Interpelacja w sprawie opłat ponoszonych przez samorządy za zajęcie pasa drogowego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 268
do ministra cyfryzacji, ministra infrastruktury
w sprawie opłat ponoszonych przez samorządy za zajęcie pasa drogowego
Zgłaszający: Zbigniew Ziejewski
Data wpływu: 15-12-2023
Szanowny Panie Ministrze,
samorządy województwa informują mnie o barierach dla inwestycji telekomunikacyjnych utrudniających budowę nowoczesnej infrastruktury. Przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych, uzależniając wysokość opłat za zajęcie pasa drogowego od terminu wybudowania infrastruktury telekomunikacyjnej, naruszają zasady równego traktowania podmiotów znajdujących się w tożsamej sytuacji faktycznej oraz pozostają w sprzeczności z zasadą uczciwej konkurencji. Fakt ponoszenia rażąco wyższych opłat przez województwo będące operatorem regionalnej sieci szerokopasmowej, służącej nie celom komercyjnym czy zarobkowym, lecz zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej, wyłącznie z uwagi na wcześniejszy termin jej wybudowania, prowadzi do nieuzasadnionego żadnymi merytorycznymi argumentami nadmiernego obciążania budżetu województwa i potęguje poczucie niesprawiedliwości.
Na uwagę zasługuje również fakt, że zrealizowane przez województwa ogromnym kosztem inwestycje pozwoliły na zapewnienie hurtowej infrastruktury szkieletowo-dystrybucyjnej na tych obszarach, na których według normalnych zasad funkcjonowania polskiego rynku telekomunikacyjnego żaden operator nie zdecydowałby się na jej wybudowanie. Niestety samorządy województwa jako posiadacze regionalnej sieci szerokopasmowej, służącej do realizacji zadań publicznych, muszą obecnie ponosić opłaty za zajęcie pasa drogowego, których wysokość niejednokrotnie przekracza 10-krotnie aktualnie określone prawem stawki maksymalne.
Dla przykładu, aktualna suma ponoszonych przez województwo warmińsko-mazurskie opłat za zajęcie pasa drogowego przez infrastrukturę sieci szerokopasmowej wynosi 5 293 793 zł, z czego 3 149 131 zł stanowią opłaty na rzecz JST, które stosują stawki powyżej 20 zł/rok/m2, a w niektórych przypadkach nawet 200 zł/rok/m2. Z kolei jeżeli do tej samej infrastruktury sieci szerokopasmowej, zlokalizowanej na terenie ww. JST, zastosowane zostałyby nawet maksymalne stawki opłat przewidziane w ustawie o drogach publicznych, to suma rocznych opłat z tego tytułu wynosiłaby 574 825 zł.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Dlaczego samorządy województwa muszą ponosić wielokrotnie wyższe opłaty niż firmy komercyjne za zajęcie pasa drogowego?
Kiedy w ustawie o drogach publicznych zostaną wprowadzone zmiany legislacyjne mające na celu zrównanie wysokości opłat ponoszonych przez samorządy i firmy prywatne?
Kiedy samorządy województwa otrzymają rekompensaty za straty z ww. tytułu?
Sekretarz stanu Michał Gramatyka
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie jest właściwy” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17218 znakówadres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Sekretarz Stanu
Michał Gramatyka
BM.WOP.4610.44.2023
Warszawa, 10 stycznia 2024 r.
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dot. pisma z 19 grudnia br. Pana Posła Zbigniewa Ziejewskiego, w sprawie opłat
ponoszonych przez samorządy za zajęcie pasa drogowego (interpelacja nr 268)
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane przez Posła pytania.
Ad 1) Dlaczego samorządy województwa muszą ponosić wielokrotnie wyższe
opłaty niż firmy komercyjne za zajęcie pasa drogowego?
Opłaty za zajęcie pasa drogowego są ustalane w odniesieniu do przedmiotu
(infrastruktury obcej w pasie drogowym), a nie do podmiotu-właściciela tej
infrastruktury (jednostka samorządu terytorialnego czy też prywatny
przedsiębiorca telekomunikacyjny). Wysokość ponoszonych opłat zależy od
momentu umieszczenia infrastruktury w pasie drogowym, a tym samym stanu
prawnego – zarówno na gruncie ustawowym jak też uchwał organów stanowiących
jednostek samorządu terytorialnego - w oparciu o który w indywidualnych
decyzjach administracyjnych ustalane są stawki opłat za zajęcie pasa drogowego.
Opłaty pobierają zarządcy dróg publicznych, czyli jednostki samorządu
terytorialnego, w tym samorządy województw (a w przypadku dróg krajowych i
autostrad GDDKiA, z zastrzeżeniem odcinków autostrad zarządzanych przez
koncesjonariuszy). Dodatkowo, ani względem jednostek samorządu terytorialnego
opłaty nie zostały ustalone na poziomie wyższym, ani dla przedsiębiorców
telekomunikacyjnych na poziomie niższym, tylko są one przez cały czas na tym
samym poziomie, jaki został ustalony w decyzjach administracyjnych wydanych
przed wejściem z życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o
wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, jeżeli objęta tymi opłatami
infrastruktura została umieszczona w pasie drogowym przed wejściem w życie ww.
ustawy.
Ad 2) Kiedy wprowadzone zostaną zmiany legislacyjne w Ustawie o drogach
publicznych, mające na celu zrównanie kosztów opłat przez samorządy i firmy
prywatne?
W pierwszej kolejności wyjaśniam, że Minister Cyfryzacji, jako minister kierujący
działem administracji rządowej - informatyzacja nie jest właściwy w zakresie
ewentualnej nowelizacji ustawy o drogach publicznych, która znajduje się we
właściwości ministra kierującego działem administracji rządowej - transport (choć
nie można wykluczyć, że w przyszłości to Minister Cyfryzacji będzie proponował
dalsze nowelizacje tej ustawy, również w zakresie stawek opłat za zajęcie pasa
drogowego).
-- 1 of 2 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Niezależnie od powyższego wyjaśniam, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy
nie różnicują wysokości stawek opłaty za zajęcie pasa drogowego w zależności od
podmiotu będącego adresatem uchwały/decyzji ustalającej indywidualne stawki
opłaty.
Natomiast, odczytując intencję pytania, tj. uchwalenie przepisów obniżających lub
umożliwiających obniżanie opłat w stosunku do infrastruktury już umieszczonej w
pasie drogowym, należy zwrócić uwagę, że takie rozwiązanie rodziłoby ujemne
skutki finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego (poprzez obniżenie
dochodów budżetowych z tytułu zajęcia pasa drogowego) i jako takie
prawdopodobnie nie uzyskałoby aprobaty strony samorządowej w ramach prac
Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Natomiast ewentualne przepisy różnicujące wysokość stawek opłat pod względem
podmiotowym, kształtujące korzystniejszą sytuację samorządów – właścicieli
infrastruktury telekomunikacyjnej umieszczonej w pasie drogowym względem
komercyjnych operatorów, oznaczałoby nierówne traktowanie uczestników rynku
telekomunikacyjnego, a jako takie mogłoby być interpretowane również jako
niedozwolona pomoc publiczna dla samorządów.
Ad 3) Kiedy samorządy województwa otrzymają rekompensaty za straty z ww.
tytułu?
W tym zakresie należy wskazać, że po wejściu w życie znowelizowanych przepisów
ustawy o drogach publicznych w zakresie stawek opłat za zajęcie pasa drogowego
sytuacja samorządów województw – właścicieli regionalnych sieci
szerokopasmowych nie uległa pogorszeniu, a pozostała bez zmian względem stanu
sprzed wejścia w życie tych nowelizacji. Nie ma zatem podstaw merytorycznych ani
innego uzasadnienia przemawiającego za uznaniem, że samorządy województw
poniosły „straty”, które wymagają „rekompensaty”.
Z wyrazami szacunku
Michał Gramatyka
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Departament Spraw Parlamentarnych
-- 2 of 2 --
Infolinia: +48 22 630 10 00 Ministerstwo Infrastruktury
kancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DDP-1.054.32.2023
Warszawa, 16 stycznia 2024
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 268 Posła na Sejm RP Zbigniewa Ziejewskiego w sprawie opłat
ponoszonych za zajęcie pasa drogowego w celu umieszczenia w nim sieci telekomunikacyjnych,
uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że w odniesieniu do infrastruktury telekomunikacyjnej, na przestrzeni
ostatnich 13 lat tj. od 2010 r. wprowadzono szereg regulacji - zmian przepisów zarówno
ustawowych jak i aktów wykonawczych, które w konsekwencji znacząco ułatwiły lokalizację
i budowę infrastruktury telekomunikacyjnej w pasach drogowych dróg publicznych. Obowiązujące
przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 645 z późn. zm.)
przewidują regulacje prawne, które już od lat usprawniają realizację inwestycji
telekomunikacyjnych w pasach drogowych dróg publicznych. Wprowadzone na przestrzeni
ostatnich lat ułatwienia to m.in.:
1) wprowadzenie obowiązku budowy przez zarządców dróg publicznych kanałów
technologicznych,
2) wprowadzenie terminu na wydania decyzji zezwalającej na lokalizację w pasie drogowym
infrastruktury telekomunikacyjne (65 dni od dnia złożenia wniosku, który następnie został
skrócony do 45 dni) oraz wprowadzenie kar pieniężnych nakładanych na zarządcę drogi za
zwłokę (500 zł za każdy dzień zwłoki) w wydaniu ww. decyzji lokalizacyjnej,
3) dodanie nowej regulacji różnicującej przypadki ponoszenia kosztów przełożenia
infrastruktury telekomunikacyjnej w pasie drogowym w związku z budową, przebudową lub
remontem drogi,
4) wprowadzenie dodatkowych regulacji dotyczących koordynacji robót budowlanych w pasie
drogowym - dwóch lub więcej zajmujących pas drogowy może złożyć do zarządcy drogi
wspólny wniosek o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego w celu prowadzenia
robót,
5) wprowadzenie kar pieniężnych w wysokości 500 zł za każdy dzień zwłoki w przypadku gdy
zarządca drogi nie wyda decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego w celu prowadzenia
robót w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku,
6) bardzo znaczące obniżenie ustawowo określonych maksymalnych stawek opłaty za zajęcie
przez infrastrukturę telekomunikacyjną 1 m2 pasa drogowego dróg zarówno krajowych jak
i samorządowych,
7) nałożenie na zarządców dróg publicznych obowiązku przekazywania Prezesowi UKE szeregu
informacji o infrastrukturze znajdującej się jak i planowanej w pasach drogowych jego dróg
publicznych.
-- 1 of 4 --
2
Jednocześnie należy podkreślić, że co do zasady pas drogowy to grunt, w którym zlokalizowana jest
droga publiczna, zaś droga to budowla przeznaczona do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu
pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch. Tym samym
pas drogowy służyć ma celom związanym z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu,
a także z potrzebami zarządzania drogą. Aby zapewnić realizację tych celów w art. 39 ust. 1 ustawy
o drogach publicznych ustanowiono generalny zakaz dokonywania w pasie drogowym czynności,
które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej
trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. Jednocześnie ustawodawca dopuścił na
zasadzie wyjątku, możliwość lokalizacji w pasie drogowym tzw. urządzeń obcych którymi są m.in.
obiekty lub urządzenia wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne, telekomunikacyjne lub
elektroenergetyczne, niezwiązane funkcjonalnie z drogą lub ruchem drogowym. Przy czym
lokalizowanie, budowa, a następnie pozostawienie w pasie drogowym takich urządzeń obcych
może nastąpić wyłącznie za zezwoleniem właściwego zarządcy drogi, wydawanym w drodze decyzji
administracyjnej, najpierw na lokalizację takiego urządzenia obcego w pasie drogowym, a następnie
na zajęcie pasa drogowego drogi publicznej oraz uiszczeniu stosownej opłaty za to zajęcie. Z treści
art. 40 ust. 3 ustawy o drogach publicznych wynika wprost, iż zajęcie pasa drogowego związane jest
z obowiązkiem odpłatności, czyli z wymiernym wydatkiem finansowym, którego wysokość,
stosownie do treści art. 40 ust. 11 ustawy, ustala w drodze decyzji właściwy zarządca drogi przy
udzielaniu zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Jej pobieranie jest zatem obligatoryjne.
Jak wynika z powyższego, obowiązek ponoszenia opłat za zajęcie pasa drogowego jest
konsekwencją faktycznego zajęcia pasa drogowego, na ogół najpierw w celu prowadzenia robót
w tym pasie, a następnie pozostawania urządzenia obcego w pasie drogowym i dotyczy każdego
podmiotu, który ma zamiar umieścić urządzenie obce w pasie drogowym drogi publicznej. Przepisy
ustawy o drogach publicznych nie różnicują bowiem zasad dotyczących zajmowania pasa
drogowego, w tym wysokości stawek opłat za to zajęcie, od kryterium podmiotowego. Tym samym
każdorazowe udostępnienie pasa drogowego w trybie zezwolenia pociąga za sobą konieczność
uiszczenia przez zajmującego stosownej opłaty, zaś przepisy ustawy o drogach publicznych nigdy
nie różnicowały stawek opłat za zajęcie pasa drogowego, w zależności od podmiotu, który dokonuje
takiego zajęcia. Zatem niezależnie czy zajmującym jest firma komercyjna czy też samorząd
województwa/powiatu/gminy opłata za zajęcie pasa drogowego w celu umieszczenia np. sieci
telekomunikacyjnej jest wyliczana w taki sam sposób. Ustawodawca nie wprowadził żadnych
wyłączeń podmiotowych (np. dla firm komercyjnych) w zakresie opłat za zajęcie pasa drogowego
czy też innego sposobu ich wyliczania zależnie od podmiotu zajmującego pas drogowy.
W ocenie resortu infrastruktury wskazana przez Pana Posła różnica w wysokości opłat za zajęcie
pasa drogowego wynika z obowiązujących, na czas wydania indywidualnych decyzji
administracyjnych zezwalających na zajęcie pasa drogowego, wysokości stawek opłat za to zajęcie
wynikających (w przypadku dróg samorządowych) z uchwał właściwych organów samorządowych.
To natomiast w opinii resortu infrastruktury nie powoduje naruszenia zasady równego traktowania
podmiotów zajmujących pas drogowy i sprzeczności z zasadą uczciwej konkurencji. Należy bowiem
zwrócić uwagę, że decyzje zezwalające na zajęcie pasa drogowego wydawane są zgodnie
z obowiązującymi na czas ich wydania przepisami. W decyzji takiej określa się m.in. okres zajęcia
pasa drogowego (co do zasady wskazany przez wnioskodawcę we wniosku o zajęcie pasa) oraz
wysokość opłaty za zajęcie pasa drogowego (według stawek obowiązujących w dacie jej wydania).
Należy oczywiście wskazać na ustawę z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o wspieraniu
rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1815),
-- 2 of 4 --
3
która w zakresie zmiany przepisów ustawy o drogach publicznych weszła w życie z dniem
25 października 2019 r. Ustawa ta znacząco obniżyła ustawowo określone maksymalne wysokości
stawek opłat za zajęcie 1 m2 pasa drogowego w celu umieszczenia obiektów i urządzeń
infrastruktury telekomunikacyjnej tzn. z 10 zł obniżono do poziomu 0,20 zł za jeden dzień
zajmowania pasa drogowego oraz z 200 zł obniżono do poziomu 20 zł za rok zajmowania pasa
drogowego. Jednocześnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju
usług i sieci telekomunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw przewidziała przepis przejściowy
(art. 29), który zobligował jednostki samorządu terytorialnego (JST) do zmiany swoich uchwał
w sprawie stawek opłat za zajęcie pasa drogowego w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie
ustawy tj. od 25 października 2019 r. Nastąpiła zatem zmiana uchwał w tych JST, w których
obowiązywały wyższe stawki opłat za zajęcie pasa drogowego w odniesieniu do infrastruktury
telekomunikacyjnej, niż przewidziane nowymi przepisami ustawy o drogach publicznych. Przy czym
intencją projektodawcy ww. ustawy z 2019 r. ówczesnego resortu cyfryzacji było, aby obniżone
stawki opłat za zajęcie pasa drogowego w celu umieszczenia infrastruktury telekomunikacyjnej
miały zastosowanie na przyszłość tzn. do nowych inwestycji telekomunikacyjnych, a tym samym do
nowych decyzji zezwalających na zajęcie pasa drogowego i określających wysokość opłaty za to
zajęcie. Natomiast ostateczne i obowiązujące już decyzje określające wysokość opłat sprzed 2019 r.
miały pozostać bez zmian. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest także wprowadzony na
początku 2022 r. w ustawie o drogach publicznych przepis art. 40 ust. 6d zgodnie, z którym do
decyzji administracyjnej dotyczącej zajęcia pasa drogowego w zakresie ustanowionej w tej decyzji
wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego, jeżeli decyzja dotyczy obiektów i urządzeń
infrastruktury telekomunikacyjnej, przepisu art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks
postępowania administracyjnego (KPA) nie stosuje się. Tym samym nie znajdują zastosowania
przepisy dotyczące postepowań nadzwyczajnych w sprawie uchylenia lub zmiany na podstawie art.
155 KPA ostatecznych decyzji dotyczących zajęcia pasa drogowego wydanych na podstawie art. 40
ust. 1 i 2 pkt 2 i 3 ustawy o drogach publicznych, w zakresie ustanowionej w tej decyzji wysokości
opłaty za zajęcie pasa drogowego, jeżeli decyzja dotyczy obiektów i urządzeń infrastruktury
telekomunikacyjnej.
Odnosząc się zatem do kwestii infrastruktury telekomunikacyjnej zlokalizowanej w pasie drogowym
dróg publicznych przed dniem wejściem w życie znowelizowanych w 2019 r. przepisów należy
wyjaśnić, że infrastruktura ta została umieszczona na podstawie ostatecznych decyzji
administracyjnych zezwalających na zajęcie pasa drogowego wydanych zgodnie z wówczas
obowiązującymi przepisami, w tym zgodnie z uchwałami określającymi stawki opłat za zajęcie 1 m2
pasa drogowego. W decyzjach tych jednocześnie określono wysokość opłaty za zajęcie pasa
drogowego oraz okres tego zajęcia. Zgodnie z przepisami art. 40a ust. 1 ustawy o drogach
publicznych zarówno opłaty z tytułu zajęcia pasa drogowego jak i kary pieniężne z tym związane są
przekazywane do budżetów jednostek samorządu terytorialnego. W myśl zaś art. 20 pkt 1 i 2 ustawy
o drogach publicznych do zarządcy drogi należy w szczególności opracowywanie projektów planów
rozwoju sieci drogowej oraz projektów planów finansowania budowy, przebudowy, remontu,
utrzymania i ochrony dróg oraz drogowych obiektów inżynierskich. Biorąc pod uwagę wpływy m.in.
z opłat za zajęcie pasa drogowego zarządcy dróg publicznych planują swoje wydatki na kolejne lata.
Analizując zatem zmianę dotyczącą obniżenia względem obecnie wyznaczonych decyzją
administracyjną stawek opłaty za zajęcie pasa drogowego w przypadku obiektów i urządzeń
infrastruktury telekomunikacyjnej, zwrócić należy uwagę na problem ingerencji w zasadę
samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, w tym zwłaszcza głębokość tej ingerencji.
Związane jest to wprost z koniecznością oceny rzeczywistej dolegliwości, jakiej doznają jednostki
-- 3 of 4 --
4
samorządu terytorialnego, ograniczone w zakresie gwarantowanych im ustawowo źródeł
dochodów. Należy bowiem pamiętać, iż wszelkie zmiany obowiązujących przepisów prowadzające
do jeszcze większego uszczuplenia dochodów jednostek samorządu terytorialnego wymagałyby
szczegółowej analizy stopnia ingerencji prawodawcy w treść konstytucyjnej zasady samodzielności
jednostek samorządowych, które być może zmuszone będą do wprowadzania zmian w swoich
planach inwestycyjnych.
Biorąc powyższe pod uwagę resort infrastruktury nie przewiduje zmian przepisów, których
rezultatem byłoby dalsze uszczuplenie osiąganych przez jednostki samorządu terytorialnego
dochodów. Należy bowiem podkreślić, że na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat dokonano szeregu
zmian przepisów na korzyść przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Regulacje te nałożyły na
jednostki samorządu terytorialnego (zarządców dróg publicznych) nowe zadania (np. obowiązek
budowy kanału technologicznego) powodując tym samym wzrost wydatków na realizację inwestycji
drogowych jednocześnie obniżając im dochody (wprowadzenie niższe opłat za zajęcie pasa
drogowego). Tym samym obowiązujące rozwiązania prawne w stosunku do infrastruktury
telekomunikacyjnej należy uznać za preferencyjne i w znaczący sposób usprawniające i ułatwiające
realizację inwestycji telekomunikacyjnych w całym kraju.
Łączę wyrazy szacunku,
Dokument podpisany elektronicznie przez:
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Paweł Gancarz
Podsekretarz Stanu
-- 4 of 4 --