Interpelacja w sprawie zasad dotyczących ponoszenia kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej

Interpelacja nr 2963

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie zasad dotyczących ponoszenia kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej

Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski

Data wpływu: 23-05-2024

Gniezno, 23 maja 2024 r.

Szanowna Pani Ministro, Szanowny Panie Ministrze,

w związku z rozbieżnymi praktykami organów samorządu terytorialnego w zakresie zasad dotyczących ponoszenia kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, zwracam się do Państwa z wnioskiem o zajęcie wspólnego, jednolitego stanowiska.

Podstawę zagadnienia stanowi ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. 2023.1426, z późn. zm.), dalej: „ustawa”.

Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. Dalszy ust. 9 tego artykułu wskazuje, że w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości:

1) 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
2) 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
3) 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej, a w zdaniu drugim tego przepisu wskazano, że przepisy ust. 2-4 i 7 stosuje się odpowiednio.
Powyższe zatem koresponduje z art. 191 ust. 7 ustawy w brzmieniu: „Wynagrodzenia wraz z pochodnymi od wynagrodzenia dla zawodowej rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, rodziny pomocowej oraz osób zatrudnionych w rodzinie zastępczej i rodzinnym domu dziecka oraz koszty objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej finansuje proporcjonalnie do liczby dzieci powiat, o którym mowa w ust. 1-4.“.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że art. 192 ustawy zawiera katalog zamknięty wydatków na opiekę i wychowanie dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1. Wymieniono w nim m.in. wynagrodzenie wraz z pochodnymi od wynagrodzenia dla zawodowej rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka i osób zatrudnionych w rodzinie zastępczej oraz rodzinnym domu dziecka lub zajmujących się opieką i wychowaniem w rodzinnym domu dziecka. W ww. katalogu ustawodawca nie wymienił jednak kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Wobec powyższego pojawiła się wątpliwość czy gmina jest zobowiązana do partycypowania w kosztach opieki koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Wyraźne stanowisko w tej materii zajęła Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu w piśmie z dnia 27 października 2023 r. (znak: WA-0280/65/2023). W jej ocenie gmina nie ma obowiązku jakiegokolwiek partycypowania w ponoszonych przez powiat wydatkach/kosztach objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. Co więcej, podkreślono, że stanowisko prezentowane przez izbę podziela większość regionalnych izb obrachunkowych (jednakże nie jest to jednolite stanowisko izb). Jako uzasadnienie wskazano, że mając na uwadze katalog zamknięty, a zawarty w art. 192 ustawy, poprzez odpowiednie stosowanie art. 191 ust. 7 ustawy nie może dojść do poszerzenia zakresu normowania i zakresu stosowania przepisów art. 191 ust. 9 zdanie pierwsze i art. 191 ust. 1 pkt 1 oraz art. 192 ustawy, które zawierają ustalony przez ustawodawcę zakres kosztów ponoszonych przez gminę.

RIO dokonało analizy z uwzględnieniem odmiennej interpretacji zawartej w stanowisku Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (BPD-V.55.15.88.2023.ES).

Jako że gminy pozostające pod nadzorem finansowym RIO odmawiają regulowania części kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, skutkuje to uszczupleniem dochodów tutejszego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Gnieźnie o ok. 50.000,00 zł miesięcznie. Powyższe w skali roku budżetowego będzie miało wymiernie negatywny wpływ na budżet tutejszej jednostki, ale i wszystkich PCPR w kraju.

Wnoszę o podjęcie próby wypracowania przez organy centralne wspólnego stanowiska w sprawie, co zapobiegnie ewentualnym sporom sądowym pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego.

Mając na uwadze powyższe proszę o odpowiedź na pytanie:

Czy gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej jest zobowiązana do partycypowania w kosztach opieki koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej?