Interpelacja nr 2988
Interpelacja w sprawie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (64%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości
Interpelacja nr 2988
do ministra sprawiedliwości
w sprawie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 28-05-2024
Szanowny Panie Ministrze,
23 maja 2024 roku odbyła się konferencja prasowa ministra sprawiedliwości prokuratora generalnego Adama Bodnara dotycząca statusu oraz funkcjonowania Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. W trakcie konferencji zapowiedziane zostało przekształcenie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości - szkoły służby publicznej posiadającej uprawnienia akademickie, tj. prawo do prowadzenia kierunków ogólnoakademickich oraz szkoły doktorskiej - w uczelnię zawodową. Sytuacja ta budzi wiele wątpliwości. Po pierwsze, wskazywane przez Pana Ministra Bodnara uczelnie innych służb publicznych, takich jak Policja, również posiadają uprawnienia akademickie. Nie są to szkoły zawodowe. To samo dotyczy wyższych szkół wojskowych, które są ustawowymi odpowiednikami szkół wyższych służby publicznej dedykowanych kształceniu wojska. Zdziwienie budzi więc chęć obniżenia poziomu nauczania oraz rangi uczelni, która - co należy podkreślić - w ostatniej ocenie parametrycznej okazała się jedyną uczelnią akademicką w kraju, która uzyskała kategorię A (tj. najwyższą) we wszystkich ewaluowanych dyscyplinach.
Chęć odebrania uprawnień akademickich uczelni służby publicznej może być oceniania jako działanie na szkodę interesu publicznego. Funkcjonariusze służby publicznej, dzięki uprawnieniom akademickim Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, posiadają pierwszy raz w historii miejsce, w którym w ramach struktury służbowej mogą kontynuować studia na poziomie doktoratu. Jak dramatycznie brakuje funkcjonariuszy posiadających stopień naukowy doktora, może świadczyć fakt, że minister sprawiedliwości nie wskazał od miesięcy funkcjonariusza do pełnienia funkcji prorektora ds. mundurowych/służbowych w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Funkcję tę musi wykonywać funkcjonariusz posiadający co najmniej stopień doktora. Sytuacja niedoboru kadr o wyższych kwalifikacjach w Służbie Więziennej, w zestawieniu z innymi formacjami, takimi jak Policja czy wojsko, bez własnej akademii, jest niemożliwa do zmiany - na co wskazuje siła faktów. Tymczasem zapowiedzi Pana Ministra Bodnara grożą powrotem do sytuacji sprzed ostatniej ewaluacji.
Niezrozumiałe również są uwagi dotyczące wypełniania przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości funkcji, które z powodzeniem mogłyby wypełniać inne uczelnie publiczne i prywatne. W szczególności zastanawiający jest ten ostatni element. W Akademii Wymiaru Sprawiedliwości cywile kształceni są na dwóch kierunkach, tj. bezpieczeństwo oraz prawo. Przy czym studentów kierunku bezpieczeństwo jest jedynie kilkudziesięciu. Studentów kierunku prawo jest natomiast ok. 50 na każdym roku, a studia jednolite trwają 5 lat. Zapowiedzi przekształcenia Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w wyższą szkołę zawodową, szkolącą jedynie funkcjonariuszy, oznaczają zamknięcie lub wygaszenie kierunków cywilnych - przede wszystkim prawa. Funkcje akademii miałyby - zgonie z zapowiedziami Pana Ministra - przejąć inne uczelnie publiczne i prywatne. Pan Minister jeszcze przed objęciem funkcji rządowej był tymczasem Dziekanem Wydziału Prawa Uniwersytetu SWPS - prywatnej (niepublicznej) uczelni warszawskiej. Przejęcie funkcji akademii przez podmioty prywatne (niepubliczne) oznacza wprost przekierowanie studentów z uczelni służby publicznej do podmiotów takich jak Uniwersytet SWPS, jego wydział prawa, którym Pan Minister Bodnar kierował i jest jego wykładowcą. Można tym samym dopatrywać się tu konfliktu interesów.
Nawet, gdyby pominąć potencjalny konflikt interesów, trzeba wskazać, że intencjonalne obniżenie rangi uczelni oznaczać by musiało bądź prowadzenie legislacji ze szkodą dla uprawnień akademii, bądź inspirowanie działań władz uczelni przez ministerstwo, by działały na jej szkodę i nie poddawały się ewaluacji w najbliższym czasie - w sytuacji gdy ostatnio uczelnia otrzymała same najwyższe oceny. Szkodą dla formacji Służby Więziennej jest ponadto zrezygnowanie z kształcenia cywili. Uczelnie służby publicznej oraz uczelnie wojskowe prowadzą studia cywilne. Każda z tych formacji zatrudnia bowiem pracowników cywilnych. Wypełniają oni obowiązki obok funkcjonariuszy. Likwidacja kierunków cywilnych oznacza więc realną stratę dla formacji, którą Pan Minister nadzoruje.
Mając na względzie powyższe, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Pan Minister dostrzega zarysowany konflikt interesów wynikający z likwidacji cywilnych kierunków, w tym prawa, będąc jednocześnie pracownikiem naukowym i do niedawna dziekanem uczelni prywatnej, która zgodnie ze słowami Pana Ministra skutecznie przejmie funkcje dotychczas realizowane przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości?
Czy planowane przekształcenie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w wyższą szkołę zawodową, a tym samym zablokowanie możliwości uzyskania uprawnień do doktoryzowania w zakresie prawa (po najbliższej ocenie parametrycznej) i zupełne wygaszenie studiów prawniczych w ocenie Pana Ministra zwiększy czy zmniejszy poziom konkurencji na rynku studiów prawniczych wśród warszawskich uczelni?
Czy Pan Minister planuje likwidację bądź wygaszenie studiów cywilnych w szkole Służby Więziennej?
W których szkołach wyższych w przypadku likwidacji studiów cywilnych studenci mają kontynuować studia (przeniesienie jest wymogiem ustawowym)?
Czy Pan Minister planuje pokrycie kosztów czesnego studentów studiów prawniczych przenoszonych celem kontynuacji likwidowanych studiów do uczelni niepublicznych?
Ilu funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy nie przeszli jeszcze w stan spoczynku, posiada stopień naukowy doktora, stopień naukowy doktora habilitowanego oraz tytuł naukowy profesora?
Interpelacja nr 2988
do ministra sprawiedliwości
w sprawie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 28-05-2024
Szanowny Panie Ministrze,
23 maja 2024 roku odbyła się konferencja prasowa ministra sprawiedliwości prokuratora generalnego Adama Bodnara dotycząca statusu oraz funkcjonowania Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. W trakcie konferencji zapowiedziane zostało przekształcenie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości - szkoły służby publicznej posiadającej uprawnienia akademickie, tj. prawo do prowadzenia kierunków ogólnoakademickich oraz szkoły doktorskiej - w uczelnię zawodową. Sytuacja ta budzi wiele wątpliwości. Po pierwsze, wskazywane przez Pana Ministra Bodnara uczelnie innych służb publicznych, takich jak Policja, również posiadają uprawnienia akademickie. Nie są to szkoły zawodowe. To samo dotyczy wyższych szkół wojskowych, które są ustawowymi odpowiednikami szkół wyższych służby publicznej dedykowanych kształceniu wojska. Zdziwienie budzi więc chęć obniżenia poziomu nauczania oraz rangi uczelni, która - co należy podkreślić - w ostatniej ocenie parametrycznej okazała się jedyną uczelnią akademicką w kraju, która uzyskała kategorię A (tj. najwyższą) we wszystkich ewaluowanych dyscyplinach.
Chęć odebrania uprawnień akademickich uczelni służby publicznej może być oceniania jako działanie na szkodę interesu publicznego. Funkcjonariusze służby publicznej, dzięki uprawnieniom akademickim Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, posiadają pierwszy raz w historii miejsce, w którym w ramach struktury służbowej mogą kontynuować studia na poziomie doktoratu. Jak dramatycznie brakuje funkcjonariuszy posiadających stopień naukowy doktora, może świadczyć fakt, że minister sprawiedliwości nie wskazał od miesięcy funkcjonariusza do pełnienia funkcji prorektora ds. mundurowych/służbowych w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Funkcję tę musi wykonywać funkcjonariusz posiadający co najmniej stopień doktora. Sytuacja niedoboru kadr o wyższych kwalifikacjach w Służbie Więziennej, w zestawieniu z innymi formacjami, takimi jak Policja czy wojsko, bez własnej akademii, jest niemożliwa do zmiany - na co wskazuje siła faktów. Tymczasem zapowiedzi Pana Ministra Bodnara grożą powrotem do sytuacji sprzed ostatniej ewaluacji.
Niezrozumiałe również są uwagi dotyczące wypełniania przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości funkcji, które z powodzeniem mogłyby wypełniać inne uczelnie publiczne i prywatne. W szczególności zastanawiający jest ten ostatni element. W Akademii Wymiaru Sprawiedliwości cywile kształceni są na dwóch kierunkach, tj. bezpieczeństwo oraz prawo. Przy czym studentów kierunku bezpieczeństwo jest jedynie kilkudziesięciu. Studentów kierunku prawo jest natomiast ok. 50 na każdym roku, a studia jednolite trwają 5 lat. Zapowiedzi przekształcenia Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w wyższą szkołę zawodową, szkolącą jedynie funkcjonariuszy, oznaczają zamknięcie lub wygaszenie kierunków cywilnych - przede wszystkim prawa. Funkcje akademii miałyby - zgonie z zapowiedziami Pana Ministra - przejąć inne uczelnie publiczne i prywatne. Pan Minister jeszcze przed objęciem funkcji rządowej był tymczasem Dziekanem Wydziału Prawa Uniwersytetu SWPS - prywatnej (niepublicznej) uczelni warszawskiej. Przejęcie funkcji akademii przez podmioty prywatne (niepubliczne) oznacza wprost przekierowanie studentów z uczelni służby publicznej do podmiotów takich jak Uniwersytet SWPS, jego wydział prawa, którym Pan Minister Bodnar kierował i jest jego wykładowcą. Można tym samym dopatrywać się tu konfliktu interesów.
Nawet, gdyby pominąć potencjalny konflikt interesów, trzeba wskazać, że intencjonalne obniżenie rangi uczelni oznaczać by musiało bądź prowadzenie legislacji ze szkodą dla uprawnień akademii, bądź inspirowanie działań władz uczelni przez ministerstwo, by działały na jej szkodę i nie poddawały się ewaluacji w najbliższym czasie - w sytuacji gdy ostatnio uczelnia otrzymała same najwyższe oceny. Szkodą dla formacji Służby Więziennej jest ponadto zrezygnowanie z kształcenia cywili. Uczelnie służby publicznej oraz uczelnie wojskowe prowadzą studia cywilne. Każda z tych formacji zatrudnia bowiem pracowników cywilnych. Wypełniają oni obowiązki obok funkcjonariuszy. Likwidacja kierunków cywilnych oznacza więc realną stratę dla formacji, którą Pan Minister nadzoruje.
Mając na względzie powyższe, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Pan Minister dostrzega zarysowany konflikt interesów wynikający z likwidacji cywilnych kierunków, w tym prawa, będąc jednocześnie pracownikiem naukowym i do niedawna dziekanem uczelni prywatnej, która zgodnie ze słowami Pana Ministra skutecznie przejmie funkcje dotychczas realizowane przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości?
Czy planowane przekształcenie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w wyższą szkołę zawodową, a tym samym zablokowanie możliwości uzyskania uprawnień do doktoryzowania w zakresie prawa (po najbliższej ocenie parametrycznej) i zupełne wygaszenie studiów prawniczych w ocenie Pana Ministra zwiększy czy zmniejszy poziom konkurencji na rynku studiów prawniczych wśród warszawskich uczelni?
Czy Pan Minister planuje likwidację bądź wygaszenie studiów cywilnych w szkole Służby Więziennej?
W których szkołach wyższych w przypadku likwidacji studiów cywilnych studenci mają kontynuować studia (przeniesienie jest wymogiem ustawowym)?
Czy Pan Minister planuje pokrycie kosztów czesnego studentów studiów prawniczych przenoszonych celem kontynuacji likwidowanych studiów do uczelni niepublicznych?
