Odpowiedź na interpelację w sprawie dorosłych osób w spektrum autyzmu Odpowiedź na interpelację nr 287 w sprawie dorosłych osób w spektrum autyzmu Odpowiadający: minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Warszawa, 06-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację nr 287 pani poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek w sprawie dorosłych osób w spektrum autyzmu, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. Ad 1. Wskaźnik zatrudnienia osób z ASD w Polsce wynosi mniej niż 1%, w innych państwach Europy Zachodniej wskaźnik ten oscyluje nawet wokół kilkunastu procent – jakie są zaplanowane działania, aby wesprzeć osoby z rozpoznaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu w otrzymaniu zatrudnienia na chronionym lub otwartym rynku pracy? Jednym z priorytetów polityki państwa jest wspieranie zatrudnienia osób niepełnosprawnych – bez względu na rodzaj niepełnosprawności – przede wszystkim tych, które mają największe trudności w wejściu i utrzymaniu się na rynku pracy. W ustawodawstwie polskim kwestie zatrudniania i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych zajmują szczególne miejsce. Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych realizowana jest zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2023 poz. 100 z późn. zm.). Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskanie i utrzymanie odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy. Mechanizmy i instrumenty rynku pracy wspomagające zatrudnienie osób niepełnosprawnych zawarte są zarówno w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 2023 poz. 735), jak i ustawy o rehabilitacji. Są one co do zasady adresowane do wszystkich osób niepełnosprawnych – bez względu na stopień i rodzaj niepełnosprawności. Aby skutecznie realizować wyżej wskazane cele rehabilitacji zawodowej ustawodawca wyróżnił w ustawie o rehabilitacji instrumenty aktywizacji zawodowej adresowane zarówno do osób niepełnosprawnych, jak i do pracodawców/przedsiębiorców zatrudniających bądź zainteresowanych zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Wśród instrumentów aktywizacji zawodowej wyróżnić można instrumenty skierowane do osób niepełnosprawnych bezrobotnych i poszukujących pracy niepozostających w zatrudnieniu takie jak: możliwość podjęcia szkoleń, staży, przygotowania zawodowego dorosłych, prac interwencyjnych czy studiów podyplomowych oraz instrumenty wsparcia skierowane do osób niepełnosprawnych zainteresowanych podjęciem lub prowadzących działalność gospodarczą jak: jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej lub wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej oraz refundacji składek na ubezpieczenia społeczne dla osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą lub rolniczą. Z kolei do instrumentów wspierających pracodawców zaliczyć można: miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, zwrot kosztów związanych z przystosowaniem stanowisk pracy i pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb niepełnosprawnego pracownika, zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej, zwrot kosztów szkolenia pracownika niepełnosprawnego, zwrot miesięcznych kosztów: zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy, kosztów szkolenia tych pracowników (100% kosztów szkolenia, nie więcej jednak niż równowartość kwoty najniższego wynagrodzenia) w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy; zwolnienie z wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zwany dalej „PFRON“. Co do zasady wyszczególnione formy wsparcia są udzielane osobom niepełnosprawnym na równych zasadach, bez względu na rodzaj niepełnosprawności. Niektóre instrumenty zawarte w ustawie o rehabilitacji zawierają jednak dodatkowe wsparcie dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne z całościowymi zaburzeniami rozwoju, a w tym m.in. z autyzmem i zespołem Aspergera – (art. 26a ust. 1b ustawy o rehabilitacji), przez zwiększenie o kwotę od 600 do 1200 zł dofinansowania do wynagrodzeń oraz możliwość obniżenia wpłat na PFRON. Poza tym w świetle przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji gmina, powiat oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, może utworzyć wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostkę i uzyskać dla tej jednostki status zakładu aktywności zawodowej, jeżeli co najmniej 70% ogółu osób zatrudnionych w tej jednostce stanowią osoby niepełnosprawne, w szczególności skierowane do pracy przez powiatowe urzędy pracy: zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaliczone do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, w tym osób, w stosunku do których rada programowa, o której mowa w art. 10a ust. 4, zajęła stanowisko uzasadniające podjęcie zatrudnienia i kontynuowanie rehabilitacji zawodowej w warunkach pracy chronionej. Zatem osoby z autyzmem są jedną z grup osób, na których aktywizację zawodową są ukierunkowane zakłady aktywności zawodowej. Działają one w celu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a także przez rehabilitację zawodową, leczniczą i społeczną, przygotowania ich do życia w otwartym środowisku oraz pomocy w realizacji pełnego, niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia na miarę indywidualnych możliwości każdej osoby niepełnosprawnej. Dlatego też mając na względzie szczególnie doniosłą społecznie rolę tych podmiotów, w miarę możliwości finansowych PFRON, jeżeli wymaga tego sytuacja społeczno-gospodarcza, zwiększane są nakłady na zakłady aktywności zawodowej. W ostatnich latach wielokrotnie nowelizowano rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym, zwiększając kwotę środków na dofinansowanie rocznego pobytu jednego niepełnosprawnego pracownika zakładu aktywności zawodowej, zaliczonego do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z kwoty 18 500 zł w 2018 roku do kwoty w wysokości 37 000 zł w 2024 roku i w latach następnych. Ostatnia nowelizacja rozporządzenia weszła w życie 28 listopada 2023 r. Należy również wspomnieć o wsparciu procesu aktywizacji zawodowej, podejmowanym przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, adresowanym do organizacji pozarządowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie rodzajów zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zlecanych fundacjom oraz organizacjom pozarządowym (Dz. U. 2016 poz. 1945) zlecenie realizacji zadań może dotyczyć m.in. takiego zadnia, jak: organizowanie i prowadzenie zintegrowanych działań na rzecz włączania osób niepełnosprawnych w rynek pracy, w szczególności przez: doradztwo zawodowe, przygotowanie i wdrożenie indywidualnego planu drogi życiowej i zawodowej, prowadzenie specjalistycznego poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy, mających na celu przygotowanie do aktywnego poszukiwania pracy i utrzymania w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych; Zlecanie realizacji zadań następuje po przeprowadzeniu otwartego konkursu. Konkurs ogłaszany jest zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. 2023 poz. 571). W przypadku konkursów ogłaszanych przez PFRON zadania, o których mowa w rozporządzeniu MPiPS, muszą być zgłaszane do PFRON w formie projektów. Cele tych projektów muszą zawierać się w jednym z 6 wyodrębnionych kierunków pomocy określonych w Zasadach wspierania realizacji zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, zlecanych organizacjom pozarządowym przez PFRON (Załącznik do uchwały nr 61/2018 Zarządu PFRON z dnia 20 września 2018 r. Tekst ujednolicony w związku z uchwałą nr 68/2020 Zarządu PFRON z 28.09.2020 r.). W dniu 12 października 2023 roku ogłoszony został przez PFRON konkurs „Możemy więcej“, który dotyczy realizacji projektów w 2024 roku. W ramach konkursu przewidziana została również możliwość realizacji projektów wieloletnich (maksymalnie trzyletnich), między innymi w kierunku pomocy 1 (wsparcie aktywizacji zawodowej) oraz w kierunku pomocy 2 (prowadzenie rehabilitacji w specjalistycznych placówkach; treningi sportowe). Organizacje mogły składać wnioski od dnia 24 października do dnia 12 grudnia 2023 roku. W ramach konkursu złożonych zostało w wymaganym terminie 999 wniosków przez 695 uprawnionych podmiotów. Projekty, w których planowane są działania związane z aktywizacją zawodową osób niepełnosprawnych, zgłaszane są w kierunku pomocy 1 „wejście osób niepełnosprawnych na rynek pracy“. W kierunku tym wyznaczone zostały następujące typy projektów: wejście osób niepełnosprawnych na rynek pracy przez wykorzystanie metody zatrudnienia wspomaganego; wejście osób niepełnosprawnych na rynek pracy bez wykorzystania metody zatrudnienia wspomaganego. Szczególną rolę w procesie aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych spełniają projekty, które wykorzystują metodę zatrudnienia wspomaganego. Dlatego też ten obszar wsparcia został wydzielony, jako osobny typ projektu, w ramach konkursów ogłaszanych przez fundusz. Zatrudnienie wspomagane jest specjalną formą zatrudnienia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy, które nie mogą samodzielnie uzyskać zatrudnienia i utrzymać się w zatrudnieniu bez specjalnego wspomagania (tj. bez pomocy i wsparcia trenera pracy). Wsparcie trenera pracy obejmuje między innymi: znalezienie właściwego stanowiska pracy i pracodawcy; pomoc w przygotowaniu wszystkich potrzebnych do zatrudnienia dokumentów; asystowanie podczas przeprowadzanej przez pracodawcę rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem do pracy; przyuczenie pracownika niepełnosprawnego do wykonywania ustalonych dla niego zadań zawodowych na jego stanowisku w zakładzie pracy; asystowanie pracownikowi przy jego pracy przez określony czas, aż do momentu uzyskania pełnej samodzielności zawodowej zgodnie z oczekiwaniami pracodawcy; monitorowanie pracy niepełnosprawnego pracownika (w formie okresowych kontaktów z pracodawcą i pracownikiem) oraz udzielanie pomocy w rozwiązywaniu ewentualnie powstałych problemów. Rekomendowana jest przez PFRON rekrutacja osób o szczególnych trudnościach w znalezieniu i utrzymaniu pracy, które bez kompleksowego wsparcia trenera pracy nie mają szans na podjęcie i utrzymanie zatrudnienia, w tym szczególnie: osób z niepełnosprawnością intelektualną; osób z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi; osób z długotrwałą, chroniczną niepełnosprawnością o charakterze psychicznym; osób z niepełnosprawnością sprzężoną; charakteryzujących się niskim poziomem wykształcenia lub jego brakiem oraz brakiem doświadczenia zawodowego, co dodatkowo wpływa na ich niską konkurencyjność na rynku pracy. Ad 2. Jakość życia osób ze spektrum i ich rodzin zależy od regularnie prowadzonej pełnej rehabilitacji zarówno w wymiarze zawodowym, jak i społecznym – jakie są prowadzone i zaplanowane działania w tym zakresie, aby wesprzeć osoby z rozpoznaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu? Należy podkreślić przede wszystkim, że osoby, u których zostało zdiagnozowane zaburzenie rozwojowe jakim jest autyzm, a następnie osoby te uzyskały orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, mogą korzystać z wszystkich praw, ochrony socjalnej i innych udogodnień i preferencyjnych warunków przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnościami. Najważniejszym dokumentem, który przyczynia się do poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych, przez umożliwienie im rzeczywistego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności na równi z innymi osobami, jest Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 2006 r., ratyfikowana przez Polskę w 2012 r. Zgodnie z art. 4 konwencji państwa mają obowiązek przyjęcia wszelkich odpowiednich środków ustawodawczych, administracyjnych i innych w celu wdrożenia konwencji. Dokumentem, który zakłada kompleksowe, horyzontalne, ponadsektorowe podejście polityki publicznej do wsparcia osób z niepełnosprawnościami, uwzględniające ich potrzeby w zakresie niezależnego życia i włączenia społecznego, jest Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030[1]. Celem głównym Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami jest włączenie osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe, a tym samym zagwarantowanie im praw określonych w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Działania wskazane w ramach poszczególnych obszarów umożliwią osobom z niepełnosprawnościami niezależne życie i pełny udział we wszystkich jego sferach, zapewniając im funkcjonowanie w społeczeństwie na zasadzie równości z innymi osobami. Działania zaplanowane do realizacji rozplanowane zostały w okresie 2021–2030. Należy zaznaczyć, że posiadanie przez osobę zdiagnozowanej jednostki chorobowej, w tym przypadku autyzmu, nie jest tożsame z kwalifikacją tej osoby do niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Orzekanie o niepełnosprawności nie jest wyłącznie oceną stanu zdrowia osoby orzekanej, ale stanowi ocenę ograniczeń w możliwości funkcjonowania tej osoby. Poza naruszoną sprawnością, czyli kryterium medycznym, ocenie orzeczniczej podlega również skutek tego naruszenia i interakcja tak naruszonej sprawności organizmu ze środowiskiem w wymiarze społecznym i zawodowym. W odniesieniu do działań, które odnoszą się do osób ze spektrum autyzmu, ujętych w inicjatywach przewidzianych w Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030, należy wspomnieć o inicjatywie mającej na celu wspieranie możliwości samostanowienia oraz self-adwokatury osób z różnymi niepełnosprawnościami. Działanie zakłada taką modyfikację polityki państwa w obszarze niepełnosprawności, w wyniku której jednym z jej podstawowych celów będzie zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości samostanowienia i wypowiadania się we własnym imieniu. Działanie przewiduje promowanie wypowiadania się osób z niepełnosprawnościami w swoim imieniu zarówno indywidualnie, jak i w ramach organizacji osób z niepełnosprawnościami. Istotnym elementem działania będzie wspieranie rozwoju ruchu