Interpelacja nr 2903
Interpelacja w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego
Interpelacja nr 2903
do ministra zdrowia
w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego
Zgłaszający: Monika Pawłowska
Data wpływu: 20-05-2024
Szanowna Pani Minister!
1 maja ruszył pilotaż w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego. Chodzi o możliwość wydawania antykoncepcji awaryjnej w aptekach na podstawie recepty farmaceutycznej pacjentkom po 15. roku życia. Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, stosowana ma być po odbytym stosunku seksualnym, który był niezabezpieczony lub gdy inne zastosowane metody antykoncepcji okazały się niewystarczające.
Aby apteka mogła wydawać tabletki „dzień po” na podstawie recepty farmaceutycznej, musi najpierw przystąpić do pilotażu. Ogłoszenia o naborze wniosków na stronach oddziałów regionalnych NFZ pojawiły się 2 maja. Oznacza to, że apteki dopiero będą mogły ubiegać się o taką możliwość. Podpisanie pierwszych umów na realizację świadczeń w ramach tego programu nastąpi najwcześniej za kilka/kilkanaście dni, co wynika wprost z treści zarządzenia prezesa NFZ w tej sprawie: „Oddział Funduszu dokonuje weryfikacji wniosku w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku”.
Pilotażowy program Ministerstwa Zdrowia zakłada, że tabletkę "dzień po" farmaceuta z apteki objętej pilotażem może sprzedać pacjentce w wieku od 15. roku życia. Może to zrobić w ramach tzw. usługi farmaceutycznej, po wcześniejszym przeprowadzeniu wywiadu z pacjentką i wystawieniu jej recepty.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
W przypadku 15-latek podczas konsultacji lekarskiej wymagana jest obecność opiekuna prawnego, a gdy sprawa dotyczy osób 16-18 lat - konieczna jest pisemna zgoda opiekuna i samego pacjenta. Jak według Ministerstwa Zdrowia ma wyglądać przeprowadzenie wywiadu i postępowanie z pacjentką niepełnoletnią?
Ile aktualnie aptek przystąpiło do programu, z podziałem na województwa i powiaty?
Jakie konsekwencje grożą farmaceutom, którzy odmówią wystawienia recepty na antykoncepcję awaryjną osobie poniżej 18. roku życia?
Jakie koszty pokrywane są przez NFZ w związku z wystawieniem recepty przez farmaceutę?
W przypadku wystąpienia skutków ubocznych po zażyciu tabletki, kto będzie pociągnięty do odpowiedzialności w przypadku osób małoletnich?
Interpelacja nr 2903
do ministra zdrowia
w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego
Zgłaszający: Monika Pawłowska
Data wpływu: 20-05-2024
Szanowna Pani Minister!
1 maja ruszył pilotaż w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego. Chodzi o możliwość wydawania antykoncepcji awaryjnej w aptekach na podstawie recepty farmaceutycznej pacjentkom po 15. roku życia. Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, stosowana ma być po odbytym stosunku seksualnym, który był niezabezpieczony lub gdy inne zastosowane metody antykoncepcji okazały się niewystarczające.
Aby apteka mogła wydawać tabletki „dzień po” na podstawie recepty farmaceutycznej, musi najpierw przystąpić do pilotażu. Ogłoszenia o naborze wniosków na stronach oddziałów regionalnych NFZ pojawiły się 2 maja. Oznacza to, że apteki dopiero będą mogły ubiegać się o taką możliwość. Podpisanie pierwszych umów na realizację świadczeń w ramach tego programu nastąpi najwcześniej za kilka/kilkanaście dni, co wynika wprost z treści zarządzenia prezesa NFZ w tej sprawie: „Oddział Funduszu dokonuje weryfikacji wniosku w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku”.
Pilotażowy program Ministerstwa Zdrowia zakłada, że tabletkę "dzień po" farmaceuta z apteki objętej pilotażem może sprzedać pacjentce w wieku od 15. roku życia. Może to zrobić w ramach tzw. usługi farmaceutycznej, po wcześniejszym przeprowadzeniu wywiadu z pacjentką i wystawieniu jej recepty.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
W przypadku 15-latek podczas konsultacji lekarskiej wymagana jest obecność opiekuna prawnego, a gdy sprawa dotyczy osób 16-18 lat - konieczna jest pisemna zgoda opiekuna i samego pacjenta. Jak według Ministerstwa Zdrowia ma wyglądać przeprowadzenie wywiadu i postępowanie z pacjentką niepełnoletnią?
Ile aktualnie aptek przystąpiło do programu, z podziałem na województwa i powiaty?
Jakie konsekwencje grożą farmaceutom, którzy odmówią wystawienia recepty na antykoncepcję awaryjną osobie poniżej 18. roku życia?