Ilu funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy nie przeszli jeszcze w stan spoczynku, posiada stopień naukowy doktora, stopień naukowy doktora habilitowanego oraz tytuł naukowy profesora?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
5 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.8 / 1k zn.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9687 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.153.2024
Warszawa, 30 lipca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2988 Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pana
Przemysława Wiplera z dnia 10 czerwca 2024 r. w sprawie Akademii Wymiaru
Sprawiedliwości, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W świetle ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1683
z późn.zm.) Akademia Wymiaru Sprawiedliwości jest jednostką organizacyjną Służby
Więziennej (art. 8 ust. 1 pkt 3a). Stanowi ona uczelnię służb państwowych nadzorowaną
przez Ministra Sprawiedliwości, działającą na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca
2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2023 r., poz. 742), posiadającą
osobowość prawną oraz realizującą zadania na rzecz wymiaru sprawiedliwości
i administracji publicznej, która może realizować proces dydaktyczny również poza swoją
siedzibą z wykorzystaniem infrastruktury Służby Więziennej.
Zapewnienie prawidłowej realizacji zadań przez Służbę Więzienną wymaga
funkcjonowania sprawnego, efektywnego systemu szkolenia i kształcenia kadr tej
formacji. Uczelnia w obecnym kształcie organizacyjnym, mimo znacznych nakładów
finansowych oraz zbudowania szerokiego zaplecza lokalowego i kadrowego, nie zaspokaja
potrzeb Służby Więziennej, zarówno w zakresie liczby kształconych funkcjonariuszy, jak
i w zakresie jakości i przydatności tego kształcenia w codziennej pracy personelu
więziennego.
Znaczna część oferty studiów podyplomowych na uczelni (np. zarządzanie kryzysowe
i ochrona ludności, mediacje i sprawiedliwość naprawcza, ochrona dziecka i rodziny przed
przemocą, ekokryminologia, andragogika), nie odpowiada zadaniom ustawowym
i potrzebom Służby Więziennej. Realizacja takich studiów angażuje zasoby, które powinny
być wykorzystane do prowadzenia przydatnych w codziennej służbie i pracy szkoleń oraz
studiów dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.
-- 1 of 4 --
Mimo że realizacja studiów podyplomowych w zakresie penitencjarystyki dla kandydatów
na oficerów Służby Więziennej, szkoleń zawodowych przygotowujących do zajmowania
stanowisk w korpusie podoficerskim, korpusie chorążych, szkoleń specjalistycznych
kierowników działów ochrony, oddziałowych działów ochrony czy dowódców zmian
działów ochrony, powinna być dla uczelni priorytetem, obecnie na udział w różnych
formach szkoleń oczekuje ponad 7 tysięcy kandydatów.
Jednocześnie systematycznie spada liczba absolwentów studiów podyplomowych
przygotowujących do zajmowania stanowisk oficerskich – w chwili obecnej na tego
rodzaju studia oczekuje około 2.000 funkcjonariuszy, a minimalny roczny limit dla
kandydatów na oficerów wynosi 500. Tymczasem uczelnia na najbliższy rok akademicki
zaoferowała limit 200 miejsc, który po długich negocjacjach został zwiększony do 450.
W przypadku studiów podyplomowych z zakresu Zarządzania jednostkami
organizacyjnymi Służby Więziennej minimalny limit miejsc jest szacowany na 200, a limit
przyznany przez Uczelnię wynosi 20. Taki sposób funkcjonowania uczelni zagraża realizacji
przez Służbę Więzienną jej ustawowych zadań, ponieważ nie pozwala na płynne
uzupełnianie zasobów kadrowych powstałych na skutek naturalnej fluktuacji kadr,
w szczególności odejść na zaopatrzenie emerytalne.
Niezwłocznej poprawy wymagają osobliwe rozwiązania prawne, takie jak pozbawienie
Dyrektora Generalnego Służby Więziennej wpływu na treści, poziom oraz formę wiedzy
przekazywanej studentom, monopolizacja badań naukowych na temat polskiego
więziennictwa oraz wyłączność na organizację i prowadzenie studiów uprawniających
do zajmowania stanowisk kierowniczych i wyższych stanowisk kierowniczych w Służbie
Więziennej.
Obowiązujący ustrój i organizacja uczelni Służby Więziennej w sposób znaczący odbiegają
od zasad przyjętych w analogicznych jednostkach organizacyjnych służb mundurowych
podległych np. ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Zgodnie z art. 66a ust. 1
ustawy o Służbie Więziennej, Rektor uczelni Służby Więziennej powoływany jest przez
Senat Uczelni, co oznacza, iż w sprawowaniu swojej funkcji jest niezależny nie tylko od
szefa formacji (Dyrektora Generalnego Służby Więziennej), ale i od Ministra
Sprawiedliwości, co jest konstrukcją niespotykaną w służbach podległych ministrowi
właściwemu do spraw wewnętrznych i dysfunkcyjną w formacji mundurowej
charakteryzującej się wysokim stopniem hierarchicznego podporządkowania, jaką
niewątpliwie jest Służba Więzienna.
W przypadku uczelni wojskowych, policyjnych oraz pożarniczych zasadą jest, że rektor
uczelni będącej jednocześnie jednostką organizacyjną danej służby mundurowej jest
powoływany (wyznaczany) i odwoływany przez ministra nadzorującego daną uczelnię
służb państwowych. W odniesieniu do Akademii Wymiaru Sprawiedliwości –
z niezrozumiałych względów – zagwarantowano daleko idącą niezależność uczelni od
kierownictwa Służby Więziennej oraz Ministra Sprawiedliwości, co przejawia się m.in.
w tym, że Rektora-Komendanta może odwołać tylko Senat uczelni na podstawie bardzo
wąsko określonych przesłanek.
-- 2 of 4 --
Na negatywną ocenę funkcjonowania uczelni wpływa również niedopuszczalna polityczna
aktywność Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Przypomnieć
należy, że Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną
podległą Ministrowi Sprawiedliwości. W przypadku służb publicznych takich jak Policja
oraz Służba Więzienna apolityczność jest pewnego rodzaju demokratycznym standardem,
stanowiąc jedną z gwarancji budowania społecznego zaufania.
Neutralność wobec polityki pozwala skupić się na wykonywaniu swoich obowiązków
w sposób sprawiedliwy i bezstronny, chroniąc prawa i interesy wszystkich obywateli bez
względu na ich przekonania polityczne. Tymczasem obecny Rektor-Komendant w okresie
pełnienia funkcji (tj. od dnia 24 marca 2023 r.) przejawiał nadzwyczajną aktywność
w mediach społecznościowych, w których demonstrował głębokie polityczne
zaangażowanie po stronie jednej partii politycznej. Tego rodzaju działalność burzy
zaufanie do Służby Więziennej jako do formacji politycznie neutralnej, bezstronnie
wykonującej powierzone jej przez ustawodawcę zadania.
Wbrew sugestiom zawartym w interpelacji, działalność Akademii Wymiaru
Sprawiedliwości nie wpływa pozytywnie na rozwój badań naukowych dotyczących
funkcjonowania polskiego więziennictwa. Po zmianach wprowadzonych w 2022 r. Rektor-
Komendant uczelni Służby Więziennej odpowiada za całokształt problematyki związanej
z badaniami naukowymi w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej,
w tym za wyrażanie zgody na prowadzenie badań naukowych w zakładach karnych
i aresztach śledczych, koordynowanie prowadzonych badań naukowych, decydowanie
o kierunku badań naukowych oraz gromadzenie dorobku naukowego uzyskanego w toku
badań realizowanych w jednostkach organizacyjnych. Tego rodzaju monopolizacja
i centralizacja, uzależniająca możliwość prowadzenia badań naukowych od przychylności
jednego podmiotu, zdecydowanie nie sprzyja rozwojowi nauk penitencjarnych
i kryminologicznych.
