Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 24 czerwca 2024 r.
znak sprawy: DSR-Vab.054.3.2024.KOB
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 3042 w sprawie wykorzystania środków
z budżetu Unii Europejskiej w sposób przekładający się na trwałe efekty
rozwojowe
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Daniela Milewskiego, w której zostały
postawione pytania dotyczące wykorzystania środków z budżetu Unii
Europejskiej (dalej UE), przedstawiam następujące informacje.
Pytanie nr 1: Jakie konkretnie projekty lub inwestycje finansowane ze środków
Unii Europejskiej zostały wdrożone lub planowane, aby przyczynić się do
trwałego rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego w Polsce?
Środki UE mają istotny wpływ na rozwój naszego kraju. Polska jest największym
beneficjentem środków unijnych spośród wszystkich państw członkowskich UE.
Wartość unijnego dofinansowania dla projektów realizowanych w ramach
polityki spójności w latach 2004 -2021 wyniosła ok 700 mld zł. Najwięcej środków
z tej puli trafiło do projektów z obszaru transportu (ok. 243 mld zł), wsparcia
przedsiębiorczości i innowacyjności (ok. 126 mld zł) oraz kapitału ludzkiego (105
mld zł).

-- 1 of 16 --

2
Otrzymane wsparcie pozwoliło zrealizować wiele projektów inwestycyjnych
podnoszących konkurencyjność gospodarki, poprawiających spójność społeczną
i terytorialną kraju. Przyczyniło się do włączenia Polski do europejskiej sieci
transportowej, rozwoju infrastruktury dostępu do Internetu, zwiększenia
bezpieczeństwa energetycznego. Fundusze europejskie wspierały nie tylko
infrastrukturę, ale również wiele działań z zakresu edukacji, ochrony zdrowia,
rozwoju zawodowego, czy szeroko pojętej przedsiębiorczości. Ich efektem była
poprawa jakości życia oraz warunków prowadzenia działalności gospodarczej
w kraju i regionach.
Realizacja działań w ramach funduszy europejskich przyczynia się do
zmniejszenia dystansu rozwojowego Polski względem krajów UE-27. Wzrost PKB
Polski w latach jej członkostwa w UE był jednym z najszybszych we Wspólnocie.
Od momentu przystąpienia do UE gospodarka naszego kraju „urosła” realnie o
ponad 100% (tj. niemal się podwoiła), podczas gdy w UE-27 średnia
skumulowana wartość PKB zwiększyła się ok. 27%. Środki dostępne w ramach
funduszy europejskich pozwalają zmniejszać poziom zróżnicowania regionalnego
w Polsce. Fundusze, obok środków budżetu państwa, budżetów samorządów,
organizacji pozarządowych i firm, stanowią istotny impuls dla rozwoju społeczno-
gospodarczego Polski.
Fundusze polityki spójności pozytywnie wpływają nie tylko na zmniejszanie
dystansu Polski względem średniego poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego
krajów UE-27, ale również ograniczają dysproporcje rozwojowe w ujęciu
regionalnym. Dystans w poziomie rozwoju gospodarczego dzielącego polskie
regiony od średniej UE-27 stopniowo się zmniejsza, a wykorzystanie funduszy
unijnych pomaga wszystkim polskim regionom zbliżyć się do średniego poziomu
rozwoju UE-27. W okresie 2004-2021 relacja PKB per capita (w PPS) w Polsce do
średniego poziomu PKB per capita w UE-27 wzrosła z 51,5% do 77,2%, tj. o 25,7
pp. Szacuje się, że 15,6% osiągniętej konwergencji (a więc blisko 1/6) było
efektem realizacji polityki spójności. W 2021 r. relacja ta była wyższa dzięki
środkom polityki spójności o 4,0 pp., co oznacza, że bez implementacji tej polityki
PKB na mieszkańca (w PPS) wynosiłoby 73,2% średniej unijnej.
Obecnie trwa perspektywa finansowa 2021-2027, w której mamy do dyspozycji
ponad 76 mld euro. Jest to już czwarta perspektywa finansowa, w której Polska

-- 2 of 16 --

3
jest jednym z największych beneficjentów polityki spójności. Podstawą do
odpowiedniego rozdysponowania tych środków, tak aby służyły trwałemu
rozwojowi kraju i regionów, jest „Umowa Partnerstwa dla realizacji polityki
spójności w Polsce na lata 2021-2027” (dalej UP). Jest to dokument strategiczny
przygotowany na podstawie art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) nr 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. (dalej rozporządzenie ogólne
UE), w którym zostały określone strategiczne kierunki programowania i ustalenia
dotyczące skutecznego i efektywnego korzystania z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+),
Funduszu Spójności (FS), Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST),
i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA).
Umowa Partnerstwa określa kontekst strategiczny w wymiarze tematycznym
i terytorialnym, wskazuje oczekiwane rezultaty oraz obowiązujące ramy
finansowe i wdrożeniowe oraz jest punktem odniesienia dla programów.
W Polsce mamy 8 programów krajowych realizujących UP:
 Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS):
24,2 mld euro;
 Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG): 8 mld euro;
 Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS): 4 mld euro;
 Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy (FERC): 2 mld euro;
 Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW): 2,65 mld euro;
 Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową (FEPŻ): 0,53 mld euro;
 Fundusze Europejskie dla Rybactwa (PFER): 0,5 mld euro;
 Pomoc Techniczna dla Funduszy Unii Europejskiej (PTFE): 0,55 mld euro
oraz
 16 programów regionalnych (dla każdego województwa): 33,5 mld euro.
UP jak i programy realizują cele strategiczne wskazane w rozporządzeniu
ogólnym UE (innowacyjna i inteligentna transformacja gospodarcza,
transformacja cyfrowa, transformacja energetyczna i środowiskowa, spójność
społeczna, zrównoważony i zintegrowany rozwój regionów i inicjatyw lokalnych)
przekładając je na konkretne działania i projekty. To właśnie na poziomie
programów zostały zdefiniowane konkretne inwestycje, które przyczyniają się
do trwałego wzrostu gospodarczego i w dalszej perspektywie rozwoju

-- 3 of 16 --

4
gospodarczego. Ze względu na znaczną liczbę realizowanych projektów (obecnie
już ponad 4 000, docelowo prawdopodobnie około 100 000) nie da się dokładnie
omówić każdej inwestycji wspieranej ze środków unijnych, dlatego zachęcam
do zapoznania się z informacjami prezentowanymi na stronie Ministerstwa
Funduszy i Polityki Regionalnej, gdzie dostępne są zarówno pełne listy
wspieranych projektów jak i szereg szczegółowych raportów. Informacje
na temat każdego przedsięwzięcia realizowanego ze środków UE w perspektywie
2014-2020 oraz 2021-2027 są publikowane na stronie Funduszy Europejskich
w ramach List projektów oraz Map dotacji UE
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/projekty/lista-
projektow/lista-projektow-realizowanych-z-funduszy-europejskich-w-polsce-w-
latach-2021-2027/. Opisane tam zostały również przykłady najciekawszych
projektów w poszczególnych obszarach tematycznych. Największe realizowane
obecnie projekty obejmują między innymi wsparcie środkami unijnymi
programów Czyste powietrze i Maluch +, wzmocnienie krajowego systemu
cyberbezpieczeństwa oraz dokapitalizowanie szeregu instrumentów
pożyczkowych, gwarancyjnych i wsparcia kapitałowego dla małych i średnich
przedsiębiorstw.
Po drugie, źródłem finansowania inwestycji z budżetu UE są również środki
z Instrumentu na Rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (ang. Recovery
and Resilience Facility - dalej RRF). Zgodnie z decyzją wykonawczą Rady UE z dnia
8 grudnia br., w polskim Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności
(dalej KPO) jest aktualnie 55 refom i 56 inwestycji, dla których przyjęto 313
mierników. Budżet KPO to prawie 60 mld euro, w tym 25,3 mld euro dotacji
i 34,5 mld pożyczki. Inwestycje KPO dotyczą kilku kluczowych obszarów
gospodarki. Największe środki grantowe i pożyczkowe (ok 46,6% alokacji KPO,
czyli prawie 28 mld euro) skierowane są na zieloną transformację i wsparcie
sektora energetyki, związane z dekarbonizacją. Najważniejsze kierunki
interwencji to zmiana bilansu energetycznego: zapewnienie wzrostu udziału OZE,
co wynika z potrzeby zielonej transformacji energetycznej i redukcji emisyjności
gospodarki. Odnosząc się do konkretnych projektów w tym obszarze należy
wskazać wsparcie krajowego systemu energetycznego (ok. 17 mld euro),
inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast (blisko 9 mld euro), wsparcie
budowy morskich farm wiatrowych (blisko 4,78 mld euro), wymianę źródeł ciepła

-- 4 of 16 --

5
i poprawę efektywności energetycznej w budynkach mieszkalnych jedno
i wielorodzinnych ponad 3,2 mld euro), budowę lub modernizację sieci
dystrybucyjnych energii elektrycznej na obszarach wiejskich w celu przyłączenia
nowych źródeł OZE (ok. 970 mln euro), inwestycje w technologie wodorowe,
wytwarzanie, magazynowanie i transport wodoru (ok. 800 mln euro), budowę
infrastruktury terminali serwisowych dla morskich farm wiatrowych (ok. 365 mln
euro), inwestycje w źródła ciepła w systemach ciepłowniczych (ok. 300 mln
euro), poprawę efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach (300 mln
euro), rozbudowę systemów magazynowania energii (ok. 235 mln euro). Także
inwestycje z zakresu wsparcia transportu realizować będą cele klimatyczne.
W tym obszarze należy wskazać na projekty zakupu zero i niskoemisyjnego
pasażerskiego taboru kolejowego, autobusowego i tramwajowego (ok. 2,5 mld
euro) oraz modernizacji linii kolejowych (ok. 2,4 mld euro). Inwestycje KPO
to także wsparcie przedsiębiorców (w tym sektora rolno-spożywczego), których
celem jest pobudzenie inwestycji i zwiększanie wydajności, odporności
i konkurencyjności polskiej gospodarki. Należy tu wskazać m.in. inwestycje
na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych
i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu
(ok. 1,4 mld euro), inwestycje wspierające robotyzację i cyfryzację
w przedsiębiorstwach (450 mln euro), inwestycje dla przedsiębiorstw
w produkty, usługi i kompetencje pracowników oraz kadry związane
z dywersyfikacją działalności (ok. 320 mln euro). Innym ważnym obszarem
wsparcia z KPO są inwestycje z zakresu nowoczesnych technologii i transformacji
cyfrowej. W ramach tego obszaru realizowane będą m.in. projekty zapewnienia
dostępu do bardzo szybkiego Internetu na obszarach białych plam (ok. 1,4 mld
euro), wdrożenie e-usług publicznych, wprowadzenie rozwiązań IT
usprawniających funkcjonowanie administracji i sektorów gospodarki oraz
technologie przełomowe w sektorze publicznym, gospodarce i społeczeństwie
(100 mln euro), wyrównanie poziomu wyposażenia szkół w przenośne urządzenia
(ok. 550 mln euro), wdrażanie e-kompetencji (ok. 183 mln euro), wsparcie
transformacji cyfrowej przedsiębiorstw z wykorzystaniem chmury obliczeniowej
(650 mln euro). Większość inwestycji dotacyjnych KPO została już uruchomiona,
trwają natomiast prace przygotowawcze w zakresie uruchomienia kilku
inwestycji pożyczkowych.

-- 5 of 16 --

6
Po trzecie, przygotowujemy się do wdrażania Społecznego Funduszu
Klimatycznego (SFK) przyjętego na podstawie rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie
ustanowienia Społecznego Funduszu Klimatycznego. Jest to nowe narzędzie
finansowe pozwalające na udzielanie wsparcia osobom i przedsiębiorstwom,
które najbardziej odczuwają skutki wprowadzenia nowego systemu handlu
emisjami dla budynków, transportu drogowego i paliw dla dodatkowych
sektorów. SFK ma na celu zwalczanie ubóstwa energetycznego oraz poprawę
dostępu do mobilności o zerowej i niskiej emisji. Minister ds. rozwoju
regionalnego jest odpowiedzialny za koordynację wdrażania SFK. Obecnie
przygotowujemy Założenia do Planu społeczno-klimatycznego, który będzie
stanowił podstawę realizacji inwestycji objętych wsparciem ze środków SFK.
Pytanie nr 2: Czy istnieją mechanizmy oceny i monitorowania efektywności
wykorzystania środków z budżetu UE, które pozwalają na śledzenie postępów
projektów oraz ocenę ich wpływu na rozwój poszczególnych sektorów
gospodarki i społeczności lokalnych?
Polska od wielu lat posiada zaawansowane systemy monitorowania wspierające
wdrażanie funduszy europejskich. Poszczególne instytucje zarządzające
programami oraz instytucje koordynujące UP prowadzą bieżący monitoring
postępu finansowego i rzeczowego programów unijnych, w szczególności
w oparciu o dane własne tych instytucji i dane pochodzące z Centralnego
Systemu Teleinformatycznego. Każdy projekt realizowany z funduszy
europejskich ma dobrany zestaw wskaźników, których realizacja jest
raportowana wraz z postępem projektu. Celem każdego projektu jest osiągnięcie
wartości docelowych wskaźników. Punktem wyjścia w projektowaniu
jakiejkolwiek interwencji publicznej jest zidentyfikowanie konkretnego problemu,
wymagającego rozwiązania. Monitorowanie wskaźników produktów
i bezpośrednich rezultatów oznacza obserwowanie, czy zamierzone produkty
i rezultaty są realizowane, wyniki są osiągane i czy wdrażanie odbywa się
w prawidłowy sposób, zgodnie z założeniami. Śledzenie tych zmian pozwala
ocenić, czy realizacja wskaźników zmierza do osiągnięcia wyznaczonych wartości
docelowych. Jeżeli tak nie jest, może to skłonić do wyciągnięcia wniosków
odnośnie wdrażania, adekwatności i skuteczności interwencji lub adekwatności
wybranego wskaźnika (wskaźników) i wyznaczonych wartości docelowych.

-- 6 of 16 --

7
Monitorowanie wspiera zatem efektywne zarządzanie programem, umożliwiając
jego ciągłe dostosowywanie w oparciu o bieżące postępy. Powyższe działania
umożliwiają błyskawiczną identyfikację ewentualnych obszarów problemowych
i podjęcie działań mających na celu usunięcie zidentyfikowanych trudności.
Niezależnie od bieżącego monitoringu stworzony został system ewaluacji
programów. Celem działań ewaluacyjnych jest tworzenie merytorycznych
przesłanek dla ulepszania interwencji publicznych realizowanych w ramach
polityki spójności. Ewaluacja to obiektywna ocena projektu, programu
lub polityki na wszystkich jego etapach, tj. planowania, realizacji i mierzenia
rezultatów. Dostarcza ona rzetelnych i przydatnych informacji pozwalając
wykorzystać zdobytą w ten sposób wiedzę w procesie decyzyjnym. Często
dotyczy procesu określenia wartości lub ważności działania, polityki lub
programu. Ewaluacja korzysta zarówno z metod bezpośrednich (wywiady,
ankiety itp.), jak również analiz dokumentów oraz zaawansowanych modeli
ekonometrycznych oraz innych rygorystycznych metod i technik badawczych.
Używane są zarówno metody ilościowe, jak i jakościowe, co pozwala
na uzyskanie pełniejszego obrazu wpływu polityki na różne aspekty życia
społecznego i gospodarczego. Wszystkie raporty ze zrealizowanych badań
ewaluacyjnych dostępne są publicznie na stronie Ministerstwa Funduszy i Polityki
Regionalnej pod adresem www.ewaluacja.gov.pl
Natomiast w ramach KPO Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej jako
Instytucja Koordynująca wdrażanie KPO stale monitoruje stopień osiągnięcia
określonych dla każdej inwestycji i reformy mierników - wskaźników i kamieni
milowych. Za każdą inwestycją kryją się więc konkretne rezultaty ilościowe
i jakościowe, które jako Polska musimy zrealizować i wykazać do Komisji
Europejskiej, aby otrzymać refundację środków finansowych. Realizowane jest
to poprzez tzw. wnioski o płatność, które obejmują potwierdzenie osiągnięcia
konkretnych rezultatów inwestycji i reform. Ponadto do inwestycji przypisane
są tzw. wskaźniki wspólne określone w jednolity sposób dla wszystkich państw
członkowskich, które pokazują jakie jest oddziaływanie realizowanych w ramach
RRF inwestycji na gospodarkę krajową i całej UE.
Pytanie nr 3: W jaki sposób rząd wspiera identyfikację priorytetowych
obszarów inwestycji finansowanych ze środków UE, uwzględniając

-- 7 of 16 --

8
perspektywę długoterminowego rozwoju kraju oraz potrzeby różnych
regionów?
Opisany w UP zakres interwencji oparty jest na schemacie „uzasadnienie – zakres
wsparcia – rezultaty-demarkacja z funduszami i celami – komplementarność”
poszerzonym o wymiar terytorialny i dopasowanie zakresu interwencji do potrzeb
i możliwości rozwojowych terytoriów wskazanych w strategicznych dokumentach
krajowych (Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020
(z perspektywą do 2030 r., powiązanych z nią ośmiu zintegrowanych strategii
sektorowych, a także z wizją rozwoju przedstawioną w „Krajowej Strategii Rozwoju
Regionalnego 2030” i strategiach regionalnych (strategie rozwoju województw).
Krajowe strategie rozwoju, czyli Strategia na rzecz Odpowiedzianego Rozwoju
do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) i Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego
2030 w ramach celu dotyczącego zwiększenia spójności terytorialnej poprzez
niwelowanie różnic w poziomie rozwoju wewnątrz i między województwami,
wskazały obszary strategicznej interwencji (tzw. OSI) jako te które ze względu
na koncentrację czynników społeczno-gospodarczych negatywnie wpływających
na ich dynamikę rozwoju nie w pełni wykorzystują swoje możliwości rozwojowe
i wymagają szczególnych mechanizmów wsparcia. Są to: obszary zagrożone trwałą
marginalizacją, miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze, wschodnia
Polska i Śląsk. Zgodnie z UP w ramach celu tematycznego nr 5 „Europa bliższa
obywatelom” realizowane są działania przede wszystkim na rzecz miast średnich
tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz obszarów zagrożonych trwałą
marginalizacją, jak również OSI wskazanych w strategiach rozwoju województwa.
Analiza dokumentów strategicznych na poziomie krajowym i regionalnym do
2030 r. wskazuje na umocnienie się podejścia terytorialnego oraz większego
ukierunkowania wsparcia na OSI. W przypadku czterech programów krajowych
polityki spójności perspektywy 2021-2027 (FEnIKS, FEPW, FERS, FENG) określono
preferencje dla OSI w kryteriach horyzontalnych lub zaplanowano dedykowane
wsparcie dla OSI w ramach poszczególnych, często pojedynczych celów
szczegółowych.
W przypadku KPO wsparcie ukierunkowane jest na te inwestycje, które zapewnią,
że gospodarka i społeczeństwo będą bardziej zrównoważone, odporne
i przygotowane na transformację ekologiczną i cyfrową, zgodnie z priorytetami UE.
Planowane inwestycje stanowią jednocześnie odpowiedź na wyzwania wskazane

-- 8 of 16 --

9
w zaleceniach dla Polski w ramach europejskiego semestru na rzecz koordynacji
polityki gospodarczej i społecznej.
Zatem logika programowania funduszy europejskich łączy ze sobą priorytety UE,
oczekiwania Komisji Europejskiej oraz perspektywę celów strategicznych
na poziomie krajowym i regionalnym.
Patrząc natomiast z perspektywy regionów, na rozwój Polski jako całości oraz
poszczególnych województw w kraju, kluczowe znaczenie ma polityka
regionalna. W naszym kraju od 1999 r. podstawowymi podmiotami biorącymi
udział w programowaniu i realizacji polityki regionalnej jest rząd i samorządowe
władze wojewódzkie. Programowanie i realizacja polityki regionalnej od samego
początku była oparta na kilku podstawowych zasadach. Jedną z nich była zasada
subsydiarności. Zastosowanie tej zasady w programowaniu i realizacji krajowej
polityki regionalnej objawiło się m.in. znaczącym na tle krajów Europy Środkowej
i Wschodniej stopniem decentralizacji, zarówno w zakresie podejmowania
decyzji dotyczących celów i kierunków wydatkowania środków (regionalne
strategie, programy, projekty), jak i przenoszenia odpowiedzialności za
zarządzanie środkami europejskimi przeznaczonymi na realizację polityki
regionalnej w pierwszym rzędzie na poziom samorządu regionalnego.
Samorządy wojewódzkie z sukcesem realizują kolejne programy regionalne,
za które odpowiadają. Perspektywa na lata 2021-2027 jest już 3 perspektywą
realizowaną przez samorządy wojewódzkie jako instytucje zarządzające
powierzonymi im środkami unijnymi. Dzięki zdobytemu przez samorządy
doświadczeniu w programowaniu, wdrażaniu i rozliczaniu dwóch poprzednich
perspektyw spodziewamy się jeszcze lepszych efektów w obecnej perspektywie
finansowej.
Udział samorządów wojewódzkich we wdrażaniu polityki spójności
systematycznie rośnie i to mimo mniejszego o ok. 1,5 mld euro – w porównaniu
do poprzedniego – alokacji z budżetu UE dla Polski. Środki dla Polski z budżetu
UE na lata 2021-2027 na finansowanie realizacji UP to łącznie ponad 76 mld euro,
czyli ok. 350 mld zł. W ramach tej kwoty blisko 42 mld euro przeznaczone jest
na realizację programów krajowych, natomiast ponad 33,5 mld euro (czyli ok.
44% wszystkich środków) jest zarządzane bezpośrednio przez samorządy
wojewódzkie w ramach programów regionalnych. Jest to najwyższy poziom

-- 9 of 16 --

10
decentralizacji środków w ramach polityki spójności od akcesji Polski do UE
w 2004 r. W perspektywie 2014-2020 w gestii zarządów województw było
ok. 40% dostępnej dla Polski alokacji.
Z poziomu centralnego dostrzegamy, że między poszczególnymi województwami
i samorządami występują różnice i próbujemy je łagodzić (np. poprzez inicjatywy
takie jak Pakiet dla Miast Średnich realizowany z sukcesem w poprzedniej
perspektywie czy dedykowany Polsce Wschodniej program krajowy polityki
spójności). Warto podkreślić, że decentralizacja środków UE pozwala na lepsze
dopasowanie środków do potrzeb występujących na terytorium danego
województwa. Z natury rzeczy, samorządy wojewódzkie, które są bliżej swoich
mieszkańców, mają lepsze rozeznanie w zakresie problemów i potrzeb swoich
mieszkańców. W związku z tym, mogą efektywniej kształtować rozwój całego
regionu, jak i samorządów w nim funkcjonujących, oraz kierować strumień
pieniędzy tam, gdzie identyfikują problemy. Ponadto samorządy aktywnie
uczestniczą w przygotowaniu i realizacji dokumentów strategicznych
i programów dotyczących polityki regionalnej (podobnie, jak wszystkich innych
mających wymiar terytorialny), zarówno w formie zinstytucjonalizowanej
(Komitet ds. Umowy Partnerstwa, Podkomitet ds. Rozwoju Lokalnego
Kierowanego przez Społeczność czy Rada ds. Funduszu Sprawiedliwej
Transformacji) oraz forach ad hoc. Dzięki temu poziom rządowy posiada aktualne
informacje na temat potrzeb rozwojowych regionów.
Pytanie nr 4: Jakie kroki podejmuje rząd w celu zapewnienia efektywnego
wykorzystania środków z budżetu UE, w tym eliminacji nadużyć
i nieprawidłowości w gospodarowaniu tymi środkami?
W ramach każdego programu współfinansowanego z budżetu polityki spójności
ustanawiany jest system zarządzania i kontroli. Ma on na celu zapewnienie
prawidłowej (zgodnej z prawem) realizacji następujących procesów: wyboru
projektów, certyfikacji wydatków, monitorowaniu postępów realizacji programu,
kontroli realizacji programu, zapobieganiu, korygowaniu i usuwaniu
nieprawidłowości oraz informowaniu o nich Komisji Europejskiej, zapobieganiu
nadużyciom, gromadzeniu i przekazywaniu danych w postaci elektronicznej,
nakładaniu korekt finansowych i odzyskiwaniu środków, ewaluacji programu,
zapewnianiu informacji o programie i jego promocji. Kontroli podlegają

-- 10 of 16 --

11
beneficjenci oraz wszystkie instytucje zaangażowane w realizację programów
polityki spójności, tj. instytucja zarządzająca programem, instytucja
pośrednicząca, instytucja wdrażająca, krajowy kontroler oraz wspólny
sekretariat.
Pytanie nr 5: Czy istnieją mechanizmy współpracy międzysektorowej
i partnerstwa publiczno-prywatnego w celu maksymalizacji efektów inwestycji
finansowanych ze środków UE oraz zapewnienia synergii między różnymi
projektami?
Mechanizmy współpracy międzysektorowej i partnerstwa publiczno-prywatnego
(PPP) zostały wskazane w ramach działań dotyczących projektów hybrydowych,
ujętych w „Polityce Rządu w zakresie rozwoju partnerstwa publiczno-prywatnego
do roku 2030” (polityka PPP przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 25 września 2023
r.). Projekty hybrydowe to inwestycje realizowane w formule PPP, w które
zaangażowane jest dofinansowanie ze środków UE, w tym głównie z polityki
spójności. Zgodnie z postanowieniami Polityki PPP 2030, Centralna Jednostka
ds. PPP w tym zakresie będzie realizować zadania takie jak:
• identyfikacja oraz monitoring potencjalnych i realizowanych projektów
hybrydowych,
• współpraca i wsparcie merytoryczne dla podmiotów publicznych oraz
instytucji zarządzających regionalnymi i krajowymi programami w zakresie
polityki spójności,
• opracowanie wytycznych dla tych instytucji w zakresie specyfiki projektów
hybrydowych,
• opracowanie publikacji i prowadzenie działań szkoleniowych.
Pytanie nr 6: W jaki sposób rząd angażuje społeczność lokalną i organizacje
pozarządowe w proces planowania, wdrażania i monitorowania projektów
finansowanych ze środków UE, aby zapewnić ich zgodność z potrzebami
społeczności lokalnych?
Jedną z podstawowych zasad przy wdrażaniu funduszy europejskich jest zasada
partnerstwa, dzięki której samorząd terytorialny, przedstawiciele organizacji
pozarządowych, partnerzy społeczni i gospodarczy aktywnie uczestniczą
we wdrażaniu programów polityki spójności. Zasada partnerstwa oznacza ścisłą

-- 11 of 16 --

12
współpracę między instytucjami publicznymi, partnerami gospodarczymi
i społecznymi oraz podmiotami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie
na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym w trakcie całego cyklu
programowania obejmującego przygotowanie, wdrożenie, monitorowanie
i ocenę UP i programów. Najpełniejszy wyraz ma ona przede wszystkim
w ramach działalności Komitetów Monitorujących (KM) poszczególne programy.
Natomiast na poziomie horyzontalnym obejmującym całą UP najlepszym
przykładem realizacji zasady partnerstwa jest działalność Komitetu ds. Umowy
Partnerstwa (KUP), który jest głównym organem wspierającym ministra
właściwego do spraw rozwoju regionalnego w procesie realizacji i koordynacji
programów współfinansowanych z funduszy europejskich. W jego skład wchodzą
przedstawiciele administracji rządowej, samorządowej i partnerów spoza
administracji (partnerów społecznych, gospodarczych, reprezentujących
społeczeństwo obywatelskie oraz środowiska akademickie). Celem wzmocnienia
perspektywy partnerów spoza administracji rządowej w koordynacji wdrażania
funduszy, w ramach KUP funkcjonuje Podkomitet ds. rozwoju partnerstwa
na lata 2021-2027. Jego celem jest monitorowanie realizacji zasady partnerstwa
w procesie programowania, wdrażania, monitorowania i ewaluacji funduszy
europejskich w Polsce.
Ponadto, z punktu widzenia potrzeb społeczności lokalnych bardzo istotna jest
decentralizacja we wdrażaniu funduszy europejskich zarówno w wymiarze
zarządzania programami na poziomie regionalnym – o czym była mowa
w odpowiedzi na pytanie nr 3 - jak i przekazania samorządom wydatkowania
środków unijnych poprzez instrumenty terytorialne. Instrumenty terytorialne
są ukierunkowane na rozwiązywanie problemów, szczególnie mających charakter
ponadlokalny i wymagający współpracy pomiędzy JST. Mamy pozytywne
doświadczenie z decentralizacji polityki terytorialnej w perspektywie 2014-2020,
poprzez powierzenie samorządom realizacji Zintegrowanych Inwestycji
Terytorialnych (ZIT) i instrumentu Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność
(RLKS). W perspektywie 2014-2020 funkcjonowały 24 związki ZIT, dla których
w ramach programów krajowych i regionalnych udostępniono alokację w łącznej
kwocie powyżej 6 mld euro. W perspektywie 2021-2027 funkcjonuje 95
związków ZIT, dla których w ramach programów regionalnych i krajowych
udostępniona została alokacja w kwocie prawie 7 mld euro. Dodatkowo,

-- 12 of 16 --

13
w obecnej perspektywie na szeroką skalę wykorzystywany jest instrument RLKS.
Na wdrożenie tego instrumentu w formule bezpośredniej w ubiegłej
perspektywie zdecydowały się jedynie dwa województwa – kujawsko-pomorskie
i podlaskie. W ramach tego instrumentu wsparcie z Regionalnych Programów
Operacyjnych 2014-2020 o wartości prawie pół miliarda złotych trafiło
do 41 Lokalnych Grup Działania. W perspektywie 2021-2027 RLKS, jako
instrument terytorialny, będzie wspierany w 10 programach regionalnych.
Kwota, którą te 10 województw alokowało w swoich programach na ten cel
wynosi łącznie ok. 1,5 mld zł. W perspektywie 2021-2027 w ramach polityki
spójności mamy do dyspozycji również dodatkowy instrument w postaci
tzw. Innych Instrumentów Terytorialnych. Instrument ten, wykorzystywany jest
przede wszystkim do realizacji projektów rewitalizacyjnych, może być także
wdrażany na innych terytoriach, wymagających dedykowanej interwencji. Przede
wszystkim są to więc obszary strategicznej interwencji wyznaczone w Krajowej
Strategii Rozwoju Regionalnego, czyli na obszary zagrożone trwałą marginalizacją
oraz miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze, a także inne obszary
problemowe, inwestycyjne czy o szczególnym potencjale turystycznym lub
kulturowym, w których inwestycje pozwalają na wykorzystanie i rozwój ich
wewnętrznych potencjałów.
Pytanie nr 7: Jakie są główne wyzwania związane z efektywnym
wykorzystaniem środków z budżetu UE w celu generowania trwałych efektów
rozwojowych, a także jakie działania podejmuje rząd w celu ich rozwiązania?
Wydatkowanie środków z budżetu UE ma miejsce w dynamicznym otoczeniu
społeczno-gospodarczym i geopolitycznym. W toku realizacji programów
współfinansowanych ze środków unijnych następuje systematyczny przegląd
stanu realizacji przyjętych założeń, który może skutkować wprowadzeniem
zmian. W ostatnim czasie głównym czynnikiem zmian jest trwająca wojna
w Ukrainie i wyzwania z nią związane, które wpływają również na sposób
wydatkowania środków unijnych. Przykładem takiej zmiany jest rewizja KPO
m.in. w wyniku przyjęcia planu REPowerUE, którego celem jest zmniejszenie
zależność od rosyjskich paliw kopalnych i przyspieszenie transformacji
ekologicznej. W ramach programów polityki spójności odpowiadamy m.in. na
potrzeby związane z integracją obywateli Ukrainy. Przykładem dynamicznego
podejścia to tej kwestii jest planowana zmiana programu FERS mająca na celu

-- 13 of 16 --

14
zapewnienie dodatkowego wsparcia dla polskich szkół i placówek, ich kadry oraz
uczniów i uczennic w związku z objęciem dzieci i młodzieży z Ukrainy
kształceniem formalnym w ramach polskiego systemu oświaty. W ramach
programów polityki spójności przestrzenią na wprowadzanie zmian będzie
również ocena programów prowadzona w ramach tzw. przeglądu
śródokresowego. Będzie ona miała miejsce w drugiej połowie bieżącego roku,
a ewentualne zmiany zostaną przedstawione Komisji Europejskiej do 31 marca
2025 roku.
Pytanie nr 8: Jakie są perspektywy długoterminowe dla wykorzystania środków
z budżetu UE w sposób przekładający się na trwałe efekty rozwojowe w Polsce,
a także jakie cele strategiczne rząd wyznacza w tej dziedzinie?
Założenia co do efektów rozwojowych, jakie mają być osiągnięte poprzez
korzystanie ze środków unijnych, zostały ustalone przy programowaniu
perspektywy 2021-2027 i podczas negocjacji KPO. Obecnie trwają również prace
nad odpowiednim zaprogramowaniem wykorzystania w Polsce Społecznego
Funduszu Klimatycznego jako kolejnego unijnego źródła finansowania
pozwalającego na bardziej sprawne przeprowadzenie transformacji
energetycznej i ekonomiczne wyrównanie szans podmiotów najbardziej
dotkniętych skutkami tej transformacji.
Perspektywy długoterminowe dla wykorzystania środków z budżetu UE będą
wynikać m.in. z założeń wskazanych w dokumentach strategicznych, nad którymi
pracujemy. Przygotowaliśmy Koncepcję Rozwoju Kraju (KRK), która wyrasta
z nowego myślenia o roli zintegrowanego planowania długofalowego. Jest to
dokument mający umożliwić najlepsze wybory strategiczne w perspektywie
nadchodzącego ćwierćwiecza, w ramach średniookresowych strategii i polityk
publicznych wdrażanych przez rząd, samorząd terytorialny i innych interesariuszy
gry o rozwój. Prace nad KRK są pierwszym krokiem w nowym cyklu
programowania rozwoju w Polsce. KRK jest zatem dokumentem-drogowskazem
dla planowania rozwoju państwa w wymiarze społecznym, gospodarczym,
środowiskowym i przestrzennym, mającym dać szeroki kontekst w dłuższej
perspektywie czasowej. Zadaniem KRK jest po pierwsze oparte na wiedzy
zidentyfikowanie trendów i wyzwań rozwojowych we wszystkich wymiarach
rozwoju, z jakimi w przyszłości będzie zmagało się państwo, po drugie

-- 14 of 16 --

15
dostarczenie scenariuszy przyszłości, które pozwalają na „symulację” warunków,
w jakich administracja publiczna będzie podejmować decyzje i które przygotują
instytucje publiczne do realizacji celów rozwojowych w różnych
uwarunkowaniach, po trzecie zarysowanie celowo wyidealizowanej wizji kraju
w 2050 r. wyznaczającej poziom ambicji dla przyszłych polityk publicznych i po
czwarte wskazanie kluczowych wniosków. W ślad za tym zostały zidentyfikowane
kluczowe obszary, które wymagają działań polityk publicznych, aby Polska mogła
być prosperującym krajem wykorzystującym szanse, ograniczającym ryzyka
i odpornym na różne negatywne zjawiska mogące wystąpić w przyszłości.
Są to następujące przekrojowe zagadnienia: transformacja społeczna sprzyjająca
wszystkim grupom społecznym, nowoczesna gospodarka respektująca
środowisko naturalne i klimat, odporne państwo z silną pozycją w Europie
i na świecie, zrównoważona przestrzeń uwzględniająca potrzeby człowieka
i środowiska. Każde z tych wyzwań jest analizowane pod kątem długookresowych
trendów i scenariuszy rozwoju, które mogą wpłynąć na przyszłość Polski. Mapy
wrażliwości i odporności, stanowiące podsumowanie zagadnień opisanych
w ramach wyzwań, przedstawiają terytorialną podatność na różne zagrożenia
oraz różnice w odporności regionalnej. KRK jest w trakcie konsultacji publicznej
a jej przyjęcie planowane jest na koniec br.
Obecnie trwają również prace nad przygotowaniem nowej średniookresowej
strategii rozwoju kraju (śsrk), zastępującej Strategię na rzecz Odpowiedzialnego
Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.). Śsrk będzie uwzględniać
kluczowe światowe, europejskie i krajowe trendy kształtujące przyszłość w sferze
społecznej, gospodarczej, środowiskowej i przestrzennej, a jej cele będą stanowić
odpowiedź na najważniejsze wyzwania rozwojowe dla Polski zidentyfikowane
m.in. w Koncepcji Rozwoju Kraju 2050, z uwzględnieniem przewidywanych
scenariuszy rozwojowych.
Wyzwania związane z rozwojem w perspektywie długoterminowej i cele
strategiczne w perspektywie średniookresowej określone w tych dokumentach
będą podstawą – w połączeniu z celami UE – dla wypracowania dokumentów
krajowych dokumentów dla wdrażania kolejnej perspektywy finansowej UE
po 2027 roku.

-- 15 of 16 --

16
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 16 of 16 --