+48 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
$znak pisma
Warszawa, 28 czerwca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3044, Pana Posła Daniela Milewskiego, w sprawie
zwiększenia udziału kapitału społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju,
proszę o przyjęcie poniższych informacji.
1. Jakie konkretnie działania podejmuje rząd w celu promowania kapitału
społecznego jako czynnika wspierającego rozwój społeczno-gospodarczy
kraju, oraz jakie programy lub inicjatywy są wdrażane w tej dziedzinie?
Uchwałą Rady Ministrów nr 155 z 2020 r. przyjęta została Strategia Rozwoju
Kapitału Społecznego (współdziałanie, kultura, kreatywność) 2030 (SRKS
https://www.gov.pl/web/ia/strategia-rozwoju-kapitalu-spolecznego-2030-srks).
Jest ona jednym z instrumentów realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego
Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) oraz jedną z dziewięciu
horyzontalnych zintegrowanych strategii rozwoju.
Koordynację działań w ramach całości Strategii powierzono wówczas ministrowi
właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Zagadnienia opisane w SRKS mają wymiar horyzontalny – wzrost kapitału
społecznego przyczyniać się będzie do usprawnienia realizacji interwencji
zaplanowanych w ramach SOR oraz polityk publicznych niższego szczebla. Zawiera
ona wykaz projektów i programów odnoszących się do realizacji celu 1 dot.
zwiększenia zaangażowania obywateli w życie publiczne.
Ponadto należy zauważyć, że w czerwcu 2024 r. zainicjowane zostały prace

-- 1 of 11 --

2
Międzyresortowego Zespołu ds. opracowania projektu średniookresowej strategii
rozwoju kraju, w ramach którego powołana została m.in. grupa robocza ds. obszaru
Silne i solidarne społeczeństwo.
2. Czy istnieją mechanizmy wspierające rozwój społeczności lokalnych,
organizacji pozarządowych oraz inicjatyw obywatelskich, które sprzyjają
budowaniu kapitału społecznego na poziomie lokalnym?
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o
wolontariacie (Dz. U. (dalej: „udpp”) przewiduje szereg rozwiązań na szczeblu
lokalnym dla organizacji pozarządowych, wśród których wymienić należy:
 uchwalanie programu współpracy z organizacjami pozarządowymi
(przewidziane w art. 5a udpp);
 możliwość realizacji zadania publicznego o charakterze lokalnym lub
regionalnym (przewidziane w art. 19a udpp);
 inicjatywa lokalna (przewidziana w art. 19b – 19g udpp).Organizacja może
otrzymać od jednostki samorządu terytorialnego na czas trwania umowy
rzeczy konieczne do wykonania inicjatywy lokalnej. Organ wykonawczy
jednostki samorządu terytorialnego wspólnie z organizacją pozarządową,
będącą wnioskodawcą, opracowuje dokumenty niezbędne do
przeprowadzenia inicjatywy lokalnej, w tym harmonogram i kosztorys;
 wojewódzkie, powiatowe i gminne Rady Działalności pożytku Publicznego
(przewidziane w art. 41a – 41j udpp);
 pełnomocnicy wojewody do spraw społeczeństwa obywatelskiego
(przewidziani w art. 41k – 41l).
3. W jaki sposób rząd zachęca do angażowania się obywateli w życie
społeczne i ekonomiczne, np. poprzez wolontariat, działalność
charytatywną czy wspieranie lokalnych inicjatyw przedsiębiorczych?
W ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027,
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wskazana została jako Instytucja Pośrednicząca
dla wdrażania działań w obszarze dialogu obywatelskiego.

-- 2 of 11 --

3
Zgodnie z założeniami Programu FERS oraz Szczegółowego Opisu Priorytetów
Programu FERS, wsparcia dialogu obywatelskiego obejmuje następujące obszary:
1. Działanie 04.06 Rozwój dialogu obywatelskiego – alokacja w wysokości 15,8
mln EUR
Działanie polega na rozwoju dialogu obywatelskiego poprzez zwiększenie udziału
NGO w procesie stanowienia prawa oraz współkreowaniu, monitorowaniu i
ewaluacji polityk publicznych w obszarach ich działalności z wykorzystaniem gamy
narzędzi partycypacji społecznej oraz wzmocnienie ich potencjału do działań
rzeczniczych i strażniczych (typu watchdog). Celem jest usprawnienie procesu
programowania zadań publicznych, aby podejmowane decyzje dotyczące kształtu
danej polityki zapadały przy jak najszerszym zaangażowaniu interesariuszy, a także
wzmocnienie dialogu i współpracy pomiędzy administracją publiczną a
organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w tym usprawnienie już istniejących
mechanizmów, tj. rozwijany będzie dialog obywatelski przez zwiększenie udziału
NGO w procesie stanowienia prawa w obszarach ich działań.
Zwiększenie udziału NGO w procesie stanowienia prawa w obszarach ich działań
realizowana będzie poprzez:
- szkolenia z procesu legislacji i analizy danych dla przedstawicieli NGO,
- dofinansowanie projektów realizowanych przez NGO lub sieci NGO,
mających na celu podniesienie ich potencjału instytucjonalnego, w tym kompetencji
do aktywnego udziału w procesie stanowienia prawa, kształtowania i
monitorowania polityk publicznych,
- wypracowanie narzędzi umożliwiających włączanie młodzieży i inne grupy
społeczne w procesy demokratyczne,
- budowanie potencjału oraz rozwój zdolności NGO do pełnienia funkcji
rzeczniczych oraz strażniczych,