Funkcjonowanie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości pochłania ogromne środki
finansowe, które w ciągu ostatnich lat rosły w nadzwyczajnym tempie za sprawą
rozszerzania działalności, w tym na obszary często nieprzydatne dla potrzeb Służby
Więziennej. Zwrócić należy uwagę, że budżet Akademii Wymiaru Sprawiedliwości na rok
2024 wynosi prawie 150 mln zł, w tym 88,5 mln zł z tytułu subwencji dla podmiotów
z systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz 59 mln zł z dotacji celowej z budżetu na
finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji i zakupów inwestycyjnych
(dla porównania: jeszcze w 2020 r. budżet uczelni Służby Więziennej wynosił 27 mln zł,
a w 2022 r. – 54 mln zł). Od 1 października 2021 r. Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
(wówczas jako Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości) prowadzi jednolite studia
magisterskie na kierunku „prawo”, mimo powszechnej dostępności tego kierunku na
innych uczelniach publicznych i niepublicznych. Uczelnia realizuje również studia na
kierunku „bezpieczeństwo wewnętrzne”, mimo że w samym województwie mazowieckim
funkcjonują aż 24 uczelnie oferujące ten sam kierunek. Powyższe jednoznacznie wskazuje,
że uczelnia realizuje działania, które są nieprzydatne dla Służby Więziennej i jednocześnie
pochłaniają znaczne środki finansowe oraz są realizowane przy wykorzystaniu
infrastruktury Służby Więziennej.
-- 3 of 4 --
W kontekście prawie 100 uczelni publicznych i prywatnych, oferujących corocznie
kilkadziesiąt tysięcy miejsc na studiach prawniczych w skali kraju, nie można traktować
w sposób poważny zawartych w treści interpelacji sugestii, że działania Ministra
Sprawiedliwości wobec uczelni Służby Więziennej wynikają z czysto partykularnych
interesów i mają na celu zmniejszenie konkurencji na rynku studiów prawniczych.
Przytoczone okoliczności wskazują, że niezbędnym jest podjęcie działań mających na celu
modyfikację charakteru uczelni tak, aby jej działalność służyła realizacji celów ustawowych
formacji. Szczegółowe rozwiązania w zakresie ustroju, organizacji i zadań uczelni Służby
Więziennej, w tym rozwiązania przejściowe, znajdą wyraz w przygotowywanym przez
Ministerstwo Sprawiedliwości stosownym projekcie ustawy.
Jednocześnie informuję, że Centralny Zarząd Służby Więziennej nie gromadzi
kompleksowych danych dotyczących stopni naukowych posiadanych przez
funkcjonariuszy i pracowników formacji.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.153.2024
Warszawa, 30 lipca 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2988 Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pana
Przemysława Wiplera z dnia 10 czerwca 2024 r. w sprawie Akademii Wymiaru
Sprawiedliwości, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W świetle ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1683
z późn.zm.) Akademia Wymiaru Sprawiedliwości jest jednostką organizacyjną Służby
Więziennej (art. 8 ust. 1 pkt 3a). Stanowi ona uczelnię służb państwowych nadzorowaną
przez Ministra Sprawiedliwości, działającą na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca
2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2023 r., poz. 742), posiadającą
osobowość prawną oraz realizującą zadania na rzecz wymiaru sprawiedliwości
i administracji publicznej, która może realizować proces dydaktyczny również poza swoją
siedzibą z wykorzystaniem infrastruktury Służby Więziennej.
Zapewnienie prawidłowej realizacji zadań przez Służbę Więzienną wymaga
funkcjonowania sprawnego, efektywnego systemu szkolenia i kształcenia kadr tej
formacji. Uczelnia w obecnym kształcie organizacyjnym, mimo znacznych nakładów
finansowych oraz zbudowania szerokiego zaplecza lokalowego i kadrowego, nie zaspokaja
potrzeb Służby Więziennej, zarówno w zakresie liczby kształconych funkcjonariuszy, jak
i w zakresie jakości i przydatności tego kształcenia w codziennej pracy personelu
więziennego.
Znaczna część oferty studiów podyplomowych na uczelni (np. zarządzanie kryzysowe
i ochrona ludności, mediacje i sprawiedliwość naprawcza, ochrona dziecka i rodziny przed
przemocą, ekokryminologia, andragogika), nie odpowiada zadaniom ustawowym
i potrzebom Służby Więziennej. Realizacja takich studiów angażuje zasoby, które powinny
być wykorzystane do prowadzenia przydatnych w codziennej służbie i pracy szkoleń oraz
studiów dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.
-- 1 of 4 --
Mimo że realizacja studiów podyplomowych w zakresie penitencjarystyki dla kandydatów
na oficerów Służby Więziennej, szkoleń zawodowych przygotowujących do zajmowania
stanowisk w korpusie podoficerskim, korpusie chorążych, szkoleń specjalistycznych
kierowników działów ochrony, oddziałowych działów ochrony czy dowódców zmian
działów ochrony, powinna być dla uczelni priorytetem, obecnie na udział w różnych
formach szkoleń oczekuje ponad 7 tysięcy kandydatów.
Jednocześnie systematycznie spada liczba absolwentów studiów podyplomowych
przygotowujących do zajmowania stanowisk oficerskich – w chwili obecnej na tego
rodzaju studia oczekuje około 2.000 funkcjonariuszy, a minimalny roczny limit dla
kandydatów na oficerów wynosi 500. Tymczasem uczelnia na najbliższy rok akademicki
zaoferowała limit 200 miejsc, który po długich negocjacjach został zwiększony do 450.
W przypadku studiów podyplomowych z zakresu Zarządzania jednostkami
organizacyjnymi Służby Więziennej minimalny limit miejsc jest szacowany na 200, a limit
przyznany przez Uczelnię wynosi 20. Taki sposób funkcjonowania uczelni zagraża realizacji
przez Służbę Więzienną jej ustawowych zadań, ponieważ nie pozwala na płynne
uzupełnianie zasobów kadrowych powstałych na skutek naturalnej fluktuacji kadr,
w szczególności odejść na zaopatrzenie emerytalne.
Niezwłocznej poprawy wymagają osobliwe rozwiązania prawne, takie jak pozbawienie
Dyrektora Generalnego Służby Więziennej wpływu na treści, poziom oraz formę wiedzy
przekazywanej studentom, monopolizacja badań naukowych na temat polskiego
więziennictwa oraz wyłączność na organizację i prowadzenie studiów uprawniających
do zajmowania stanowisk kierowniczych i wyższych stanowisk kierowniczych w Służbie
Więziennej.
Obowiązujący ustrój i organizacja uczelni Służby Więziennej w sposób znaczący odbiegają
od zasad przyjętych w analogicznych jednostkach organizacyjnych służb mundurowych
podległych np. ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Zgodnie z art. 66a ust. 1
ustawy o Służbie Więziennej, Rektor uczelni Służby Więziennej powoływany jest przez
Senat Uczelni, co oznacza, iż w sprawowaniu swojej funkcji jest niezależny nie tylko od
szefa formacji (Dyrektora Generalnego Służby Więziennej), ale i od Ministra
Sprawiedliwości, co jest konstrukcją niespotykaną w służbach podległych ministrowi
właściwemu do spraw wewnętrznych i dysfunkcyjną w formacji mundurowej
charakteryzującej się wysokim stopniem hierarchicznego podporządkowania, jaką
niewątpliwie jest Służba Więzienna.
W przypadku uczelni wojskowych, policyjnych oraz pożarniczych zasadą jest, że rektor
uczelni będącej jednocześnie jednostką organizacyjną danej służby mundurowej jest
powoływany (wyznaczany) i odwoływany przez ministra nadzorującego daną uczelnię
służb państwowych. W odniesieniu do Akademii Wymiaru Sprawiedliwości –
z niezrozumiałych względów – zagwarantowano daleko idącą niezależność uczelni od
kierownictwa Służby Więziennej oraz Ministra Sprawiedliwości, co przejawia się m.in.
w tym, że Rektora-Komendanta może odwołać tylko Senat uczelni na podstawie bardzo
wąsko określonych przesłanek.
-- 2 of 4 --
Na negatywną ocenę funkcjonowania uczelni wpływa również niedopuszczalna polityczna
aktywność Rektora-Komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości. Przypomnieć
należy, że Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną
podległą Ministrowi Sprawiedliwości. W przypadku służb publicznych takich jak Policja
oraz Służba Więzienna apolityczność jest pewnego rodzaju demokratycznym standardem,
stanowiąc jedną z gwarancji budowania społecznego zaufania.
Neutralność wobec polityki pozwala skupić się na wykonywaniu swoich obowiązków
w sposób sprawiedliwy i bezstronny, chroniąc prawa i interesy wszystkich obywateli bez
względu na ich przekonania polityczne. Tymczasem obecny Rektor-Komendant w okresie
pełnienia funkcji (tj. od dnia 24 marca 2023 r.) przejawiał nadzwyczajną aktywność
w mediach społecznościowych, w których demonstrował głębokie polityczne
zaangażowanie po stronie jednej partii politycznej. Tego rodzaju działalność burzy
zaufanie do Służby Więziennej jako do formacji politycznie neutralnej, bezstronnie
wykonującej powierzone jej przez ustawodawcę zadania.
Wbrew sugestiom zawartym w interpelacji, działalność Akademii Wymiaru
Sprawiedliwości nie wpływa pozytywnie na rozwój badań naukowych dotyczących
funkcjonowania polskiego więziennictwa. Po zmianach wprowadzonych w 2022 r. Rektor-
Komendant uczelni Służby Więziennej odpowiada za całokształt problematyki związanej
z badaniami naukowymi w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej,
w tym za wyrażanie zgody na prowadzenie badań naukowych w zakładach karnych
i aresztach śledczych, koordynowanie prowadzonych badań naukowych, decydowanie
o kierunku badań naukowych oraz gromadzenie dorobku naukowego uzyskanego w toku
badań realizowanych w jednostkach organizacyjnych. Tego rodzaju monopolizacja
i centralizacja, uzależniająca możliwość prowadzenia badań naukowych od przychylności
jednego podmiotu, zdecydowanie nie sprzyja rozwojowi nauk penitencjarnych
i kryminologicznych.
Funkcjonowanie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości pochłania ogromne środki
finansowe, które w ciągu ostatnich lat rosły w nadzwyczajnym tempie za sprawą
rozszerzania działalności, w tym na obszary często nieprzydatne dla potrzeb Służby
Więziennej. Zwrócić należy uwagę, że budżet Akademii Wymiaru Sprawiedliwości na rok
2024 wynosi prawie 150 mln zł, w tym 88,5 mln zł z tytułu subwencji dla podmiotów
z systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz 59 mln zł z dotacji celowej z budżetu na
finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji i zakupów inwestycyjnych
(dla porównania: jeszcze w 2020 r. budżet uczelni Służby Więziennej wynosił 27 mln zł,
a w 2022 r. – 54 mln zł). Od 1 października 2021 r. Akademia Wymiaru Sprawiedliwości
(wówczas jako Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości) prowadzi jednolite studia
magisterskie na kierunku „prawo”, mimo powszechnej dostępności tego kierunku na
innych uczelniach publicznych i niepublicznych. Uczelnia realizuje również studia na
kierunku „bezpieczeństwo wewnętrzne”, mimo że w samym województwie mazowieckim
funkcjonują aż 24 uczelnie oferujące ten sam kierunek. Powyższe jednoznacznie wskazuje,
że uczelnia realizuje działania, które są nieprzydatne dla Służby Więziennej i jednocześnie
pochłaniają znaczne środki finansowe oraz są realizowane przy wykorzystaniu
infrastruktury Służby Więziennej.
-- 3 of 4 --
W kontekście prawie 100 uczelni publicznych i prywatnych, oferujących corocznie
kilkadziesiąt tysięcy miejsc na studiach prawniczych w skali kraju, nie można traktować
w sposób poważny zawartych w treści interpelacji sugestii, że działania Ministra
Sprawiedliwości wobec uczelni Służby Więziennej wynikają z czysto partykularnych
interesów i mają na celu zmniejszenie konkurencji na rynku studiów prawniczych.
Przytoczone okoliczności wskazują, że niezbędnym jest podjęcie działań mających na celu
modyfikację charakteru uczelni tak, aby jej działalność służyła realizacji celów ustawowych
formacji. Szczegółowe rozwiązania w zakresie ustroju, organizacji i zadań uczelni Służby
Więziennej, w tym rozwiązania przejściowe, znajdą wyraz w przygotowywanym przez
Ministerstwo Sprawiedliwości stosownym projekcie ustawy.
Jednocześnie informuję, że Centralny Zarząd Służby Więziennej nie gromadzi
kompleksowych danych dotyczących stopni naukowych posiadanych przez
funkcjonariuszy i pracowników formacji.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --