Interpelacja w sprawie możliwości wykorzystania podpisu elektronicznego w procesie składania podpisów pod obywatelskimi projektami ustaw
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 2924
do ministra cyfryzacji, ministra spraw wewnętrznych i administracji
w sprawie możliwości wykorzystania podpisu elektronicznego w procesie składania podpisów pod obywatelskimi projektami ustaw
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 21-05-2024
Szanowni Panowie Ministrowie,
w związku z rosnącym zainteresowaniem obywateli udziałem w procesach demokratycznych i legislacyjnych, a także w kontekście dynamicznego rozwoju technologii cyfrowych, zwracam się z interpelacją dotyczącą możliwości wykorzystania podpisu zaufanego oraz podpisu kwalifikowanego w procesie składania podpisów pod obywatelskimi projektami ustaw.
W świetle obowiązujących przepisów inicjatywa ustawodawcza obywateli wymaga zebrania co najmniej 100 000 podpisów osób uprawnionych do głosowania. Biorąc pod uwagę rozwój e-administracji i cyfryzacji usług publicznych, jak również fakt, iż podpisy elektroniczne są już wykorzystywane w innych obszarach prawa, na przykład w aplikacji mObywatel, gdzie umowy o pracę mogą być podpisywane w sposób elektroniczny1, nasuwa się pytanie o możliwość rozszerzenia tej metody również na proces zbierania podpisów pod projektami ustaw. Rzecznik Praw Obywatelskich już w 2018 r. postulował wprowadzenie takiego rozwiązania2.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2022 poz. 1339), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy obecne przepisy prawa dopuszczają możliwość składania podpisu zaufanego lub kwalifikowanego pod wykazem obywateli popierających obywatelski projekt ustawy?
Jeśli nie, to czy Ministerstwo Cyfryzacji oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji planują wprowadzenie zmian legislacyjnych, które umożliwiłyby wykorzystanie podpisu elektronicznego w tym procesie?
Jakie działania zostały podjęte lub są planowane w celu ułatwienia obywatelom udziału w inicjatywie ustawodawczej przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii?
Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Źródła:
1. Nowa funkcja w mObywatelu. Umowa o pracę z podpisem w kilka minut – Dziennik Gazeta Prawna
https://praca.gazetaprawna.pl/artykuly/9467859,nowa-funkcja-w-mobywatelu-umowa-o-prace-z-podpisem-w-kilka-minut.html
2. Podpisy pod obywatelskimi projektami ustaw – Rzecznik Praw Obywatelskich
https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/podpisy-pod-obywatelskimi-projektami-ustaw-droga-elektroniczna
Sekretarz stanu Tomasz Szymański
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7823 znakówadres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Sekretarz Stanu
Dariusz Standerski
BM.WP.057.47.2024
Warszawa, 06 sierpnia 2024 r.
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dot. pisma z 10 czerwca br. Posła na Sejm RP Pani Pauliny Matysiak w sprawie
możliwości wykorzystania podpisu elektronicznego w procesie składania podpisów pod
obywatelskimi projektami ustaw (interpelacja nr 2924)
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane przez Posła pytania.
Ad 1) Czy obecne przepisy prawa dopuszczają możliwość składania podpisu zaufanego
lub kwalifikowanego pod wykazem obywateli popierających obywatelski projekt ustawy?
Zgodnie z art. 118 ust. 2 Konstytucji RP, grupie co najmniej 100 000 obywateli, którzy
mają prawo wybierania do Sejmu, przysługuje inicjatywa ustawodawcza. Tryb postępowania
w tej sprawie określa ustawa o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli1. W
świetle postanowień art. 9 i 10 tej ustawy,
„Art. 9. 1. W miejscu zbierania podpisów obywateli musi być wyłożony do wglądu projekt
ustawy.
Obywatel udziela poparcia projektowi ustawy, składając na wykazie, obok swojego imienia
(imion) i nazwiska, adresu zamieszkania oraz numeru ewidencyjnego PESEL,
własnoręczny podpis. Na każdej stronie wykazu musi znajdować się nazwa komitetu i tytuł
projektu ustawy, której obywatel udziela poparcia. (…)
Art. 10. 1. Pełnomocnik komitetu [inicjatywy ustawodawczej] wnosi do Marszałka Sejmu projekt
ustawy z załączonym wykazem podpisów obywateli popierających projekt.”
Z brzmienia cytowanych wyżej przepisów wynika, że wykaz podpisów obywateli popierających
projekt ustawy stanowi dokument w postaci papierowej, a obywatele udzielają swojego
poparcia projektowi ustawy, składając na takim wykazie swój podpis własnoręczny.
Przepisy te, w obecnym brzmieniu, wykluczają możliwość zastosowania podpisów
elektronicznych, w tym kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu osobistego
oraz podpisu zaufanego.
Ad 2) Jeśli nie, to czy Ministerstwo Cyfryzacji oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
i Administracji planują wprowadzenie zmian legislacyjnych, które umożliwiłyby
wykorzystanie podpisu elektronicznego w tym procesie?
Rozważa się wprowadzenie rozwiązań, które pozwolą na wygodne, wielokrotne
opatrywanie jednego dokumentu elektronicznego wieloma podpisami. Co za tym idzie,
pozwolą także podpisywać elektronicznie dokumenty związane z obywatelską inicjatywą
ustawodawczą.
1 Ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz.U. z 2018 r. poz.
2120)
-- 1 of 3 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Nie mniejszym wyzwaniem jest też potrzeba stworzenia rozwiązania uniwersalnego, które
nie ograniczałoby się tylko do jednego procesu. Na tym etapie nie można jednak wskazać
przybliżonego czasu realizacji takiej usługi.
Ad 3) Jakie działania zostały podjęte lub są planowane w celu ułatwienia obywatelom
udziału w inicjatywie ustawodawczej przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii?
Przygotowanie i wdrożenie zmiany tak, aby umożliwić obywatelom, którzy popierają
obywatelski projekt ustawy, złożenie elektronicznego podpisu zaufanego lub
kwalifikowanego podpisu elektronicznego, jest zadaniem skomplikowanym i
wieloetapowym.
Zarówno te wyzwania, jak i potrzeba stworzenia rozwiązania uniwersalnego, które nie
będzie się ograniczało tylko do jednego procesu, nie pozwalają na tym etapie wskazać,
kiedy będzie możliwa realizacja tej usługi.
Co do zapewnienia możliwości wygodnego opatrywania jednego dokumentu
elektronicznego wieloma podpisami elektronicznymi, zagadnienie to jest w Ministerstwie
Cyfryzacji przedmiotem dyskusji. Co jakiś czas pojawia się bowiem potrzeba związana
nie tylko ze zbieraniem deklaracji poparcia dla inicjatyw ustawodawczych, ale też
w sprawach lokalnych, jak:
obywatelska inicjatywa uchwałodawcza, o której mowa w art. 41a ustawy
o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609),
tworzenie gminnych rad seniorów, o których mowa w art. 5c tej ustawy.
Niewątpliwie można doszukać się także innych zastosowań tego typu usługi, jeśli zostanie
oddana do użytku.
Funkcjonujące już rozwiązania umożliwiają opatrzenie jednego dokumentu
elektronicznego wieloma podpisami, z wykorzystaniem platformy ePUAP. Ponadto
Ministerstwo Cyfryzacji udostępnia usługodawcom publicznym API do składania podpisu
zaufanego, które niejednokrotnie jest wykorzystywane przez twórców usług do
umożliwienia złożenia wielu podpisów z poziomu danej usługi. Implementacja tego
narzędzia w połączeniu z narzędziami, które udostępniają dostawcy usług zaufania
(podpisy weryfikowane certyfikatem kwalifikowanym) umożliwia zbudowanie obiegu
dokumentów i składanie wielu podpisów w ramach tej usługi.
Budowa nowego uniwersalnego rozwiązania na potrzeby podpisywania projektów
obywatelskich inicjatyw ustawodawczych stanowi jednak duże wyzwanie. Nie tylko ze
względu na konieczność opatrzenia dokumentu wieloma podpisami, ale także zapewnienie
wzajemnej ochrony danych osobowych osób podpisujących, z jednoczesną możliwością
weryfikacji złożonych podpisów przez adresata podpisanego dokumentu. Dodatkowym
wymogiem jest to, że tego typu usługa powinna zapewniać obsługę (w tym złożenie i
weryfikację) co najmniej trzech rodzajów podpisów elektronicznych – podpisu zaufanego,
podpisu osobistego i kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
Wiele rodzajów formatów podpisów elektronicznych2 może spowodować, że jeden
dokument elektroniczny może zostać opatrzony podpisami elektronicznymi w kilku,
a nawet kilkunastu różnych formatach. Oznacza to, że rozważana usługa, która by
umożliwiała opatrywanie jednego dokumentu elektronicznego wieloma podpisami,
2 Dopuszczalność stosowania mnogości formatów podpisów elektronicznych wynika z brzmienia Decyzji
wykonawczej Komisji (UE) 2015/1506 z dnia 8 września 2015 r., ustanawiającej specyfikacje dotyczące
formatów zaawansowanych podpisów elektronicznych i zaawansowanych pieczęci elektronicznych, które mają
być uznane przez podmioty sektora publicznego, zgodnie z art. 27 ust. 5 i art. 37 ust. 5 rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w
odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym (Dz. Urz. UE L 235/37 z 9.09.2015 r.)
-- 2 of 3 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
powinna dawać też gwarancję, że podpisy były złożone w jednym formacie, ustalonym na
wstępie.
Przedstawiam w tym względzie dodatkowe przesłanki.
1. Nie wszystkie dokumenty elektroniczne, które wymagają złożenia wielu
podpisów, mogą być udostępnione publicznie. Niektóre z nich mogą zostać
udostępnione tylko wskazanym osobom, gdyż mogą zawierać dane osobowe,
których nie można udostępnić publicznie.
2. W tym zakresie zostaną wprowadzone dodatkowe zmiany w prawie, związane
z wejściem w życie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)3, które
m.in. wprowadzi Europejskie Portfele Tożsamości Cyfrowej. Choć ich praktyczne
wdrożenie będzie miało miejsce dopiero pod koniec 2026 r., mogą one przyczynić
się do łatwiejszego i bezpiecznego zbierania podpisów poparcia dla obywatelskich
inicjatyw ustawodawczych online.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Standerski
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
Do wiadomości
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Departament Spraw Parlamentarnych
3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [2] 2024/1183 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie
zmiany rozporządzenia (UE) nr 910/2014 w odniesieniu do ustanowienia europejskich ram tożsamości cyfrowej
(Dz. Urz. UE L, 2024/1183 z 30.04.2024 r.).
-- 3 of 3 --