self-adwokatury w szczególności osób z niepełnosprawnością intelektualną, osób w spektrum autyzmu, osób z problemami zdrowia psychicznego, osób głuchych, osób głuchoniewidomych oraz osób korzystających z AAC. Szczególnie istotnym zadaniem jest wspieranie i budowanie samoświadomości, samoakceptacji i niezależności u dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, tak aby odpowiednio rozwijać kompetencje do samostanowienia, wypowiadania się we własnym imieniu oraz przygotować do aktywności w życiu publicznym i angażowania się w ruchy self-adwokatury na miarę swoich możliwości. Trzeba zwrócić uwagę na inicjatywę ujętą w strategii, która również odnosi się do osób ze spektrum autyzmu, jaką jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości pełnego udziału w życiu społecznym, publicznym i politycznym przez zapewnienie możliwości pełnego udziału czynnego i biernego w wyborach i referendach osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Działanie przewiduje szereg zmian potrzebnych do pełnego udziału osób z niepełnosprawnościami w wyborach oraz referendach, w tym w szczególności osób z niepełnosprawnością intelektualną, osób z problemami zdrowia psychicznego oraz osób w spektrum autyzmu. Zapewnienie realnego dostępu do wyborów i referendów wymaga także wprowadzenia regulacji nakładających obowiązek prezentowania informacji o wyborach oraz informacji i programów komitetów wyborczych w sposób dostępny dla osób z różnymi niepełnosprawnościami, w tym w polskim języku migowym, tekście łatwym do czytania i w formach dostępnych dla osób niewidomych i słabowidzących. Należy poinformować również o najlepszych i najbardziej pożądanych, z punktu widzenia odbiorcy, usługach skierowanych do tej grupy osób, jakimi są formy środowiskowego wsparcia. Usługi te są rozwijane zgodnie z kierunkami przewidzianymi w Strategii rozwoju usług społecznych, polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.). Strategia zakłada kierunki działań wspierających rozwój usług społecznych realizowanych w środowisku zamieszkania, jak i wsparcie rodzin sprawujących opiekę nad osobami wymagającymi pomocy w codziennym funkcjonowaniu, w tym osób ze spektrum autyzmu. Obecnie w ramach systemu pomocy społecznej osoby ze spektrum autyzmu mogą korzystać ze wsparcia w ramach pomocy w środowisku zamieszkania, jak i pomocy instytucjonalnej. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoby te mogą korzystać z następujących form wsparcia w środowisku zamieszkania: specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, świadczonych w miejscu zamieszkania, usług świadczonych w ośrodku wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi – środowiskowym domu samopomocy lub klubie samopomocy, pobytu i usług w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Wyżej wymienione formy wsparcia zapewniają rehabilitację społeczną tej grupy osób, przyczyniają się również do wsparcia – odciążenia rodzin w opiece nad nimi. W szczególności środowiskowe domy samopomocy, w tym dedykowane tej grupie osób (typ D), posiadające dodatkowe wsparcie finansowe osób ze spektrum autyzmu (zgodnie z art. 51 c ww. ustawy), prowadzą skuteczną rehabilitację społeczną – świadczą usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi umiejętności społecznych, komunikacji, różne formy terapii zajęciowej i inne dostosowane do potrzeb uczestników, w tym osób o wzmożonych potrzebach opiekuńczych. Ta forma wsparcia ulega systematycznemu rozwojowi. Rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi finansowany jest ze środków rozdysponowywanej corocznie rezerwy celowej budżetu państwa, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej każdorazowo przy podziale środków określa priorytety, np. w roku bieżącym było to uruchamianie jednostek w powiatach, gdzie nadal takie ośrodki nie funkcjonują; tworzenie nowych środowiskowych domów samopomocy bądź miejsc dla osób ze spektrum autyzmu i niepełnosprawnością sprzężoną; tworzenie nowych ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi na terenach, gdzie obecna infrastruktura nie zabezpiecza potrzeb. Należy podkreślić, że w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem“[2] realizowane jest działanie pn. „Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach już funkcjonujących, z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością sprzężoną oraz osób ze spektrum autyzmu“ (działanie 3.2.). Celem działania jest ułatwienie dostępu do tej formy wsparcia większej grupie osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym dla osób ze spektrum autyzmu lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi, rozwój bazy całodobowej umożliwiającej pobyt całodobowy z przyczyn losowych lub na czas odpoczynku opiekuna. W Planie finansowym Programu na lata 2022–2026[3] na realizację ww. działania zaplanowano środki budżetu państwa w wysokości 461 154 000 zł. W 2023 r. na rozwój sieci ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi rozdysponowano kwotę 30 518 053 zł z przeznaczeniem na utworzenie 12 środowiskowych domów samopomocy (w tym sfinalizowanie II etapu – ostatecznego – tworzenia dwóch środowiskowych domów samopomocy, których tworzenie rozpoczęło się w latach ubiegłych), utworzenie 2 filii środowiskowych domów samopomocy, utworzenie 3 klubów samopomocy. W powyższym podziale uwzględniono utworzenie 2 środowiskowych domów samopomocy na terenie określanym mianem „białej plamy“ (sfinansowanie II etapu – finalnego tworzenia dwóch środowiskowych domów samopomocy). W ramach rezerwy celowej uwzględniono utworzenie łącznie 641 miejsc, w tym 202 kwalifikujących się do podwyższonej dotacji w ramach programu „Za życiem“. Zadanie to będzie kontynuowane również w nadchodzącym roku. Od 2019 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizuje ze środków Funduszu Solidarnościowego programy wspierające osoby z niepełnosprawnościami, w tym dorosłe osoby ze spektrum autyzmu. Dorosłe osoby ze spektrum autyzmu mogą korzystać z usług w ramach programów „Opieka wytchnieniowa“ i „Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej“ (realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego) oraz programów „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami“ i „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami“ (realizowanych przez organizacje pozarządowe). Celem usług asystencji osobistej jest dążenie do poprawy funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością w jej środowisku, zwiększenie możliwości zaspokojenia jej potrzeb, a także włączenie jej w życie społeczne. Programy opieki wytchnieniowej (realizowane w formie pobytu dziennego oraz całodobowego) polegają na wsparciu członków rodzin lub opiekunów sprawujących bezpośrednią opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami. Wsparcie to polega na możliwości uzyskania doraźnej, okresowej pomocy w celu odciążenia opiekuna od czynności opiekuńczych. Ponadto istnieje możliwość skorzystania przez dorosłe osoby ze spektrum autyzmu z Programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne“. Głównym celem tego programu jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego/powiatowego, pozwalających na tworzenie i utrzymanie placówek pobytu całodobowego oraz dziennego dla osób z niepełnosprawnościami. Zgodnie z założeniami centra przeznaczone są dla dorosłych osób niepełnosprawnych ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Centra stanowią formę ośrodka wsparcia, którego infrastruktura oraz organizacja i rodzaj świadczonych usług w sposób szczególny odpowiadać ma potrzebom uczestników, wynikającym z różnego rodzaju niepełnosprawności, zapewnić warunki do nawiązywania i utrzymywania relacji z innymi, a także nabywania oraz rozwijania umiejętności i kompetencji decydujących o indywidualnej samodzielności i możliwości podejmowania ról społecznych. Powstające centra mają tworzyć otoczenie z cechami nawiązującymi do środowiska i miru domowego, w którym kluczowymi wartościami są podmiotowość i włączenie społeczne uczestników, troska o ich dobrostan, gdzie zachowana zostanie równowaga między zabezpieczeniem potrzeb uczestników związanych z niepełnosprawnością i zdrowiem, nabywaniem umiejętności i kompetencji oraz rekreacją i spędzaniem wolnego czasu. Ad 3. Dorosłe osoby z rozpoznaniem autyzmu wymagają szeregu form wsparcia psychologicznego czy psychoterapeutycznego – jakie są zaplanowane działania, aby urealnić możliwość stałego wsparcia w tym zakresie osób z ASD? Uprzejmie informuję, że działania w tym zakresie leżą w kompetencji Ministerstwa Zdrowia. Z wyrazami szacunku Agnieszka Dziemianowicz-Bąk Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [1] W dniu 25.02.2021 r. w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski“ pod pozycją 218 została opublikowana uchwała nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030 (Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski“ pozycja 218). [2] Załącznik nr 1 do uchwały nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem“ (M.P. poz. 1250 z późn. zm.). Program realizowany jest od 1 stycznia 2017 roku. Głównym jego celem jest umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób niepełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich rodzin. [3] Załącznik nr 2 do uchwały w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem“ .