-- 3 of 11 --

4
- budowanie potencjału oraz rozwój zdolności NGO do monitorowania i
ewaluacji polityk publicznych (na szczeblu krajowym oraz europejskimi), w tym przy
wykorzystaniu narzędzi evidence based policy.
2. Działanie 04.07 Wsparcie NGO w zakresie dostępności i włączenia
społecznego – alokacja w wysokości 8,5 mln EUR
Wsparcie przyczyni się do wzmocnienia NGO do prowadzeniu działań na rzecz
poprawy zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.
W ramach tego obszaru prowadzone będą następujące działania:
- doradztwo w zakresie wzmocnienia potencjału NGO do świadczenia usług w
obszarze włączenia społecznego oraz zapewnienia dostępności osobom ze
szczególnymi potrzebami,
- podnoszenie kompetencji eksperckich przedstawicieli NGO w zakresie
niezbędnym do świadczenia usług w obszarze włączenia społecznego oraz
zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
- przegląd procesów i wdrożenie usprawnień w zakresie działań NGO na rzecz
dostępności oraz włączenia społecznego.
3. Działanie 04.12 Wsparcie NGO w zakresie usług publicznych i współpracy –
alokacja w wysokości 24,7 mln EUR
W ramach Działania wspierane będą następujące obszary:
- Budowa i rozwój potencjału instytucjonalnego NGO do świadczenia usług
publicznych.
W ramach obszaru podejmowane będą działania mające na celu wzmocnienie
potencjału NGO do świadczenia usług. Działania te mają wspierać NGO działające
w obszarach usług publicznych (edukacja i kształcenie, włączenie i integracja

-- 4 of 11 --

5
społeczna, rynek pracy, ochrona zdrowia), a tym samym zwiększyć jakość i
dostępność dostarczanych przez NGO usług.
Wsparcie zakłada opracowanie i wdrożenie mechanizmów zapewniających m.in.:
podniesienie jakości, rozszerzenie zakresu i dostępności usług, kształcenie kadr z
budowania potencjału instytucjonalnego NGO, szkolenia z zakresu prowadzonej
działalności, doradztwo, które umożliwi organizacjom lepsze rozpoznawanie
potrzeb. Przewidziano także organizację programów płatnych staży w NGO oraz
wsparcie organizacji działających na rzecz migrantów i uchodźców.
- Wypracowanie rozwiązań wspierających budowę oraz rozwój sieci, federacji
i koalicji NGO, w tym rozwój współpracy międzysektorowej oraz wsparcie
współpracy międzynarodowej w poszczególnych obszarach usług publicznych oraz
wzmocnienie potencjału instytucjonalnego do sieciowania wewnątrz sektora.
Wsparcie w ramach obszaru ma na celu wzmocnienie potencjału NGO działających
w obszarach usług publicznych, co pozwoli wzmocnić możliwości ich oddziaływania
oraz wdrożyć mechanizmy umożliwiające sprawne działanie w obszarze działalności
danej NGO. Prowadzone będą w szczególności następujące działania:
• wsparcie oraz rozwój ogólnopolskich sieci, federacji i koalicji NGO wsparcie
działalności badawczej NGO w zakresie kondycji trzeciego sektora oraz filantropii i
wolontariatu, wsparcie wypracowania i wdrażania standardów działalności NGO,
wsparcie wzmacniające potencjał NGO do udziału w pracach nad planowaniem i
wdrażaniem rozwiązań z zakresu kluczowych polityk europejskich wspieranych
przez EFS+, w tym wyzwaniami związanymi ze zmianą klimatu, z uwzględnieniem
współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego z pozostałych krajów
Unii Europejskiej;
• wypracowanie lokalnych programów wsparcia o charakterze publiczno-
społecznym, w tym lokalnych programów wsparcia na rzecz młodzieży;
• doradztwo specjalistyczne dla NGO planujących i realizujących współpracę
międzysektorową;

