Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.43.2024.KW
3235501.12700636.10316439
Warszawa, 04-07-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT2918 Pani poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek
w sprawie strategii nadzoru nad populacją wilków w Polsce, przekazuję odpowiedzi na
zadane pytania.
1) Czy znany jest Pani Minister podnoszony problem z obecną populacją wilków w Polsce?
Problem z obecną populacją wilków w Polsce jest mi doskonale znany. Kwestie te
sygnalizowane są m.in. przez organizacje rolnicze, myśliwych, samorządy, organizacje
społeczne, naukowców oraz osoby prywatne. Należy stwierdzić, że nastawienie społeczne
do wilka nie jest jednoznaczne. Z jednej strony mieszkańcy małych miejscowości postulują
o redukcję jego liczebności ze względu na strach przed nim oraz powodowanie szkód.
Z drugiej strony organizacje społeczne i naukowcy dostrzegając ważną rolę wilka, jako
szczytowego drapieżnika regulującego ekosystem, kwestionują zasadność eliminacji wilków.
Należy podkreślić, że wilk podlega ochronie ścisłej na terenie całego kraju od 1998 r.
(aktualnie na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie
ochrony gatunkowej zwierząt). Ponadto Polska populacja wilka jest wymieniona
w załączniku II i V dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony
siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. Wilk stanowi m.in. przedmiot ochrony
w obszarach Natura 2000 i jest dodatkowo gatunkiem priorytetowym, w związku z czym jako
kraj jesteśmy zobowiązani do zachowania tego gatunku we właściwym stanie ochrony.
Faktem jest, iż populacja wilka od czasu objęcia ścisłą ochroną gatunkową systematycznie
wzrasta, podobnie powiększył się zasięg jego występowania. W raporcie z art. 17 dyrektywy
siedliskowej, przekazanym w 2019 r. do Komisji Europejskiej, stan zachowania wilka
w alpejskim regionie biogeograficznym uznano za właściwy (FV), zaś w regionie
kontynentalnym określono jako niewłaściwy, ale ulegający poprawie (U1+). Należy
pamiętać, że objęcie ochroną wilka zarówno na poziomie całego kraju, jak i konsekwencja
ochrony na poziomie Unii Europejskiej – w Polsce od 2004 r., ukierunkowane było właśnie
m.in. na ten cel, tj. na zwiększenie liczebności i zasięgu gatunku.
Sukces z przyrodniczego punktu widzenia sprawia jednocześnie, że w ostatnim czasie
wzrasta liczba doniesień na temat sytuacji konfliktowych z udziałem wilka. Gatunek
zwiększa swoją liczebność i zasięg, przez co coraz częściej dochodzi do bezpośredniej
styczności wilków z ludźmi, również na terenach, na których od dawna nie był widywany.
Sprawy te stają się często głośne medialnie, choć nie zawsze rozgłos ten jest adekwatny do
stopnia zagrożenia. Negatywne emocje są dodatkowo podsycane na portalach
społecznościowych oraz w mediach.

-- 1 of 4 --

2) Jakie zostały wprowadzone działania, aby policzyć obecną populację wilków w Polsce? Czy
jest przygotowywana strategia zarządzania populacją tych zwierząt w Polsce?
Na podstawie art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023
r. poz. 1336, z późn. zm.), Główny Inspektor Ochrony Środowiska w ramach państwowego
monitoringu środowiska prowadzi monitoring przyrodniczy różnorodności biologicznej i
krajobrazowej. Monitoring ten polega na obserwacji i ocenie stanu oraz zachodzących zmian
w składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej, w tym typów siedlisk
przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, ze
szczególnym uwzględnieniem typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu
priorytetowym, a także na ocenie skuteczności stosowanych metod ochrony przyrody.
Celem monitoringu jest również dostarczenie danych umożliwiających opracowanie
raportów z art. 17 dyrektywy siedliskowej, przekazywanych co 6 lat Komisji Europejskiej
o stanie ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu europejskim. W raportach
tych ocenia się dla gatunków zasięg, populację, siedlisko gatunku oraz perspektywy ochrony.
Wielkość populacji wilka podana w ostatnim raporcie przekazanym do Komisji Europejskiej,
w 2019 r. wynosiła 1886 osobników. Liczba ta uwzględniała dane pozyskane w ramach
projektu pn. „Pilotażowy monitoring wilka i rysia w Polsce realizowany w ramach
Państwowego Monitoringu Środowiska".
Ponadto Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przekazuje do Głównego Urzędu
Statystycznego raz w roku dane dotyczące liczebności wybranych gatunków zwierząt
chronionych (8 gatunków zwierząt) - żubra, wilka, rysia, niedźwiedzia brunatnego, bobra
europejskiego, kozicy, cietrzewia, głuszca zgodnie z wydawanym corocznie na podstawie art.
18 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 773)
rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie programu badań statystycznych statystyki
publicznej. Dane na temat liczebności ww. zwierząt w poszczególnych województwach
pochodzą od regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, ale też pozyskiwane były z parków
narodowych. Regionalne dyrekcje ochrony środowiska z kolei dane czerpały z różnych
źródeł np. jednostek Lasów Państwowych, inwentaryzacji z poprzednich lat, danych
literaturowych, czy w oparciu o własne oceny lub z innych źródeł. Co prawda dane te nie są
poparte pracami terenowymi wykonywanymi według jednej metodyki, są jednak zbierane
cyklicznie raz do roku z tych samych źródeł. Mimo więc, że są one szacunkowe, to pokazują
pewne trendy populacyjne.
Zatem monitoring prowadzony przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 6 letnie
raporty przekazywane do Komicji Europejskiej, szacunki liczebności na potrzeby GUS oraz
corocznie określana liczba szkód powodowanych przez wilki w poszczególnych
województwach, pozwalają oceniać stan populacji tego gatunku, bez konieczności
przeprowadzania skomplikowanych, czasochłonnych i kosztownych inwentaryzacji. Trzeba
podkreślić, że szczegółowe inwentaryzacje dotyczące całego kraju nie są prowadzone
w stosunku do żadnego gatunku.
Odnośnie strategii zarządzania populacją wilków w Polsce, uprzejmie informuję, że
dokument ten nie jest przygotowywany. Należy zwrócić uwagę, że programy/strategie
zarządzania gatunkami objętymi ochroną nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego
prawa. Mogą być ewentualnie swoistymi wytycznymi do postępowania, ale nie będą
obligować żadnego podmiotu do podejmowania konkretnych działań. Brak takiego
programu/strategii dla konkretnego gatunku nie oznacza więc luk w jego ochronie. Ochrona
gatunkowa (i wszystkie zasady z tym związane, np. zakazy na niektóre czynności
i konieczność uzyskiwania ewentualnych zezwoleń) wynika bowiem z rozporządzenia
Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.
U. z 2022 r. poz. 2380), zgodnie z którym wilk objęty jest ochroną ścisłą, wymaga ochrony
czynnej i ustalania stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego przebywania.

-- 2 of 4 --

System zarządzania gatunkami objętymi ochroną gatunkową w Polsce oparty jest o system
odstępstw od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków objętych ochroną. System
ten pozwala na skuteczną ochronę poszczególnych gatunków, poprzez utrzymanie ich
właściwego stanu ochrony, jak i realizacji uzasadnionych działań związanych z działalnością
człowieka. Obowiązujące przepisy prawa przewidują możliwość podjęcia działań
przeciwdziałających m.in. zagrożeniu powodowanemu przez zwierzęta chronione dla życia
i zdrowia ludzkiego czy wyrządzaniu poważnych szkód. Zgodnie z przepisami ustawy
o ochronie przyrody możliwe jest uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wobec
osobników tych gatunków, w celu wyeliminowania powodowanego zagrożenia czy
minimalizowania szkód – np. na umyślne płoszenie, umyślne przemieszczanie z miejsc
regularnego przebywania w inne miejsce, czy zabijanie. Zezwolenia wydawane są przez
właściwego miejscowo regionalnego dyrektora ochrony środowiska, Generalnego
Dyrektora Ochrony Środowiska oraz Ministra Klimatu i Środowiska (w przypadku, gdy
czynności mają być wykonane na terenie parku narodowego). Zezwolenia wydawane są
wyłącznie na wniosek podmiotu zainteresowanego uzyskaniem stosownego odstępstwa.
Wniosek powinien zawierać wszystkie informacje wymagane w art. 56 ust. 6 ustawy
o ochronie przyrody, tj.:
1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy;
2) cel wykonania wnioskowanych czynności;
3) opis czynności, na którą może być wydane zezwolenie;
4) nazwę gatunku lub gatunków, których będą dotyczyć działania, w języku łacińskim
i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje;
5) liczbę lub ilość osobników, których dotyczy wniosek, o ile jest to możliwe do ustalenia;
6) wskazanie sposobu, metody i stosowanych urządzeń do chwytania, odławiania lub
zabijania zwierząt albo sposobu zbioru roślin i grzybów lub sposobu wykonania innych
czynności, na które może być wydane zezwolenie, a także miejsca i czasu wykonania
czynności oraz wynikających z tego zagrożeń;
7) wskazanie podmiotu, który będzie chwytał lub zabijał zwierzęta.
Zezwolenia co do zasady mogą być wydawane w przypadku braku rozwiązań
alternatywnych, jeżeli wnioskowane działania nie są szkodliwe dla zachowania we
właściwym stanie ochrony gatunków chronionych oraz przy spełnieniu jednej z przesłanek
indywidualnych, jak na przykład ograniczenie poważnych szkód w mieniu. Zezwolenia na
odstępstwa od zakazów wydawane są w ostateczności, ponieważ odstępstwo stanowi
wyjątek, podlegający ścisłej wykładni i w odniesieniu do którego ciężar dowodu zaistnienia
warunków wymaganych dla każdego odstępstwa spoczywa na organach ochrony przyrody,
które podejmują decyzję w tym przedmiocie. Każda interwencja dotycząca gatunków
chronionych musi być podejmowana wyłącznie na podstawie decyzji zawierających
precyzyjne i odpowiednie uzasadnienie, uwzględniające odpowiednie przyczyny, warunki
i wymogi. Organy wydające zezwolenia w swojej praktyce opierają się na „Wytycznych
dotyczących ścisłej ochrony gatunków zwierząt będących przedmiotem zainteresowania
Wspólnoty na podstawie dyrektywy siedliskowej” opracowanych przez Komisję Europejską.
Zezwolenia na odstępstwa od zakazów w stosunku do wilka wydawane są w celu
ograniczenia poważnych szkód w inwentarzu żywym, zagrożenia bezpieczeństwa
powszechnego, w interesie ochrony dziko występujących gatunków zwierząt (eliminacja
hybryd).
Powyższe zasady wprost odzwierciedlają przepisy ujęte w Dyrektywie Siedliskowej – art. 12
i 16. Trzeba także podkreślić, że sprawy dotyczące udzielania odstępstw od zakazów
w sprawie ochrony gatunkowej rozstrzygane są w drodze decyzji administracyjnych, a więc
prowadzone są w oparciu o Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz.
775 z późn. zm.). Wnioskodawcy mają więc pewność, że ich sprawy prowadzone są
skrupulatnie i wszechstronnie z zachowaniem wszelkich standardów. Oczywiście przepisy
ww. kodeksu zawierają także szereg wymogów względem wnioskodawców. W związku
z tym, kierunek orzekania w dużym stopniu zależny jest od szczegółowości informacji

-- 3 of 4 --

zawartych we wnioskach, ich kompletności i reakcji wnioskodawców na wezwania organu.
Rozstrzyganie przedmiotowych kwestii w drodze decyzji administracyjnych umożliwia także
wnioskodawcom niezadowolonym z otrzymanej decyzji kierowanie środków zaskarżenia
(wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skarga do sądu administracyjnego).
3) Czy są opracowane procedury dla rolników, aby mogli skutecznie zabezpieczyć się przed
wilkami? Kto będzie ponosił koszty tych zabezpieczeń?
Należy podkreślić, że możliwe jest uzyskanie fachowej pomocy, dotyczącej sposobów
zabezpieczania przed szkodami wyrządzonymi przez wilki, jak również finansowego
wsparcia dla tych przedsięwzięć. Finansowe wsparcie (nazwane w ustawie o ochronie
przyrody - współdziałaniem) realizowane jest na podstawie umów cywilnoprawnych
zawartych pomiędzy regionalnym dyrektorem ochrony środowiska lub dyrektorem parku
narodowego a osobą zainteresowaną uzyskaniem takiej pomocy. Współdziałanie to może
obejmować budowę urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom.
Współpraca może polegać na finansowaniu ww. działań z budżetu właściwego miejscowo
dyrektora parku narodowego lub regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Środki na
finansowanie działań prewencyjnych często są pozyskiwane przez regionalnych dyrektorów
ochrony środowiska z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Na stronie internetowej Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska znajduje się informacja
kierowana specjalnie do samorządów, w której przekazano zestaw podstawowych
informacji, które pomogą zapobiegać takim incydentom lub odpowiednio na nie reagować.
Ponadto regionalne dyrekcje ochrony środowiska prowadzą działania informacyjne w
zakresie ekologii i behawioru wilka, sposobów zachowania się w sytuacjach niebezpiecznych,
czy wreszcie składania wniosków o odstraszanie lub eliminację osobników zagrażających
życiu lub zdrowiu, czy też mieniu.
Dodatkowo regionalni dyrektorzy ochrony środowiska wystosowali pisma do wszystkich
gmin, w których zamieszczono informacje o:
 potencjalnych sytuacjach niebezpiecznych z udziałem wilka, które mogą mieć
miejsce,
 „Procedurze postępowania w sytuacjach konfliktowych człowiek-wilk”
przygotowanej w GDOŚ, która może być pomocna przy ocenie sytuacji i podjęciu
właściwych działań przez gminy,
 kompetencjach organów ochrony przyrody w zakresie wydawania zezwoleń na
czynności zakazane w stosunku do zwierząt objętych ochroną ścisłą, w tym wilka.
4) Jakie odszkodowania zostały wypłacone rolnikom w 2023 roku w ramach odszkodowań za
straty spowodowane przez wilki?
W 2023 roku w Polsce za szkody wyrządzone przez wilki wypłacono odszkodowanie
w wysokości 2 969,23 tys. zł.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM

-- 4 of 4 --