Interpelacja w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 2959
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego
Zgłaszający: Marta Wcisło
Data wpływu: 23-05-2024
Lublin, dnia 20 maja 2024 r.
Szanowna Pani Minister,
działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt. 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora niniejszym składam interpelację w sprawie funkcjonowania systemu kaucyjnego.
Zgodnie z planem, od 1 stycznia 2025 roku w Polsce ma obowiązywać system kaucyjny na plastikowe butelki z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3 litrów, puszki do pojemności 1 litra oraz niektóre szklane butelki o pojemności do 1,5 litra. System będzie opierał się na doliczaniu do każdego zakupionego opakowania kaucji, którą konsument będzie mógł odzyskać zanosząc butelki do urządzenia, z którego otrzymywać będzie bilet pozwalający obniżyć cenę na zakupach. Może on na pierwszy rzut oka wydawać się prosty do wdrożenia i w zastosowaniu dla korzystających, jednak mając na uwadze sygnały, które docierają do mnie głównie ze strony przedsiębiorców, ale i konsumentów, składam niniejszą interpelację zwracając się o udzielnie odpowiedzi na następujące pytania:
Obowiązek przyjmowania butelek z systemu kaucyjnego będą miały sklepy o powierzchni handlowej większej niż 200 metrów kwadratowych. W miastach nie będzie to problemem, jednak w mniejszych miejscowościach lub wsiach często nie ma tak dużych sklepów, przez co mieszkańcy będą musieli „wozić” swoje butelki zwrotne do oddalonych miejscowości. Może to być również problemem dla takich sklepów, ponieważ będą one musiały gromadzić dużą ilość zwracanych opakowań. Czy taki system nie powinien zostać zmieniony w ten sposób, by z jednej strony ułatwić oddawanie opakowań osobom mieszkającym poza większymi miejscowościami, a z drugiej nie obciążać przedsiębiorców prowadzących sklepy obowiązkiem przechowywania dużej ilości zwracanych opakowań?
Butelki z tworzywa sztucznego (PET) w celu zwrotu muszą pozostać niezgniecione - przez co będą zajmowały więcej miejsca. Dodatkowo nie wszystkie butelki szklane będą podlegać zwrotowi. W praktyce więc zamiast pięciu dzisiejszych frakcji śmieci mieszkańcy będą musieli dodatkowo dzielić odpady z tworzyw sztucznych i szklanych na te, które podlegają zwrotowi i te, które nie są objęte systemem kaucyjnym. Czy taki system w praktyce nie doprowadzi do niepotrzebnego zamieszania dla mieszkańców (a pośrednio – wzrostu cen związanego z wyrzucaniem niektórych opakowań podlegających systemowi kaucyjnemu zamiast ich zwrotowi), zamiast zwiększyć ilość odpadów, które mogą zostać poddane recyklingowi?
System kaucyjny wprowadzony w obecnym brzmieniu może spowodować podwyżki opłat za wywóz śmieci. Obecnie samorządy lub przedsiębiorstwa wykonujące te zadania sprzedają odpady, które nadają się do recyklingu do odpowiednich firm. Sprzedaż surowców pokrywa dużą część kosztów wywozu śmieci i wpływa na ostateczną cenę dla mieszkańców. Przekierowanie butelek do systemu kaucyjnego zmniejszy ich ilość wyrzucaną do segregowanych odpadów (pozostawiając tam głównie opakowania niepodlegające recyklingowi) a w konsekwencji może zwiększyć cenę za wywóz śmieci dla mieszkańców tym bardziej, że mniejsza ilość wyrzucanych śmieci nie zawsze przekłada się na mniejszą ilość odbiorów śmieci, która prawdopodobnie pozostanie na podobnym poziomie. Czy w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, przed uchwaleniem ustawy wprowadzającej system kaucyjny, przeprowadzono analizy jak wprowadzone rozwiązania zabierające znaczny strumień odpadów z systemu gminnego mogą wpłynąć na koszty odbioru śmieci dla mieszkańców? Czy gminy nie staną przed faktem niezrealizowania obowiązkowych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (przypomnę, iż za rok 2025 będzie to już poziom 55% wagowo) a tym samym będą odpowiednio płacić kary za niezrealizowanie tego obowiązku?
Z poważaniem
Marta Wcisło
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7441 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Podsekretarz Stanu
Anita Sowińska
DGO-OP.050.25.2024.AK
3235505.12953942.10426658
Warszawa, 22-07-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Marty Wcisło w sprawie funkcjonowania systemu
kaucyjnego (K10INT2959), przedstawiam szczegółowe wyjaśnienia.
1. Obowiązek przyjmowania butelek z systemu kaucyjnego będą miały sklepy o
powierzchni handlowej większej niż 200 metrów kwadratowych. W miastach nie
będzie to problemem, jednak w mniejszych miejscowościach lub wsiach często nie ma
tak dużych sklepów, przez co mieszkańcy będą musieli „wozić” swoje butelki zwrotne
do oddalonych miejscowości. Może to być również problemem dla takich sklepów,
ponieważ będą one musiały gromadzić dużą ilość zwracanych opakowań. Czy taki
system nie powinien zostać zmieniony w ten sposób, by z jednej strony ułatwić
oddawanie opakowań osobom mieszkającym poza większymi miejscowościami, a z
drugiej nie obciążać przedsiębiorców prowadzących sklepy obowiązkiem
przechowywania dużej ilości zwracanych opakowań?
Jako ministerstwo prowadzimy projekt zmian legislacyjnych ustawy o gospodarce
opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (UD45), w celu jak najlepszego dostosowania
systemu do potrzeb mieszkańców. W ramach wprowadzanych zmian każdy z podmiotów
reprezentujących będzie miał obowiązek zapewnienia w każdej gminie co najmniej jednego
punktu odbierania od użytkowników końcowych opakowań i odpadów opakowaniowych
objętych systemem kaucyjnym. Ponadto przychyliliśmy się do postulatu, aby te sklepy, które
w praktyce już obecnie zbierają szklane butelki wielokrotnego użytku, nadal miały
obowiązek to robić, niezależnie od ich wielkości. Dzięki temu klientom będzie łatwiej
oddawać opakowania szklane objęte systemem kaucyjnym niedaleko swojego miejsca
zamieszkania.
Liczymy także, że miejsc odbioru surowców będzie więcej. System zapewnia
zainteresowanie podmiotów reprezentujących jak najwyższym poziomem selektywnej
zbiórki. Prowadzący mniejsze sklepy, którzy zdecydują się na pełną partycypację w systemie
będą mogli domagać się od operatorów zawarcia umowy dotyczącej finansowania ich
działań w tym zakresie.
Podkreślenia wymaga, że w nowelizacji ustawy (UD45) wskazano, że opakowania po mleku
i produktach mlecznych nie będą objęte systemem. Tak wiec odchodzi pewna ilość
opakowań, która potencjalnie mogłaby stanowić ryzyko sanitarne dla zbierających. Liczymy,
że dzięki temu materiał przekazywany do recyklingu będzie czysty a i może zainteresowanie
prowadzeniem punktu zbiórki będzie większe.
-- 1 of 3 --
Zgodnie z art. 40j ust. 2 obowiązującej ustawy, wniosek o wydanie zezwolenia na
prowadzenie systemu kaucyjnego zawiera m.in. określenie zasad odbioru opakowań i
odpadów opakowaniowych (…), z jednostek handlu detalicznego i hurtowego oraz innych
punktów zbierających opakowania i odpady opakowaniowe, objętych systemem kaucyjnym
oraz zasad przekazywania tych opakowań do ponownego użycia lub tych odpadów
opakowaniowych do przetworzenia. Ustawa ta wprowadza jedynie ramy funkcjonowania
systemu kaucyjnego, natomiast szczegółowe rozwiązania w zakresie organizacji i
prowadzenia systemu, w tym również logistyki, harmonogramu i częstotliwości odbiorów
opakowań i odpadów opakowaniowych będą określane przez operatorów systemu.
2. Butelki z tworzywa sztucznego (PET) w celu zwrotu muszą pozostać niezgniecione –
przez co będą zajmowały więcej miejsca. Dodatkowo nie wszystkie butelki szklane
będą podlegać zwrotowi. W praktyce więc zamiast pięciu dzisiejszych frakcji śmieci
mieszkańcy będą musieli dodatkowo dzielić odpady z tworzyw sztucznych i szklanych
na te które podlegają zwrotowi i te których nie są objęte systemem kaucyjnym. Czy taki
system w praktyce nie doprowadzi do niepotrzebnego zamieszania dla mieszkańców (a
pośrednio – wzrostu cen związanego z wyrzucaniem niektórych opakowań
podlegających systemowi kaucyjnemu zamiast ich zwrotowi), zamiast zwiększyć ilość
odpadów które mogą zostać poddane recyklingowi?
Zakłada się, że potencjalne trudności mieszkańców w zakresie sortowania odpadów
w gospodarstwach domowych będą tylko w początkowej fazie zaraz po uruchomieniu
systemu. Wprowadzenie systemu kaucyjnego nie zwiększy ilości pustych opakowań po
napojach jakie obecnie, każdy z nas produkuje. Wszyscy będziemy musieli się przyzwyczaić
do nowego sposobu segregowania opakowań oraz wypracować samodzielnie logistykę ich
oddawania do punktów zbiorki. Przewidywane pozytywne efekty wprowadzenia systemu
kaucyjnego przeważać będą te przejściowe trudności. Odpady opakowaniowe po napojach
stanowią blisko 50% odpadów zaśmiecających przestrzeń publiczną. Badania oraz dane
z systemów kaucyjnych funkcjonujących już w Europie pokazują, że wprowadzenie tego
typu rozwiązań może radykalnie bo aż do poziomu ponad 90%, zwiększać ilość odebranych
z rynku opakowań. Dzięki temu, że surowce wtórne zyskają realną wartość. Dodatkowo
pokazują przykłady krajów europejskich system kaucyjny to jedyny sposób aby zamykać
obieg i zapewnić producentom dostęp do czystego surowca, którego można użyć do
kontaktu z żywnością.
3. System kaucyjny wprowadzony w obecnym brzmieniu może spowodować podwyżki
opłat za wywóz śmieci. Obecnie samorządy lub przedsiębiorstwa wykonujące te
zadania sprzedają odpady które nadają się do recyklingu do odpowiednich firm.
Sprzedaż surowców pokrywa dużą część kosztów wywozu śmieci i wpływa na
ostateczną cenę dla mieszkańców. Przekierowanie butelek do systemu kaucyjnego
zmniejszy ich ilość wyrzucaną do segregowanych odpadów (pozostawiając tam
głównie opakowania niepodlegające recyklingowi) a w konsekwencji może zwiększyć
cenę za wywóz śmieci dla mieszkańców tym bardziej, że mniejsza ilość wyrzucanych
śmieci nie zawsze przekłada się na mniejsza ilość odbiorów śmieci, która
prawdopodobnie pozostanie na podobnym poziomie. Czy w Ministerstwie Klimatu i
Środowiska, przed uchwaleniem ustawy wprowadzającej system kaucyjny,
przeprowadzono analizy jak wprowadzone rozwiązania zabierające znaczny strumień
odpadów z systemu gminnego mogą wpłynąć na koszty odbioru śmieci dla
mieszkańców? Czy gminy nie staną przed faktem niezrealizowania obowiązkowych
poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych
(przypomnę iż za rok 2025 będzie to już poziom 55% wagowo) a tym samym będą
odpowiednio płacić kary za niezrealizowanie tego obowiązku?
-- 2 of 3 --
Nieprawdą jest powielana od jakiegoś czasu informacja, że wprowadzenie systemu
kaucyjnego spowoduje niemożność osiągnięcia przez gminy unijnych poziomów recyklingu
odpadów komunalnych – 55% do 2025 r., do 2030 r. – 60%, a do 2035 r. – 65%. Dane ze
sprawozdań rocznych przygotowywane przez podmioty prowadzące systemy kaucyjne
będą przekazywane do gmin, które będą mogły uwzględnić wskazane poziomy recyklingu
w swoich sprawozdaniach. Z uwagi na wysoką skuteczność selektywnej zbiórki odpadów
opakowaniowych, wdrożenie systemu kaucyjnego wpłynie pozytywnie na możliwość
osiągania przez gminy wymaganych poziomów recyklingu, a tym samym unikania
ewentualnych kar finansowych za niezrealizowane cele.
Z wyrazami szacunku
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
dw. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 3 of 3 --