-- 5 of 11 --

6
• szkolenia specjalistyczne dla przedstawicieli NGO.
W ramach powyższych działań ogłoszone zostały trzy nabory - informacje na temat
naborów zamieszczone zostały na stronie internetowej KPRM, link:
https://www.gov.pl/web/premier/efs .
Ponadto realizowane są programy wspierania rozwoju społeczeństwa
obywatelskiego ujęte są w strategiach SOR i SRKS, wdrażane przez NIW-CRSO
(https://niw.gov.pl/nasze-programy/) :
• ,,Rządowy Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030
PROO”;
• „Korpus Solidarności - Rządowy Program Wspierania i Rozwoju
Wolontariatu Systematycznego na lata 2018-2030”;
• „Rządowy Program Wsparcia Rozwoju Organizacji Harcerskich i
Skautowych na lata 2018-2030”;
• „Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata
2021-2030”;
oraz programy adresowane do szczególnego typu organizacji:
• „Rządowy Program Fundusz Młodzieżowy na lata 2022-2033”;
• „Rządowy Program Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata
2022-2033”;
• „Rządowy Program Wspierania Rozwoju Uniwersytetów Ludowych na lata
2020¬-2030”.
Strategicznym celem Korpusu Solidarności- Rządowego Programu Wspieranie
i rozwoju wolontariatu systematycznego na lata 2018-2030 jest wsparcie rozwoju
społeczeństwa obywatelskiego poprzez wypracowanie i wdrożenie rozwiązań

-- 6 of 11 --

7
ułatwiających i zachęcających do systematycznego angażowania się obywateli
w wolontariat.
Program jest oparty na czterech współdziałających ze sobą obszarach działań
wspierających rozwój wolontariatu systematycznego w Polsce. Skoncentrowane
one będą na wspieraniu:
• wolontariuszy;
• koordynatorów wolontariatu;
• organizatorów wolontariatu (organizacje pozarządowe i instytucje
publiczne);
• otoczenia wolontariatu.
Realizacja Programu:
• wzmocni budowanie wspólnot lokalnych;
• umocni postawy obywatelskie w społeczeństwie;
• wpłynie pozytywnie na postrzeganie wolontariatu jako działalności
wartościowej, atrakcyjnej, dostępnej dla każdego;
• przyczyni się do poprawy warunków potrzebnych do angażowania się w
działania wolontariackie;
• zwiększy liczbę wolontariuszy zaangażowanych w wolontariat
systematyczny;
• stworzy partnerskie relacje podmiotów zaangażowanych we wspieranie
rozwoju wolontariatu w kraju;
• stworzy platformę wymiany doświadczeń i inspiracji dla organizatorów
wolontariatu podnosząc ich kompetencje w zakresie współpracy z
wolontariuszami;
• zapewni bogatą ofertę wsparcia dla podmiotów angażujących
wolontariuszy, pozwoli rozwinąć działania z wolontariuszami, stworzy
warunki do systematycznej współpracy z ochotnikami;
• przybliży zasady wolontariatu i zachęci otoczenie wolontariatu do
podejmowania działań wolontariackich.

-- 7 of 11 --

8
4. Jakie są główne korzyści płynące z rozwoju kapitału społecznego dla
społeczności lokalnych i gospodarki, oraz w jaki sposób są one mierzone i
oceniane przez rząd?
Kwestie te zostały omówione w dokumencie strategicznym - Strategia Rozwoju
Kapitału Społecznego 2030 (współdziałanie, kultura, kreatywność).
5. Czy istnieją programy edukacyjne i szkoleniowe wspierające rozwój
umiejętności społecznych, takich jak komunikacja, współpraca czy
przywództwo, które są istotne dla budowania kapitału społecznego?
Przykładem programu wspierającego rozwój umiejętności społecznych, takich jak
komunikacja, współpraca czy przywództwo jest „Rządowy Program Fundusz
Młodzieżowy na lata 2022-2033”. Wspiera on m.in. udział młodych osób w
młodzieżowych radach jednostek samorządu terytorialnego przygotowując je do
pełnienia ról w życiu publicznym.
Inne działanie o podobnym charakterze to Akademia NIW - cykl webinariów i
warsztatów podczas których przekazywana jest wiedza z zakresu działania w NGO.
Tematyka działań dostosowana jest do potrzeb zgłaszanych przez organizacje III
sektora i dotyczy zarówno do know-how, jak i narzędzi pomocnych w codziennej
działalności.
6. W jaki sposób rząd promuje dialog międzysektorowy i partnerstwo
publiczno-społeczne w celu efektywnego wykorzystania potencjału
kapitału społecznego w procesie podejmowania decyzji i realizacji
projektów społeczno-gospodarczych?
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, jako Instytucja Pośrednicząca dla Programu
Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), odpowiada za wdrażanie
wsparcia na rzecz budowy potencjału organizacji pozarządowych w ramach Działań
(04.06, 04.07, 04.12) w ramach Priorytetu IV FERS Spójność społeczna i zdrowie.

-- 8 of 11 --

9
Zgodnie z zapisami Programu FERS 2021-2027, w ramach celu szczegółowego
Zwiększanie równego i szybkiego dostępu do dobrej jakości, trwałych i przystępnych
cenowo usług, w tym usług, które wspierają dostęp do mieszkań oraz opieki
skoncentrowanej na osobie, w tym opieki zdrowotnej; modernizacja systemów ochrony
socjalnej, w tym wspieranie dostępu do ochrony socjalnej, ze szczególnym uwzględnieniem
dzieci i grup w niekorzystnej sytuacji; poprawa dostępności, w tym dla osób z
niepełnosprawnościami, skuteczności i odporności systemów ochrony zdrowia i usług
opieki długoterminowej (EFS+) przewidziane zostało wypracowanie rozwiązań
wspierających budowę oraz rozwój sieci, federacji i koalicji NGO, w tym rozwój
współpracy międzysektorowej oraz wsparcie współpracy międzynarodowej w
poszczególnych obszarach usług publicznych oraz wzmocnienie potencjału
instytucjonalnego do sieciowania wewnątrz sektora.
W obszarze polityk wspieranych przez EFS+ prowadzone mają być w szczególności
następujące działania:
 wsparcie oraz rozwój ogólnopolskich sieci, federacji i koalicji NGO
wsparcie działalności badawczej NGO w zakresie kondycji trzeciego
sektora oraz filantropii i wolontariatu, wsparcie wypracowania i
wdrażania standardów działalności NGO, wsparcie wzmacniające
potencjał NGO do udziału w pracach nad planowaniem i wdrażaniem
rozwiązań z zakresu kluczowych polityk europejskich wspieranych przez
EFS+, w tym wyzwaniami związanymi ze zmianą klimatu, z
uwzględnieniem współpracy z organizacjami społeczeństwa
obywatelskiego z pozostałych krajów Unii Europejskiej;
 wypracowanie lokalnych programów wsparcia o charakterze publiczno-
społecznym, w tym lokalnych programów wsparcia na rzecz młodzieży;
 doradztwo specjalistyczne dla NGO planujących i realizujących
współpracę międzysektorową;
 szkolenia specjalistyczne dla przedstawicieli NGO.

-- 9 of 11 --

10
Celem działań jest wzmocnienie potencjału NGO działających w obszarach usług
publicznych, co pozwoli wzmocnić możliwości ich oddziaływania oraz wdrożyć
mechanizmy umożliwiające sprawne działanie w obszarze działalności danej NGO.
Wsparcie w tym obszarze będzie mieć formę konkursów skierowanych do
organizacji pozarządowych.
7. Jakie są główne wyzwania związane ze zwiększeniem udziału kapitału
społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju, a także jakie
działania podejmuje rząd w celu ich rozwiązania?
Wyzwania zostały wskazane i opisane w dokumentach strategicznych – Strategia na
rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju 2020 z perspektywą do 2030 oraz Strategia
Rozwoju Kapitału Społecznego 2030 (współdziałanie, kultura, kreatywność). W
czerwcu 2024 r. zainicjowane zostały prace Międzyresortowego Zespołu ds.
opracowania projektu średniookresowej strategii rozwoju kraju, w ramach którego
powołana została m.in. grupa robocza ds. obszaru Silne i solidarne społeczeństwo.
Prace grupy pozwolą na aktualną ocenę wyzwań wskazanych w ww. dokumentach
strategicznych oraz określenie niezbędnych działań.
Do zadań grupy będzie należało w szczególności uzgodnienie celu oraz
wypracowanie wskaźników realizacji. Powołana zostanie również grupa, której
zadaniem będzie wypracowanie ram finansowych, założeń systemu realizacji i
monitorowania śsrk.
8. Jakie są perspektywy długoterminowe dla zwiększenia udziału kapitału
społecznego w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju, a także jakie cele
strategiczne rząd wyznacza w tej dziedzinie?
Perspektywy długoterminowe i cele strategiczne zawarte są w dokumentach
strategicznych – Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju 2020 z perspektywą
do 2030 oraz Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2030 (współdziałanie,
kultura, kreatywność). Jak wspomniano w odpowiedzi na pyt.7 międzyresortowy
zespół rozpoczął prace nad projektem średniookresowej strategii rozwoju kraju.
Prace zespołu pozwolą na ocenę aktualności celów strategicznych wyznaczonych w
ww. dokumentach.

-- 10 of 11 --

11
Z wyrazami szacunku
w zastępstwie
Ministra do spraw Społeczeństwa Obywatelskiego
Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Marek Krawczyk
Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 11 of 11 --