Interpelacja nr 2754
Interpelacja w sprawie wejścia Polski do strefy euro
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wejścia Polski do strefy euro
Interpelacja nr 2754
do ministra finansów
w sprawie wejścia Polski do strefy euro
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 08-05-2024
Panie Ministrze,
w dniu 16 lutego 2024 r. Pan Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów przekazał odpowiedź na interpelację nr 764 dotyczącą wejścia Polski do strefy euro. Posłowie PiS składający tę interpelację zadali szereg pytań pozwalających zdiagnozować obecny stan przygotowań Polski do wejścia do strefy euro. Na konkretne pytania Ministerstwo Finansów odpowiedziało w sposób daleki od precyzji. Opisano już dobrze znane wymogi związane wypełnieniem kryteriów konwergencji, zarówno nominalnej, jak i realnej. Wskazano, że Ministerstwo Finansów monitoruje poziom wypełniania kryteriów konwergencji.
W żadnej z odpowiedzi na przedstawione pytania resort nie odniósł się do treści Rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie propozycji Parlamentu Europejskiego dotyczących zmiany Traktatów. Wśród szeregu propozycji budowy suwerenności Unii Europejskiej kosztem państw członkowskich pojawiły się we wskazanej rezolucji również zmiany, których wprowadzenie całkowicie odmieni zasady funkcjonowania strefy euro. W poprawce nr 7 dotyczącej art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej ustawodawca europejski zawnioskował o wydaje się na pierwszy rzut oka niewielką zmianę. Brzmienie dotychczasowe ust. 4 czyli: „Unia ustanawia unię gospodarczą i walutową, której walutą jest euro” miałoby zostać zmodyfikowane na: „Walutą Unii jest euro”. Zwracam uwagę, że powyższa zmiana rodzi mnóstwo dalszych konsekwencji. Wskazaną poprawką rozszerza się strefę euro o kolejne państwa członkowskie, które dotąd pozostawały poza europejską unią walutową i nie przyjęły wspólnej waluty. Ponadto wskazane zmiany stwarzają faktyczną bezprzedmiotowość art. 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, gdzie nie tylko zdefiniowano kryteria konwergencji, ale również założono stosowną derogację w uczestnictwie w strefie euro. Od 1 maja 2004 r. Polska była objęta wymienioną derogacją. Art. 140 TFUE związany jest ze zmianą waluty danego państwa członkowskiego przez „wprowadzenie euro jako jednej waluty w danym państwie członkowskim”. Jasnym jest, że wymieniony artykuł TFUE mówi o procesie zastępowania jednego środka płatniczego innym uwspólnotowionym. W tym kontekście pragnę zadać Ministerstwu Finansów następujące pytania:
Czy wprowadzenie poprawki nr 7 do Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu zaproponowanym przez Parlament Europejski w rezolucji z dnia 22 listopada 2023 r. w ocenie resortu poskutkuje wprowadzeniem na terytorium Polski drugiego równoważnego z polskim złotym środka płatniczego? Innymi słowy, czy Polska będzie zmuszona do respektowania drugiego obiegu walutowego?
Czy w ocenie Ministerstwa Finansów wprowadzenie poprawki nr 7 Parlamentu Europejskiego do Traktatu o Unii Europejskiej sprawi, że „polskim pieniądzem” w rozumieniu art. 227 Konstytucji RP stanie się waluta euro?
Czy w ocenie resortu nowelizacja art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu zaproponowanym przez Parlament Europejski nie spowoduje utraty przez Narodowy Bank Polski wyłącznego prawa emisji pieniądza na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określonego w art. 227 Konstytucji RP? Innymi słowy, czy w sytuacji zaistnienia omawianych zmian traktatowych Ministerstwo Finansów uzna nadrzędność Konstytucji RP nad prawem pierwotnym UE, czy też przyzna prymat zmodyfikowanemu traktatowi europejskiemu względem prawa polskiego?
Odpowiedź na wskazane pytania jest kluczowa dla poznania całości stanowiska obecnego rządu RP w zakresie wprowadzenia euro w Polsce.
Interpelacja nr 2754
do ministra finansów
w sprawie wejścia Polski do strefy euro
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 08-05-2024
Panie Ministrze,
w dniu 16 lutego 2024 r. Pan Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów przekazał odpowiedź na interpelację nr 764 dotyczącą wejścia Polski do strefy euro. Posłowie PiS składający tę interpelację zadali szereg pytań pozwalających zdiagnozować obecny stan przygotowań Polski do wejścia do strefy euro. Na konkretne pytania Ministerstwo Finansów odpowiedziało w sposób daleki od precyzji. Opisano już dobrze znane wymogi związane wypełnieniem kryteriów konwergencji, zarówno nominalnej, jak i realnej. Wskazano, że Ministerstwo Finansów monitoruje poziom wypełniania kryteriów konwergencji.
W żadnej z odpowiedzi na przedstawione pytania resort nie odniósł się do treści Rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie propozycji Parlamentu Europejskiego dotyczących zmiany Traktatów. Wśród szeregu propozycji budowy suwerenności Unii Europejskiej kosztem państw członkowskich pojawiły się we wskazanej rezolucji również zmiany, których wprowadzenie całkowicie odmieni zasady funkcjonowania strefy euro. W poprawce nr 7 dotyczącej art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej ustawodawca europejski zawnioskował o wydaje się na pierwszy rzut oka niewielką zmianę. Brzmienie dotychczasowe ust. 4 czyli: „Unia ustanawia unię gospodarczą i walutową, której walutą jest euro” miałoby zostać zmodyfikowane na: „Walutą Unii jest euro”. Zwracam uwagę, że powyższa zmiana rodzi mnóstwo dalszych konsekwencji. Wskazaną poprawką rozszerza się strefę euro o kolejne państwa członkowskie, które dotąd pozostawały poza europejską unią walutową i nie przyjęły wspólnej waluty. Ponadto wskazane zmiany stwarzają faktyczną bezprzedmiotowość art. 140 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, gdzie nie tylko zdefiniowano kryteria konwergencji, ale również założono stosowną derogację w uczestnictwie w strefie euro. Od 1 maja 2004 r. Polska była objęta wymienioną derogacją. Art. 140 TFUE związany jest ze zmianą waluty danego państwa członkowskiego przez „wprowadzenie euro jako jednej waluty w danym państwie członkowskim”. Jasnym jest, że wymieniony artykuł TFUE mówi o procesie zastępowania jednego środka płatniczego innym uwspólnotowionym. W tym kontekście pragnę zadać Ministerstwu Finansów następujące pytania:
Czy wprowadzenie poprawki nr 7 do Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu zaproponowanym przez Parlament Europejski w rezolucji z dnia 22 listopada 2023 r. w ocenie resortu poskutkuje wprowadzeniem na terytorium Polski drugiego równoważnego z polskim złotym środka płatniczego? Innymi słowy, czy Polska będzie zmuszona do respektowania drugiego obiegu walutowego?
Czy w ocenie Ministerstwa Finansów wprowadzenie poprawki nr 7 Parlamentu Europejskiego do Traktatu o Unii Europejskiej sprawi, że „polskim pieniądzem” w rozumieniu art. 227 Konstytucji RP stanie się waluta euro?
Czy w ocenie resortu nowelizacja art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu zaproponowanym przez Parlament Europejski nie spowoduje utraty przez Narodowy Bank Polski wyłącznego prawa emisji pieniądza na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określonego w art. 227 Konstytucji RP? Innymi słowy, czy w sytuacji zaistnienia omawianych zmian traktatowych Ministerstwo Finansów uzna nadrzędność Konstytucji RP nad prawem pierwotnym UE, czy też przyzna prymat zmodyfikowanemu traktatowi europejskiemu względem prawa polskiego?
Odpowiedź na wskazane pytania jest kluczowa dla poznania całości stanowiska obecnego rządu RP w zakresie wprowadzenia euro w Polsce.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9104 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 25 czerwca 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 2754 w sprawie wejścia Polski do strefy euro -
Magdalena Filipek-Sobczak
Znak sprawy: PM6.054.3.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Kancelaria Sejmu
00-902 Warszawa
ul. Wiejska 4/6/8
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację pani poseł Magdaleny Filipek-Sobczak przekazaną na
piśmie z dnia 10 czerwca 2024 r. (nr 2754), dotyczącą wejścia Polski do strefy euro,
uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
W ocenie Ministerstwa Finansów należy stwierdzić, że ewentualne wprowadzenie
poprawki nr 7 do TUE (zmiana art. 3 ust. 4 TUE), w brzmieniu zaproponowanym w
Propozycji PE:
- nie poskutkuje wprowadzeniem na terytorium Polski drugiego
równoważnego z polskim złotym środka płatniczego (drugiego obiegu
walutowego),
- nie sprawi, że „polskim pieniądzem” w rozumieniu art. 227 Konstytucji RP
stanie się waluta euro, ani
- nie spowoduje utraty przez NBP wyłącznego prawa emisji pieniądza na
terytorium RP określonego w art. 227 Konstytucji RP,
skoro nie towarzyszą tej poprawce jakiekolwiek inne propozycje zmian postanowień
TFUE w obszarze Unijnej polityki pieniężnej, w tym zwłaszcza postanowień o
charakterze gwarancyjnym dla Polski, jakimi są postanowienia przejściowe (art.
139-144 TFUE).
W myśl art. 139 w zw. z art. 140 TFUE, Polska pozostanie Państwem
Członkowskim objętym derogacją do czasu spełnienia warunków niezbędnych do
przyjęcia euro i potwierdzenia tych okoliczności w stosownych unijnych
procedurach decyzyjnych.
Ponadto, Państwa Członkowskie objęte derogacją, takie jak Polska, de facto
kontrolują kwestię przystępowania do sfery euro (a więc i uchylenia derogacji) –
-- 1 of 4 --
2/4
przede wszystkim poprzez wstrzymywanie się z wchodzeniem do mechanizmu
kursowego europejskiego systemu walutowego.
Postulowana przez PE zmiana art. 3 ust. 4 TUE per se nie ograniczy ani w inny sposób
nie zmieni zakresu i mocy obowiązywania tych postanowień. Wobec tego zawarta
w interpelacji teza, jakoby w rezolucji PE pojawiły się „zmiany, których
wprowadzenie całkowicie odmieni zasady funkcjonowania strefy euro” , jest
nieuzasadniona.
Poniżej przedstawiona została analiza obecnie obowiązujących postanowień
w przedmiocie procedur wprowadzenia i stosowania waluty euro oraz rozwinięcie
oceny znaczenia zaproponowanej w rezolucji PE zmiany brzmienia postanowienia
art. 3 ust. 4 TUE w kontekście wprowadzenia przez Polskę waluty euro.
I. Obowiązujące postanowienia TUE/TFUE w przedmiocie zasad,
warunków i procedur wprowadzenia i stosowania przez Polskę waluty
euro.
Zgodnie z art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), Unia Europejska ustanawia
unię gospodarczą i walutową, w której walutą jest euro. Zgodnie z art. 3 ust. 6 TUE,
„Unia dąży do osiągnięcia swoich celów właściwymi środkami odpowiednio do
kompetencji przyznanych w Traktatach”.
Kompetencje, jakie Unii Europejskiej (dalej także „Unia: lub „UE”) zostały przyznane
w Traktatach Unijnych odnośnie do obszaru polityki pieniężnej (w tym dziedziny
jednej waluty, euro) są zasadniczo różne w zależności od tego, czy dotyczą Państwa
Członkowskiego, którego walutą jest euro czy waluta krajowa.
Unia ma wyłączne kompetencje w dziedzinie polityki pieniężnej w odniesieniu do
Państw Członkowskich, których walutą jest euro art. 5 ust. 1 lit. c) TFUE. Natomiast,
Państwa Członkowskie, w których walutą nie jest euro, prowadzą krajowe polityki
pieniężne w ramach tzw. kompetencji dzielonych z Unią (art. 4 ust. 1 TFUE w
związku z art. 5 ust. 1 lit. c) a contrario).
Doprecyzowanie określonego w art. 3 ust. 4 TUE celu Unii w postaci ustanowienia
unii gospodarczej i walutowej, zawiera art. 119 ust. 2 TFUE: działania Państw
Członkowskich oraz Unii obejmują „jedną walutę, euro, jak również określenie oraz
prowadzenie jednolitej polityki pieniężnej i polityki wymiany walut…” i są
prowadzone „na warunkach i zgodnie z procedurami przewidzianymi w Traktatach”.
Kolejne postanowienia tytułu VIII TFUE, dotyczące polityki pieniężnej (art.127-144
TFUE) określają właśnie te warunki i procedury dla działań, o których mowa w
przywołanym art. 119 ust. 2 TFUE, w tym działania w zakresie jednej waluty euro. Są
one odmienne w odniesieniu do państw, których walutą jest euro, względem państw,
których walutą nie jest euro (tzw. Państw Członkowskich objętych derogacją).
Polityka pieniężna w Unii nie jest bowiem uregulowana na poziomie Unijnym
jednolicie, ponieważ występują w niej Państwa Członkowskie, takie jak Polska, które
są objęte derogacją w zakresie Unii Gospodarczej i Walutowej. „Jednolitość” polityki
pieniężnej dotyczy jedynie państw strefy euro, a więc w kontekście funkcjonowania
jednolitej waluty.
-- 2 of 4 --
3/4
Zgodnie z art. 139 ust. 2 TFUE, do Państw Członkowskich objętych derogacją, do
których należy Polska, nie stosuje się szeregu postanowień, którymi związane są
Państwa członkowskie, których walutą jest euro.
W szczególności, do Polski nie stosuje się m.in. postanowień Traktatów dotyczących:
emisji euro przez EBC i Państwa Członkowskie (art. 128 TFUE), aktów wydawanych
przez EBC (art. 132 TFUE), środków dotyczących używania euro jako jednej waluty
(art. 133 TFUE), czy zawierania przez Unię porozumień walutowych i stosowania
innych środków dotyczących ustalania polityki kursowej (art. 219 TFUE).
W oparciu o art. 139 ust. 3 TFUE, Polska, jako Państwo Członkowskie objęte
derogacją oraz NBP – jako polski bank centralny, są wyłączone z praw i obowiązków
w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC), zgodnie z
rozdziałem IX Statutu ESBC i EBC, określonego w Protokole nr 4 do TFUE.
Zgodnie z art. 42 ww. Statutu, derogacja wobec Polski ma m.in. ten skutek, że szereg
jego przepisów nie nakłada jakichkolwiek zobowiązań na Polskę m.in. w zakresie:
- definiowania i urzeczywistniania polityki pieniężnej Unii (art. 3.1 , tiret
pierwsze Statutu),
- działań NBP jako krajowego banku centralnego działającego osobno
względem Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) (art. 14 ust. 3
Statutu).
Dodatkowo, do Polski nie mają zastosowania postanowienia art. 16 Statutu, zgodnie
z którymi Rada Prezesów EBC może upoważnić EBC i krajowe banki centralne do
emisji banknotów euro, będących jedynym legalnym środkiem płatniczym w Unii.
Procedura zakończenia stosowania derogacji, określona w art. 140 ust. 2 oraz 3
TFUE wobec Polski jako Państwa Członkowskiego objętego derogacją, uzależniona
jest od stwierdzenia zaistnienia w ramach tych procedur warunków, na podstawie
kryteriów konwergencji, określonych w art. 140 ust. 1 TFUE.
Z art. 142 TFUE wynika, iż każde Państwo Członkowskie objęte derogacją prowadzi
swoją politykę kursową - w odróżnieniu od polityki kursowej prowadzonej przez
Unię w odniesieniu do Państw Członkowskich, których walutą jest euro, w zakresie
której Unia ma wyłączną kompetencję (art. 3 ust. 1 lit. c) TFUE).
II. Zaproponowana w rezolucji PE zmiana brzmienia postanowienia art. 3
ust. 4 TUE - ocena znaczenia zmiany w przedmiocie wejścia Polski do
strefy euro.
Zgodnie z poprawką nr 7, ujętą w ramach propozycji dotyczących zmiany Traktatów
stanowiącej Załącznik do rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 listopada
2023 r. w sprawie propozycji Parlamentu Europejskiego dotyczących zmiany
Traktatów (dalej „Propozycja PE”), obowiązujące brzmienie postanowienia art. 3 ust.
4 TUE „ 4. Unia ustanawia unię gospodarczą i walutową, której walutą jest euro”,
miałoby zostać zastąpienie przez nowe brzmienie: „4. Walutą Unii jest euro”.
Analiza Propozycji PE w zakresie pozostałych, postulowanych przez PE zmian
Traktatów pozwala na stwierdzenie, iż nie zawiera ona – poza przywołaną
poprawką nr 7 – jakichkolwiek innych zmian w postanowieniach Traktatów w
przedmiocie wprowadzenia i stosowania przez Polskę waluty euro,
przedstawionych powyżej w pkt. I.
-- 3 of 4 --
4/4
W szczególności, Propozycja PE nie proponuje jakichkolwiek zmian w zakresie
postanowień TFUE odnośnie do polityki pieniężnej (art. 127-144 TFUE), w tym
zmian do postanowień gwarantujących Polsce obecny status prawny „Państwa
Członkowskiego objętego derogacją” (art. 139-144 TFUE).
Wobec tego, zaproponowana w poprawce nr 7 zmiana redakcji postanowienia art.
3 ust. 4 TUE w postaci stwierdzenia w nim, iż walutą Unii jest Euro - w razie
hipotetycznego jej uchwalenia i wejścia w życie - w żadnym razie nie wpłynie na
obecny status prawny Polski jako Państwa Członkowskiego objętego derogacją.
W Propozycji PE brak jest bowiem zmian w kompetencjach pomiędzy Unią a
Państwami Członkowskimi w tym obszarze.
Z powodu braku proponowanych zmian tego rodzaju, nadal to postanowienia
kompetencyjne TFUE, w tym zwłaszcza te derogacyjne, którymi objęta jest Polska
(art. 139-140 TFUE), będą decydowały o zasadach, warunkach i procedurach
Traktatowych, według których strefa euro może być poszerzona o Polskę, jako
Państwo Członkowskie objęte derogacją.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 25 czerwca 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 2754 w sprawie wejścia Polski do strefy euro -
Magdalena Filipek-Sobczak
Znak sprawy: PM6.054.3.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Kancelaria Sejmu
00-902 Warszawa
ul. Wiejska 4/6/8
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację pani poseł Magdaleny Filipek-Sobczak przekazaną na
piśmie z dnia 10 czerwca 2024 r. (nr 2754), dotyczącą wejścia Polski do strefy euro,
uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
W ocenie Ministerstwa Finansów należy stwierdzić, że ewentualne wprowadzenie
poprawki nr 7 do TUE (zmiana art. 3 ust. 4 TUE), w brzmieniu zaproponowanym w
Propozycji PE:
- nie poskutkuje wprowadzeniem na terytorium Polski drugiego
równoważnego z polskim złotym środka płatniczego (drugiego obiegu
walutowego),
- nie sprawi, że „polskim pieniądzem” w rozumieniu art. 227 Konstytucji RP
stanie się waluta euro, ani
- nie spowoduje utraty przez NBP wyłącznego prawa emisji pieniądza na
terytorium RP określonego w art. 227 Konstytucji RP,
skoro nie towarzyszą tej poprawce jakiekolwiek inne propozycje zmian postanowień
TFUE w obszarze Unijnej polityki pieniężnej, w tym zwłaszcza postanowień o
charakterze gwarancyjnym dla Polski, jakimi są postanowienia przejściowe (art.
139-144 TFUE).
W myśl art. 139 w zw. z art. 140 TFUE, Polska pozostanie Państwem
Członkowskim objętym derogacją do czasu spełnienia warunków niezbędnych do
przyjęcia euro i potwierdzenia tych okoliczności w stosownych unijnych
procedurach decyzyjnych.
Ponadto, Państwa Członkowskie objęte derogacją, takie jak Polska, de facto
kontrolują kwestię przystępowania do sfery euro (a więc i uchylenia derogacji) –
-- 1 of 4 --
2/4
przede wszystkim poprzez wstrzymywanie się z wchodzeniem do mechanizmu
kursowego europejskiego systemu walutowego.
Postulowana przez PE zmiana art. 3 ust. 4 TUE per se nie ograniczy ani w inny sposób
nie zmieni zakresu i mocy obowiązywania tych postanowień. Wobec tego zawarta
w interpelacji teza, jakoby w rezolucji PE pojawiły się „zmiany, których
wprowadzenie całkowicie odmieni zasady funkcjonowania strefy euro” , jest
nieuzasadniona.
Poniżej przedstawiona została analiza obecnie obowiązujących postanowień
w przedmiocie procedur wprowadzenia i stosowania waluty euro oraz rozwinięcie
oceny znaczenia zaproponowanej w rezolucji PE zmiany brzmienia postanowienia
art. 3 ust. 4 TUE w kontekście wprowadzenia przez Polskę waluty euro.
I. Obowiązujące postanowienia TUE/TFUE w przedmiocie zasad,
warunków i procedur wprowadzenia i stosowania przez Polskę waluty
euro.
Zgodnie z art. 3 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), Unia Europejska ustanawia
unię gospodarczą i walutową, w której walutą jest euro. Zgodnie z art. 3 ust. 6 TUE,
„Unia dąży do osiągnięcia swoich celów właściwymi środkami odpowiednio do
kompetencji przyznanych w Traktatach”.
Kompetencje, jakie Unii Europejskiej (dalej także „Unia: lub „UE”) zostały przyznane
w Traktatach Unijnych odnośnie do obszaru polityki pieniężnej (w tym dziedziny
jednej waluty, euro) są zasadniczo różne w zależności od tego, czy dotyczą Państwa
Członkowskiego, którego walutą jest euro czy waluta krajowa.
Unia ma wyłączne kompetencje w dziedzinie polityki pieniężnej w odniesieniu do
Państw Członkowskich, których walutą jest euro art. 5 ust. 1 lit. c) TFUE. Natomiast,
Państwa Członkowskie, w których walutą nie jest euro, prowadzą krajowe polityki
pieniężne w ramach tzw. kompetencji dzielonych z Unią (art. 4 ust. 1 TFUE w
związku z art. 5 ust. 1 lit. c) a contrario).
Doprecyzowanie określonego w art. 3 ust. 4 TUE celu Unii w postaci ustanowienia
unii gospodarczej i walutowej, zawiera art. 119 ust. 2 TFUE: działania Państw
Członkowskich oraz Unii obejmują „jedną walutę, euro, jak również określenie oraz
prowadzenie jednolitej polityki pieniężnej i polityki wymiany walut…” i są
prowadzone „na warunkach i zgodnie z procedurami przewidzianymi w Traktatach”.
Kolejne postanowienia tytułu VIII TFUE, dotyczące polityki pieniężnej (art.127-144
TFUE) określają właśnie te warunki i procedury dla działań, o których mowa w
przywołanym art. 119 ust. 2 TFUE, w tym działania w zakresie jednej waluty euro. Są
one odmienne w odniesieniu do państw, których walutą jest euro, względem państw,
których walutą nie jest euro (tzw. Państw Członkowskich objętych derogacją).
Polityka pieniężna w Unii nie jest bowiem uregulowana na poziomie Unijnym
jednolicie, ponieważ występują w niej Państwa Członkowskie, takie jak Polska, które
są objęte derogacją w zakresie Unii Gospodarczej i Walutowej. „Jednolitość” polityki
pieniężnej dotyczy jedynie państw strefy euro, a więc w kontekście funkcjonowania
jednolitej waluty.
-- 2 of 4 --
3/4
Zgodnie z art. 139 ust. 2 TFUE, do Państw Członkowskich objętych derogacją, do
których należy Polska, nie stosuje się szeregu postanowień, którymi związane są
Państwa członkowskie, których walutą jest euro.
W szczególności, do Polski nie stosuje się m.in. postanowień Traktatów dotyczących:
emisji euro przez EBC i Państwa Członkowskie (art. 128 TFUE), aktów wydawanych
przez EBC (art. 132 TFUE), środków dotyczących używania euro jako jednej waluty
(art. 133 TFUE), czy zawierania przez Unię porozumień walutowych i stosowania
innych środków dotyczących ustalania polityki kursowej (art. 219 TFUE).
W oparciu o art. 139 ust. 3 TFUE, Polska, jako Państwo Członkowskie objęte
derogacją oraz NBP – jako polski bank centralny, są wyłączone z praw i obowiązków
w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC), zgodnie z
rozdziałem IX Statutu ESBC i EBC, określonego w Protokole nr 4 do TFUE.
Zgodnie z art. 42 ww. Statutu, derogacja wobec Polski ma m.in. ten skutek, że szereg
jego przepisów nie nakłada jakichkolwiek zobowiązań na Polskę m.in. w zakresie:
- definiowania i urzeczywistniania polityki pieniężnej Unii (art. 3.1 , tiret
pierwsze Statutu),
- działań NBP jako krajowego banku centralnego działającego osobno
względem Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC) (art. 14 ust. 3
Statutu).
Dodatkowo, do Polski nie mają zastosowania postanowienia art. 16 Statutu, zgodnie
z którymi Rada Prezesów EBC może upoważnić EBC i krajowe banki centralne do
emisji banknotów euro, będących jedynym legalnym środkiem płatniczym w Unii.
Procedura zakończenia stosowania derogacji, określona w art. 140 ust. 2 oraz 3
TFUE wobec Polski jako Państwa Członkowskiego objętego derogacją, uzależniona
jest od stwierdzenia zaistnienia w ramach tych procedur warunków, na podstawie
kryteriów konwergencji, określonych w art. 140 ust. 1 TFUE.
Z art. 142 TFUE wynika, iż każde Państwo Członkowskie objęte derogacją prowadzi
swoją politykę kursową - w odróżnieniu od polityki kursowej prowadzonej przez
Unię w odniesieniu do Państw Członkowskich, których walutą jest euro, w zakresie
której Unia ma wyłączną kompetencję (art. 3 ust. 1 lit. c) TFUE).
II. Zaproponowana w rezolucji PE zmiana brzmienia postanowienia art. 3
ust. 4 TUE - ocena znaczenia zmiany w przedmiocie wejścia Polski do
strefy euro.
Zgodnie z poprawką nr 7, ujętą w ramach propozycji dotyczących zmiany Traktatów
stanowiącej Załącznik do rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 22 listopada
2023 r. w sprawie propozycji Parlamentu Europejskiego dotyczących zmiany
Traktatów (dalej „Propozycja PE”), obowiązujące brzmienie postanowienia art. 3 ust.
4 TUE „ 4. Unia ustanawia unię gospodarczą i walutową, której walutą jest euro”,
miałoby zostać zastąpienie przez nowe brzmienie: „4. Walutą Unii jest euro”.
Analiza Propozycji PE w zakresie pozostałych, postulowanych przez PE zmian
Traktatów pozwala na stwierdzenie, iż nie zawiera ona – poza przywołaną
poprawką nr 7 – jakichkolwiek innych zmian w postanowieniach Traktatów w
przedmiocie wprowadzenia i stosowania przez Polskę waluty euro,
przedstawionych powyżej w pkt. I.
-- 3 of 4 --
4/4
W szczególności, Propozycja PE nie proponuje jakichkolwiek zmian w zakresie
postanowień TFUE odnośnie do polityki pieniężnej (art. 127-144 TFUE), w tym
zmian do postanowień gwarantujących Polsce obecny status prawny „Państwa
Członkowskiego objętego derogacją” (art. 139-144 TFUE).
Wobec tego, zaproponowana w poprawce nr 7 zmiana redakcji postanowienia art.
3 ust. 4 TUE w postaci stwierdzenia w nim, iż walutą Unii jest Euro - w razie
hipotetycznego jej uchwalenia i wejścia w życie - w żadnym razie nie wpłynie na
obecny status prawny Polski jako Państwa Członkowskiego objętego derogacją.
W Propozycji PE brak jest bowiem zmian w kompetencjach pomiędzy Unią a
Państwami Członkowskimi w tym obszarze.
Z powodu braku proponowanych zmian tego rodzaju, nadal to postanowienia
kompetencyjne TFUE, w tym zwłaszcza te derogacyjne, którymi objęta jest Polska
(art. 139-140 TFUE), będą decydowały o zasadach, warunkach i procedurach
Traktatowych, według których strefa euro może być poszerzona o Polskę, jako
Państwo Członkowskie objęte derogacją.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --