tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.294.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 2957 Pani Posłanki Henryki Krzywonos-Strycharskiej
w sprawie możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę osób, które prowadziły
działalność gospodarczą, a wykonywały prace uznawane za prace w szczególnych
warunkach, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 1999 r. kwestię uprawnień do
emerytur regulowały przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. poz. 267, z późn. zm.). Przepisy tej ustawy definiowały,
że pracownikiem jest osoba pozostającą w stosunku pracy, a zatrudnienie jako wykonywanie
pracy w ramach stosunku pracy.
Prawo do emerytury zależało od osiągnięcia wieku, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla
mężczyzn oraz udokumentowania minimalnego okresu zatrudnienia wynoszącego
odpowiednio 20 i 25 lat. Od tej zasady ustawa przewidywała odstępstwa dla pracowników
zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze. W przypadku
tych pracowników w zakresie uprawnień do wcześniejszej emerytury stosowane były
przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku
emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43, z późn. zm.). W rozporządzeniu tym wskazano, że jest ono
stosowane do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze, wymienione w tym rozporządzeniu oraz w wykazach
stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Z dniem 1 stycznia 1999 r. nastąpiła reforma powszechnego systemu emerytalno-
rentowego przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.).
W obowiązującym stanie prawnym w stosunku do ubezpieczonych urodzonych przed dniem
1 stycznia 1949 r., będących pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze, zachowano prawo do emerytury w wieku niższym oraz
zachowano stosowanie przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze.
Przez okres przejściowy prawo do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze zachowano dla ubezpieczonych urodzonych po
dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., jeżeli nie przystąpili do otwartego
funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na
rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu

-- 1 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
państwa i warunki do uzyskania emerytury określone w tych przepisach spełnią do dnia
31 grudnia 2008 r.
Uprawnienia do wcześniejszych emerytur zachowali ubezpieczeni, urodzeni po dniu
31 grudnia 1948 r., jeżeli w dniu wejścia w życie przepisów wskazanej ustawy, tj. w dniu
1 stycznia 1999 r., osiągnęli okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat
dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lub 15 lat pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określonej przepisami
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego
pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,
uprawniający do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn.
Emerytura na tych zasadach przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego
funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na
rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, na dochody budżetu państwa.
Od 1 stycznia 2009 r. sprawę uprawnień do emerytury w wieku niższym niż powszechnie
obowiązujący z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
regulują przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U.
z 2023 r., poz. 164, z późn. zm.). Na podstawie obowiązujących przepisów powołanej ustawy
prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi po spełnieniu łącznie
następujących warunków:
 urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
 ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący
co najmniej 15 lat;
 osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;
 ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co
najmniej 25 lat dla mężczyzn;
 po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze w rozumieniu przedmiotowej ustawy.
Prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która po dniu 31 grudnia
2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
spełniła warunki określone w przepisach ustawy o emeryturach pomostowych oraz w dniu
wejścia w życie przepisów tej ustawy, tj. w dnu 1 stycznia 2009 r. miała wymagany okres
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Należy zauważyć, że emerytury pomostowe finansowane są ze specjalnie utworzonego
w tym celu Funduszu Emerytur Pomostowych, którego dysponentem jest Zakład
Ubezpieczeń Społecznych.
Płatnik składek opłaca do Funduszu Emerytur Pomostowych składki za pracownika, który
spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje
określone prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Obowiązek
opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracownika powstaje z dniem
rozpoczęcia wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, a ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac. Taka konstrukcja
potwierdza pracowniczy charakter prawa do emerytury pomostowej. Skoro bowiem składki
na Fundusz Emerytur Pomostowych odprowadza się wyłącznie za pracowników, to tylko
pracownicy mają prawo do emerytury pomostowej.

-- 2 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy podkreślić, że zarówno w uprzednio funkcjonującym systemie emerytalno-rentowym
uregulowanym przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin oraz obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r. systemie
emerytalno-rentowym uregulowanym przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zostało
dedykowane wyłącznie pracownikom legitymującym się odpowiednim okresem
zatrudnienia, rozumianym jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy, co oznacza
jego pracowniczy charakter.
Zasada ta została zachowana także w przypadku emerytury w wieku niższym niż
powszechnie obowiązujący z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze uregulowanej przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są aktualnie prowadzone prace nad
zmianą przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w kierunku
wskazanym w interpelacji. Podnieść przy tym wypada, że postulowana w niej rezygnacja z
zasady pracowniczego charakteru emerytury pomostowej musiałaby się wiązać z
rozszerzeniem obowiązku odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych za
inne grupy niż pracowników. Dodatkowo, biorąc pod uwagę powiązanie prawa do emerytury
pomostowej z odprowadzaniem składek na ten fundusz, rozwiązanie to mogłoby zakładać
możliwość nabycia prawa do emerytury pomostowej wyłącznie za okresy przyszłe, a nie
przeszłe. Nie wydaje się, aby takie rozwiązanie mogło spotkać się z zadowoleniem grup
postulujących zmiany poruszone w interpelacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --