
konsultacjom wewnątrzresortowym. Kolejnym krokiem będzie dobór działań realizujących
przyjęte cele, przewidzianych do wdrożenia w perspektywie do roku 2030. Rodzaj
i charakter celów oraz przypisanych im działań determinują cele unijnej Strategii na Rzecz
Różnorodności Biologicznej do 2030 r. oraz będą warunkowały cele przyjętego na kanwie
tej strategii unijnego Rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych.
Potrzeba ochrony i odbudowy zasobów przyrodniczych Europy i Polski pozostaje kwestią
niezwykle istotną. Różnorodność biologiczna ma duże znaczenie dla jakości życia,
dobrobytu i bezpieczeństwa społeczeństwa oraz możliwości długoterminowego rozwoju
potencjału środowiska w Polsce. Odbudowa zasobów przyrodniczych może przynieść
długofalowe korzyści wielu sektorom gospodarki, które są w dużym stopniu uzależnione
od usług ekosystemowych.
Wiele sektorów, np. infrastruktura, rolnictwo czy turystyka jest silnie uzależnionych
od jakości środowiska, kształtowanej m.in. przez stan różnorodności biologicznej, dlatego
też działania pro - środowiskowe są stale uwzględniane w podejmowanych przez te sektory
działaniach. Działania w zakresie odbudowy zasobów przyrodniczych, zwiększające
różnorodność biologiczną, mogą przyczynić się do rozwoju agroturystyki, turystyki
przyrodniczej i kwalifikowanej. Niemniej jednak, aktualnie nie sposób ocenić w sposób
jednoznaczny wpływu regulacji na gospodarkę wyrażoną w wartości PKB. Zgodnie
z rozporządzeniem, państwa członkowskie zobowiązane są do stworzenia ram wdrażania
rozporządzenia, tj. opracowania krajowych planów odbudowy zasobów przyrodniczych

-- 25 of 36 --

26
(KPO ZP). Na potrzeby przygotowania krajowych planów odbudowy zasobów
przyrodniczych, konieczne będzie przeprowadzenie badań przygotowawczych potrzebnych
do określenia środków odbudowy potrzebnych do realizacji celów i obowiązków w zakresie
poszczególnych ekosystemów. Realizacja założeń KPO ZP może wpłynąć na konieczność
zmian w zakresie planowania przestrzennego, użytkowania terenu lub obszarów morskich,
co w konsekwencji może doprowadzić do konieczności zmiany profilu działalności
podmiotów gospodarczych lub zmiany źródła utrzymania osób fizycznych.
Wg. Komisji Europejskiej długookresowe korzyści wynikające z odbudowy ekosystemów
przewyższają koszty niezbędne do przeprowadzenia procesu. Projekt na obecnym etapie
nie zawiera informacji nt. ich wysokości. Stąd pomimo przewidywanych długookresowych
korzyści jakie państwa członkowskie mogłyby odnieść z jego wprowadzenia, są one
zobowiązane do przestrzegania krótkookresowych kryteriów deficytu sektora finansów
publicznych wynikających również z prawa UE. W pierwszej kolejności niezbędne jest zatem
oszacowanie wpływu projektowanej regulacji na sektor finansów publicznych, a następnie
dostosowanie projektowanych przepisów w ten sposób, aby czas ponoszenia wydatków nie
wpływał negatywnie na krótkookresowe zwiększanie wydatków publicznych i deficytu.
Odbudowa zasobów przyrodniczych wymaga inwestycji, których oszacowanie możliwe
będzie dopiero po ustaleniu działań i zobowiązań w KPO ZP. Pełna informacja nt. skutków
finansowych, w szczególności po stronie sektora finansów publicznych, jest niezbędna
do prawidłowego planowania ewentualnych wydatków.
Projekt krajowej strategii ochrony mokradeł przewiduje szereg działań przewidzianych
do podjęcia i wdrożenia w perspektywie do roku 2034. Główne cele strategii mokradłowej
to: poprawa stanu różnorodności biologicznej; ograniczenie emisji gazów cieplarnianych
z torfowisk; wspieranie naturalnych procesów w ekosystemach wodnych; zwiększenie
retencji wody na terenach nadrzecznych; wzmocnienie ochrony mokradeł.
W zakresie leśnictwa:
Nadrzędnym celem Kierownictwa Ministerstwa Klimatu i Środowiska jest zapewnienie trwałej
ochrony najcenniejszych ekosystemów leśnych, wzmocnienie pełnionych przez nie funkcji oraz
świadczonych usług ekosystemowych. Cel ten zostanie zrealizowany poprzez reformę modelu
gospodarki leśnej. Gospodarka leśna na tych terenach zostanie ukierunkowana na pełnienie funkcji
ochronnych i społecznych.
6. W jaki sposób rząd angażuje społeczność lokalną i organizacje pozarządowe w proces
planowania i realizacji działań mających na celu ochronę i rozwój środowiska
naturalnego, włączając w to dialog społeczny i partycypację obywatelską?
W zakresie ochrony przyrody:
W Ministerstwie Klimatu i Środowiska zostały podjęte prace związane z utworzeniem parku
narodowego w Dolinie Dolnej Odry. W tym celu zarządzeniem Ministra Klimatu
i Środowiska z dnia 5 kwietnia 2024 r. został powołany Zespół do spraw opracowania
założeń utworzenia parku narodowego w Dolinie Dolnej Odry.
W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele Ministra Klimatu i Środowiska, przedstawiciele
lokalnych samorządów na obszarze których planowane jest utworzenie parku narodowego,
przedstawiciele grupy inicjatywnej, przedstawiciele świata nauki, przedstawiciele
spółdzielni rybackiej i Polskiego Związku Wędkarskiego oraz głównych interesariuszy.

-- 26 of 36 --

27
Zadaniem Zespołu jest wypracowanie rekomendacji dla Ministra Klimatu i Środowiska
dotyczących:
a) obszaru, jaki powinien obejmować park narodowy w Dolinie Dolnej Odry, zwany dalej
„Parkiem”, i jego otulina,
b) nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa, które nie powinny zostać oddane
Parkowi w użytkowanie wieczyste,
c) działań ochronnych niezbędnych do zachowania lub odtworzenia zniekształconych
siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin, zwierząt i grzybów i ich siedlisk
na obszarze Parku
d) działalności, która może być prowadzona na obszarze Parku, w szczególności
w odniesieniu do działalności rybackiej;
Zadaniem Zespołu jest również opracowanie zestawienia kosztów i korzyści wynikających
z utworzenia Parku, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego, jak i podmiotów
gospodarujących na obszarze Parku. Dzięki powołaniu Zespołu proces tworzenia
dokumentacji na potrzeby utworzenia parku narodowego będzie uspołeczniony
i transparentny.
Przyjęte rozwiązanie pozwoli również na szeroką dyskusję nad kształtem planowanego
parku narodowego. Wszelkie rozwiązania będą wypracowywane w procesie
partycypacyjnym przez zainteresowane strony, w tym przez przedstawicieli lokalnych
samorządów i podmioty prowadzące na tym obszarze działalność. Ostateczny projekt
dotyczący utworzenia parku narodowego w Dolinie Dolnej Odry zostanie także poddany
konsultacjom publicznym w ramach procedury legislacyjnej.
Rząd wraz z innymi jednostkami m.in. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
na przestrzeni lat podejmuje się realizacji szeregu projektów mających na celu ochronę
i zachowanie środowiska naturalnego uwzględniających w swoich zakresach szereg działań
komunikacyjnych i informacyjnych, skierowanych do wielu grup odbiorców,
w tym organizacji pozarządowych oraz ogółu społeczeństwa. Podejmowane działania mają
na celu zwiększenie szeroko pojętej świadomości ekologicznej społeczeństwa
i uwrażliwienie na kwestię ochrony przyrody. Wśród zrealizowanych w tym zakresie
projektów wymienić należy m.in.:
 POIS.02.04.00-00-0100/16 pn. Opracowanie zasad kontroli i zwalczania inwazyjnych
gatunków obcych wraz z przeprowadzeniem pilotażowych działań i edukacją społeczną,
zrealizowany w latach 2016-2023 w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura
i Środowisko 2014-2020;
 LIFE15 GIE/PL/000758 pn. Masz prawo do skutecznej ochrony przyrody, zrealizowany
w latach 2016-2020 ze środków Komisji Europejskiej w ramach Programu LIFE.
W ramach podejmowanych inicjatyw realizowane są również działania związane
z angażowaniem lokalnych społeczności oraz organizacji pozarządowych w proces
planowania i realizacji działań mających na celu ochronę i rozwój środowiska naturalnego.
Należy tu wskazać projekt nr POIS.02.04.00-00-0193/16 pn. Opracowanie planów zadań
ochronnych dla obszarów Natura 2000 zrealizowany w latach 2017-2023, sfinansowany
ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Głównym
celem projektu było stworzenie podstaw do skutecznej ochrony dla 299 obszarów Natura
2000, położonych na terenie 12 województw. Realizacja tego zadania odbywała się poprzez
opracowanie dla wskazanych terenów planów zadań ochronnych (instrumentów
planistycznych sporządzanych obowiązkowo dla obszarów Natura 2000 na podstawie
ustawy z dnia 16 kwietnia z 2004 roku o ochronie przyrody), stanowiących podstawę
do zachowania lub odtworzenie właściwego stanu przedmiotów ochrony,

-- 27 of 36 --

28
przy jednoczesnym stworzeniu warunków społecznych, umożliwiających i ułatwiających
wdrożenie tych planów w życie. W ramach realizacji projektu zapewniona została
możliwość szerokiego udziału interesariuszy w procesie opracowywania planów zadań
ochronnych, dla poszczególnych obszarów Natura 2000 zarówno na etapie tworzenia
projektów planów, jak i na etapie możliwości udziału społeczeństwa w opiniowaniu
przygotowanego projektu, co wynika z art. 28 ustawy o ochronie przyrody. Uspołeczniona
formuła opierała się na stworzonym i wykorzystywanym już mechanizmie tzw. „Zespołów
Lokalnej Współpracy”, których praca opiera się na organizowanych dla każdego z obszarów
lokalnych warsztatach roboczych.
Ponadto należy podkreślić, że GDOŚ, w ramach perspektywy 2021-2027, ze środków
Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko planuje
m.in. realizację projektu pn. Aktualizacja planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000
wraz z prowadzeniem monitoringów, w ramach którego prace nad planami zadań ochronnych
dotyczyć będą ok. 400 obszarów Natura 2000. W ramach tego projektu działania
prowadzone będą ze szczególnym uwzględnieniem partycypacji społecznej, wykorzystując
wypracowane dobre praktyki prowadzenia procesu planistycznego z wykorzystaniem
Zespołów Lokalnej Współpracy.
W zakresie odnawialnych źródeł energii:
MKiŚ, prowadząc działania legislacyjne związane z transformacją energetyczną i rozwojem
OZE, przykłada ogromną wagę do poszanowania środowiska naturalnego i pozostawienia
go przyszłym pokoleniom w niepogorszonym stanie.
Tworzone regulacje i akty prawne mają na celu dbanie o środowisko naturalne na wielu
poziomach:
w skali kraju poprzez:
 poprawę bezpieczeństwa energetycznego dzięki zmniejszeniu wykorzystania paliw
kopalnych i wykorzystania energii z OZE,
 propagowanie działań w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym,
w odniesieniu do dużych przedsiębiorstw poprzez:
 wprowadzenie obowiązku spełnienia Kryteriów Zrównoważonego Rozwoju (KZR)
w wielu sektorach,
 realizację celów OZE w transporcie,
 stabilizację i bilansowanie sieci elektroenergetycznych i gazowych,
w odniesieniu do mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez:
 wzrost rynku przetwarzania odpadów organicznych,
 możliwość wykorzystania bio CNG i bio LNG w usługach transportowych,
 rozwój lokalnych rynków bioenergii i biogazu,
na poziomie obywateli, gospodarstw domowych i rolniczych poprzez:
wsparcie w zastępowaniu nawozów mineralnych produktem pofermentacyjnym z biogazowni
i biogazowni rolniczych, co bezpośrednio przekłada się na korzyści środowiskowe takie jak:
 poprawa jakości stanu gleby,
 poprawa jakości wody,

-- 28 of 36 --

29
 ograniczenie emisji metanu do atmosfery,
 bezpośrednie ograniczenie emisji,
 zmniejszenie uciążliwości hałasowych,
 zmniejszenie uciążliwości odorowych,
Aby w praktyce realizować ww. cele MKiŚ powołał do życia trzy porozumienia sektorowe:
 Porozumienie sektorowe na rzecz rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Polsce
 Porozumienie o współpracy na rzecz rozwoju sektora biogazu i biometanu
 Porozumienia o współpracy na rzecz rozwoju sektora fotowoltaiki.
Celem Porozumień sektorowych, zawartych w 2021 r., jest podjęcie działań na rzecz
zwiększania roli poszczególnych sektorów wytwarzania energii i paliw gazowych,
zbudowania silnego rynku polskich technologii odnawialnych oraz wzmocnienia pozycji
krajowych przedsiębiorstw w łańcuchu dostaw. Realizacja celów Porozumień przyczynia się
do zaakcentowania konkurencyjności polskiej gospodarki. Ponadto, porozumienia
sektorowe to stała platforma współpracy podmiotów zainteresowanych budową
i rozwojem sektorów odnawialnych źródeł energii, tj. morskiej energetyki wiatrowej,
biogazu i biometanu oraz fotowoltaiki.
Każde z porozumień ma za zadanie zapewnić skoordynowane działania na rzecz
dynamicznego rozwoju sektora, z naciskiem na wzmocnienie krajowego łańcucha dostaw.
Ochrona i rozwój środowiska naturalnego są nieodłącznie związane z wykorzystaniem
niskoemisyjnych źródeł energii oraz zaangażowaniem w ten proces inicjatyw obywatelskich.
Odpowiedni dobór technologii wytwarzania energii z odnawialnych źródeł, bazujący
na istniejącym lokalnie potencjale OZE może zapewnić społecznościom lokalnym
samowystarczalność i tym samym bezpieczeństwo energetyczne. Kluczowe znaczenie
w tym procesie ma rozproszenie jednostek wytwórczych oraz rozmieszczenie ich blisko
odbiorców, co pozwala na racjonalne i efektywne wykorzystanie istniejącego lokalnie
potencjału OZE, a także wpływa na ograniczenie strat w przesyle i dystrybucji energii
elektrycznej. Eliminuje także wykorzystanie paliw kopalnych i ogranicza niską emisję
wpływając na ochronę środowiska naturalnego.
MKiŚ mając na uwadze, że rozwój energetyki obywatelskiej, opartej o wspólnoty lokalne,
generujące własny, tańszy prąd jest jednym z głównych kierunków transformacji
energetycznej, zrealizowało szereg działań stymulujących ten rozwój. Do najważniejszych
inicjatyw ustawodawczych w tym zakresie należy zaliczyć te, które odnoszą
się do obywatelskich społeczności energetycznych, a także spółdzielni energetycznych
i klastrów energii.
W ramach implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001
z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł
odnawialnych, dalej: dyrektywa RED II, ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy –
Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1681), zostały
wprowadzone regulacje dotyczące obywatelskich społeczności energetycznych, dalej: OSE.
Przedmiotem działalności obywatelskiej społeczności energetycznej może
być wytwarzanie, dystrybucja, obrót, agregacja, magazynowanie energii elektrycznej,
realizowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej
oraz świadczenie usług w zakresie ładowania pojazdów elektrycznych swoim członkom
lub udziałowcom, w sieci dystrybucyjnej o napięciu znamionowym nie wyższym niż 110 kV.
Stworzenie ram prawnych działania OSE miało na celu umożliwienie odbiorcom końcowym
energii elektrycznej bezpośredniego udziału w wytwarzaniu, zużyciu oraz dzieleniu
się energią elektryczną z innymi odbiorcami. Pozwala to na zapewnienie jej członkom

-- 29 of 36 --

30
przystępnej cenowo energii elektrycznej w odróżnieniu od tradycyjnych przedsiębiorstw
energetycznych, których głównym celem działania jest dążenie do osiągnięcia zysku.
Uczestnictwo w obywatelskiej społeczności energetycznej może się przysłużyć również do
zwiększenia efektywności energetycznej na poziomie gospodarstw domowych dzięki
zmniejszeniu zużycia energii elektrycznej i obniżeniu cen dostaw.
W Polsce współpraca w zakresie produkcji energii z odnawialnych źródeł energii
na poziomie lokalnym może być prowadzona także w formie klastrów energii i spółdzielni
energetycznych.
W celu wzmocnienia roli tych społeczności energetycznych w krajowym systemie
energetycznym, w odpowiedzi na postulaty branży, Ministerstwo Klimatu i Środowiska
przygotowało nowe rozwiązania legislacyjne, które zostały zawarte w uOZE.
Celem tej interwencji prawnej było zapewnienie przejrzystych zasad współpracy w ramach
klastrów energii, obejmujących usprawnienia administracyjno-prawne i dedykowany system
wsparcia, a także stymulowanie rozwoju spółdzielni energetycznych, co wpłynie
na zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w krajowym miksie energetycznym
i zwiększy niezależność energetyczną społeczności lokalnych.
Zaproponowane w ustawie rozwiązania promujące funkcjonowanie klastrów energii mają
za zadanie pobudzić rozwój tych inicjatyw oraz przygotować je do w pełni profesjonalnego
funkcjonowania na zmieniającym się rynku energii, w którym energetyka rozproszona
będzie odgrywać coraz większą rolę.
Dzięki nowym regulacjom klastry energii będą mogły korzystać ze wsparcia, którego
uzyskanie będzie uzależnione od posiadania wpisu w rejestrze klastrów energii
prowadzonego przez Prezesa URE, a także od spełnienia określonych warunków
wskazanych w ustawie. Proponowany system wsparcia odnosi się do ilości energii
elektrycznej wytworzonej z OZE przez strony porozumienia klastra energii, wprowadzonej
do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej, a następnie pobranej z tej sieci w celu jej
zużycia przez strony porozumienia tego klastra energii, dla danej godziny okresu
rozliczeniowego.
Mechanizm wsparcia obejmuje następujące elementy:
 zwolnienie energii elektrycznej zużywanej przez członków klastra z opłaty OZE
oraz z obowiązku umarzania świadectw pochodzenia.
 zwolnienie energii elektrycznej zużywanej przez członków klastra z opłaty
kogeneracyjnej oraz obowiązku umarzania świadectw efektywności energetycznej.
 obniżenie kosztów usług dystrybucji, tj. składnika zmiennego stawki sieciowej i
stawki jakościowej, które jest uzależnione od spełnienia warunków w zakresie
osiągnięcia odpowiedniego poziomu zużycia własnego dla danej godziny okresu
rozliczeniowego. Jest ono przewidziane dla członków klastrów energii, które
wykażą wyższy poziom autokonsumpcji. Ten instrument wsparcia zakłada 5% upust
przy osiągnieciu zużycia własnego powyżej 60%. Wraz ze wzrostem o kolejne 10%
członkowie klastra energii uzyskują dodatkowe 5%. W przypadku 100% zużycia
własnego upust ten wynosi 25%.
W ramach nowelizacji uOZE z 17 sierpnia 2023 r. wprowadzono także nowe regulacje,
których celem jest poprawa warunków dla rozwoju energetyki rozproszonej na terenach
wiejskich w formie spółdzielni energetycznej. Nowe, atrakcyjne przepisy mają ułatwić
tworzenie i funkcjonowanie tej formy lokalnego zrzeszenia, a także zachęcić podmioty
do angażowania się w tego rodzaju inicjatywy. Rozwój spółdzielni energetycznych,
wykorzystujących do produkcji energii lokalne zasoby energetyczne, wpłynie pozytywnie
na rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich, które zajmując około
93% powierzchni kraju, mają największe problemy z zapewnieniem stałych dostaw energii.

-- 30 of 36 --

31
Należy także podkreślić, że obowiązujące obecnie przepisy zapewniają preferencyjny dla
spółdzielni energetycznych system rozliczeń. Zgodnie z art. 38c ust. 3 ustawy z dnia
20 lutego 2015 roku o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. 2023 poz. 1436 z późn. zm.),
sprzedawca zobowiązany, dokonuje ze spółdzielnią energetyczną rozliczenia ilości energii
elektrycznej wprowadzonej do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej wobec ilości
energii elektrycznej pobranej z tej sieci w celu jej zużycia na potrzeby własne przez
spółdzielnię energetyczną i jej członków w stosunku ilościowym 1 do 0,6.
Dzięki preferencyjnemu systemowi wsparcia i działaniom edukacyjnym, promującym
współpracę na poziomie lokalnym, widoczna jest dużo większa aktywność w sektorze
spółdzielni energetycznych wśród samorządów, przedsiębiorców i rolników. Obecnie
w Polsce działa 35 spółdzielni energetycznych, a wg danych Krajowej Izby Klastrów Energii
i Odnawialnych Źródeł Energii działa także około 170 klastrów energii, w tym 66 klastrów,
które w latach 2017-2018, w konkursach przeprowadzonych przez Ministerstwo Energii
uzyskały Certyfikat Pilotażowego Klastra Energii i zostały wpisane na Listę Pilotażowych
Klastrów Energii. Zmiany wprowadzone w ramach ustawy z 17 sierpnia 2023 r. mają być
impulsem do bardziej dynamicznego, dalszego ich rozwoju w Polsce.
Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii
oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz. 2376), od 1 kwietnia 2022 r. wprowadzona
została instytucja prosumenta zbiorowego, który może działać w budynku wielolokalowym.
Jest to odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych
źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji lub małej instalacji przyłączonej do sieci
dystrybucyjnej elektroenergetycznej za pośrednictwem wewnętrznej instalacji elektrycznej
budynku wielolokalowego. Jest to kolejny etap rozwoju rynku prosumenckiego, szczególnie
uwzględniający jego rozwój na obszarach miejskich, gdzie mieszkańcy wielolokalowych
budynków mają możliwość włączenia się do energetyki prosumenckiej.
Jednocześnie, uOZE definiuje instytucję prosumenta wirtualnego. Oznacza to, że gdyby
z różnych przyczyn - np. braku możliwości montażu instalacji w miejscu odbioru energii
elektrycznej - odbiorca końcowy nie będzie miał możliwości działania jako prosument
energii odnawialnej, ani jako prosument zbiorowy energii odnawialnej, to ustawa
przewiduje, że będzie mógł wytwarzać energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych
źródeł energii na własne potrzeby w instalacji odnawialnego źródła energii przyłączonej
do sieci w innym miejscu, niż jego miejsce zamieszkania (miejsce dostarczania energii
elektrycznej).
Ponadto, do uOZE wprowadzono pojęcie prosumenta lokatorskiego. Jest to rozwiązanie
dedykowane dla prosumentów indywidualnych, wytwarzających energię na potrzeby części
wspólnej budynku wielolokalowego (np. wspólnoty, spółdzielnie). Polega ono
na wprowadzeniu fakultatywnej opcji zmiany wynagrodzenia z obniżenia rachunku
za energię elektryczną na wypłatę jej wartości na wskazany rachunek bankowy.
Zaoszczędzone środki będą wykorzystane na zakup energii lub obniżenie opłat związanych
z lokalami mieszkalnymi w budynkach wielolokalowych zarządzanych przez prosumenta.
Regulacje dotyczące prosumentów zbiorowych i wirtualnych, a także prosumenta
lokatorskiego umożliwiają nawet 13 mln gospodarstwom korzystanie z ekonomicznej
energii odnawialnej.
Dodatkowo w ustawie z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie
elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 317) dalej:
„ustawa o inwestycjach”, wprowadzono przepisy zobowiązujące inwestora
do udostępnienia co najmniej 10% mocy elektrowni wiatrowych dla lokalnej społeczności,
co umożliwi mieszkańcom uzyskanie statusu prosumentów wirtualnych. W tym procesie

-- 31 of 36 --

32
kluczową rolę odgrywa gmina, identyfikując zainteresowanych współpracą z inwestorem
mieszkańców.
Należy również wskazać, że rząd wypracował w ostatnim czasie rewolucyjną reformę
systemu planowania przestrzennego wprowadzoną poprzez zmianę ustawy o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym uchwaloną w dniu 7 lipca 2023 r. W ramach tego
procesu uproszczono m.in. procedury dotyczące lokalizacji nowych inwestycji
w odnawialne źródła energii, jak również wzmocniono procesy konsultacyjne z udziałem
strony społecznej. To niezwykle istotne w przypadku tych instalacji OZE, które wciąż
spotykają się z obawami społeczeństwa.
W tym obszarze warto zwrócić uwagę również na wspomnianą wcześniej ustawę
o inwestycjach, której celem jest upodmiotowienie lokalnych społeczności w obszarze
planowania przestrzennego gminy w związku z istniejącymi oraz planowanymi
elektrowniami wiatrowymi. W wyniku obecnie obowiązujących przepisów mieszkańcy gmin
uzyskali narzędzie do określania szczegółowych kryteriów związanych z wyznaczaniem
minimalnej odległości planowanej elektrowni wiatrowej od zabudowy mieszkalnej
Najważniejszym celem ustawodawcy jest zachowanie transparentności względem lokalnych
społeczności mieszkających przy planowanych elektrowniach wiatrowych. W fazie
planistycznej zapewnia się dodatkowe etapy w postaci dyskusji publicznych na etapie
podjęcia uchwały o przystąpieniu do stworzenia miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego, dalej: „MPZP” oraz na etapie ogłoszenia o wyłożeniu projektu MPZP.
Zdaniem ustawodawcy tylko prawidłowo przeprowadzone konsultacje na etapie
planistycznym są w stanie zmitygować ryzyko oporów społecznych na dalszym etapie
inwestycyjnym.
Zaproponowane w ustawie o inwestycjach rozwiązania przewidują również udział lokalnej
społeczności w korzyściach, jakie niesie lokalizacja elektrowni wiatrowej na danym
terytorium. Od lipca 2025 r. inwestor będzie zobowiązany do udostępnienia co najmniej
10 proc. mocy zainstalowanej na rzecz mieszkańców danej gminy, w formule
tzw. prosumenta wirtualnego.
Dzięki tym przepisom, każdy mieszkaniec gminy będzie mógł na zasadzie dobrowolności
podpisać z inwestorem umowę i stać się tzw. prosumentem wirtualnym, na okres 15 lat,
co umożliwi bezpośredni dostęp do taniej energii odnawialnej. Instytucja prosumenta
wirtualnego zapewnia możliwość wytwarzania energii elektrycznej na własne potrzeby
z instalacji odnawialnego źródła energii (w tym przypadku z wiatru). Nowe rozwiązanie
zwiększy opłacalność i zmniejszy koszty inwestycyjne projektów OZE, które musiałyby
zostać poniesione przez mieszkańców gminy, planujących samodzielnie inwestycje
w rozproszone źródła energii.
W zakresie leśnictwa i łowiectwa:
Społeczeństwo jest aktywnie włączane do różnych inicjatyw Ministerstwa Klimatu i Środowiska, w
tym do:
 prac zespołu do spraw wzmocnienia ochrony lasów cennych przyrodniczo i ważnych
społecznie, członkami zespołu są:
 Adam Bohdan - ekspert niezależny do spraw biologii, ochrony przyrody
oraz partycypacji społecznej w zarządzaniu lasami,
 Przemysław Gumułka - ekspert niezależny do spraw analiz statystycznych danych i
systemów informacji przestrzennej,
 Piotr Klub - ekspert niezależny do spraw leśnictwa i ochrony przyrody,

-- 32 of 36 --

33
 Paweł Pawlaczyk - ekspert niezależny do spraw ochrony przyrody, leśnictwa, prawa i
strategii unijnych,
 Sylwia Szczutkowska - ekspertka niezależna do spraw ochrony przyrody, biologii i
geologii,
 dr hab. Krzysztof Świerkosz - ekspert niezależny do spraw ochrony przyrody oraz
geobotaniki,
 prof. dr hab. inż. Krzysztof Adamowicz - ekspert niezależny do spraw ekonomiki
leśnictwa,
 Bogdan Czemko - przedstawiciel Polskiej Izby Gospodarczej Przemysłu Drzewnego,
 dr hab. Marek Giergiczny - ekspert niezależny do spraw ekonomii środowiska
i zasobów naturalnych,
 Tadeusz Ignaciuk - Prezes Stowarzyszenia Przedsiębiorców Leśnych im.
 Mieczysława Wierzbickiego w Gołuchowie,
 Marta Jagusztyn - Prezes Zarządu Fundacji Lasy i Obywatele,
 Rafał Jajor - Dyrektor Biura Polskiego Związku Pracodawców Leśnych,
 Jędrzej Kasprzak - Prezes Stowarzyszenia Producentów Płyt Drewnopodobnych w
Polsce;
 prac zespołu do spraw reformy łowiectwa, członkami zespołu są:
przedstawiciele Polskiego Związku Łowieckiego:
 prof. dr hab. Dariusz Gwiazdowicz - ekspert w zakresie ochrony przyrody, ochrony
środowiska, ekologii, leśnictwa i łowiectwa,
 prof. dr hab. Henryk Okarma - ekspert w zakresie biologii i ekologii ssaków
drapieżnych,
 prof. dr hab. Wanda Olech-Piasecka - ekspert w zakresie genetyki i ochrony zwierząt,
 dr hab. Paweł Antosik, prof. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika - ekspert
w zakresie embriologii i rozrodu zwierząt,
 prof. dr hab. Jarosław Całka - ekspert w zakresie weterynarii,
 Rafał Ciszewski - ekspert w zakresie gospodarki łowieckiej,
 dr hab. Przemysław Cwynar, prof. Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu -
ekspert w zakresie dobrostanu oraz utrzymania zwierząt oraz gospodarki łowieckiej,
 dr hab. Marian Flis, prof. Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie - ekspert
w zakresie gospodarki łowieckiej,
 dr Szymon Hatłas - ekspert w zakresie bezpieczeństwa i gospodarki łowieckiej,
 dr hab. Paweł Nasiadka - ekspert w zakresie biologii i ekologii ssaków łownych oraz
gospodarki łowieckiej,
 dr Bartosz Krąkowski - ekspert w zakresie ekologii ptaków łownych,
 dr Andrzej Kruszewicz - ekspert w zakresie ochrony przyrody,
 dr hab. Marek Panek - ekspert w zakresie ekologii zwierzyny drobnej,
 dr hab. Marek Wajdzik, prof. Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie - ekspert
w zakresie gospodarki łowieckiej i ekologii zwierząt łownych,
 dr hab. Dariusz Zalewski - ekspert w zakresie gospodarki łowieckiej i ochrony
przyrody,
 przedstawiciele Koalicji Niech Żyją! (organizacji zrzeszonych):
 prof. dr hab. Rafał Kowalczyk - ekspert w zakresie ekologii, ekologii behawioralnej,
paleoekologii i zarządzania populacjami ssaków drapieżnych
i kopytnych,
 adw. Katarzyna Topczewska - ekspert w zakresie prawa w obszarze wzmocnienia
systemu ochrony zwierząt i przyrody w Polsce,
 Krzysztof Wychowałek - ekspert w zakresie edukacji ekologicznej oraz kontroli
obywatelskiej gospodarki łowieckiej,
 dr hab. Sabina Pierużek-Nowak - ekspert w zakresie ekologii i behawioru dużych
ssaków drapieżnych oraz rozwiązywania konfliktów między ludźmi
a drapieżnikami,
 dr hab. Tomasz Podgórski - ekspert w zakresie ekologii behawioralnej, zarządzania
populacjami zwierząt i ekologii chorób ssaków kopytnych,

-- 33 of 36 --

34
 dr hab. Marcin Urbaniak - ekspert w zakresie etyki środowiskowej i klimatycznej oraz
dobrostanu i praw zwierząt,
 dr Jarosław Krogulec - ekspert w zakresie ornitologii
 dr Robert Maślak - ekspert w zakresie ochrony przyrody,
 lek. med. Anna Gdula - ekspert w zakresie etyki
 Jacek Karczewski - ekspert w zakresie ornitologii,
 Adam Zbyryt - ekspert w zakresie biologii zwierząt i ornitologii,
 Radosław Ślusarczyk - ekspert w zakresie ocen oddziaływania na środowisko,
 Marcin Kostrzyński - ekspert w zakresie edukacji przyrodniczej,
 Piotr Chara - ekspert w zakresie wpływu polowań na ptaki
 prof. dr hab. Piotr Skubała - ekspert w zakresie etyki ekologicznej.
 udziału w Ogólnopolskiej Naradzie o Lasach, w pracach uczestniczyli
przedstawiciele strony społecznej/NGO – przyrodnicze:
 Fundacja WWF Polska,
 Pracownia na rzecz Wszystkich Istot,
 Fundacja Frank Bold,
 Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziem,
 Centrum Strategii Środowiskowych,
 Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze,
 Fundacja Dzika Polska,
 Fundacja Greenpeace Polska,
 Młodzieżowy Strajk Klimatyczny,
 Dzikie Karpaty,
 Klub Przyrodników,
 Fundacja Alarm dla Klimatu (Porozumienie Leśnej,
 Lasy i Obywatele,
 Fundacja FOTA4Climate,
 Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków,
 Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA,
 Fundacja Las Na Zawsze,
 Natural Forest Foundation.
 udziału w pracach nad utworzeniem lasów społecznych wokół dziewięciu krajowych
aglomeracji, w pracach zespołów ds. lasów społecznych wokół miast:
Warszawa, Kraków, Gdańsk-Sopot-Gdynia, Wrocław, Łódź, Poznań, Katowice,
Bydgoszcz-Toruń, Szczecin wezmą udział przedstawiciele 142 organizacji pozarządowych
(lista organizacji społecznych w załączniku nr 2).
Ponadto, w MKiŚ są prowadzone prace nad przygotowaniem projektu ustawy o zmianie ustawy o
lasach i ustawy o ochronie przyrody. Opracowywany projekt przewiduje uregulowanie kontroli
sądowej planów urządzenia lasu co wymaga nie tylko ustanowienia w systemie przepisów prawa
krajowego przepisu będącego podstawą prawną do wniesienie skargi do sądu, lecz wymaga także
ustanowienia kompleksowej regulacji określającej wzorce kontroli sądowoadministracyjnej
umożliwiającej zbadanie legalności planu urządzenia lasu pod względem formalnym
i merytorycznym. Wymaga to zmian w zakresie:
 przepisów regulujących proces sporządzania planu urządzenia lasu,
 przepisów określających, co ma zawierać plan urządzenia lasu, formy prawnej oraz
procedury weryfikacji i przesłanek zatwierdzania lub odmowy zatwierdzenia przez
ministra właściwego do spraw środowiska planów urządzenia lasu,
 zapewnienia realnego udziału (partycypacji) społeczeństwa (w tym organizacjom
ekologicznym oraz lokalnym organizacjom społecznym) na każdym etapie tworzenia planu
urządzenia lasu,
 włączenia do procesu opracowywania planu urządzania lasu rad gmin,
 wprowadzenia uzgodnień i opiniowania w specjalistycznych obszarach,
w które plan urządzenia lasu ingeruje,

-- 34 of 36 --

35
 zapewnienia transparentności procesu tworzenia planów urządzania lasów,
w tym dostępności materiałów z tego procesu,
 określenia zadań i czynności, których wykonywanie jest możliwe i konieczne
w ramach prowadzenia gospodarki leśnej w lasach bez zatwierdzonego planu urządzenia
lasu oraz sankcjonowanie działań osób podejmujących działania
bez obowiązującego planu urządzenia lasu lub wbrew niemu,
 zharmonizowania z polityką państwa w odniesieniu do planowania urządzenia lasów
działalności państwowego podmiotu sporządzającego projekty planów urządzenia lasu.
Proponowane zmiany rozszerzą partycypację społeczną w procesie zarządzania lasami, zapewniając
społeczny nadzór nad lasami. Ponadto, procedowany projekt przewiduje utworzenie organu
opiniodawczo-doradczego ministra właściwego do spraw środowiska – Krajowej Rady Leśnej.
Krajowa Rada Leśna będzie organem opiniodawczo-doradczym w sprawach leśnictwa. Zadaniem
Krajowej Rady Leśnej będzie w szczególności opiniowanie strategii, planów i programów
dotyczących leśnictwa, opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących leśnictwa (w tym
zarządzeń Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych dotyczące zakresu, formy i sposobu
technicznego wykonania dokumentacji do projektu planu urządzenia lasu tj.: instrukcji urządzenia
lasu, zasad hodowli lasu, instrukcji ochrony lasu, instrukcji ochrony przeciwpożarowej obszarów
leśnych), przedstawianie wniosków i opinii w sprawach leśnictwa.
Przedstawione działania oraz zamierzenia wskazują jednoznacznie, że autentyczny dialog
z różnymi grupami interesariuszy, rozszerzanie partycypacji społecznej w procesie zarządzania
lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa są podstawą postępowania obecnego Kierownictwa
resortu w zakresie nowego podejścia do nadzoru nad gospodarką leśną.
W zakresie edukacji i promocji zachowań proekologicznych:
Edukacja to podstawowy warunek zmiany praktyk społecznych w kierunku bardziej
zrównoważonych i wspierających ochronę środowiska naturalnego i klimatu. Działania te
mają charakter edukacji pozaformalnej i nieformalnej, wspierającej realizowaną w ramach
systemu oświaty edukację formalną, która pozostaje w kompetencji Ministerstwa Edukacji
Narodowej.
Działania podejmowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska koncentrują się na:
1. Upowszechnianiu rzetelnej wiedzy o środowisku naturalnym i klimacie, związkach
pomiędzy środowiskiem, globalnymi procesami klimatycznymi a rozwojem społeczno-
gospodarczym oraz zagadnieniami bezpośrednio wpływającymi na życie i zdrowie
odbiorców;
2. Prezentacji dobrych praktyk w zakresie ochrony środowiska i klimatu, a także łagodzenia
skutków zmian klimatu i adaptacji do nich;
3. Uświadamianiu wpływu indywidualnych zachowań na stan środowiska naturalnego
i klimatu, a także zachęcanie do zaangażowania się w działania na rzecz ochrony środowiska
i klimatu.
Zrealizowano kampanie informacyjno-edukacyjne nt. ochrony klimatu, sprawiedliwej
transformacji energetycznej i ochrony różnorodności biologicznej. Działania te obejmowały
m.in. emisję spotów telewizyjnych oraz radiowych, publikację artykułów w prasie,
przygotowanie i przeprowadzenie działań informacyjnych w Internecie, przeprowadzenie
działań edukacyjnych adresowanych do jednostek samorządu terytorialnego oraz
do nauczycieli i uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Wyjaśniono odbiorcom m.in. jak funkcjonuje system klimatyczny Ziemi; jak przebiega
proces efektu cieplarnianego; czym są zmiany klimatu oraz ich konsekwencje; na czym

-- 35 of 36 --

36
polegają działania mitygacyjne, a na czym działania adaptacyjne do zachodzących zmian
klimatu; co to jest neutralność klimatyczna; OZE, niskoemisyjne źródła energii, efektywność
energetyczna; zrównoważony transport zrównoważona konsumpcja czy gospodarka
o obiegu zamkniętym.
Z wyrazami szacunku
Paulina Hennig-Kloska
Minister Klimatu i Środowiska
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Załączniki:
Załącznik nr 1: Projekty finansowane przez NFOŚiGW oraz wfośigw
Załącznik nr 2: lista organizacji społecznych
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.

-- 36 of 36 --