Jakie koszty pokrywane są przez NFZ w związku z wystawieniem recepty przez farmaceutę?
W przypadku wystąpienia skutków ubocznych po zażyciu tabletki, kto będzie pociągnięty do odpowiedzialności w przypadku osób małoletnich?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Marek Kos
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6846 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLPR.050.21.2024.PR
Warszawa, 24 czerwca 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2903 złożoną 10 czerwca 2024 r. przez Panią Poseł
Monikę Pawłowską w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia
reprodukcyjnego, Minister Zdrowia przedstawia następujące informacje.
W odniesieniu do wskazania przez interpelanta, że „w przypadku 15-latek podczas
konsultacji lekarskiej wymagana jest obecność opiekuna prawnego, a gdy sprawa dotyczy
osób 16-18 lat – konieczna jest pisemna zgoda opiekuna i samego pacjenta”, Minister
Zdrowia potwierdza, że takie są wynikające z przepisów powszechnie obowiązującego
prawa wymagania, niemniej jednak dotyczą one udzielania świadczeń opieki zdrowotnej,
podczas gdy usługi możliwe do uzyskania w ww. pilotażu nie są tego rodzaju świadczeniami.
Minister Zdrowia wielokrotnie już przedstawiał prezentowane przez siebie jednoznaczne
stanowisko w tym zakresie.
Odnośnie liczby aptek, w których realizowany jest ww. pilotaż, to według stanu na dzień 21
czerwca 2024 r. i zgodnie z danymi publikowanymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia
(NFZ) takich aptek jest blisko ok. 1200. Statystyki w poszczególnych województwach są
zróżnicowane i wahają się od ponad 20 aptek na województwo (np. w woj. podkarpackim
świętokrzyskim, podlaskim), poprzez kilkadziesiąt w zasadniczej większości województw,
a na liczbach oscylujących w granicach 170-180 aptek (woj. śląskie i wielkopolskie)
skończywszy. Zmiany te zachodzą bardzo dynamicznie również w obrębie poszczególnych
województw. Obecnie więc pilotaż realizowany jest w prawie co dziesiątej aptece, co
wydaje się wynikiem dobrym, jak na przedsięwzięcie o pilotażowym charakterze.
Jeśli chodzi o kwestie związane z odpowiedzialnością za odmowę wystawienia recepty
farmaceutycznej na środek antykoncepcji awaryjnej, to należy zwrócić uwagę, że
wystawienie tego rodzaju recepty jest to uprawnienie, a nie obowiązek farmaceuty. Trudno
więc wyciągać konsekwencje za ew. nieskorzystanie przezeń z określonego prawa.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Jednocześnie mało prawdopodobne jest, by farmaceuta dokonał takiej odmowy bez
uzasadnionej przyczyny, skoro wykonuje zawód w aptece, która zgłosiła się do pilotażu
(a zgłoszenie to jest całkowicie dobrowolne).
Jeżeli farmaceuta z uzasadnionych, merytorycznych przyczyn odmówi wystawienia
ww. recepty, to nie będą się z tym wiązać jakiekolwiek formy odpowiedzialności. Formy
dolegliwości związanych z odmową wystawienia recepty bez jakiejkolwiek przyczyny (o ile
apteka faktycznie bierze udział w pilotażu), wynikają z zarządzenia nr 48/2024/DGL
Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2024 r. w sprawie programu
pilotażowego w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego.
Pytanie o koszty wystawiania przez farmaceutów recept na antykoncepcję awaryjną jest
nieprecyzyjne, więc niemożliwe jest udzielenie na nie jednoznacznej odpowiedzi.
Zgodnie z relewantnym rozporządzeniem Ministra Zdrowia oraz ww. zarządzenia, NFZ
finansuje koszt przeprowadzanego przez farmaceutę wywiadu względem pacjentki
zarówno skutkującego, jak i nieskutkującego wystawieniem recepty farmaceutycznej,
w kwocie 50 zł od jednostkowej usługi.
W prawdzie ostatnie pytanie dotyczy odpowiedzialności w przypadku wystąpienia skutków
ubocznych po zażyciu tabletki przez osobę małoletnią, to uwzględniając przedmiot
interpelacji odnoszący się do pilotażu usług farmaceutycznych w zakresie zdrowia
reprodukcyjnego to wydaje się, że sprowadza się on do pytania o odpowiedzialność za
przepisanie środka antykoncepcji awaryjnej ponoszoną przez farmaceutę, co dziwi o tyle, że
nie formułuje się analogicznych pytań względem lekarzy powszechnie wystawiających
recepty na te same środki zarówno teraz, jak i w wieloletniej przeszłości.
Z drugiej strony nie podnosi się powszechnie tej kwestii z równym wyolbrzymieniem
problemu w kontekście tego, że w ostatnich latach 2/3 recept na środki tego rodzaju było
uzyskiwanych za pośrednictwem tzw. receptomatów, czyli bez żadnego rzetelnego (albo
z pozorowanym) wywiadem medycznym.
W końcu zaś na rynku powszechnie dostępne są, w tym w sprzedaży odręcznej, leki mogące
powodować skutki uboczne w nieporównywalnym stopniu poważniejsze zarówno przez
wzgląd na samo ich działanie, jak również ich powszechną i formalnie nieograniczoną
dostępność. Brak jest jednak w tym zakresie alarmistycznych sygnałów, by skala zjawiska
stanowiła fundamentalny problem z punktu widzenia zdrowia publicznego.
Przechodząc jednak do sedna zadanego w interpelacji pytania, każdy lek, w tym również
środek antykoncepcji awaryjnej, może wywoływać działania niepożądane. Informacje na
ten temat znajdują się w ulotce informacyjnej praktycznie każdego leku. Określone, raz
większe, raz mniejsze ryzyka wpisują się sposób naturalny w procesy farmakoterapii,
a decydując się na przyjmowanie danego leku, niezależnie czy w związku z ich przepisaniem
(a nie jedynie w ramach samoleczenia), pacjent na taki stan z natury rzeczy się godzi i go
akceptuje.
Zgodnie z art. 35a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne,
ew. odpowiedzialność karną lub cywilną w związku ze stosowaniem produktu leczniczego
ponosi jego podmiot odpowiedzialny. Z kolei w myśl ust. 4 tego samego artykułu, lekarz ani
inne osoby uprawnione do wystawiania recept albo wydawania leków, nie ponoszą
odpowiedzialności cywilnej ani dyscyplinarnej w związku ze stosowaniem produktu
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
leczniczego odmiennie niż we wskazaniach leczniczych objętych pozwoleniem. Tym samym
należy uznać, że tym bardziej jej nie ponoszą, jeżeli lek stosowany jest zgodnie z tymi
wskazaniami, a tak – należałoby przypuszczać – co do zasady jest w przypadku stosowania
środków antykoncepcji awaryjnej.
Jak sam przepis wskazuje, dotyczy on nie tylko lekarzy, felczerów, ale również
farmaceutów, czy choćby położnych, które ostatnio uzyskały możliwość ordynacji środków
antykoncepcji awaryjnej zawierających octan uliprystalu, co wynika z załącznika nr 1 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji
czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz
wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i
położne, w brzmieniu obowiązującym od 15 czerwca br.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLPR.050.21.2024.PR
Warszawa, 24 czerwca 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2903 złożoną 10 czerwca 2024 r. przez Panią Poseł
Monikę Pawłowską w sprawie pilotażu usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia
reprodukcyjnego, Minister Zdrowia przedstawia następujące informacje.
W odniesieniu do wskazania przez interpelanta, że „w przypadku 15-latek podczas
konsultacji lekarskiej wymagana jest obecność opiekuna prawnego, a gdy sprawa dotyczy
osób 16-18 lat – konieczna jest pisemna zgoda opiekuna i samego pacjenta”, Minister
Zdrowia potwierdza, że takie są wynikające z przepisów powszechnie obowiązującego
prawa wymagania, niemniej jednak dotyczą one udzielania świadczeń opieki zdrowotnej,
podczas gdy usługi możliwe do uzyskania w ww. pilotażu nie są tego rodzaju świadczeniami.
Minister Zdrowia wielokrotnie już przedstawiał prezentowane przez siebie jednoznaczne
stanowisko w tym zakresie.
Odnośnie liczby aptek, w których realizowany jest ww. pilotaż, to według stanu na dzień 21
czerwca 2024 r. i zgodnie z danymi publikowanymi przez Narodowy Fundusz Zdrowia
(NFZ) takich aptek jest blisko ok. 1200. Statystyki w poszczególnych województwach są
zróżnicowane i wahają się od ponad 20 aptek na województwo (np. w woj. podkarpackim
świętokrzyskim, podlaskim), poprzez kilkadziesiąt w zasadniczej większości województw,
a na liczbach oscylujących w granicach 170-180 aptek (woj. śląskie i wielkopolskie)
skończywszy. Zmiany te zachodzą bardzo dynamicznie również w obrębie poszczególnych
województw. Obecnie więc pilotaż realizowany jest w prawie co dziesiątej aptece, co
wydaje się wynikiem dobrym, jak na przedsięwzięcie o pilotażowym charakterze.
Jeśli chodzi o kwestie związane z odpowiedzialnością za odmowę wystawienia recepty
farmaceutycznej na środek antykoncepcji awaryjnej, to należy zwrócić uwagę, że
wystawienie tego rodzaju recepty jest to uprawnienie, a nie obowiązek farmaceuty. Trudno
więc wyciągać konsekwencje za ew. nieskorzystanie przezeń z określonego prawa.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Jednocześnie mało prawdopodobne jest, by farmaceuta dokonał takiej odmowy bez
uzasadnionej przyczyny, skoro wykonuje zawód w aptece, która zgłosiła się do pilotażu
(a zgłoszenie to jest całkowicie dobrowolne).
Jeżeli farmaceuta z uzasadnionych, merytorycznych przyczyn odmówi wystawienia
ww. recepty, to nie będą się z tym wiązać jakiekolwiek formy odpowiedzialności. Formy
dolegliwości związanych z odmową wystawienia recepty bez jakiejkolwiek przyczyny (o ile
apteka faktycznie bierze udział w pilotażu), wynikają z zarządzenia nr 48/2024/DGL
Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2024 r. w sprawie programu
pilotażowego w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego.
Pytanie o koszty wystawiania przez farmaceutów recept na antykoncepcję awaryjną jest
nieprecyzyjne, więc niemożliwe jest udzielenie na nie jednoznacznej odpowiedzi.
Zgodnie z relewantnym rozporządzeniem Ministra Zdrowia oraz ww. zarządzenia, NFZ
finansuje koszt przeprowadzanego przez farmaceutę wywiadu względem pacjentki
zarówno skutkującego, jak i nieskutkującego wystawieniem recepty farmaceutycznej,
w kwocie 50 zł od jednostkowej usługi.
W prawdzie ostatnie pytanie dotyczy odpowiedzialności w przypadku wystąpienia skutków
ubocznych po zażyciu tabletki przez osobę małoletnią, to uwzględniając przedmiot
interpelacji odnoszący się do pilotażu usług farmaceutycznych w zakresie zdrowia
reprodukcyjnego to wydaje się, że sprowadza się on do pytania o odpowiedzialność za
przepisanie środka antykoncepcji awaryjnej ponoszoną przez farmaceutę, co dziwi o tyle, że
nie formułuje się analogicznych pytań względem lekarzy powszechnie wystawiających
recepty na te same środki zarówno teraz, jak i w wieloletniej przeszłości.
Z drugiej strony nie podnosi się powszechnie tej kwestii z równym wyolbrzymieniem
problemu w kontekście tego, że w ostatnich latach 2/3 recept na środki tego rodzaju było
uzyskiwanych za pośrednictwem tzw. receptomatów, czyli bez żadnego rzetelnego (albo
z pozorowanym) wywiadem medycznym.
W końcu zaś na rynku powszechnie dostępne są, w tym w sprzedaży odręcznej, leki mogące
powodować skutki uboczne w nieporównywalnym stopniu poważniejsze zarówno przez
wzgląd na samo ich działanie, jak również ich powszechną i formalnie nieograniczoną
dostępność. Brak jest jednak w tym zakresie alarmistycznych sygnałów, by skala zjawiska
stanowiła fundamentalny problem z punktu widzenia zdrowia publicznego.
Przechodząc jednak do sedna zadanego w interpelacji pytania, każdy lek, w tym również
środek antykoncepcji awaryjnej, może wywoływać działania niepożądane. Informacje na
ten temat znajdują się w ulotce informacyjnej praktycznie każdego leku. Określone, raz
większe, raz mniejsze ryzyka wpisują się sposób naturalny w procesy farmakoterapii,
a decydując się na przyjmowanie danego leku, niezależnie czy w związku z ich przepisaniem
(a nie jedynie w ramach samoleczenia), pacjent na taki stan z natury rzeczy się godzi i go
akceptuje.
Zgodnie z art. 35a ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne,
ew. odpowiedzialność karną lub cywilną w związku ze stosowaniem produktu leczniczego
ponosi jego podmiot odpowiedzialny. Z kolei w myśl ust. 4 tego samego artykułu, lekarz ani
inne osoby uprawnione do wystawiania recept albo wydawania leków, nie ponoszą
odpowiedzialności cywilnej ani dyscyplinarnej w związku ze stosowaniem produktu
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
leczniczego odmiennie niż we wskazaniach leczniczych objętych pozwoleniem. Tym samym
należy uznać, że tym bardziej jej nie ponoszą, jeżeli lek stosowany jest zgodnie z tymi
wskazaniami, a tak – należałoby przypuszczać – co do zasady jest w przypadku stosowania
środków antykoncepcji awaryjnej.
Jak sam przepis wskazuje, dotyczy on nie tylko lekarzy, felczerów, ale również
farmaceutów, czy choćby położnych, które ostatnio uzyskały możliwość ordynacji środków
antykoncepcji awaryjnej zawierających octan uliprystalu, co wynika z załącznika nr 1 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji
czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz
wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i
położne, w brzmieniu obowiązującym od 15 czerwca br.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --